Precedencja polskich odznaczeń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Orła Białego
Gwiazda Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari
Order Odrodzenia Polski
Order Krzyża Wojskowego
Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej

Precedencja, czyli kolejność noszenia orderów i odznaczeń wynikająca z ich starszeństwa w Polsce jest regulowana przepisami prawa.

Precedencja orderów i odznaczeń w III RP[edytuj | edytuj kod]

Kolejność noszenia orderów i odznaczeń w okresie III Rzeczypospolitej, po roku 1989 początkowo była normowana przez poprzednie przepisy. W związku z całkowitą zmianą systemu orderów i odznaczeń w 1992, kwestia kolejności została uregulowana na nowo rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie opisu, materiału, wymiarów, wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak, orderów i odznaczeń (Dz. U. z 1992 r. Nr 90, poz. 452). Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 lipca 2007 r. (wejście w życie 10 października 2007 r.) kolejność orderów i odznaczeń została w znacznym stopniu zmieniona (Dz. U. z 2007 r. Nr 151, poz. 1075). Kolejne Rozporządzenie Prezydenta RP określiło kolejność po ustanowieniu nowych orderów i odznaczeń (Dz. U. z 2010 r. Nr 221, poz. 1448).

Kolejność polskich orderów i odznaczeń, wyznaczająca jednocześnie ich starszeństwo, jest przedstawiona poniżej. W takiej kolejności nosi się na lewej piersi baretki lub miniatury odznaczeń, z prawej do lewej strony. Kolejność ta odnosi się też do noszenia pełnych odznak orderów i odznaczeń, z wyjątkiem części orderów najwyższych klas noszonych na wstędze. Ordery Virtuti Militari można nosić jednocześnie (jeśli osoba odznaczona jest wielokrotnie) zgodnie ze starszeństwem, inne ordery nosi się wyłącznie w najwyższej posiadanej klasie.

Aktualna precedencja[edytuj | edytuj kod]

Wcześniejsza precedencja: do 10 października 2007[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe odznaczenia, które z dniem 16.10.1992 r. włączone zostały do systemu odznaczeń państwowych[1].

(*- "Krzyż za udział w Wojnie 1918-1921" w latach 1990-1992 był noszony po Krzyżu Walecznych, po roku 1992 po obecnie obowiązujących odznaczeniach państwowych.)

Precedencja w okresie PRL[edytuj | edytuj kod]

„Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 22 grudnia 1944 r. o orderach, odznaczeniach oraz medalach” nie uwzględnił starszeństwa oraz sposobu noszenia odznaczeń państwowych[2] i w latach 1944-1960 kolejność ich noszenia była regulowana przepisami o poszczególnych orderach (do 1952 roku nazwą państwa była wciąż Rzeczpospolita Polska), lecz zasady i okoliczności noszenia odznaczeń nie były unormowane. W praktyce częściowo stosowano przepisy i zwyczaje przedwojenne, a częściowo korzystano z wzorów sowieckich[3]. Kompleksowo uregulowała ją „Ustawa z dnia 17 lutego 1960 r. o orderach i odznaczeniach”[4] oraz „Instrukcja Kancelarii Rady Państwa z dnia 29 lutego 1960 r. w sprawie sposobu noszenia orderów i odznaczeń.”[5], a następnie „Uchwała Rady Państwa z dnia 6 stycznia 1977 r. w sprawie opisu odznak orderów i odznaczeń oraz sposobu ich noszenia”[6], obowiązująca częściowo do 1992 roku. Kolejność wynikająca z niej była ponadto modyfikowana przepisami późniejszymi.

Kolejność polskich orderów i odznaczeń, wyznaczająca jednocześnie ich starszeństwo, jest przedstawiona poniżej (uwzględniono przy tworzeniu listy zasadę, że późniejsze akty prawne mają pierwszeństwo przed wcześniejszymi). W takiej kolejności noszono na lewej piersi baretki lub miniatury orderów i odznaczeń, z prawej do lewej strony. Kolejność ta odnosi się też do noszenia pełnych odznak, z wyjątkiem Orderów Odrodzenia Polski I, II i III klasy oraz Virtuti Militari I i II klasy, których nie noszono na piersi, lecz na wielkiej wstędze lub wstędze, oraz Medalu 10-lecia Polski Ludowej, noszonego na prawej piersi (odznaczenia te wyróżniono gwiazdką). Lista poniżej obejmuje także odznaczenia ustanowione w latach 1989-1991.

Order Odrodzenia Polski I klasy i Order Virtuti Militari I klasy noszono na wstędze przez prawe ramię do lewego boku, krzyż zawieszano u dołu węzła utworzonego ze związanych w kokardę końców wstęgi, a gwiazdę orderową noszono pośrodku lewej strony piersi, poniżej innych orderów i odznaczeń. Nie nosiło się jednocześnie pełnych odznak obu Orderów I klasy

Order Odrodzenia Polski II i III klasy oraz Order Virtuti Militari II klasy noszono na wstędze na szyi, a gwiazdę orderową Orderu Odrodzenia Polski II klasy noszono pośrodku lewej strony piersi, poniżej innych orderów i odznaczeń.

Odznaczenia nadawane przez rząd RP na uchodźstwie (1939-1990)[edytuj | edytuj kod]

Utrzymano nadawanie trzech orderów i dwóch odznaczeń, ustanowiono dwa nowe odznaczenia i cztery medale[7], wg starszeństwa:

(**) Odznaczenia równorzędne, zakładane w kolejności otrzymania[8].

Precedencja w okresie II RP (1919-1939)[edytuj | edytuj kod]

Władze Rzeczypospolitej, tworząc własny kodeks orderowy, opierały się na wzorach europejskich, ściśle nawiązując do polskiej historii i kultury. Zostały wskrzeszone dwa przedrozbiorowe ordery i utworzono jeden order nowy (dla wyróżnienia zasług obywatelskich) oraz 14 odznaczeń państwowych:

(*) W czerwcu 1939 roku zostały utworzone dwa odznaczenia (Dz.U.R.P. nr 58 z 1939 r. poz 378), miały być nadawane jako wyróżnienie za ochotniczą służbę w Wojsku Polskim w latach 1918-1921. Z powodu wybuchu II Wojny Światowej nie zostały wykonane i nadane.

(**) Odznaczenia równorzędne, zakładane w kolejności otrzymania.

Przypisy

  1. (Dz. U. z 1992 r. Nr 90, poz. 451; z 1995 r. Nr 83 poz.419)
  2. Dz. U. z 1944 r. Nr 17, poz. 91
  3. Zbigniew Krotke: Polski Krzyż Zasługi 1923-2000. Dzieje i katalog. Białystok, Lublin: PTN, 2010, s. 168. ISBN 978-83-896162-1-0
  4. Dz. U. z 1960 r. Nr 10, poz. 66
  5. M.P. z 1960 r. Nr 25, poz. 122
  6. M.P. z 1977 r. Nr 2, poz. 13
  7. Marek Budziarek: Kodeks orderowy na co dzień. Łódź: Muzeum Historii Miasta Łódź, 1986.
  8. 8,0 8,1 Dekrety Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 3 lipca 1945 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 9, poz. 27-30), s. 66-69 (uwaga: dokument zawiera błędną datę „1944” zamiast „1945” na poz. 28)
  9. Zbigniew Puchalski, Ireneusz J. Wojciechowski: Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie. Warszawa: KAW, 1987, s. 111. ISBN 83-03-02143-5.
  10. 10,0 10,1 Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks Orderowy.... 1939, s. 56-57.
  11. Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 kwietnia 1937 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 października 1930 r. o Krzyżu i Medalu Niepodległości (Dz. U. z 1937 r. Nr 28, poz. 214)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]