10 Kaniowski Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 10 Pułku Artylerii Lekkiej II RP. Zobacz też: 10 Pułk Artylerii Lekkiej – stronę ujednoznaczniającą.
10 Kaniowski Pułk Artylerii Lekkiej
10 Kaniowski Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca Kaniowski
Tradycje
Święto 7 maja[1]
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Łódź
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 10 Dywizja Piechoty

10 Kaniowski Pułk Artylerii Lekkiej (10 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Bitwa komarow 1920.png
10 DP w 1938
Pułk walczył w składzie 10 DP
Bitwa warta 1939.png

Pułk stacjonował w garnizonie Łódź[2]. Wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty[3]. Pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 4 Grupy Artylerii.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Powstał jako 10 Pułk Artylerii Polowej. Swoimi korzeniami sięgał 1 dywizjonu artylerii 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Żeligowskiego. Formowanie pułku rozpoczęto 20 lipca 1919 roku w Łodzi[4].

Pierwszy dywizjon osiągnął gotowość bojową na początku listopada 1919 i wszedł w skład 10 DP. Tworzony 2 dywizjon uzupełnienie otrzymał z Przemyśla, a działa z dostaw francuskich. Na front dywizjon wyruszył 13 kwietnia 1920 roku. Na bazie baterii zapasowej, przedyslokowanej do Łodzi z Przemyśla, organizowano 7 i 8 baterię trzeciego dywizjonu.

Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz decyzją z dnia 24 lutego 1922 roku «polecił rozciągnąć nazwę „Kaniowskich” na 30 pp i 10 pap, a mianowicie: „30 pułk strzelców Kaniowskich” i „10 pułk Kaniowski artylerii polowej”»[5].

W końcu 1930 roku przemianowano stacjonujący w Różanie III/10 pułku artylerii polowej na II/28 pułku artylerii polowej, a ze stacjonujących w Łodzi I i II dywizjonów artylerii 10 pap utworzono nowy III dywizjon 10 pułku artylerii polowej[6].

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 10 pap został przemianowany na 10 pułk artylerii lekkiej[7].

Po zakończeniu mobilizacji 10 pal w koszarach pułku pozostała znaczna liczba oficerów i szeregowych, z których zorganizowano oddział zbierający nadwyżki 10 pal pod dowództwem podpułkownika Dudka[8].

Kaniowscy artylerzyści[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk Klemens Ostrowski (od 21 VII 1919)
  • ppłk Adolf Engel (1919 - VII 1920)
  • ppłk Feliks Piekucki (VII - IX 1920)
  • płk Gerard Długowski (X – XII 1920)
  • płk Jan Skrutkowski (XII 1920 - XI 1921)
  • płk Jan Medwadowski (14 XI 1921 - 10 VII 1924)
  • ppłk / płk art. Gwidon Śliwka (10 VII 1924- 14 IX 1926)
  • ppłk Wacław Bartoszkiewicz (p.o. 14 IX - 9 X 1926)
  • ppłk / płk art. Michał Zdzichowski (9 X 1926 - 5 IV 1934)
  • płk art. Zygmunt Łakiński (20 IV 1934 - 12 XI 1938 → dowódca AD 30 DP)
  • ppłk dypl. Marian Jasiński (28 XI 1938 - 24 VIII 1939 → dowódca AD 10 DP)
  • ppłk art. Józef Kossarek (24 VIII - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
  • ppłk art. Jerzy Kosacki (do I 1924 → zastępca dowódcy 25 pap[9])
  • ppłk art. Gwidon Śliwka (I[9] – VII 1924 → dowódca pułku[10])
  • ppłk art. Wacław Bartoszkiewicz (VIII 1924[11] – III 1929 → dyspozycja dowódcy OK IV[12])
  • mjr art. Bolesław Kazimierz Jacyna (IV 1929[13] - I 1931 → Korpus Kontrolerów[14])
  • mjr / ppłk art. Józef Kossarek (I 1931[15] - 24 VIII 1939 → dowódca pułku)
Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
  • mjr art. Wincenty Mirowski (od VII 1924[16])
  • mjr art. Tadeusz Hoszard (od I 1926[17])
  • mjr art. Edmund Dmowski (29 V 1933 - 18 V 1936)
  • mjr / ppłk art. Henryk Dudek (18 V 1936 - 29 VIII 1939 → dowódca Oddziału Zbierającego Nadwyżki 10 pal)
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[18]:

płk Przemysław Barthel de Weydenthal
kpt. Mikołaj Alikow
ppor. Wacław Albrecht
por. Ludwik Ciba
ppor. Julian Dąbrowski
por. Bolesław Kazimierz Jacyna
bomb. Stanisław Kocik
plut. Władysław Koralewski
ogn. Bolesław Kosobudzki
kpr. Jakób Krzysztoszek
bomb. Józef Kuligowski
kpt. Wacław Młodzianowski
plut. Wiktor Naziębło
plut. Józef Piasny
por. Szczepan Pilecki
kpr. Czesław Sergot
por. Stefan Starzyński
bomb. Władysław Stolarski
bomb. Paweł Wondraczek
kan. Dominik Wróbel

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[19][a]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Marian I Jasiński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Józef Kossarek
  • adiutant – kpt. Jan Roliński
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. lek. Mieczysław Władysław Maciejowski
  • lekarz weterynarii – por. Józef Muchowski
  • oficer zwiadowczy – por. Leon Szewalje[b] *
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – ppłk Henryk II Dudek
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Oskar Kühnel
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. (art.) Wacław Durys
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (art.) Bronisław Kazkiewicz
  • oficer gospodarczy – kpt. im. Kazimierz Józef Michałowski
  • ofiar żywnościowy – por. Wincenty Klita
  • dowódca plutonu łączności – por. Bronisław Augustyn
  • oficer plutonu – por. Henryk Szczepan Ullrich
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – por. Leon Szewalje (*)
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Oswald Szczepkowski
  • zastępca dowódcy – por. Stanisław Kazimierz de Lorme
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Leopold Janowski
  • dowódca I dywizjonu – mjr Józef Stanisław Chrzanowski
  • dowódca 1 baterii – por. Czesław Cieślik
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Gadziemski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Karol Kawecki
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Kazimierz Józef Czech
  • dowódca II dywizjonu – ppłk dypl. Leon Janusz Horodecki
  • dowódca 5 baterii – kpt. Bolesław Tadeusz Kwiatkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Żuk
  • dowódca 6 baterii – mjr Kazimierz Jan Sawicki
  • dowódca plutonu – por. Marian Goczyła
  • dowódca III dywizjonu – mjr Ferdynand II Pokorny
  • dowódca 7 baterii – kpt. Michał Roch Krassowski
  • dowódca plutonu – ppor. Maksymilian Kijas
  • dowódca 8 baterii – kpt. Michał Zaorski
  • dowódca plutonu – ppor. Roman Mazur
  • na urlopie leczniczym – por. kontr. art. Jusuf Bek Umaszew

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

4 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru 10 pal[22].

26 maja 1938 roku na Polu Mokotowskim w Warszawie gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Łodzi. Powojenne losy sztandaru nie są znane[3].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Tumskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło miasta Łodzi
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 10 pal

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Łódź 20.VII.1919”,
  • na dolnym – „Sokal 13.IX.1920”,
  • na lewym – „Wasylewicze 7.V.1920”,
  • na prawym – „Mokre–Radzymin 15–16.VIII.1920”[22].
Odznaka pamiątkowa

17 września 1927 roku gen. dyw. Daniel Konarzewski, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 10 pułku artylerii polowej[23]. Odznaka o wymiarach 47x47 mm ma kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych ciemnozieloną emalią z obramowaniem czarnym. Między ramionami krzyża dwie skrzyżowane lufy armatnie barwy złocistej. W centrum krzyża nałożona okrągła tarcza ze srebrną miniaturą Krzyża Kaniowskiego na tle czerwonej emalii, okolona napisem na tle białej emalii „10 KANlOWSKI PUŁK ART. POL”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana, łączona dwoma nitami. Autorem projektu odznaki był Rudolf Leroch-Orlat, a wykonawcą Wiktor Gontarczyk z Warszawy[24].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[20].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 34.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 242.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 283.
  4. Galster 1975 ↓, s. 33.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 14 z 4 kwietnia 1922 roku, poz. 193.
  6. Jaskulski 2013 ↓, s. 208.
  7. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  8. Zarzycki 1997 ↓, s. 45-46.
  9. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 11 stycznia 1924 roku, s. 10.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 73 z 30 lipca 1924 roku, s. 417.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 89 z 31 sierpnia 1924 roku, s. 502.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 87.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 122.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 9.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 16.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 6 lipca 1924 roku, s. 373.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 14 stycznia 1926 roku, s. 9.
  18. Leroch-Orlot 1929 ↓, s. 43.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 728–729.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  22. a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 229.
  23. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 26 z 17 września 1927 roku, poz. 326.
  24. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 242-243.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]