Wielka Akcja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Grossaktion in Warschau)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wydane na rozkaz Niemców obwieszczenie warszawskiej Rady Żydowskiej z 22 lipca 1942 rozpoczynające wielką akcję likwidacyjną warszawskiego getta
Żydzi ładowani do pociągów na Umschlagplatz

Wielka Akcja (niem. Grossaktion Warschau) – akcja likwidacyjna getta warszawskiego połączona z masową eksterminacją jego mieszkańców. Była częścią akcji „Reinhardt” przeprowadzanej przez Dowódcę SS i Policji (SS- und Polizeiführer) Odilo Globocnika.

Przebieg[edytuj]

22 lipca 1942 roku „Komisarz przesiedleń” SS-Sturmbannführer Hermann Höfle spotkał się z członkami warszawskiej Rady Żydowskiej (Judenratu) i poinformował jego prezesa, Adama Czerniakowa, o rozpoczęciu „przesiedlenia na wschód”. Czerniaków następnego dnia popełnił samobójstwo i został zastąpiony przez Marka Lichtenbauma. Po przybyciu do Warszawy pierwszych uciekinierów z Treblinki stało się jasne, że deportacje nie mają na celu przesiedlenia, lecz eksterminację.

Akcja rozpoczęła się 22 lipca i zakończyła 21 września 1942[1]. Żydzi byli gromadzeni na Umschlagplatzu, skąd byli wywożeni pociągami towarowymi do obozu zagłady w Treblince. Do każdego wagonu zapędzano ponad 100 ludzi, dziennie przewożąc około 5-6 tysięcy Żydów, włączając w to pacjentów szpitala i dzieci z sierocińca. Jedną z bardziej znanych postaci tamtych wydarzeń był Janusz Korczak, który, mając szansę na uniknięcie deportacji, sam zdecydował się na podzielenie losu swoich podopiecznych i bliskich przyjaciół.

W końcowej fazie akcji, w dniach 6–11 września, pomiędzy ulicami: Smoczą, Gęsią, Zamenhofa, Szczęśliwą i placem Parysowskim zgromadzono ok. 100 tys. mieszkańców getta („kocioł na Miłej” lub „kocioł na Niskiej”)[2]. W wyniku selekcji 32 tys. osób otrzymało „numerki na życie” i mogło pozostać w getcie, 2,6 tys. zastrzelono, a ponad 54 tys. wywieziono do Treblinki[3].

Podczas Wielkiej Akcji wywieziono 265 tys. Żydów[1]. Na miejscu zamordowano ok. 10 tysięcy, w efekcie w getcie szczątkowym pozostało (legalnie bądź nielegalnie) ok. 70 tys. osób[1]. Trudno jest porównać działania z lata 1942 roku z ostateczną likwidacją getta wiosną następnego roku, kiedy to śmierć poniosło około pięć razy mniej osób, niż podczas Grossaktion. Wydarzenia z 1942 roku bywają często przysłonięte okrytym sławą bohaterskim powstaniem w getcie, jednak to Grossaktion z 1942 roku miało decydujący wpływ na wyniszczenie ludności żydowskiej mieszkającej na terenie Warszawy.

Quote-alpha.png
Tragicznego końca getta nie można było zmienić, ale droga do niego mogła być inna, gdyby pojawił się silniejszy lider. Nie może być żadnych wątpliwości, że jeśli powstanie w getcie warszawskim miałoby miejsce w sierpniu i wrześniu 1942 roku, kiedy było jeszcze 300 000 Żydów, Niemcy musieliby zapłacić dużo wyższą cenę. – David J. Landau

W wyniku akcji zamordowano w komorach gazowych Treblinki ok. 80% mieszkańców getta, a jego powierzchnię ograniczono do terenów zajmowanych przez zakłady produkcyjne (tzw. szopy) w północnej części dzielnicy zamkniętej oraz szopu Tobbensa w rejonie ul. Pańskiej.

Przypisy

  1. a b c Wielka Akcja. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2016-12-08].
  2. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 746, 859. ISBN 978-83-63444-27-3.
  3. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 745–746. ISBN 978-83-63444-27-3.