Suazi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Suazi – grupa etniczna oraz suazi – język z grupy bantu.
Umbuso weSwatini
Kingdom of Swaziland

Królestwo Suazi
Flaga Suazi
Herb Suazi
Flaga Suazi Herb Suazi
Dewiza: (suazi) Siyinqaba
(Jesteśmy twierdzą)
Hymn:
Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati
Położenie Suazi
Język urzędowy suazi, angielski
Stolica Mbabane, Lobamba (siedziba króla i parlamentu)
Ustrój polityczny monarchia absolutna
Głowa państwa król Mswati III
NtombiIndovukazi, współpanująca
Szef rządu premier Barnabas Sibusiso Dlamini
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
153. na świecie
17 363 km²
0,9%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
154. na świecie
1 467 152[1]
85 osób/km²
Jednostka monetarna lilangeni (SZL)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
6 września 1968
Religia dominująca protestantyzm
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 SZ
Domena internetowa .sz
Kod samochodowy SD
Kod samolotowy 3D
Kod telefoniczny +268
Mapa Suazi
Mapa Suazi

Suazi (Ngwane, Swaziland, Królestwo Suazi – Umbuso we Swatini, Kingdom of Swaziland) – niewielkie śródlądowe państwo w południowej Afryce (jedno z najmniejszych na kontynencie), graniczące z Mozambikiem i Południową Afryką. Nazwa kraju pochodzi od zamieszkującego te tereny plemienia Suazi. Siedzibą parlamentu i króla jest Lobamba.

Ustrój polityczny[edytuj]

Suazi jest monarchią absolutną. Kraj wchodzi w skład Wspólnoty Narodów. Obecna konstytucja została przyjęta 13 października 1978 roku, nowelizowana w 1992. Głową państwa jest król. Władza wykonawcza należy do rządu, z premierem na czele, którego wybiera monarcha. Władza ustawodawcza należy do Izby Zgromadzeń i Senatu. Izba składa się z 65 członków (10 wybiera król, 55 jest wybieranych w wyborach powszechnych), a Senat z 30 (20 wybiera król, a 10 Izba Zgromadzeń). Członkowie do parlamentu są wybierani na 5-letnią kadencję. Obecnym królem Suazi jest Mswati III (od 25 kwietnia 1986 roku), a premierem Barnabas Sibusiso Dlamini (od 23 października 2008 roku). Od 1973 roku obowiązuje zakaz działalności partii politycznych, istnieje tylko jedna partia polityczna - Narodowy Ruch Imbokodvo (INM). Działa również nielegalny opozycyjny Zjednoczony Ludowy Ruch Demokratyczny (PUDM), który został założony w 1989 r.

Podział administracyjny[edytuj]

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Suazi.

Suazi jest podzielone na 4 dystrykty:

  1. Hhohho
  2. Lubombo
  3. Manzini
  4. Shiselweni

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Suazi.

Suazi oferuje dużą różnorodność krajobrazów, od gór wzdłuż granicy z Mozambikiem, przez sawanny na wschodzie, po lasy deszczowe na północnym zachodzie. Główną rzeką płynącą przez ten kraj jest Lusutfu. Stolica państwa, Mbabane, jest drugim co do wielkości miastem Suazi. Inne większe ośrodki to Manzini, Lobamba i Siteki. Klimat jest zwrotnikowy, wilgotny. Wyraźnie widoczna jest pora deszczowa. Trwa ona od września do października i od marca do kwietnia.

Historia[edytuj]

Na tereny obecnego Suazi prawdopodobnie w I tysiącleciu p.n.e. przybyli Buszmeni. Zostali oni wyparci przez ludy Bantu w VII wieku n.e. W XVI w. powstało tu plemienne państwo ludu Suazi. Kraj toczył zacięte walki o niepodległość z Burami, a następnie ludy walczyły z coraz większą intensywnością z Brytyjczykami.

W 1894 roku ten obszar stał się protektoratem Republiki Południowoafrykańskiej. W 1903 doszło do aneksji republik burskich, w tym Suazi, przez Wielką Brytanię. Pomimo tego mieszkańcy Suazi pragnęli walczyć o swoje państwo. W 1929 roku powstała pierwsza suazyjska organizacja polityczna - Postępowe Stowarzyszenie Suazi (SPA). Jej głównym celem było wyzwolenie kraju spod obcej okupacji. Do roku 1960 organizację w swych działaniach wspomagała organizacje Postępowa Partia Suazi (SPP). Wynikiem tego było w 1963 roku uchwalenie konstytucji, a rok później odbyły się pierwsze wybory parlamentarne. W 1967 roku Suazi otrzymało szeroką autonomię i wewnętrzny samorząd. Rok później Suazi otrzymało pełną niepodległość w ramach brytyjskiej wspólnoty narodów z królem Sobhuzą II na czele państwa. Jednak nie trwało to długo.

W 1973 roku Król zawiesił konstytucję, działalność partii politycznych, rozwiązał parlament i wprowadził rządy absolutne. W 1978 roku wprowadzono konstytucję ustanawiającą monarchię absolutną.

Sobhuza II zmarł w 1982 roku i rządy w kraju objęła królowa Dzeliwe. Z tego powodu w rodzinie królewskiej wybuchły walki. Sytuacja ustabilizowała się, kiedy w 1986 roku królem został Mswati III. Od 1989 roku prowadzi się proces demokratyzacji. W 1992 roku król zdecydował się na zmiany w konstytucji. Zmieniono system wyborczy. Jednak szybko wrócono do rządów za pomocą dekretów. Rok później odbyły się pierwsze od 1973 wybory wielopartyjne. W 2001 roku powołano zespół mający stworzyć nową konstytucję. Jednak do dnia dzisiejszego komisja nie przyniosła rezultatów. Dwa lata później odbyły się kolejne wybory. Wygrała partia Narodowy Ruch Imbokodvo. W 2005 roku Sąd Najwyższy uznał istnienie partii za nielegalne.

Gospodarka[edytuj]

Lilangeni jest walutą Suazi

PKB na jednego mieszkańca Suazi w 2003 roku wyniosło 1765 $. Struktura PKB kształtowała się następująco:

  • Rolnictwo: 16%
  • Przemysł: 43%
  • Usługi: 41%

Bezrobocie w 1999 roku wynosiło 40%. Główne towary eksportowe kraju to: cukier, mięso, drewno, azbest, diamenty, węgiel kamienny. Towary importowane to: środki transportu, maszyny, żywność, produkty ropy naftowej, chemikalia.

Demografia[edytuj]

2017
Liczba ludności 1 467 152
Ludność według wieku
0 - 14 lat 35,01%
15 - 64 lat 61,02%
ponad 64 lata 3,97%
Wiek (mediana)
W całej populacji 21,4 lat
Mężczyzn 21,2 lat
Kobiet 21,7 lat
Przyrost naturalny 1,1%
Współczynnik urodzeń 24 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 13,2 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,03 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,02 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat 0,92 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 1 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 50,4 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 54,4 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 46,4 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 51,6 lat
Mężczyzn 52,2 lat
Kobiet 51 lat
Rozrodczość 2,69 urodzeń/kobietę
Urbanizacja 21,3%

Około 43% mieszkańców zarażonych jest wirusem HIV. Najmniejsza oczekiwana długość życia na świecie.

Struktura etniczna

Grupa etniczna[2] Język Liczebność w tys. Procent ludności
Swazi Język suazi 1 103 84,98%
Zulusi Język zulu 108 8,32%
Tsonga Język tsonga 27 2,08%
Afrykanerzy Język afrikaans 17 1,31%
Koloredzi Język angielski 16 1,23%
Hindusi Język hindi 9,4 0,72%

Religia[edytuj]

 Osobny artykuł: Diecezja Manzini.
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Suazi.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[3][4] i Operation World[5]:

Przypisy

  1. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-10-05] (ang.).
  2. Country: Swaziland – People Groups (ang.). Joshua Project, 2017. [dostęp 28 października 2017].
  3. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  4. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  5. Jason Mandryk: Operation World. WEC International, 2010, s. 793–794. ISBN 978-0-8308-5724-1.

Linki zewnętrzne[edytuj]