To jest dobry artykuł

Pesa Acatus II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania


EN77
EN77-001 na stacji Kraków Zabłocie
EN77-001 na stacji Kraków Zabłocie
Producent Polska Pesa Bydgoszcz
Lata budowy 2010–2011
Układ osi Bo’2’2’2’Bo’
Układ wagonów s+d+d+s
Liczba miejsc siedzących 180+13
Liczba miejsc ogółem 350 (3 os./m²)
Długość całkowita 75 250 mm
Szerokość 2880 mm
Wysokość 4280 mm
Wysokość wejścia 760 mm
(od główki szyny)
Napięcie zasilania 3000 V DC
Liczba i moc silników 4 × 500 kW
Typ silników trakcyjnych asynchroniczne
Moc ciągła 2000 kW
Przyspieszenie rozruchu 1 m/s²
Maksymalna prędkość
eksploatacyjna
160 km/h
[1][2]
Portal Portal Transport szynowy

Pesa Acatus II (typ 32WE oznaczony serią EN77) – czteroczłonowy częściowo niskopodłogowy normalnotorowy elektryczny zespół trakcyjny produkcji polskiej, wytwarzany w zakładach Pesy na przełomie roku 2010 i 2011, którego 5 sztuk zostało zakupionych przez samorząd województwa małopolskiego[3]. Początkowo pojazdy były eksploatowane przez Przewozy Regionalne, a później przez Koleje Małopolskie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej elektryczne zespoły trakcyjne produkowane były aż do 1997 roku tylko przez Pafawag z Wrocławia[4]. Była ona producentem m.in. najpopularniejszego w Polsce EZT serii EN57[5]. Pafawag po prywatyzacji w latach 90. zaprzestał produkcji tego typu pojazdów, a ostatnim wyprodukowanym zespołem był ED73 w 1997[5]. Przez kilka lat w Polsce nie produkowano żadnych EZT.

W tym czasie PKP, a później samorządy, kupowały głównie wagony spalinowe i spalinowe zespoły trakcyjne, gdyż w obsłudze linii niezelektryfikowanych dominowały paliwożerne lokomotywy. Pozwoliło to polskim producentom oraz przewoźnikom na zebranie doświadczenia w produkcji i eksploatacji lekkiego taboru[6]. Dodatkowo modernizowano posiadane przez polskich przewoźników zespoły trakcyjne serii EN57[7].

Elektryczne zespoły trakcyjne nowych producentów zaczęły pojawiać się na polskich torach w 2004 roku. Od tego czasu przetargi na dostawę EZT wygrywali trzej producenci: Pesa Bydgoszcz (dawne ZNTK Bydgoszcz), Newag (dawne ZNTK Nowy Sącz) oraz Stadler Rail Polska[8]. Pesa po głębokiej restrukturyzacji w 1998 roku początkowo (od 2001 roku) zajęła się produkcją szynobusów, jednakże w 2004 roku podjęła się zbudowania pierwszych EZT dla Warszawskiej Kolei Dojazdowej13WE (EN95). Pomimo planów zakupu 10 sztuk[9], produkcja została zakończona po jednym egzemplarzu. Kolejnym wyprodukowanymi EZT-ami były 15WE (2006 rok) oraz 16WEk (2007 rok). W obu przypadkach produkcja zakończyła się po jednym zamówieniu. Jedną z przyczyn niepowodzenia była wysoka podłoga (1000 mm nad główką szyny[10]), utrudniająca szybką wymianę pasażerów oraz coraz popularniejsze przewozy rowerów, wózków dziecięcych czy inwalidzkich[7]. W Polsce (poza aglomeracją warszawską i gdańską) właściwie nie występują wysokie perony oraz nie było planów ich budowy, więc wprowadzanie niskopodłogowych EZT stało się istotne dla zamawiających nowy tabor[11][12][13]. Pesa Bydgoszcz uwzględniła to projektując elfa oraz Acatusa II, które są dostosowane do bezstopniowej obsługi peronów wysokości 550/760 mm nad PGS[1][14].

Następca[edytuj | edytuj kod]

W 2014 roku Pesa ogłosiła, że po 3 latach przerwy (EN77-005 dostarczono w II kwartale 2011 roku[15]) zamierza rozwijać linię Acatus II sprzedając Acatusy Plus. Zamówienie na te pojazdy złożyły samorządy województwa małopolskiego i podkarpackiego[16].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Fotele w EN77-002

Acatus II to czteroczłonowy, jednoprzestrzenny, częściowo niskopodłogowy skład przeznaczony do obsługi przewozów pasażerskich regionalnych. Mimo nazwy ma małe powiązanie z pierwszym Acatusem[2].

Środkowe człony posiadają dwie pary drzwi na stronę, a skrajne po jednej parze. Wszystkie drzwi znajdują się w strefie z niską podłogą, pod którymi umieszczono wysuwane stopnie ułatwiające wsiadanie z peronów niższych niż 550/760 mm nad PGS. Pierwszy i ostatni wózek to napędowy 26MN o rozstawie osi 2800mm. Środkowe to wózki toczne 40AN w systemie Jacobsa o rozstawie osi 3000 mm. Nad wszystkimi wózkami znajdują się strefy podwyższonej podłogi, na które prowadzą schodki lub pochylnie. Średnica kół wynosi 850 mm[2]. Ze względu na sposób połączenia członów ze sobą, nie jest możliwe skracanie i wydłużanie pojazdu w warunkach eksploatacyjnych, jednakże istnieje możliwość łączenia maksymalnie 3 pojazdów w trakcję wielokrotną.

Stosowany jest mieszany układ foteli: rzędami i grupami. W pojeździe zamontowano 160+13 miejsc siedzących w klasie II i 20 w klasie I[2]. W przestrzeni pasażerskiej znajdują się dwie toalety w systemie zamkniętym oraz przestrzeń dla podróżnych z ograniczoną możliwością poruszania się, z dużym bagażem lub z rowerem, w pobliżu której, przy drzwiach są windy dla niepełnosprawnych.

Acatus II jest wyposażony w fotel pomocnika maszynisty[1], dzięki czemu mogą przekraczać prędkość 130 km/h w normalnej eksploatacji, do czego wymagana jest dwuosobowa obsługa. Widoczność z kabiny jest dobra, oprócz martwej strefy tuż przed czołem. Wymaga to szczególnej uwagi podczas ruszania przy niskich peronach, a także przy przejściach na poziomie szyn[2].

Pociąg ten jest uboższą wersją pojazdów z rodziny Elf. Wśród różnic technicznych znajdujemy brak spełniania normy zderzeniowej PN-EN-15227 (sama wytrzymałość konstrukcji jest natomiast identyczna jak w elfach – P II według normy PN-EN-12663-1[1][14]), brak bloków czyszczących powierzchnie toczne, smarowanie obrzeży jest zredukowane tylko do zewnętrznych osi wózka napędowego (w elfie obie).

W 2016 jednostki zostały skierowane na naprawy okresowe, podczas których otrzymały nową malaturę[17].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

EN77-004 w Szarowie (2011)
EN77-005 w nowym malowaniu (2016)

28 stycznia 2010 podpisana została umowa na dostawę 5 nowych elektrycznych zespołów trakcyjnych typu Acatus II z samorządem województwa małopolskiego[18]. Zakup taboru został sfinansowany z funduszy unijnych w ramach małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007–2013[2].

Acatusy II to pierwsze EZT kupione przez województwo małopolskie[19]. Wcześniej kupowano mniejsze pojazdy elektryczne (Pesa 308B) oraz spalinowe (Kolzam 212M i Pesa 218M)[19].

28 stycznia 2011 pierwsze 2 pociągi zostały dostarczone do Krakowa i ruszyły w pierwszy kurs w barwach Przewozów Regionalnych do Tarnowa i do Krynicy przez Nowy Sącz[2]. Kolejne dwa składy zostały dostarczone 29 marca[20]. Ostatni, piąty acatus II, został dostarczony w II kwartale 2011 roku[15].

Jesienią 2012 roku pojawił się problem nadmiernego zużywania się zestawów kołowych. We wrześniu jeden ze składów został wyłączony z ruchu ze względu na graniczne zużycie zestawów kołowych. W grudniu zostały wyłączone 3 kolejne składy, a ostatni w maju 2013. Wszystkie pojazdy przejechały 70-80 tysięcy kilometrów, pomimo iż zgodnie z umową powinny przejechać 100 tysięcy. W związku z czym PR zażądały naprawy na koszt producenta. Po naprawieniu i przekazaniu 2 pierwszych składów, Pesa zatrzymała 3. naprawiony skład i wystawiła fakturę za naprawę wszystkich 3 składów. Według Pesy przyczyną zbyt szybkiego zużywanie się kół w EN77 jest zły stan infrastruktury w województwie małopolskim[21], jednak producent wiedział o stanie linii kolejowych[22].

12 grudnia 2015 zakończyła się umowa dzierżawy jednostek przez Przewozy Regionalne. 13 grudnia jednostki przekazano w dzierżawę Kolejom Małopolskim[23]. Powodem zmiany użytkownika jest przejecie przez KMł od PR obsługi linii Kraków GłównySędziszów[24][25]. EN77-001 w okresie od 22 kwietnia do 11 września 2017 był ponownie eksploatowany przez Przewozy Regionalne

W 2017 roku EN77-001, 002 i 005 trafiły na kilka miesięcy do Przewozów Regionalnych[26][27][28][29].

Nazwy pociągów[edytuj | edytuj kod]

Nazwy i grafiki
EN77-001 – Pawie Pióro
EN77-002 – Jaskółka
EN77-003 – Jura
EN77-005 – Tischner

W maju 2011 ogłoszono konkurs na nazwy dla pociągów[30], w wyniku którego 27 września nadano pociągom imiona[31]. Każde z nich odnosi się do jednego z subregionów Małopolski[32].

Oznaczenie Imię Subregion
EN77-001 Pawie Pióro krakowski
EN77-002 Jaskółka tarnowski
EN77-003 Jura Małopolska Zachodnia
EN77-004 Nikifor sądecki
EN77-005 Tischner podhalański

Poszczególne pociągi nie są na stałe przypisane do „swoich” subregionów. EN77-003 Jura obsługuje np. niektóre połączenia do Zakopanego[33].

Od 1 czerwca do 5 listopada 2012 z Krynicy do Warszawy Wschodniej kursował pociąg Interregio Nikifor. Relacja nie była jednak obsługiwana przez EN77-004 noszący to samo imię, a składy innego typu. Wspólna nazwa bywała przyczyną pomyłek[34][35].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Niskopodłogowy elektryczny zespół trakcyjny. pesa.pl. [dostęp 2012-05-21].
  2. a b c d e f g Paweł Terczyński. Zespół trakcyjny EN77 typu 32WE dla Małopolski. „Świat Kolei”. 3/2011, s. 12-13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  3. Małopolskie przekazało Acatusy II Przewozom Regionalnym. rynek-kolejowy.pl, 2011-01-28. [dostęp 2011-02-04].
  4. Ryszard Rusak. Od Pafawagu do Bombardiera. 60 lat Państwowej Fabryki Wagonów Pafawag we Wrocławiu. „Świat Kolei”. 10/2005. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  5. a b Paweł Terczyński. Pafawag – kronika produkcji. „Świat Kolei”. 10/2005. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  6. Paweł Terczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  7. a b Bogdan Waga. Elektryczne na start. „Koleje Małe i Duże”. 1/2007, s. 18-27. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  8. Piotr Sobolewski. Nowy Zakład Montażu Taboru Kolejowego firmy STADLER w Siedlcach. „Świat Kolei”. 5/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  9. Tomasz Tomaszewski. EN95 – nowy zespół trakcyjny dla Warszawskich Kolei Dojazdowych. „Świat Kolei”. 9/2004, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  10. Prospekty na stronach producenta: ED59 Acatus, ED74 Bydgostia [dostęp 2012-02-21].
  11. Grzegorz Kotlarz. ELF – nowe dziecko PESY. „Świat Kolei”. 2/2010, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  12. Ryszard Piech: Plan rozwoju SKM Warszawa do 2027 roku. inforail.pl, 2008-06-02. [dostęp 2012-02-20].
  13. Wymagana pojemność jednego ezt co najmniej 450 pasażerów, w tym min. 200 pasażerów na miejscach siedzących. [...] Wysokość podłogi w strefie wejścia 760 ± 50 mm nad poziomem główki szyny. Udział niskiej podłogi w stosunku do całkowitej długości przedziałów pasażerskich – powyżej 75% Ogłoszenie o zamówieniu: Dostawa nowych elektrycznych zespołów trakcyjnych do wykonywania kolejowych przewozów pasażerskich. bip.umww.pl, 2010-10-22. [dostęp 2012-02-21].
  14. a b Prospekty na stronach producenta: 22WE Elf Śląsk, 27WE Elf SKM (pol.) [dostęp 2012-02-22].
  15. a b Rynek nowych pojazdów kolejowych do ruchu pasażerskiego w II kwartale 2011 roku. inforail.pl, 2011-07-20. [dostęp 2014-06-02].
  16. Acatusy plus zastąpią Elfy. 2014-03-25. [dostęp 2014-03-25].
  17. Pierwszy Acatus w nowych barwach na torach Małopolski. inforail.pl, 2016-07-22. [dostęp 2016-07-23].
  18. Kraków: Acatus 2 – informacja samorządu województwa. inforail.pl, 2010-01-29. [dostęp 2012-02-29].
  19. a b Bartosz Piłat: Będą nas wozić klimatyzowane acatusy. gazeta.pl, Gazeta Wyborcza w Krakowie, 2010-01-28. [dostęp 2012-03-22].
  20. Kolejene Acatusy II przyjechały do Małopolski. Rynek Kolejowy, 2011-03-30. [dostęp 2012-02-29].
  21. Czy Małopolski Urząd Marszałkowski wytoczy sprawę sądową Pesie?. rynek-kolejowy.pl, 2013-09-02. [dostęp 2013-09-09].
  22. Pesa: Zepsute Acatusy to wina fatalnej infrastruktury. rynek-kolejowy.pl, 2013-09-06. [dostęp 2013-09-12].
  23. UCHWAŁA Nr 1498/15 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 5 listopada 2015r. w sprawie zawarcia z „Koleje Małopolskie” Sp. z o.o. umowy użyczenia elektrycznych zespołów trakcyjnych, bip.malopolska.pl, 5 listopada 2015 [dostęp 2015-11-25].
  24. Jaka będzie druga linia SKA Kolei Małopolskich?. rynek-kolejowy.pl, 2015-12-03. [dostęp 2015-12-04].
  25. Wszedł w życie nowy rozkład jazdy pociągów. kurierkolejowy.eu, 2015-12-13. [dostęp 2015-12-13].
  26. UCHWAŁA Nr 630/17 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 20 kwietnia 2017r. w sprawie zawarcia z „Przewozy Regionalne” Sp. z o.o. umowy użyczenia elektrycznego zespołu trakcyjnego EN77-001., bip.malopolska.pl, 20 kwietnia 2017 [dostęp 2017-12-28].
  27. UCHWAŁA Nr 631/17 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 20 kwietnia 2017r. w sprawie zawarcia z „Przewozy Regionalne” Sp. z o.o. umowy użyczenia elektrycznego zespołu trakcyjnego EN77-002., bip.malopolska.pl, 20 kwietnia 2017 [dostęp 2017-12-28].
  28. UCHWAŁA Nr 1420/17 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 8 września 2017r. w sprawie zawarcia z „Koleje Małopolskie” sp. z o.o. aneksu nr 3 do umowy użyczenia elektrycznych zespołów trakcyjnych., bip.malopolska.pl, 8 września 2017 [dostęp 2017-12-28].
  29. UCHWAŁA Nr 1421/17 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 8 września 2017r. w sprawie zawarcia z ”Przewozy Regionalne” sp. z o.o. aneksu nr 1 do umowy użyczenia elektrycznego zespołu trakcyjnego EN77-002, bip.malopolska.pl, 8 września 2017 [dostęp 2017-12-28].
  30. Małopolska: Konkurs na nazwę pociągów. rynek-kolejowy.pl, 2011-05-24. [dostęp 2012-02-29].
  31. Nadano nazwy dla pociągów Acatus. rynek-kolejowy.pl, 2011-09-28. [dostęp 2012-02-29].
  32. Pawie Pióro i Jura jeżdżą z Krakowa, Tischner kursuje na Podhale. malopolskie.pl, 2011-09-27. [dostęp 2012-03-22].
  33. Grzegorz Rybczyk: Małopolskie Acatusy w różnych relacjach. Kurier Kolejowy.eu, 2012-07-12. [dostęp 2012-07-12].
  34. Relacja z pierwszego przejazdu "Nikifora". kurierkolejowy.eu, 2012-06-01. [dostęp 2012-06-01].
  35. Koniec Interregio Nikifor. rynek-kolejowy.pl, 2012-10-16. [dostęp 2013-04-13].