Henri Poincaré

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henri Poincaré
Ilustracja
Data urodzenia 29 kwietnia 1854
Data i miejsce śmierci 17 lipca 1912
Paryż
Zawód, zajęcie matematyk, fizyk, filozof, inżynier
Alma Mater École polytechnique
podpis

Jules Henri Poincaré (ur. 29 kwietnia 1854[1] w Cité Ducale niedaleko Nancy, Francja, zm. 17 lipca 1912 w Paryżu[1]) (wym. [ʒyl ɑ̃ʁi pwɛ̃kaʁe]) – francuski uczony: matematyk, fizyk teoretyczny i matematyczny, astronom teoretyczny i filozof nauki[1], w tym matematyki, a z wykształcenia również inżynier górnictwa.

Jako matematyk zajmował się m.in. topologią, w której był pionierem topologii algebraicznej i autorem hipotezy, która czekała na rozstrzygnięcie przez prawie stulecie, aż do XXI wieku. Miał też wkład do analizy, formułując tzw. lemat Poincarégo w teorii form różniczkowych. W fizyce teoretycznej i matematycznej badał m.in. mechaniczno-grawitacyjny problem trzech ciał, kontynuując wcześniejsze badania Laplace’a na ten temat. Rozwijał też elektrodynamikę Maxwella i teorię eteru Lorentza, antycypując szczególną teorię względności Einsteina.

W filozofii nauki i epistemologii reprezentował konwencjonalizm, podobnie jak Pierre Duhem, przyczyniając się do rozwoju pozytywizmu, zwłaszcza jego trzeciej i finalnej fali – pozytywizmu logicznego. Jego filozofią matematyki był intuicjonizm, wojujący z teorią mnogości Cantora i z formalizmem Hilberta[potrzebny przypis].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Został profesorem Uniwersytetu Paryskiego w 1881 roku. Od 1886 profesor fizyki matematycznej na Sorbonie[1]. Od 1887 członek Francuskiej Akademii Nauk i 22 innych akademii nauk (w tym Royal Society[2]) oraz doktor honorowy 8 uniwersytetów[potrzebny przypis]. Z zawodu był inżynierem górnictwa.

Dorobek naukowy[edytuj | edytuj kod]

Fizyka i matematyka[edytuj | edytuj kod]

Był prekursorem teorii względności i miał nawet do Einsteina żal o zawłaszczenie swego intelektualnego dorobku w tej sferze. W świecie nauki przyjęta jest zasada powoływania się na badania poprzednika, czego Einstein nie robił. Swoje badania Poincaré zaczął od studiowania praw Izaaka Newtona, stwierdzając, że są one wyjątkiem od innych przyjętych zasad. Obliczenia, którymi się zajmował, nigdy nie zostały ukończone, a teorię względności upowszechnił Einstein. Zajmował się niemal wszystkimi ówcześnie znanymi dziedzinami matematyki, w wielu osiągając znaczące wyniki, m.in. w równaniach różniczkowych. Jest również współtwórcą współczesnej topologii kombinatorycznej. Jako pierwszy opublikował pracę z topologii kombinatorycznej.

Autor wielu prac z fizyki matematycznej, termodynamiki, elektromagnetyzmu, teorii potencjału, analizy matematycznej, zajmował się również mechaniką nieba.

Hipoteza Poincarégo[edytuj | edytuj kod]

Znany jako autor hipotezy Poincarégo, problemu sformułowanego w roku 1904. Rozwiązanie problemu ukończono w roku 2003, do 2006 trwało porządkowanie związanych z nim prac. Głównym autorem dowodu jest matematyk rosyjski, Grigorij Perelman, który udowodnił prawdziwość hipotezy geometryzacyjnej Thurstona, której hipoteza Poincarégo jest szczególnym przypadkiem[3].

Poglądy filozoficzne[edytuj | edytuj kod]

Poglądy Poincarégo z zakresu filozofii nauki cechuje konwencjonalizm[4] (którego był twórcą) wyrażający się przede wszystkim w ujęciu języka nauki jako zespołu umownych znaków, których zadaniem jest interpretacja danych doświadczenia (empiryzm). W okresie odkrycia radioaktywności Poincaré głosił, że podstawowe prawo przyrodoznawstwa — zasada zachowania energii — zostało rzekomo całkowicie obalone[5]. Włodzimierz Lenin charakteryzował Poincarégo w sposób następujący:

Spośród francuskich pisarzy analizowanego przez nas kierunku filozoficznego na tę samą ścieżkę agnostycyzmu ześlizguje się stale Henri Poincaré, wybitny fizyk, lecz lichy filozof, którego błędy P. Juszkiewicz(ros.) uznał oczywiście za ostatnie słowo najnowszego pozytywizmu.

Prace[edytuj | edytuj kod]

Jego prace z fizyki dotyczyły między innymi zagadnienia równowagi obracającego się ciała płynnego (1885), a także zagadnienia trzech ciał (1889). Prace z dziedziny astronomii: Methodes nouvelles de la mecanique celeste (1892–1899), Lecons de la mecanique celeste (1905–1910), Lecons sur les hypotheses cosmogoniques (1911).

Wydał szereg dzieł, m.in.: „Les méthodes nouvelles de mécanique céleste” (1892–1899, 3 t.), „La Science et l’Hypothèse” (1902), „La Valeur de la Science” (1905), „Science et Méthode” (1908). W przekładzie polskim wyszły: „Nauka i Hipoteza” (1908), „Wartość nauki” (1908), „Nauka i Metoda” (1911).

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Polskojęzyczne

Anglojęzyczne

publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Artykuły na Internet Encyclopedia of Philosophy (ang.) [dostęp 2018-06-27]: