Seria 159

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Seria 159
Ilustracja
Polski Px6-1645 w skansenie w Sochaczewie
Producent Kołomna i inne Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Lata budowy 1930–1941
Układ osi D (+ 2 tender)
Masa służbowa 19,2 t (16–22 t)[1]
(+ 7,8 t tender)
Masa pustego parowozu 14,2 t (+ 3,7 t tender)
Długość parowozu 5916 mm
Długość z tendrem 9435 mm
Szerokość 1900 mm
Wysokość 2870 mm
Rozstaw osi skrajnych 2250 mm
Moc znamionowa 160–195 KM[1]
Maksymalna
siła pociągowa
2900–5287 kG[1]
Prędkość maksymalna 20–25 km/h[1]
Ciśnienie w kotle 12–13 at[1]
Powierzchnia ogrzewalna kotła 29,63–30,13 m²[1]
Powierzchnia przegrzewacza 8,072 m²[a]
Powierzchnia rusztu 0,66–0,76 m²[1]
Średnica cylindra 286–295 mm[1]
Skok tłoka 300–390 mm[1]
Średnica kół napędnych 600 mm[b]
Średnica kół tocznych brak
Rozstawy toru 750 mm
Minimalny promień łuku 30 m
Portal Portal Transport szynowy

Seria 159 – radziecki typ parowozu przeznaczonego do pracy na liniach wąskotorowych, budowany w kilku fabrykach w latach 1931–1941, w kilku różniących się parametrami odmianach. W Polsce zaliczany był do serii Px5 lub Px6[c].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parowóz serii 159 został opracowany w fabryce w Kołomnie, jako nowy standardowy typ parowozu dla potrzeb radzieckich kolei wąskotorowych, które w 1928 przyjęły typową szerokość toru 750 mm. Konstrukcja wywodziła się z pochodzącego sprzed I wojny światowej parowozu serii 86, także konstrukcji zakładów w Kołomnie. Nowy parowóz przejął cechy poprzedniego, jak możliwość pracy na dowolnym paliwie i konstrukcję półtendrzakową (oprócz tendra, parowóz posiadał niewielkie skrzynie na wodę i węgiel po bokach kotła). Część elementów była unifikowana między oboma seriami, zbliżony był też dwuosiowy tender. Główną różnicą było wprowadzenie czterech zamiast trzech osi napędowych i przegrzewacza pary[2].

Pierwsza partia była zbudowana w 1930. Na próbach dostrzeżono wady, jak za mała powierzchnia rusztu i słaby ciąg w palenisku, przekładający się na małą wydajność kotła, który przy dużym obciążeniu nie nadążał z produkcją pary w stosunku do zużycia. Wad tych nie zdołano całkowicie usunąć, lecz mimo to parowóz został skierowany do masowej produkcji z uwagi na zapotrzebowanie na lokomotywy[2]. Do 1933 zbudowano ich w Kołomnie co najmniej 207[2]. Ponadto, produkcję uruchomiono w fabrykach: Podolskiej (665 sztuk), Newskiej (27 sztuk) i Nowoczerkaskiej (92 sztuki)[3]. Parowozy budowane w innych zakładach miały dla obniżenia masy spawaną konstrukcję kotła (opracowano ją w 1932 w Kołomnie, po raz pierwszy w lokomotywie wąskotorowej)[2]. Ogółem w latach 1930–1941 wyprodukowano co najmniej 991 lokomotyw serii 159, przez co stały się podstawowymi parowozami na radzieckich kolejach przemysłowych[2].

Jego następcą był udany parowóz P24 Zakładów Kołomienskich, produkowany po II wojnie światowej m.in. w Polsce (jako typ Kp4) i będący najliczniejszym typem parowozu wąskotorowego na świecie[4].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej liczne lokomotywy tego typu zostały zdobyte przez Niemców, z czego 13 lokomotyw wykorzystywali oni na ziemiach polskich (w Generalnym Gubernatorstwie). Dziewięć z nich po wojnie zostało przejętych i wyremontowanych przez Polskie Koleje Państwowe. Podczas okupacji i krótko po wojnie nosiły oryginalne oznaczenia radzieckie, następnie w 1946 roku oznaczono je na PKP jako seria Px1[1]. W 1950 roku oznaczono je jako seria Px2 lub Px3 (lokomotywy zmodyfikowane, o większej mocy), a od 1961 roku jako seria Px5[c] lub Px6 (lokomotywy o większej mocy)[1]. Parowóz Px5-1614 (oznaczony jako Px4-1614)[c] jest obecnie zachowany w skansenie w Tarnowskich Górach, a Px6-1645 w skansenie w Sochaczewie.

Parowozy używane w Polsce[1]
Producent
Nr fabr/rok
oznaczenia: ZSRR PKP 1946-1950 1951-1961 od 1961 los
Nikołajewsk 359/1936 159-333 Px2-1611 Px5-1611 skasowany 20. 12. 1969
Podolsk 409/1934 159-334 Px1-1581 Px2-1612 Px5-1612 skasowany 5. 2. 1968
Podolsk 416/1931 159-334 Px1-1582 Px2-1613 Px5-1613 skasowany 3. 10. 1966
Podolsk 426/1930[d] 159-426 Px1-1583 Px2-1614 Px5-1614 12. 10. 1972 → eksponat
Podolsk?/1930 159-329 Px3-1641 skasowany 5. 9. 1953
Podolsk 547k/1936 159-622 Px3-1642 1955 → KWK Kazimierz-Juliusz
Podolsk 3p/1936 159-363 Px3-1643 Px5-1643 skasowany 28. 7. 1972
Podolsk 88/1934 159-43 Px3-1644 Px5-1644 skasowany 29. 8. 1967
Podolsk 328/1937 159-503 Px3-1645 Px5-1645 1972 → eksponat

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Powierzchnia przegrzewacza 8,072 m² wg B. Pokropiński Historia..., s. 23; wg Паровоз 159 – 8,35 m²; według B. Pokropiński, op.cit. – 8,49 m².
  2. Parowozy służące na PKP miały faktycznie koła o średnicy od 568 do 590 mm. B. Pokropiński Historia..., s. 22.
  3. a b c Px5 według B. Pokropińskiego (Muzealne... s.24, Historia... s.23), który podaje numer zachowanej lokomotywy jako Px5-1614. Jednakże w skansenie w Górach Tarnowskich i w serwisie Tomisław Czarnecki, Wciąż pod parą... jest ona oznaczona jako Px4-1614. Oznaczenie Px5-1611 jest potwierdzone na fotografii w B. Pokropiński Historia... s.23. Ponadto, oznaczenie Px4 powinno być stosowane dla lokomotyw mniejszej mocy – do 120 KM ([1]).
  4. Numer fabryczny 426 wg B. Pokropiński Historia..., s. 22–23. Według Tomisław Czarnecki, Wciąż pod parą..., numer fabryczny lokomotywy i pierwotny numer kotła to 401, a kocioł obecny – 426.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l B. Pokropiński Historia..., s. 22–23.
  2. a b c d e Dmitrij Sutjagin, Паровоз 159.
  3. B. Pokropiński, Muzealne..., s. 24–25, 87.
  4. Dmitrij Sutjagin, Паровозы проекта П24 w serwisie Dietskie żelieznyje dorogi.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdan Pokropiński, Historia parowozu Px6, „Świat Kolei” nr 5/1999, s. 22–23
  • Bogdan Pokropiński, Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 750 mm), Żnin: Muzeum Ziemi Pałuckiej, 2007, s. 24–25, ISBN 83-88795-08-2, OCLC 751189260.
  • (ros.) Dmitrij Sutjagin (Дмитрий Сутягин) Паровоз 159 w serwisie Детские железные дороги (Dietskie żelieznyje dorogi)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]