Grossaktion in Warschau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Grossaktion in Warschau – niemiecka nazistowska operacja likwidacji getta warszawskiego połączona z masową eksterminacją zamieszkujących getto Żydów. Akcję rozpoczęto 22 lipca 1942 roku. Była to kluczowa część Operacji Reinhard przeprowadzanej przez SS- und Polizeiführer Otto Globocnika. Żydzi byli gromadzeni na Umschlagplatz na terenie getta, skąd w większości przypadków byli kierowani do obozu zagłady w Treblince. Największa liczba przewiezionych Żydów przypadła na okres pomiędzy żydowskimi świętami: Tisza be-Aw (23 lipca) i Jom Kippur (21 września).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Żydzi ładowani do pociągów na Umchlagplatzu

Grossaktion (jako akcja przeprowadzana na całym terenie kontrolowanym przez Niemcy) była kierowana przez SS- und Polizeiführer Ferdinanda von Sammern-Frankenegga, dowódcę obszaru Warszawa od 1941 roku. Został on zastąpiony przez Jürgena Stroopa, który został wysłany w tym celu przez Himmlera 17 kwietnia 1943 roku. Stroop odebrał dowodzenie od Sammerna po jego niepowodzeniach w przeprowadzeniu ostatecznej ofensywy na getto. Punktem zwrotnym w historii Getta był dzień 18 kwietnia 1942 roku, który został zapamiętany jako nowa fala masowych egzekucji przeprowadzanych przez SS.

Quote-alpha.png
Do tego dnia, bez względu na to jak źle było, mieszkańcy getta czuli, że ich codzienne życie, same podstawy ich istnienia, oparte są na czymś ustabilizowanym i trwałym... 18 kwietnia podstawy życia w getcie zaczęły ludziom umykać spod stóp. Wszyscy zrozumieli, że getto miało być zlikwidowane, ale nikt nie zdawał sobie sprawy, że cała ludność, miała umrzeć.Marek Edelman

22 lipca 1942 roku SS dowodzone przez "Komisarza przesiedleń" SS-Sturmbannführera Hermanna Höfle spotkał się z członkami warszawskiej Rady Żydowskiej (Judenratu) i poinformował jego prezesa, Adama Czerniakowa, o "przesiedleniu na wschód". Czerniaków – którego głos liczył się wśród społeczności żydowskiej – popełnił samobójstwo w momencie, gdy odkrył zdradzieckie zamiary hitlerowców. Natychmiast został zastąpiony przez Marka Lichtenbauma. Pozostała część mieszkańców getta nie była poinformowana o prawdziwym stanie rzeczy. Do końca roku 1942 stało się jednak jasne, że deportacje nie mają na celu przesiedlenie, lecz eksterminację.

Podczas dwóch miesięcy w lecie 1942 roku około 254 tysiące osób zostało deportowanych z getta do Treblinki, gdzie dokonano na nich masowych egzekucji (niektóre źródła podają liczbę 300 tys. osób). Trudno jest porównać działania z lata 1942 z ostateczną likwidacją getta wiosną następnego roku, kiedy to śmierć poniosło około pięć razy mniej osób, niż podczas Grossaktion. Wydarzenia z 1942 roku bywają często przysłonięte okrytym sławą bohaterskim powstaniem w getcie, jednak to Grossaktion z 1942 roku miało decydujący wpływ na wyniszczenie ludności żydowskiej mieszkającej na terenie Warszawy.

Mordechaj Anielewicz - dowódca ŻOB

Przez osiem tygodni bez przerwy kursowały pociągi z Warszawy do Treblinki. Do każdego bydlęcego wagonu zapędzano ponad 100 ludzi, dziennie przewożąc około 5-6 tysięcy Żydów, włączając w to pacjentów szpitala i dzieci z sierocińca. Jedną z bardziej znanych postaci tamtych wydarzeń był Janusz Korczak – znany pedagog i pisarz – który mając szansę na uniknięcie deportacji sam zdecydował się na podzielenie losu swoich podopiecznych i bliskich przyjaciół.

Po przyjeździe do Treblinki ofiary były rozbierane i kierowane w grupach 200-osobowych do komór, gdzie były zagazowywane. Cywile nie mogli zbliżać się do terenu obozu.

Quote-alpha.png
Tragicznego końca getta nie można było zmienić, ale droga do niego mogła być inna, gdyby pojawił się silniejszy lider. Nie może być żadnych wątpliwości, że jeśli powstanie w getcie warszawskim miałoby miejsce w sierpniu i wrześniu 1942 roku, kiedy było jeszcze 300 000 Żydów, Niemcy musieliby zapłacić dużo wyższą cenę. – David J. Landau

Powstanie w getcie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Powstanie w getcie warszawskim.

Wielu spośród pozostałych Żydów zdecydowało się walczyć, licząc na pomoc ze strony polskiego podziemia. Żydowska Organizacja Bojowa (hebr. הארגון היהודי הלוחם) została sformowana w październiku 1942 roku i podjęła działania przeciwko deportacjom. Na czele walczących stanął 24-letni Mordechaj Anielewicz. W międzyczasie Armia Krajowa rozpoczęła szmuglowanie broni, amunicji i zapasów na teren getta w ramach przygotowań do powstania.

Ferdinand von Sammern-Frankenegg został decyzją sądu wojskowego 24 kwietnia 1943 roku zwolniony za nieudolność i wysłany do walki z partyzantami w Chorwacji, gdzie zginął w zasadzce. Jürgen Stroop został nagrodzony Krzyżem Żelaznym I Klasy przez zwierzchnika Wehrmachtu, feldmarszałka Wilhelma Keitela, za jego "morderczą ekspedycję". Po wojnie został najpierw przez Amerykanów skazany na śmierć, jednak egzekucja została wykonana dopiero po skazaniu go przez polski sąd 8 września 1951 roku.