Władysław Kowalski (1894–1958)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Kowalski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 26 sierpnia 1894
Paprotnia
Data i miejsce śmierci 14 grudnia 1958
Warszawa
Członek Rady Państwa
Okres od 20 lutego 1947
do 13 listopada 1956
Przynależność polityczna Stronnictwo Ludowe / Zjednoczone Stronnictwo Ludowe
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Okres od 4 lutego 1947
do 4 sierpnia 1952
Przynależność polityczna Stronnictwo Ludowe / Zjednoczone Stronnictwo Ludowe
Poprzednik Wacław Makowski (marszałek Sejmu II RP)
Następca Jan Dembowski
Minister kultury i sztuki
Okres od 28 czerwca 1945/5 lipca 1945[1]
do 6 lutego 1947
Przynależność polityczna Stronnictwo Ludowe
Poprzednik Zygmunt Kaczyński[2]
Edmund Zalewski[3]
Następca Stefan Dybowski
Prezes Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego
Okres od 30 listopada 1949
do 20 października 1956
Przynależność polityczna Zjednoczone Stronnictwo Ludowe
Poprzednik Józef Niećko
Następca Stefan Ignar
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Partyzancki Medal za Warszawę 1939–1945
Grób Władysława Kowalskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Władysław Kowalski ps. „Sałas”, „Bartłomiej Zarychta”, „Stanisławski” (ur. 26 sierpnia 1894 w Paprotni, zm. 14 grudnia 1958 w Warszawie) – polski publicysta i literat, działacz ruchu ludowego, marszałek Sejmu Ustawodawczego, minister kultury i sztuki (1945–1947), poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz Sejm PRL I kadencji przewodniczący Rady Naczelnej Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w 1951 roku[4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn fornala, uzyskał wykształcenie podstawowe (3 klasy), które uzupełniał jako samouk. Wieloletni działacz partii ludowych, należał kolejno do: Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” (od 1918), Niezależnej Partii Chłopskiej (1925–1927), Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej „Samopomoc” (1927–1931), Stronnictwa Ludowego „Wola Ludu” (1944), Stronnictwa Ludowego (od 1945), Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (od 1949). Był także członkiem Komunistycznej Partii Polski (od 1928) i Polskiej Partii Robotniczej (od 1942).

Należał do kierownictwa części z tych partii – w latach 1926–1927 członek Komitetu Centralnego Niezależnej Partii Chłopskiej; w latach 1944–1945 wiceprezes Zarządu Głównego SL „Wola Ludu”; w latach 1945–1949 członek Rady Naczelnej i Naczelnego Komitetu Wykonawczego SL; w 1945 wiceprezes NKW SL; w latach 1948–1949 prezes Rady Naczelnej SL; od 1949 członek Naczelnego Komitetu Wykonawczego ZSL; a w latach 1949–1956 członek Prezydium i prezes NKW ZSL.

Podczas I wojny światowej służył w armii rosyjskiej, następnie w 1 Legionie Polskim. W II Rzeczypospolitej działał jako publicysta i literat, był bliski radykalnym nurtom chłopskim. Uczestnik ruchu konspiracyjnego w okresie II wojny światowej. W grudniu 1943 był współtwórcą Krajowej Rady Narodowej, w latach 1944–1945 członkiem Prezydium KRN, w 1945 I zastępcą prezydenta KRN. W latach 1945–1947 minister kultury i sztuki, w latach 1947–1952 marszałek Sejmu Ustawodawczego, a w latach 1947–1956 członek Rady Państwa.

Można doszukiwać się sprawowania zastępczo urzędu prezydenta przez Władysława Kowalskiego 4–5 lutego 1947 – od momentu wybory na funkcję Marszałka Sejmu Ustawodawczego, do zaprzysiężenia Bolesława Bieruta na urząd Prezydenta RP. Art. 2 ustawy z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej[5] stanowił, że wobec opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zastępuje go Przewodniczący Krajowej Rady Narodowej. Jednak zgodnie z art. 5 tej ustawy, wygasała ona automatycznie z chwilą ukonstytuowania się ciał parlamentarnych wybranych na zasadzie powszechnych wyborów. W mocy pozostawał więc art. 40 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (obowiązującej zgodnie z Manifestem PKWN), w myśl którego jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może sprawować urzędu, oraz w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek śmierci, zrzeczenia się lub innej przyczyny – zastępuje go Marszałek Sejmu[6].

W latach 1943–1956 poseł do KRN, na Sejm Ustawodawczy oraz Sejm PRL I kadencji, w latach 1945–1947 przewodniczący Klubu Poselskiego SL w KRN. Był również trzecim zastępcą przewodniczącego Komitetu Słowiańskiego w Polsce[7].

Pierwsze felietony, opowiadania i wiersze publikował w tygodniku „Samopomoc Chłopska”, którego był redaktorem w latach 1928–1931. W 1933 był współzałożycielem zespołu literackiego „Przedmieście”.

W latach 1946–1947 był redaktorem naczelnym Zielonego Sztandaru.

Zmarł śmiercią samobójczą[8]. Jego żoną była Halina (1905–1999), córka Alfreda Lityńskiego, nauczycielka szkół warszawskich[9].

Wybrane utwory[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • Chłopi z Marchat (1930)
  • W Grzmiącej (1936)
  • Rodzina Mianowskich (1938)

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • Dalekie i bliskie (1948)
  • Bunt w Starym Łęku (1951)
  • Bestia (1951)
  • Wino (1966)

Ukazał się także jego Wybór pism publicystycznych (1967).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy, Medalem za Warszawę 1939–1945 (1946)[10] i Krzyżem Partyzanckim (1946)[11], Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (1946)[12] i Wielką Wstęgą (21 lipca 1949) Orderu Odrodzenia Polski[13].

27 lipca 1995 r. Władysław Kowalski (pośmiertnie) i jego żona, Halina, zostali odznaczeni tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za ratowanie żydowskich dziewcząt z warszawskiego getta[14][15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 5 lipca 1945 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej zyskał uznanie międzynarodowe.
  2. Zygmunt Kaczyński obejmował urząd ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego w rządzie Stanisława Mikołajczyka.
  3. Edmund Zalewski obejmował urząd ministra kultury i sztuki w Rządzie Tymczasowym RP.
  4. Trybuna Robotnicza, nr 321 (2410), 13 grudnia 1951 roku, s. 1.
  5. Ustawa z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej (Dz.U. z 1944 r. Nr 5, poz. 23).
  6. Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1921 r. Nr 44, poz. 267).
  7. Rocznik Akademii Rolniczej w Poznaniu, t. LXXI 1974, z.3 str. 55.
  8. OBŁAWA, niniwa22.cba.pl [dostęp 2018-02-15].
  9. Ligia Hayto: Alfred Lityński. iPSB. [dostęp 2016-01-06].
  10. M.P. z 1946 r. Nr 26, poz. 43.
  11. M.P. z 1946 r. Nr 116, poz. 216.
  12. M.P. z 1947 r. Nr 74, poz. 490.
  13. M.P. z 1949 r. Nr 62, poz. 828.
  14. Kowalski Family. yadvashem.org. [dostęp 2016-01-06].
  15. Rodzina Kowalskich. www.sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2016-01-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]