Języki w Europie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Języki Europy - oznaczenia według ISO 639

Zdecydowana większość ludności Europy posługuje się językami z rodziny indoeuropejskiej. Trudno jest w sposób dokładny podać liczebność użytkowników poszczególnych języków z powodu dość częstej dwujęzyczności, a także z powodu migracji, które powodują, iż osoba posługująca się na co dzień określonym językiem nie traktuje go jako ojczysty. Innym powodem niemożności precyzyjnego ustalenia liczby posługujących się poszczególnymi językami jest zjawisko wypierania pewnych języków przez inne (np. szkockiego przez angielski czy prowansalskiego przez francuski).

Także lista języków używanych w Europie jest trudna do ustalenia, gdyż w latach ostatnich istnieje tendencja do wyodrębniania nowych języków, dotychczas uznawanych za gwary w obrębie innego języka (w Polsce przykładem takiego zjawiska jest kwestia odrębności języka śląskiego).

Poniższa lista obejmuje języki uznawane powszechnie do lat 70 i 80, bez języków, których istnienie jest postulowane od lat 90. (np. alzackiego czy sycylijskiego). Nie wymieniono także języków używanych przez populacje imigranckie, gdyż praktycznie każda większa grupa ludności świata posiada diasporę na terenie Europy, co powodowałoby, iż lista języków w Europie pokrywała by się z listą najważniejszych języków świata. Liczba mówiących jest podana w sposób przybliżony i dotyczy tylko użytkowników danego języka żyjących w Europie. Lista ta nie obejmuje także języków używanych na Kaukazie, gdyż powszechnie w polskiej geografii (inaczej niż w krajach anglosaskich) góry te uważa się za leżące w Azji.


Lista języków europejskich[edytuj | edytuj kod]

Język Kod języka według ISO 639 Liczba użytkowników
(dane szacunkowe)
Status Występowanie Uwagi
Języki indoeuropejskie
języki germańskie
szwedzki sv, swe 8 800 000 - 9 100 000 Urzędowy w Szwecji i Finlandii (obok języka fińskiego) Szwecja, zachodnie i południowe krańce Finlandii
norweski no, nor (nb, nn, nob, nno) 4 500 000 - 4 700 000 Urzędowy w Norwegii Norwegia
duński da, dan 5 000 000 - 5 200 000 Urzędowy w Danii i na Wyspach Owczych (obok farerskiego) Dania
islandzki is, isl 280 000 - 310 000 Urzędowy na Islandii Islandia
farerski fo, fao 55 000 - 75 000 Urzędowy na Wyspach Owczych (wraz z duńskim) Wyspy Owcze
niemiecki de, deu, ger 92 000 000 - 96 000 000 Urzędowy w: Niemczech, Austrii, większości kantonów Szwajcarii, Liechtensteinie, Luksemburgu (obok luksemburskiego i francuskiego), włoskiej prowincji Trydent-Górna Adyga (obok włoskiego), 16 gminach Województwa opolskiego, Kantony Wschodnie w Belgii Niemcy, Austria, znaczna część Szwajcarii, Liechtenstein, włoski Trydent-Górna Adyga, francuska Alzacja, Województwo opolskie i zachodnia część Województwa śląskiego Liczne dialekty w ostatnich latach uznawane za odrębne języki (np  alzacki, szwajcarski)
dolnoniemiecki nds 200 000 - 1 000 000 pomocniczy język urzędowy w Szlezwiku-Holsztynie Północne Niemcy (Dolna Saksonia, Szlezwik-Holsztyn)
niderlandzki nl, nld 20 000 000 - 22 000 000 Urzędowy w Holandii, północnej Belgii (Flandria) Holandia, Północna Belgia, przygraniczne obszary Francji czasami odmiana używana w Holandii nazywana holenderskim, a ta w Belgii flamandzkim
fryzyjski fy, fri 250 000 - 600 000 Urzędowy (wraz z holenderskim) w holenderskiej prowincji Fryzja Północna Holandia, płn -zach  Niemcy
luksemburski lb, ltz 280 000 - 340 000 Urzędowy w Luksemburgu (obok niemieckiego i francuskiego) Luksemburg
angielski en, eng 60 000 000 - 64 000 000 urzędowy w Wielkiej Brytanii (lokalnie wraz z walijskim i szkockim), Irlandii (wraz z irlandzkim), na wyspie Man, na Wyspach Normandzkich (wraz z francuskim), na Malcie (wraz z maltańskim), w Gibraltarze Wyspy Brytyjskie] (z wyjątkiem północno-zachodnich skrawków Szkocji, zachodniej Walii i południowo-zachodniej Irlandii) Zróżnicowane dialekty, określane czasem mianem języków (np  szkocki ([scots])
jidysz yi, yid 50 000 - 300 000 w ośrodkach miejskich wśród części diaspory żydowskiej na terenie całej Europy
języki słowiańskie
polski pl, pol 42 000 000 - 45 000 000 Urzędowy w Polsce Polska, Litwa (tzw  Wileńszczyzna), północno-zachodnia Białoruś (tzw  Grodzieńszczyzna), zachodnia Ukraina, strefa przygraniczna w Czechach (Zaolzie) Od lat 90  wyodrębnia się z języka polskiego język kaszubski, zaś od niedawna - etnolekt śląski
czeski cs, ces, cze 10 000 000 - 11 500 000 Urzędowy w Czechach Czechy
słowacki sk, slo, slk 5 200 000 - 5 800 000 Urzędowy na Słowacji Słowacja
dolnołużycki dsb 10 000 - 25 000 lokalnie pomocniczy język urzędowy w kilku gminach w południowo-wschodnich Niemczech Południowo-wschodnia część niemieckiego landu Brandenburgia
górnołużycki hsb 40 000 - 70 000 lokalnie pomocniczy język urzędowy w kilku gminach w południowo-wschodnich Niemczech Wschodnia część niemieckiego landu Saksonia
rosyjski ru, rus 120 000 000 - 135 000 000 Urzędowy w Rosji (lokalnie wraz z innymi językami), na Białorusi (wraz z białoruskim) i w separatystycznym Naddniestrzu (obok ukraińskiego i mołdawskiego (rumuńskiego)) Rosja, Białoruś, wschodnia Ukraina, północny Kazachstan, także w ośrodkach miejskich w Estonii, na Łotwie, Litwie i w Mołdawii Podana liczba obejmuje tylko rosyjskojęzycznych mieszkańców Europy
białoruski be, bel 3 000 000 - 8 000 000 Urzędowy na Białorusi (wraz z rosyjskim) Białoruś, strefa przygraniczna w Polsce
ukraiński uk, ukr 25 000 000 - 32 000 000 Urzędowy na Ukrainie i w separatystycznym Naddniestrzu (obok rosyjskiego i mołdawskiego (rumuńskiego)) Ukraina środkowa i zachodnia
serbski sr, scc, srp 10 500 000 - 12 000 000 Urzędowy w Serbii (lokalnie wraz z albańskim i węgierskim), Czarnogórze (pod nazwą język czarnogórski), w Bośni i Hercegowinie Serbia, Czarnogóra, północna i wschodnia Bośnia i Hercegowina, chorwacka Slawonia i Krajina często łączony wraz językiem chorwackim w język serbsko-chorwacki
chorwacki hr, hrv 5 500 000 - 6 500 000 Urzędowy w Chorwacji i Bośni i Hercegowinie, lokalnie pomocniczy język urzędowy w Austrii Chorwacja, środkowa i zachodnia Bośnia i Hercegowina, enklawy w Austrii często łączony wraz językiem serbskim w język serbsko-chorwacki
słoweński sl, slv 2 000 000 - 2 200 000 Urzędowy w Słowenii, lokalnie w austriackiej Karyntii Słowenia, południowa część austriackiej Karyntii, wschodnia część włoskiej prowincji autonomicznej Friuli-Wenecja Julijska, region Vendvidék na Węgrzech
bułgarski bg, bul 8 000 000 - 9 000 000 Urzędowy w Bułgarii Bułgaria
macedoński mk, mkd, mac 1 400 000 - 1 800 000 Urzędowy w Macedonii (wraz z albańskim) Macedonia, północna Grecja
języki romańskie
hiszpański (kastylijski) es, spa 30 000 000 - 32 000 000 Urzędowy w Hiszpanii (lokalnie wraz z galisyjskim, katalońskim i baskijskim) większość obszaru Hiszpanii Liczne dialekty określane często mianem języków (m in  leoński, asturiański)
portugalski pt, por 11 000 000 - 12 000 000 Urzędowy w Portugalii Portugalia
kataloński ca, cat 7 000 000 - 8 500 000 Urzędowy (wraz z hiszpańskim) w hiszpańskich prowincjach: Katalonia Baleary, Walencja, w Andorze (wraz z francuskim) oraz (razem z włoskim) we włoskiej gminie Alghero (na Sardynii) wschodnia Hiszpania, przygraniczne tereny w południowej Francji, włoska Sardynia
galisyjski gl, glg 2 700 000 - 3 200 000 Urzędowy w hiszpańskiej Galicji (wraz z hiszpańskim) Galicia, także w graniczących z Galicią prowincjach Hiszpanii
francuski fr, fra, fre 58 000 000 - 62 000 000 Urzędowy we Francji (lokalnie wraz z innymi), Monako, południowej Belgii (Walonia), części Szwajcarii, Luksemburgu (wraz z luksemburskim i niemieckim), włoskiej prowincji Aosta (wraz z włoskim), na Wyspach Normandzkich (wraz z angielskim) Francja (oprócz Prowansji, Korsyki, Alzacji i zachodniej Bretanii), zachodnia Szwajcaria, Aosta, południowa Belgia Liczne dialekty określane często mianem języków (m in  normandzki, aragoński)
prowansalski oc, oci 1 000 000 - 3 000 000 pomocniczy język urzędowy w południowej Francji (wraz z francuskim) południe Francji
włoski it, ita 55 000 000 - 58 000 000 Urzędowy we Włoszech (lokalnie wraz z innymi językami), San Marino, Watykanie (wraz z łaciną), szwajcarskich kantonach Ticino i Gryzonia, na chorwackiej Istrii (razem z chorwackim i słoweńskim) Znaczna część Włoch, przygraniczne kantony Szwajcarii, chorwacka Istria Liczne dialekty określane często mianem języków (m in  sycylijski, neapolitański, lombardzki)
sardyński sc, srd 1 500 000 - 1 700 000 Urzędowy (wraz z włoskim) na włoskiej Sardynii Sardynia
korsykański co, cos 300 000 - 350 000 Urzędowy (wraz z francuskim na francuskiej Korsyce Korsyka często traktowany jako dialekt języka włoskiego
retoromański rm, roh; roa; fur 550 000 - 700 000 Urzędowy (wraz z włoskim) we włoskiej Friuli-Wenecja Julijska i w szwajcarskim kantonie Gryzonia (wraz z niemieckim) rejon alpejski 3 dialekty, często uważane za odrębne języki
język rumuński (wraz z mołdawskim) ro, ron, rum 23 000 000 - 25 000 000 Urzędowy w Rumunii i w Mołdawii (tam pod nazwą "mołdawski") Rumunia, Mołdawia, pograniczne tereny Ukrainy
język arumuński rup 150 000 - 350 000 Półwysep Bałkański
języki celtyckie
szkocki gd, gla 20 000 - 100 000 Urzędowy (wraz z angielskim) na brytyjskich Hebrydach Zewnętrznych Północno-zachodnia Szkocja
irlandzki ga, gle 100 000 - 600 000 Urzędowy (wraz z angielskim) w Irlandii Zachodnie i południowe skrawki Irlandii
walijski cy, cym, wel 500 000 - 750 000 Urzędowy (wraz z angielskim) w Walii brytyjska Walia
kornwalijski kw, cor 1 000 - 3 000 lokalnie w Kornwalii (południowo-zachodni skrawek Wielkiej Brytanii
bretoński br, bre 400 000 - 700 000 Urzędowy (wraz z francuskim we francuskiej Bretanii zachodnia Bretania
języki bałtyckie
litewski lt, lit 2 800 000 - 3 300 000 Urzędowy na Litwie Litwa
łotewski lv, lav 1 200 000 - 1 500 000 Urzędowy na Łotwie Łotwa językiem tym posługuje się tylko ok  60% mieszkańców Łotwy
pozostałe języki indoeuropejskie
grecki el, ell, gre 10 500 000 - 12 000 000 Urzędowy w Grecji Grecja
albański sq, sqi 5 500 000 - 6 500 000 Urzędowy w Albanii, Kosowie (wraz z serbskim) i w Macedonii (wraz z macedońskim) Albania, południowa Serbia, zachodnia Macedonia
cygański (romski) rom 400 000 - 1 500 000 wśród Cyganów (Romów) w całej Europie
Języki uralskie
języki ugrofińskie
fiński fi, fin 5 000 000 - 5 400 000 Urzędowy (wraz z szwedzkim) w Finlandii Finlandia (z wyjątkiem krańców południowych i południowo-zachodnich), przygraniczne tereny w Szwecji i Rosji
estoński et, est 1 100 000 - 1 200 000 Urzędowy w Estonii Estonia W ostatnich latach wyodrębnia się z języka estońskiego język võro
karelski krl 80 000 - 150 000 rosyjska Karelia trwają starania o nadanie językowi karelskiemu statusu języka urzędowego w rosyjskiej Karelii
wepski fiu 4 000 - 8 000 rosyjskie: Obwód leningradzki i Karelia
ingryjski izh poniżej 1 000 Obwód leningradzki (Rosja)
liwski liv poniżej 1 000 północna Łotwa
lapoński se 25 000 - 50 000 Laponia (w granicach Rosji, Szwecji, Norwegii i Finlandii)
maryjski chm 450 000 - 650 000 Urzędowy (wraz z rosyjskim) w rosyjskiej republice Mari Eł Mari Eł i tereny ościenne w Rosji
mordwiński (moksza i erzja) mdf; myv 800 000 - 1 100 000 Urzędowy (wraz z rosyjskim) w rosyjskiej Mordwie Mordwa i tereny ościenne w Rosji Często język mordwiński dzieli się na dwa odrębne: mordwiński - moksza i mordwiński - erzja
język komi (wraz z komi-permiackim) kv, kom 400 000 - 550 000 Urzędowy (wraz z rosyjskim) w rosyjskiej Republice Komi Republika Komi, tereny dawnego Komi Permiackiego Okręgu Autonomicznego oraz tereny ościenne w Rosji Niekiedy dialekt komi-permiacki wydziela się jako odrębny język
udmurcki udm 500 000 - 650 000 Urzędowy (wraz z rosyjskim) w rosyjskiej Udmurcji Udmurcja oraz tereny ościenne w Rosji
võro fiu 70 000 Język regionalny w prowincji Tartu w Estonii Południowo-wschodnia część Estonii, przygraniczne rejony Łotwy i Rosji (nad jeziorem Pejpus Często błędnie uważany za dialekt języka estońskiego
węgierski hu, hun 13 000 000 - 14 500 000 Urzędowy na Węgrzech, południowej Słowacji i w serbskiej Wojwodinie Węgry, południowa Słowacja, Wojwodina (Serbia), Obwód zakarpacki (Ukraina), oraz w Rumunii: przy granicy węgierskiej i w Siedmiogrodzie
języki samojedzkie
język nieniecki yrk 3 000 - 5 000 północno-wschodni skrawek europejskiej części Rosji (Nieniecki Okręg Autonomiczny)
Języki ałtajskie
języki tureckie
turecki tr, tur 6 000 000- 9 000 000 Urzędowy w Turcji Turcja i jej dawne posiadłości na Bałkanach (zwłaszcza Bułgaria) Podana liczba nie obejmuje diaspory w Europie Zachodniej
czuwaski cv, chv 1 200 000 - 1 700 000 Urzędowy w (wraz z rosyjskim) w rosyjskiej Czuwaszji Czuwaszia oraz tereny ościenne w Rosji
tatarski tt, tat 3 500 00 - 5 500 000 Urzędowy w (wraz z rosyjskim) w rosyjskim Tatarstanie Tatarstan oraz tereny ościenne w Rosji (zwłaszcza Baszkiria), ukraiński Krym
kazaski kk, kaz 30 000 - 50 000 Urzędowy w Kazachstanie południowa część europejskiego Kazachstanu Podana liczba użytkowników dotyczy tylko europejskiej części Kazachstanu
baszkirski ba, bak 1 000 000 - 1 500 000 Urzędowy w (wraz z rosyjskim) w rosyjskiej Baszkirii Baszkiria oraz tereny ościenne w Rosji
gagauski tut 150 000 - 220 000 Urzędowy w (wraz z rosyjskim i mołdawskim (rumuńskim)) w mołdawskiej Gagauzji Gagauzja i graniczące z nią tereny Ukrainy
karaimski tut, kdr 4 000 - 8 000 Krym, Litwa (okolice Troków)
języki mongolskie
kałmucki xal 100 000 - 150 000 Urzędowy w (wraz z rosyjskim) w rosyjskiej Kałmucji Kałmucja oraz tereny ościenne w Rosji
Języki semickie
maltański mt, mlt 330 000 - 380 000 Urzędowy w (wraz z angielskim) na Malcie Malta
Języki izolowane
baskijski eu, eus, baq 500 000 - 1 000 000

Urzędowy w (wraz z hiszpańskim) w hiszpańskiej Baskonii

hiszpańskie: Baskonia i Nawarra, przyległe do nich tereny we Francji

Przeszłość językowa Europy[edytuj | edytuj kod]

Na przestrzeni dziejów różne rodziny językowe uzyskiwały pozycję dominującą na kontynencie. Do początku n.e. języki celtyckie, (obecnie zajmujące niewielkie skrawki Europy) opanowały niemal całą Europę Zachodnią i dużą część Środkowej. W wiekach następnych Europę Zachodnią i Południową opanowała łacina i wyrosłe na jej gruncie języki romańskie. Ok. III - V w. n.e. ekspansja Germanów rozprzestrzeniła ich języki na całym kontynencie. Ostatnią wielką rodziną językową, która pojawiła się, były języki słowiańskie, które ok. VII - IX w. opanowały wielkie obszary w Europie Środkowej i Wschodniej, a w kolejnych wiekach na zachodzie ustępując nieznacznie innym grupom językowym, na wschodzie i północy wypierały języki fińskie.

Zmiany na językowej mapie Europy w XX w.[edytuj | edytuj kod]

Językowa mapa Europy nie jest ustalona na stałe i nadal się zmienia. W ciągu XX w. zaszły na niej liczne zmiany, do których należą m.in.

Znajomość języków w krajach Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Komisja Europejska opublikowała w 2006 roku wyniki badania "Europejczycy i ich języki" [1]. Niektóre z wyników są pokazane na mapach poniżej. Badanie obejmowało tylko kraje Unii Europejskiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Europeans and Their Languages (ang.). European Commission, 2006. [dostęp 2013-07-10]. s. 8.