Grossaktion in Warschau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wydane na rozkaz Niemców obwieszczenie warszawskiej Rady Żydowskiej z 22 lipca 1942 rozpoczynające wielką akcję likwidacyjną warszawskiego getta
Żydzi ładowani do pociągów na Umchlagplatzu

Grossaktion in Warschau – niemiecka nazistowska operacja likwidacji getta warszawskiego połączona z masową eksterminacją zamieszkujących getto Żydów. Akcję rozpoczęto 22 lipca 1942 roku. Była to kluczowa część Operacji Reinhard przeprowadzanej przez Dowódcę SS i Policji (SS- und Polizeiführer) Odilo Globocnika. Żydzi byli gromadzeni na Umschlagplatz na terenie getta, skąd w większości przypadków byli kierowani do obozu zagłady w Treblince. Największa liczba przewiezionych Żydów przypadła na okres pomiędzy żydowskimi świętami: Tisza be-Aw (23 lipca) i Jom Kippur (21 września).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Grossaktion (jako akcja przeprowadzana na całym terenie kontrolowanym przez Niemcy) była kierowana przez SS- und Polizeiführer Ferdinanda von Sammern-Frankenegga, dowódcę obszaru Warszawa od 1941 roku. Został on zastąpiony przez Jürgena Stroopa, który został wysłany w tym celu przez Himmlera 17 kwietnia 1943 roku. Stroop odebrał dowodzenie od Sammerna po jego niepowodzeniach w przeprowadzeniu ostatecznej ofensywy na getto. Punktem zwrotnym w historii Getta był dzień 18 kwietnia 1943 roku, który został zapamiętany jako nowa fala masowych egzekucji przeprowadzanych przez SS.

Quote-alpha.png
Do tego dnia, bez względu na to jak źle było, mieszkańcy getta czuli, że ich codzienne życie, same podstawy ich istnienia, oparte są na czymś ustabilizowanym i trwałym... 18 kwietnia podstawy życia w getcie zaczęły ludziom umykać spod stóp. Wszyscy zrozumieli, że getto miało być zlikwidowane, ale nikt nie zdawał sobie sprawy, że cała ludność, miała umrzeć.Marek Edelman

22 lipca 1942 roku SS dowodzone przez "Komisarza przesiedleń" SS-Sturmbannführera Hermanna Höfle spotkał się z członkami warszawskiej Rady Żydowskiej (Judenratu) i poinformował jego prezesa, Adama Czerniakowa, o "przesiedleniu na wschód". Czerniaków – którego głos liczył się wśród społeczności żydowskiej – popełnił samobójstwo w momencie, gdy odkrył zdradzieckie zamiary hitlerowców. Natychmiast został zastąpiony przez Marka Lichtenbauma. Pozostała część mieszkańców getta nie była poinformowana o prawdziwym stanie rzeczy. Do końca roku 1942 stało się jednak jasne, że deportacje nie mają na celu przesiedlenia, lecz eksterminację.

Podczas dwóch miesięcy w lecie 1942 roku około 254 tys. osób (niektóre źródła podają liczbę 300 tys. osób) zostało deportowanych z getta do Treblinki, gdzie dokonano na nich masowych egzekucji. Trudno jest porównać działania z lata 1942 roku z ostateczną likwidacją getta wiosną następnego roku, kiedy to śmierć poniosło około pięć razy mniej osób, niż podczas Grossaktion. Wydarzenia z 1942 roku bywają często przysłonięte okrytym sławą bohaterskim powstaniem w getcie, jednak to Grossaktion z 1942 roku miało decydujący wpływ na wyniszczenie ludności żydowskiej mieszkającej na terenie Warszawy.

Przez osiem tygodni bez przerwy kursowały pociągi z Warszawy do Treblinki. Do każdego bydlęcego wagonu zapędzano ponad 100 ludzi, dziennie przewożąc około 5-6 tysięcy Żydów, włączając w to pacjentów szpitala i dzieci z sierocińca. Jedną z bardziej znanych postaci tamtych wydarzeń był Janusz Korczak – znany pedagog i pisarz – który, mając szansę na uniknięcie deportacji, sam zdecydował się na podzielenie losu swoich podopiecznych i bliskich przyjaciół.

Po przyjeździe do Treblinki ofiary były rozbierane i kierowane w grupach 200-osobowych do komór, gdzie były zagazowywane. Cywile nie mogli zbliżać się do terenu obozu.

Quote-alpha.png
Tragicznego końca getta nie można było zmienić, ale droga do niego mogła być inna, gdyby pojawił się silniejszy lider. Nie może być żadnych wątpliwości, że jeśli powstanie w getcie warszawskim miałoby miejsce w sierpniu i wrześniu 1942 roku, kiedy było jeszcze 300 000 Żydów, Niemcy musieliby zapłacić dużo wyższą cenę. – David J. Landau