8 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 8 Pułku Artylerii Ciężkiej II RP. Zobacz też: 8 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
8 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 12 października
Dowódcy
Pierwszy płk Czesław Bzowski
Ostatni płk Florian Grabczyński
Organizacja
Dyslokacja garnizon Toruń
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 8 Grupa Artylerii
Artyleria ciężka w 1939 przed wybuchem II wojny światowej.jpg

8 Pułk Artylerii Ciężkiej (8 pac) - oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku[edytuj | edytuj kod]

8 pułk artylerii ciężkiej został sformowany 12 października 1921 roku z połączenia 4, 15 i 16 dywizjonów artylerii ciężkiej. Dowódcą jednostki został pułkownik Czesław Bzowski, dotychczasowy dowódca XVI Brygady Artylerii. Dowództwo pułku i 16 dac stacjonowało w Toruniu natomiast 15 dac i 4 dac w Grudziądzu[1]. Po włączeniu w skład pułku 4 dac został przemianowany na I/8 pac, a w grudniu 1921 roku na II/8 pac[2]. Dotychczasowa bateria zapasowa 4 dac pozostała w Kaliszu i weszła w skład 25 pułku artylerii polowej, jako kadra baterii zapasowej[3].

15 kwietnia 1922 roku II dywizjon przybył do Siedlec, gdzie został włączony w skład 9 pułku artylerii ciężkiej, jako III dywizjon (baterie otrzymały numery: 7, 8 i 9)[2]. Po odejściu II/8 pac dowództwo pułku i 16 dac zostały przeniesione z Torunia do Grudziądza[1].

W lipcu 1923 roku cały pułk został przeniesiony z Grudziądza do Torunia. Tam 16 dac został przemianowany na I dywizjon, a 15 dac na II dywizjon[1]. W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej[4].

W okresie pokojowym pułk podlegał szefowi Artylerii i Służby Uzbrojenia Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu, a od 1929 roku dowódcy 8 Grupy Artylerii.

Na podstawie rozkazu wykonawczego o organizacji artylerii na stopie pokojowej z 27 listopada 1925 roku został zorganizowany III dywizjon[1][5].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 12 października, jako datę święta pułkowego[6]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę połączenia 4, 15 i 16 dywizjonów w jeden oddział[1].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu z 30 stycznia 1928 roku skadrowano, w terminie do 15 lutego, trzy baterie (3, 6 i 9)[5].

Na podstawie rozkazu z 13 stycznia 1930 roku ujednolicono organizację pułku. Dywizjony I i II składały się z dwóch baterii 155 mm haubic, natomiast III dywizjon z dwóch baterii 105 mm armat[5].

W 1937 roku pułk wydzielił ze swojego składu jedną baterię dla nowo powstałego 26 dywizjonu artylerii ciężkiej. Do grudnia tego roku pułk odtworzył 7 baterię.

30 grudnia 1938 roku szef Departamentu Artylerii Ministerstwa Spraw Wojskowych wydał rozkaz L.dz. 3549/tj. o utworzeniu 16, 17, 20 i 30 dywizjonów artylerii ciężkiej i reorganizacji pułków artylerii ciężkiej. 8 marca 1939 roku termin sformowania dywizjonów artylerii ciężkiej oraz reorganizacji 3, 7 i 8 pac został przesunięty na maj tego roku[7]. W ramach wspomnianej reorganizacji w m. Grupa k. Grudziądza, na bazie 8 pac, został utworzony samodzielny 16 dywizjon artylerii ciężkiej podporządkowany dowódcy Artylerii Dywizyjnej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty.

Mobilizacja i rozformowanie pułku w sierpniu 1939 roku

Pułk był jednostką mobilizującą[8]. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” miał sformować w mobilizacji alarmowej:

Wymienione oddziały należały do grupy jednostek oznaczonych kolorem niebieskim, stanowiących osłonę granicy zachodniej. 23 sierpnia została zarządzona mobilizacja grupy niebieskiej na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII. Mobilizacja rozpoczęła się następnego dnia o godz. 6.00[a].

25 sierpnia o godz. 19.00 zakończył mobilizację 15 dac. Dwa nocnymi marszami (26/27 i 27/28 sierpnia) dotarł do Bydgoszczy, gdzie wszedł w skład 15 Dywizji Piechoty[11].

Tego samego dnia o godz. 22..00, po zaprzysiężeniu, 4 dac wyruszył do rejonu 4 Dywizji Piechoty[12].

27 sierpnia 88 dac wyjechał koleją z Torunia do Ciechanowa, gdzie wszedł w skład Armii „Modlin”[13].

Po zakończeniu mobilizacji i skierowaniu oddziału zbierania nadwyżek do Ośrodka Zapasowego Artylerii Ciężkiej Nr 4 w Przemyślu, pułk uległ rozformowaniu.

Nadwyżki pułku w kampanii wrześniowej
 Osobny artykuł: kampania wrześniowa.

5 września po południu bateria nadwyżek (Oddział Zbierania Nadwyżek) pod dowództwem kpt. Józefa Barana została skierowana do Przemyśla. Bateria liczyła około 300 żołnierzy, 200 koni i kilkadziesiąt wozów. 8 września osiągnęła Sompolno. Po drodze była bombardowana i atakowana przez dywersantów. W rejonie Gostynina bateria wydzieliła ze swego składu grupę oficerów i podchorążych oraz około 20 koni jako uzupełnienie dla 15 DP. 13 września bateria dotarła w rejon Gąbina. Tego samego dnia wsparła 14 pp w walce pod Dobrzykowem. 14 września wydzieliła uzupełnienie dla 27 DP. 16 września zatrzymała się w m. Krubin k. Sannik. 17 września w lesie, w rejonie m. Budy Stare, po 12 godzinnym bombardowaniu lotniczym, kpt. Baran rozwiązał baterię, a sam z grupą 13 żołnierzy 21 września dotarł do Modlina.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk art. Czesław Piotr Bzowski (1921 - 2 X 1925 → zastępca szefa Artylerii OK VIII[14])
  • płk art. Julian Stasiniewicz (17 XI 1925[15] – VIII 1926 → komendant Obozu Ćwiczeń Brześć[16])
  • płk art. Karol Podonowski (VIII 1926[16] – I 1928 → praktyka poborowa w PKU Toruń[17])
  • ppłk / płk art. Michał Jancewicz (III 1928[18] – VI 1931 → dowódca 7 pac[19])
  • ppłk dypl. art. Jerzy Łunkiewicz (od VI 1931[20])
  • ppłk / płk art. Florian Grabczyński (1936 – 28 VIII 1939 → dowódca 61 pal)
Zastępcy dowódcy pułku
Kwatermistrzowie
  • mjr art. Józef Henryk Owczarzak (1924[22] – I 1926 → dowódca I dyonu[26])
  • mjr art. Mirosław Włodzimierz Brodziński (od I 1926[26])
  • mjr art. Leon Pietkiewicz (1928[24] – 31 III 1930 → dowódca dyonu w 5 pac[27])
  • mjr art. Juliusz Gromczakiewicz (31 III 1930[27] – 28 VI 1933 → dowódca dyonu w 8 pac[28])
  • mjr / ppłk art. Jan Chylewski (od 28 VI 1933[28] – 7 VI 1934 → zastępca dowódcy 2 pac[29])
  • mjr art. Stanisław II Boryczko (od 7 VI 1934[30])
  • mjr art. Marian Taczak (do 24 VIII 1939 → dowódca 88 dac)
Oficerowie pułku
Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari:

  • kpt. Teofil Szadziński.

Ponadto 14 oficerów i 48 szeregowych został odznaczonych Krzyżem Walecznych[31].

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[32][b]:

  • dowódca pułku – płk Florian Grabczyński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Karol Stanisław Zborowski
  • adiutant – kpt. Stefan Słowikowski
  • naczelny lekarz medycyny – ppor. lek. Jan Głowacki
  • lekarz weterynarii – mjr Stanisław Kolbe
  • oficer zwiadowczy – wakat
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Marian Taczak
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Józef III Baran
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Henryk Święcicki
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Kazimierz Miłkowski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Kapsa
  • oficer żywnościowy – chor. Franciszek Chojecki
  • dowódca plutonu łączności – por. Feliks Florian Pluciński
  • dowódca szkoły podoficerskiej – mjr Wacław Szymański-Szmendziak
  • dowódca I plutonu – ppor. Eugeniusz Różański
  • dowódca II plutonu – ppor. Stanisław Julian Michalski
  • dowódca III plutonu – ppor. Romuald Gerard vel Gerhardt
  • dowódca IV plutonu – ppor. Jan Tipelt
  • dowódca I dywizjonu – p.o. kpt. Jan Marian Braziewicz[c] *
  • dowódca 1 baterii – kpt. Jan Marian Braziewicz (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Edward Adam Tarka
  • dowódca 2 baterii – p.o. ppor. Bogdan Hieronim Gawalski
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Mickiewicz
  • dowódca II dywizjonu – mjr Stefan Tadeusz Starzyński
  • dowódca 4 baterii – kpt. Leon Niedzielski
  • dowódca 5 baterii – por. Edward Frączek
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław VI Krawczyk
  • dowódca III dywizjonu – mjr Stefan Stachowski
  • dowódca 7 baterii – por. Mikołaj Władysław Jezierski
  • dowódca 8 baterii – por. Władysław Jaworowski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Karol Rosół

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru[35]. 19 czerwca 1938 roku, w Toruniu, w czasie ceremonii wręczania sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo Pomorza, marszałek Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar[36].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Swarzewskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło Pomorza,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 8 pac

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Warszawa 13–18.VIII.1920”,
  • na dolnym – „Lwów 18.III.–27.IV.1919”,
  • na lewym – „Bobrujsk 28.VIII.–8.XI.1919”,
  • na prawym – „Kijów 8.V.–7.VI.1920”[37].
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

6 września 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 8 pułku artylerii ciężkiej[38]. Odznaka o wymiarach 4lx41 mm ma kształt krzyża wzorowanego na krzyżu maltańskim, którego ramiona pokryte są ciemnozieloną emalią ze srebrnymi krawędziami. Pośrodku krzyża okrągła tarcza z nałożonym złoconym gryfem, herbem Pomorza na tle szkarłatnej emalii. Odznaka dwuczęściowa, oficerska wykonana w srebrze i emaliowana, na rewersie numerowana. Wykonawcą odznaki był R. Dalkowski z Torunia[39].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Do 1939 roku 8 pac mobilizował także 16 dac typ II z plutonem taborowym nr 16 oraz 98 dac typ I, którego mobilizacja została przeniesiona do 9 pac[10].
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[33].
  3. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[34].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Baran 1930 ↓, s. 23.
  2. a b Andzaurow 1929 ↓, s. 36.
  3. Jarno 2001 ↓, s. 111.
  4. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 59.
  5. a b c Jarno 2001 ↓, s. 154.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  7. Kozłowski 1964 ↓, s. 142.
  8. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 318.
  9. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 334.
  10. Zarzycki 1995 ↓, s. 16, 87, 218.
  11. Niedzielski 1945 ↓, s. 65.
  12. Oborski 1945 ↓, s. 200.
  13. Samulski 1945 ↓, s. 33.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 98 z 2 października 1925 roku, s. 533.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 121 z 17 listopada 1925 roku, s. 651.
  16. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 269.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 25.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 21 marca 1928 roku, s. 88.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 241.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 235.
  21. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 7 lutego 1924 roku, s. 48.
  22. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 712.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 175.
  24. a b Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 416.
  25. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 432.
  26. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 14 stycznia 1926 roku, s. 9.
  27. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 109.
  28. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 149.
  31. Baran 1930 ↓, s. 24.
  32. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 754.
  33. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  34. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  35. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 245.
  36. Satora 1990 ↓, s. 333.
  37. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 245.
  38. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 29 z 6 września 1929 roku, poz. 285.
  39. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 182.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]