Armia „Prusy”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Armia Prusy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Armia „Prusy”
Armia Odwodowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1939
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Pierwszy gen. dyw. Stefan Dąb-Biernacki
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Podległość Naczelne Dowództwo

Armia „Prusy”związek operacyjny Wojska Polskiego podczas kampanii wrześniowej 1939 roku.

Geneza i zadania[edytuj]

Utworzona w czerwcu 1939 roku jako odwód Naczelnego Wodza. Miała być formowana stopniowo z jednostek mobilizowanych dopiero w wypadku bezpośredniego zagrożenia wojennego, przez co do chwili rozpoczęcia działań wojennych nie osiągnęła pełnych stanów osobowych.

Według pierwotnych planów miała być największą armią polską, stanowiącą odwód, który miał znajdować się na tyłach Armii „Kraków” i Armii „Łódź”. W lukę pozostawioną między tymi armiami, jak przewidywało dowództwo polskie, miały uderzyć główne siły niemieckie, które miała zniszczyć Odwodowa Armia „Prusy”. Na skutek szybkich postępów wojsk Wehrmachtu plan ten nie powiódł się. Zakończenie mobilizacji jednostek polskich, w tym Armii Prusy, zaplanowane było na czternasty dzień od wybuchu wojny. Armia Prusy miała składać się z 3, 12, 13, 19, 29, 36 (rez.), 39 (rez.) i 44 (rez.) Dywizji Piechoty, Wileńskiej Brygady Kawalerii oraz z 1 i 2 batalionu czołgów lekkich.

Na przełomie lipca i sierpnia 1939 roku marszałek Edward Śmigły-Rydz zadecydował, że oddziały Armii Prusy mają być skoncentrowane w rejonie Tomaszów Mazowiecki-Radom-Kielce. Ostatecznie jednak na skutek trudności wynikających z układu sieci kolejowej wojska te miały wyładować się w dwóch odrębnych rejonach.

  • Północne zgrupowanie: Koluszki-Łowicz-Skierniewice.
  • Południowe zgrupowanie: Skarżysko-Opoczno-Radom.

Po przeprowadzeniu wyładunku w wyznaczonych strefach miały ześrodkować się w następujący sposób:

  • 44 Dywizja Piechoty - Sochaczew
  • 13 Dywizja Piechoty - Regny
  • 19 Dywizja Piechoty - Tomaszów Mazowiecki
  • Wileńska BK - Piotrków Trybunalski
  • 29 Dywizja Piechoty - Sulejów
  • 36 Dywizja Piechoty - Opoczno
  • 12 Dywizja Piechoty - Końskie
  • 3 Dywizja Piechoty - Skarżysko-Kamienna
  • 39 Dywizja Piechoty - Kozienice

Obsada personalna Kwatery Głównej[edytuj]

Obsada personalna Kwatera Główna Frontu[1]:

Dowództwo
  • dowódca – gen. dyw. Stefan Dąb-Biernacki
  • oficer ordynansowy - kpt. piech. Antoni Pietraszun († 8 V 1973 Łódź)
  • dowódca etapów - gen. bryg. Jerzy Wołkowicki
  • szef służby sprawiedliwości - ppłk aud. Stanisław Kudelski
  • szef służby duszpasterstwa - ks. proboszcz Walenty Pączek
Sztab
  • szef sztabu - płk dypl. piech. Tomasz Obertyński († 1940 Charków)
  • szef Oddziału II - mjr dypl. Wincenty Bąkiewicz
  • referent - mjr dypl. piech. Maksymilian Kurnatowski
  • szef oddziału III - ppłk dypl. Edward Słowikowski († 1940 Charków)
  • dowódca łączności - ppłk łącz. Stanisław Rausz († 1940 Kijów)
  • referent - mjr łącz. Marian Dorotycz-Malewicz († 10 X 1945 Rzym)
  • kwatermistrz – płk dypl. art. Tadeusz Procner († 1940 Charków)
  • szef Oddziału I - ppłk dypl. art. Józef Kaiser († 1940 Kijów)
  • szef oddziału IV - ppłk dypl. piech. Wilhelm Kasprzykiewicz († 1940 Katyń)
  • szef służby zdrowia - płk lek. dr Mieczysław Henoch[2]
Dowódcy broni

Skład Armii „Prusy”[edytuj]

Grupa północna[edytuj]

Grupa południowa[edytuj]

Samodzielne pododdziały armijne[edytuj]

  • 2 kompania balonów obserwacyjnych
  • 12 kompania samochodów osobowych
  • 13 kompania stacyjna łączności
  • 13 kompania radiowa
  • 23 kompania telefoniczno-kablowa
  • 24 kompania telefoniczno-kablowa
  • 15 kompania telefoniczno-budowlana
  • 81 Batalion Saperów
  • 212 kompania asystencyjna
  • 101 pluton żandarmerii
  • 32 sąd polowy

W trakcie mobilizacji[edytuj]

Dla Armii „Prusy” pierwotnie przewidziano dywizje piechoty 2, 3, 26, 28, 36, 39, 44 oraz 10 i Kresową Brygadę Kawalerii[3].

Działania[edytuj]

W dniu wybuchu wojny żadna jednostka armii nie znajdowała się w miejscu zaplanowanej koncentracji. 19 Dywizja Piechoty wyładowywała się w rejonie Łowicza, skąd marszem miała przejść w rejon Piotrkowa. 29 Dywizja Piechoty była w trakcie wyładowywania się w rejonie Skierniewic, bez 41 pp i przydzielonego dywizjonu 29 pal, które pozostały jeszcze na Suwalszczyźnie. Wileńska BK też była w trakcie rozładunku koło Koluszek, skąd miała przejść na południowy wschód od Piotrkowa w rejon lasu Lubień. 13 Dywizja Piechoty, która została wycofana z Korpusu Interwencyjnego na Pomorzu, była dopiero w okolicach Bydgoszczy w trakcie załadunku do transportów kolejowych. Na skutek szybkich działań Wehrmachtu obie grupy nie zdołały ukończyć pełnej mobilizacji i działały praktycznie oddzielnie. W pierwszych dniach września sytuacja na froncie była już na tyle poważna, że postanowiono rzucić do walki oddziały niekompletne pod względem sprzętu i ludzi. 4 września około 7:30 gen. Stefan Dąb-Biernacki, dysponując już całą grupą północną, wystąpił do Naczelnego Dowództwa z propozycją uderzenia jednostkami zgrupowanymi koło Piotrkowa. Około 9:00 nadeszła odpowiedź od szefa sztabu Naczelnego Wodza: „kierunek tego uderzenia koliduje z projektowanym użyciem zgrupowania”[4]. W rezultacie tej decyzji wojsko uformowane w łuk o 200 km długości stało bezczynnie koło Piotrkowa i było tylko obserwatorem nierównej walki pod Borową Górą.

44 Dywizja Piechoty nie została w pełni zmobilizowana, tylko jej 146 Pułk Piechoty walczył na przedpolach Piotrkowa, natomiast 39 Dywizja Piechoty zakończyła mobilizację po 6 września i wzięła udział w walkach w ramach Armii Lublin. W obliczu wielkiego zagrożenia podzielono w pośpiechu Armię Prusy na dwa zgrupowania, przydzielając jej następujące zadania:

Grupa północna[edytuj]

Grupa północna (13, 19, 29 DP, Wileńska BK, 1,2 bcl) miała wspierać Armię Łódź na głównym kierunku obronnym w rejonie Łodzi i Sieradza. Grupa ta po bitwach pod Piotrkowem i Tomaszowem Mazowieckim (46 września), m.in. na skutek ingerencji dowódcy Armii w dowodzenie taktyczne, uległa dezorganizacji, tracąc większość ciężkiego sprzętu. Za Wisłę przedostały się szczątki 13 DP oraz drobne elementy 19 i 29 DP oraz Wileńskiej BK, z należących do piechoty 100 dział lekkich i 22 ciężkich przez rzekę przeszło najwyżej 6, z 12 dział brygady kawalerii - 8, z 50 czołgów Armii - 22. Pomimo tego zacięty opór polskich jednostek dał stronie niemieckiej asumpt do nazwania walk ze zgrupowaniem północnym Armii mianem "bitwy pod Radomiem".

Większe bitwy i potyczki[edytuj]

Grupa południowa[edytuj]

Grupa południowa (3, 12, 36 DP) miała stanowić rezerwę Armii „Kraków” i przygotowywać obronę linii środkowej Wisły. Dowodzona przez gen. Stanisława Skwarczyńskiego, była w praktyce niezależna od dowódcy Armii - gen. Dąb-Biernacki nie ingerował w jej działania. Po Bitwie pod Iłżą (8-9 września) została ona okrążona i odcięta od reszty polskich wojsk, a następnie uległa zniszczeniu.

Większe bitwy i potyczki[edytuj]

  • w Rudzie Malenieckiej 6 września
  • pod Krasną 6 września
  • pod Kazanowem 7 września
  • pod Barakiem 8 września
  • pod Iłżą 8-9 września

Przypisy

  1. Głowacki 1986 ↓, s. 337.
  2. Głowacki 1986 ↓, s. 337 tu jako Mieczysław Horoch.
  3. Marian Porwit "Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. 1, Plany i bitwy graniczne". Wyd. 2. dopełnione. Warszawa: Czytelnik, 1983
  4. Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego września. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2009, s. 254. ISBN 978-83-240-1214-5.

Bibliografia[edytuj]

  • Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 8322203772.
  • Jan Wróblewski, Armia Prusy, Warszawa 1986.
  • Andrzej Przedpełski: Lotnictwo Wojska Polskiego : zarys historii 1918-1996. Warszawa: Bellona, 1997. ISBN 83-11-08650-8.
  • Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego września. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2009, s. 253-254. ISBN 978-83-240-1214-5.