64 Grudziądzki Pułk Piechoty

64 Pułk Strzelców Murmańskich
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1919
Rozformowanie	1939
Nazwa wyróżniająca	Pomorski
Tradycje
Święto	14 września
Nadanie sztandaru	22 września 1929
Rodowód	Grudziądzki Pułk Strzelców 64 Grudziądzki Pułk Piechoty
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego
Dowódcy
Pierwszy	kpt. Ludwik Bociański
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Grudziądz
Podporządkowanie	16 Pomorska Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk	piechota

64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich (64 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie Grudziądzkiego Pułku Strzelców

W czasie powstania wielkopolskiego, na wyzwolonych spod władzy niemieckiej terenach zaczęły się tworzyć nowe polskie oddziały wojskowe, a wśród nich 4 Dywizja Strzelców Wielkopolskich, której żołnierze pochodzili z terenów Pomorza. 16 sierpnia 1919 jej zawiązki otrzymały nową nazwę: Dywizja Strzelców Pomorskich. Ponieważ duża liczba żołnierzy pochodziła z rejonu Grudziądza, powołano dla nich do życia Grudziądzki Pułk Strzelców, z dowódcą por. Ludwikiem Bociańskim na czele. W koszarach w Inowrocławiu rozpoczęto formowanie sztabu pułku oraz I batalionu, a także 1 kompanii strzeleckiej. Łączny stan osobowy pułku początkowo wynosił tylko dwóch oficerów i 266 podoficerów oraz szeregowych, niedługo potem jednak skompletowano cały batalion, który przeniesiono do Poznania, do wygodniejszych i większych koszar. Rozpoczęto też organizowanie II batalionu. 11 listopada 1919 pułk liczył już 17 oficerów oraz 1056 podoficerów i szeregowych. Posiadali oni jeszcze mundury wzoru niemieckiego, ale za to noszono czapki rogatywki z polskimi orzełkami oraz dystynkcjami Wojsk Wielkopolskich. Żołnierze Grudziądzkiego Pułku Strzelców nosili na kołnierzach kurtek mundurowych i płaszczów wizerunek herbu dawnego województwa malborskiego, który przedstawiał czerwonego orła na złotej tarczy, zwróconego głową w prawo, z koroną na szyi. Zza prawego skrzydła ptaka wyłaniała się opancerzona ręka rycerza, która trzymała nagi, biały miecz, trochę podobny do kaperskiego.

6 marca 1920 oddział przemianowany został na 64 Grudziądzki Pułk Piechoty, a Dywizja Strzelców Pomorskich na 16 Pomorską Dywizję Piechoty.

Pułk w okresie pokoju

22 listopada 1920, po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, pułk powrócił do garnizonu Grudziądz. W 1938 oddział przemianowany został na 64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich.

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku "normalnego" (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej dywizji, która z kolei wchodziła w sklad Grupy Operacyjnej "Wschód" Armii "Pomorze".

Rejon walk 64 pp.

Strzelcy Murmańscy

Dowódcy pułku:

• kpt. Ludwik Bociański (21 VII 1919 – 28 X 1921)
• ppłk/płk Franciszek Kristinus (od X 1921)
• ppłk SG Bohdan Hulewicz (1926 – 1928)
• płk Albin Skroczyński (II 1928 – 1936)
• ppłk Bronisław Ciechanowski (1939)

Oficerowie:

• płk piech. Karol Krauss (nadetatowy)
• mjr piech. Bolesław Bronisław Duch
• mjr piech. Henryk Gąsiorowski
• kpt. piech. Emil Niemiec

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

chor. Alfons Adrjan sierż. Marian Bardoński ppor. Paweł Błaszkowski kpt. Ludwik Bociański sierż. Jan Brocki pchor. Wincenty Bryzgalski ppor. Alojzy Bunk kpt. Bronisław Duch plut. san. Leon Gracz por. Roman Hawranke sierż. Władysław Kosmowski sierż. sztab. Franciszek Krakowski st. szer. Tadeusz Kresimon sierż. Stanisław Kurowski sierż. Józef Kwapisz chor. Izydor Kwella ppor. Józef Lech

sierż. Adam Lubecki sierż. Michał Łuczak sierż. Józef Łyskowski sierż. Leon Magnuszewski chor. Franciszek Malcherczyk sierż. Bolesław Marchlewicz ppor. Kazimierz Neumann pchor. Artur Ostapowicz ppor. Bernard Prabucki sierż. Eugeniusz Smardzewski sierż. Anastazy Stepka sierż. Franciszek Świtała kpr. Józef Szramka por. Rudolf Szturc ppor. Ludwik Urbański st. szer. Szczepan Urbański sierż. Franciszek Ziółkowski

Symbole pułku

Sztandar

W niedzielę 22 września 1929 roku, w Grudziądzu, w ramach obchodów X-lecia 16 Pomorskiej DP, gen. dyw. Mieczysław Norwid-Neugebauer wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miasta Grudziądza oraz powiatów: grudziądzkiego i świeckiego. Chorągiew wykonana została zgodnie z wzorem określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej, a 5 listopada 1929 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 64 pp. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 15, poz. 177 z 6 czerwca 1928 roku. Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są białą emalią. W centrum nałożony jest czerwony orzeł malborski. Z nad prawego skrzydła wznosi się ramię dzierżące miecz – herb dawnego województwa malborskiego. Między ramionami krzyża cztery promienie zakończone kulkami. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana. Wymiary: 36x36 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa

Tradycje

Tradycje pułku kultywowała po wojnie 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego, rozwiązana z końcem 2008 r.

Bibliografia

• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN 83-211-1104-1,
• Jerzy Krzyś: 64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich, Wydawnictwo: Ajaks, 1993 ISBN 83-85621-22-9,
• Konrad Rogaczewski, Zarys historii wojennej 64-go Grudziądzkiego Pułku Piechoty, Warszawa 1929,
• "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
• "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
• Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4. 
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.