Fablok/ZNTK Poznań WLs40/WLs50

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
WLs40/WLs50 (Ld1)
Ilustracja
Wls40 lub 50 w Spale
Producent Polska Fablok Chrzanów
Polska ZNTK Poznań
Lata budowy 1951–1975
Układ osi B
Wymiary
Masa służbowa 7000 kg
Długość 4380 mm
Szerokość 1440 mm
Wysokość 2200 mm
Rozstaw osi skrajnych 1000 mm
Średnica kół 550 mm
Napęd
Trakcja spalinowa
Typ silników S64L lub S324HL
Pojemność zbiorników paliwa 136 l
Parametry eksploatacyjne
Moc znamionowa 40 lub 55 KM
Maksymalna siła pociągowa 1900 kG
Rodzaj przekładni mechaniczna
Prędkość konstrukcyjna 16 lub 17 km/h
Nacisk osi na szyny 3,5 t
System hamulca ręczny dźwigniowy
Parametry użytkowe
System ogrzewania brak
Portal Transport szynowy
Wnętrze kabiny maszynisty WLs40-100 (Poznań, Maltanka)

WLs40 i WLs50 (oznaczenie na PKP Ld1) – polskie wąskotorowe lokomotywy spalinowe na tor szerokości 600 mm, przeznaczone dla górnictwa, przemysłu i budownictwa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywa WLs40 została opracowana przez Biuro Techniczne Fabryki Lokomotyw (Fablok) w Chrzanowie w 1950 roku, na bazie dokumentacji produkowanej tam przed wojną na licencji niemieckiej firmy Deutz lokomotywy kopalnianej 1DK[1]. W 1932 roku powstały dwie lokomotywy typu 1DK, na tor szerokości 580 mm, które dla celów użycia w kopalniach charakteryzowały się niską budką maszynisty, nie wystającą ponad przedział silnikowy, oraz małym przekrojem poprzecznym (wysokość 160 cm i szerokość 78 cm)[2]. Lokomotywa WLs40, zachowując układ napędu i rozstaw osi poprzedniczki, oraz podobny zwężający się profil przedziału silnikowego, miała konwencjonalną wysoką i szerszą budkę z tyłu, a przedział silnikowy był też nieco wyższy (175 cm). Napęd stanowił polski czterocylindrowy silnik wysokoprężny S-64L o mocy nominalnej 40 KM (moc maksymalna wynosiła 44 KM), produkowany przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych w Andrychowie[3]. Silnik połączony był z czterobiegową skrzynią mechaniczną L8, stanowiącą rozwinięcie licencyjnej przekładni Deutz[4]. Napęd na koła tylnej osi był przenoszony za pomocą ślepego wału z korbami Halla i korbowodów, a na przednią oś za pomocą wiązarów[1]. Za skrzynią biegów była przekładnia rewersowa, umożliwiająca jazdę wstecz[1]. Zestawy kołowe były osadzone w łożyskach ślizgowych[1]. Silnik można było uruchamiać rozrusznikiem elektrycznym lub korbą[1]. Oznaczenie fabryczne WLs40 oznaczało „Wąskotorowa Lokomotywa spalinowa” o mocy 40 KM[5]. Pokrewną konstrukcją była lokomotywa normalnotorowa Ls40[4].

Prototyp i być może pierwsze kilkadziesiąt lokomotyw zostały zbudowane w 1951 roku w Warszawskich Zakładach Budowy Urządzeń Przemysłowych[6]. Władze następnie podjęły decyzję o przeniesieniu seryjnej produkcji do Poznańskich Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego (ZNTK Poznań), gdzie w latach 1952–1971 zbudowano 883 egzemplarze, od numeru fabrycznego 100[a]. Od 1958 do 1975 roku produkowano ulepszoną wersję z ekonomiczniejszym i mocniejszym silnikiem S324HL o mocy 50 KM, oznaczoną WLs50[b]. Zbudowano 1090 lokomotyw WLs50[1]. Należy jednak zaznaczyć, że z powodu braków w zachowanej dokumentacji, informacje o produkcji tych lokomotyw są niepewne, zwłaszcza, że obie wersje różniły się tylko silnikiem[7].

 Osobny artykuł: 2WLs40/2WLs50.

Powiększoną wersją pochodną o takich samych podzespołach mechanicznych były lokomotywy 2WLs40 i 2WLs50 na tor szerokości 750–785 mm, produkowane od 1954 roku. Lokomotywy produkowano również w ZNTK Poznań, gdzie zbudowano 47 egzemplarzy 2WLs40 i 153 egzemplarze 2WLs50[8]. Podstawowym modelem była lokomotywa na tor szerokości 750 mm, lecz budowano je także na tor szerokości 785 mm zależnie od zamówień.

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Podczas produkcji wprowadzano drobne zmiany i ulepszenia[1]. Indywidualne lokomotywy były modernizowane przez użytkowników[7]. W 1990 roku wykonujący naprawy tych lokomotyw Zakład Naprawy Taboru Samochodowego i Sprzętu w Brzesku wdrożył dwa warianty modernizacji lokomotyw Wls40/50[7]. Odróżniają się one z zewnątrz wymianą całości oblachowania na nowe, kanciaste, z zamkniętą budką maszynisty i dwoma wpuszczonymi w blachy nadwozia reflektorami dla każdego kierunku jazdy, z czerwonymi sygnałami końca pociągu[7]. W wersji M1 silnik został wymieniony na nowocześniejszy SW-266/L1 o mocy 50 KM[7]. W wersji M3 dodatkowo mechaniczną skrzynię biegów i sprzęgło cierne zastąpiono przez zmiennik momentu PH1-330.1 i zastosowano hamulec pneumatyczny[7]. Zmodernizowano jednak począwszy od 1990 roku tylko nieliczne lokomotywy tej serii, z uwagi na koszty[7].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

WLs40-100 na Kolejce Parkowej Maltanka (lokomotywa ma dorobiony ozdobny komin)

Lokomotywy WLs40/50 używane były głównie na kolejach przemysłowych, w cegielniach, kopalniach, cukrowniach i innych zakładach, rzadziej na kolejach leśnych[9]. Nieliczne (10 WLs40 i 10 WLs50) używane były przez PKP, gdzie otrzymały numery w serii Ld1, oznaczającej dwuosiowe lokomotywy z silnikiem Diesla i przekładnią mechaniczną[10]. Niewielka liczba używana była przez Wojsko Polskie[9].

Budowano także nieliczne lokomotywy na zamówienie na inne szerokości toru, jak 520 mm (KWK Gottwald), 550 mm (KWK Silesia), 630 mm (Huta Jedność), 640 mm (KWK Rydułtowy), 700 mm (KWK Sosnowiec)[11].

Oprócz użycia w Polsce, na eksport zbudowano 12 WLs40 dla Korei Północnej (w latach 1954–57), dwie WLs50 dla nieustalonego kraju socjalistycznego (1971) i trzy dla Egiptu (1971)[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zintel 1999 ↓, s. 28-29 i za nim Pokropiński 2009 ↓, s. 150 podają, że wyprodukowano 883 WLs40 do 1960 roku, jednakże w zestawieniu produkcji na s. 158-164 Pokropiński wymienia lokomotywy WLs40 aż do 1971 roku.
  2. Zintel 1999 ↓, s. 29 i za nim Pokropiński 2009 ↓, s. 150 podają, że WLs50 produkowano od 1961 roku, jednakże w zestawieniu na s. 156-157 Pokropiński wymienia lokomotywy WLs50 już w latach 1958-60, produkowane równolegle z WLS40.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Pokropiński 2009 ↓, s. 148-150
  2. Pokropiński 2009 ↓, s. 136-137.
  3. Pokropiński 2009 ↓, s. 148, 208.
  4. a b Pokropiński 2009 ↓, s. 35-36, 148.
  5. Pokropiński 2009 ↓, s. 14.
  6. Zintel 1999 ↓, s. 27-28.
  7. a b c d e f g Malczewski 1998 ↓, s. 28-29.
  8. a b Zintel 1999 ↓, s. 29.
  9. a b Pokropiński 2009 ↓, s. 154-164
  10. Pokropiński 2009 ↓, s. 208.
  11. Pokropiński 2009 ↓, s. 156-163.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdan Pokropiński: Lokomotywy spalinowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2009. ISBN 978-83-206-1731-3. OCLC 751021126.
  • Marek Malczewski. Lokomotywy wąskotorowe WLs. „Świat Kolei”. nr 5/1998, 1998. 
  • Krzysztof Zintel. Wąskotorowe lokomotywy spalinowe budowane w ZNTK Poznań. „Świat Kolei”. nr 2/1999, 1999. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]