22 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
22 Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 5 maja
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Rodowód 2 Pułk Artylerii Polowej
11 Pułk Kresowy Artylerii Polowej
22 Pułk Artylerii Polowej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Kołyszko
Organizacja
Dyslokacja Rzeszów; Przemyśl
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 2 Dywizja Strzelców
11 Dywizja Piechoty
22 Dywizja Piechoty Górskiej
22 DP w 1938

22 Pułk Artylerii Lekkiej (22 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Powstanie pułku[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Armia Polska we Francji.

Wiosną 1919 roku w okolicach francuskiego miasta Martigny-les-Bains został sformowany 2 pułk artylerii polowej. Pułk formował się w oparciu o francuski 38 pułk artylerii polowej należący do 2 Dywizji Marokańskiej (franc. 2e division marocaine)[1]. Pułk należał organizacyjnie do 2 Dywizji Strzelców, która wchodziła w skład I Korpusu Armii Polskiej we Francji.

W maju 1919 roku pułk przybył do Polski. 1 września 1919 roku pułk został przeformowany w 11 pułk kresowy artylerii polowej, a 2 Dywizja Strzelców przemianowana na 11 Dywizję Piechoty. W skład puku został włączony I dywizjon 3 pułku artylerii polowej i przemianowany na IV dywizjon[2].

Pułk brał udział w zajmowaniu Pomorza, uczestniczył również w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Zimę z 1920 na 1921 roku pułk spędził w rejonie Baranowicz. Pod koniec czerwca 11 pap przybył do Stanisławowa i tam został przemianowany na 22 pułk artylerii polowej. Następnie pułk przybył do Przemyśla. III dywizjon został przemianowany na I dywizjon 24 pułku artylerii polowej i odesłany do Jarosławia[3]. Następnie pułk został przeniesiony do Rzeszowa i Gródka Jagiellońskiego[4]. Był organiczną jednostką artylerii 2 Dywizji Górskiej, która 1 marca 1925 roku została przemianowana na 22 Dywizję Piechoty Górskiej)[4].

W latach dwudziestych III dywizjon uzbrojony był w 8 cm armaty polowe wzór 1905.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 5 maja, jako datę święta pułkowego[5]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę przybycia do Polski i wyruszenia na front przeciwukraiński[3][6].

W marcu 1929 roku 22 pap został podporządkowany, pod względem wyszkolenia, dowódcy 10 Grupy Artylerii.

W tym samym roku został opublikowany „Zarys historji wojennej ...” autorstwa kapitana Franciszka Hejnar, zamordowanego w 1940 roku w Katyniu[7].

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 22 pap został przemianowany na 22 pułk artylerii lekkiej[8].

We wrześniu pułk powrócił do Przemyśla i zajął koszary w Bakończycach[4]. 1 października 1933 roku na Rynku w Przemyślu odbyła się uroczystość powitania pułku, w której wziął udział dowódca garnizonu gen. bryg. Stanisław Wieroński i prezydent miasta Roman Krogulecki. Uroczystość zakończyła się defiladą oddziałów garnizonu[9].

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w ramach 22 Dywizji Piechoty Górskiej, która była odwodem naczelnego wodza. Poszczególne jego dywizjony zostały przydzielone do pułków 22 Dywizji Piechoty: I – 6 pułku strzelców podhalańskich, II – 5 pułku strzelców podhalańskich, III – 2 pułku strzelców podhalańskich.

3 września 1939 roku pułk wraz z całą 22 Dywizją Piechoty Górskiej zajął pozycje obronne w rejonie Olkusza na linii Klucze – Bolesław. Następnie w nocy 4 września rozpoczął odwrót przez Wolbrom, Działoszyce, Skalbmierz nad rzekę Nidę.

6 września walczył w rejonie Racławic z niemieckimi podjazdami pancernymi, a następnego dnia powstrzymywał natarcie wojsk niemieckich na pozycjach opóźniających nad rzeką Nida. W dniach 8–10 września prowadził wspólnie z jednostkami dywizji ciężkie walki w rejonie Jurkowa, Broniny, Owczar i Rytwian. 10 września dywizja w rejonie Rytwian poniosła tak ciężkie straty, że przestała istnieć jako wielka jednostka.

Resztki oddziałów piechoty i artylerii przeprawiły się przez Wisłę i walczyły w dniu 19 września w Puszczy Sandomierskiej, a 22 września 1939 w rejonie Bojanowa nastąpiło rozwiązanie resztek pułku wraz z całą dywizją.

Jedna z baterii I dywizjonu po przekroczeniu Wisły weszła w skład 23 pułku artylerii lekkiej i 19 września 1939 roku brała udział w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • ppłk armii franc. Kołyszko (1 IV – X 1919)
  • płk Mikołaj Teodor Majewski (X 1919 – 10 VIII 1920[10])
  • płk Jan Suzin (10 VIII 1920[10][11] – 1923)
  • ppłk Antoni de Meraviglia Crivelli (1923 – 1924[10])
  • płk dypl. Henryk Kreiss (1924 – 17 II 1927 → komendant Oficerskiej Szkoły Artylerii w Toruniu[12])
  • płk art. Witold Majewski (IV 1927 - I 1928 → rejonowy inspektor koni w Brześciu[13])
  • płk dr Roman Jan Woll (III 1928[14] – 31 III 1933 → stan spoczynku[15])
  • ppłk / płk dypl. art. Włodzimierz Ludwig (VI 1933 – 1937 → zastępca dowódcy Obrony Przeciwlotniczej MSWojsk.)
  • płk art. Jan Stefan Woźniakowski (12 I 1937 – 27 VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 22 DP[16])
  • ppłk art. mgr Marian Surman (27 VIII – IX 1939[16])
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • ppłk art. Henryk Kreiss (do 1 XI 1922[17] → zastępca dowódcy 2 pag)
  • ppłk art. Wincenty Edward Cybulski (od 1 XI 1922[17])
  • ppłk art. Ludwik Buczek (1928 – III 1929 → dowódca 30 pap)
  • ppłk art. Adam Faustyn Biskupski (IV 1929 – VI 1932 → dowódca 1 pac[18])
  • mjr art. dr Karol Władysław Mikołajczyk (XII 1932[19] – 15 III 1933 → Korpus Kontrolerów[20])
  • ppłk art. Władysław Piotr Wiatr (od IV 1933[21])
  • ppłk art. mgr Marian Surman (do 27 VIII 1939 → dowódca pułku[16])
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[28]

Order Virtuti Militari
  1. kpt. Leon Bukojemski
  2. por. Józef Górski
  3. kpt. Bohdan Stanisław Jakubowski
  4. ppor. Norbert Magzamen
  5. ogn. Józef Ocytko
  6. kpt. Michał Sikorski
  7. mjr Adam Zaręba

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[29][a]:

  • dowódca pułku – płk Jan Stefan Woźniakowski
  • I zastępca dowódcy – ppłk mgr Marian Surman
  • adiutant – kpt. Grzegorz Wiśniewski
  • lekarz medycyny – por. lek. Izydor Marzymski
  • starszy lekarz weterynarii – mjr dr Adolf Gąska
  • oficer zwiadowczy – kpt. Kazimierz Jaremski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Czesław Pieniążek-Odrowąż
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Tadeusz Julian Szeremeta
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. (art.) Franciszek Hejnar
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Aleksander Szczęsny Czwartacki
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Józef Syrek
  • oficer żywnościowy – por. Jan Wiktorów
  • dowódca plutonu łączności – por. Zbigniew Ludwik Kołowski
  • oficer plutonu – por. Bonifacy Adamski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Bronisław Olbrycht
  • dowódca I dywizjonu – mjr Jerzy II Kamiński
  • dowódca 1 baterii – kpt. Marcin Hydzik
  • dowódca plutonu – ppor. Norbert Karol Rzazonka
  • dowódca 2 baterii – kpt. Teodor Dobrowolski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Damian Braun
  • dowódca II dywizjonu – mjr Jan Michał Mareczek
  • dowódca 4 baterii – kpt. Marian Jan Słotołowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Kazimierz Machura
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Sierakowski
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Murawski
  • dowódca III dywizjonu – mjr Walenty Lewicki
  • dowódca 7 baterii – kpt. Mieczysław Herde
  • dowódca plutonu – por. Władysław Szubiński
  • dowódca plutonu – por. Bronisław Mizerski
  • dowódca 8 baterii – kpt. Włodzimierz Konrad Dośla
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Mendyka
  • dowódca 9 baterii – por. Józef I Zborowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Michał German
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku
Dowództwo pułku
  • dowódca – ppłk mgr Marian Surman
  • adiutant – kpt. Teodor Dobrowolski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Marian Słotołowicz
  • oficer obserwacyjny – por. Zdzisław Rybiański
  • oficer łączności – ppor. Zbigniew Kołowski
  • szef kancelarii pułku – st. ogn. Józef Kostoń
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – ppor. Tadeusz German
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu – kpt. Grzegorz Wiśniewski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Jerzy Josse
  • oficer obserwacyjny – ppor. rez. Stefan Hoszowski
  • oficer łączności – ppor. rez. Adam Józef Studzieniecki
  • oficer płatnik – por. rez. Jan Teibels
  • lekarz – kpt. rez. lek. Stanisław Lewicki
  • lekarz weterynarii – ppor. rez. lek. wet. Sywański
  • dowódca kolumny amunicyjnej – por. rez. Jan Gaweł
  • dowódca 1 baterii – kpt. Marcin Hydzik
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Edward Bigda
  • dowódca II plutonu – ppor. Euzebiusz Odon Stróżek
  • szef baterii – st. ogn. Piotr Urbanowicz
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Stefan Matuszewski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Bronisław Olbrycht
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Stanisław Andrzej Turek
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Mieczysław Stanisław Chorążykiewicz
  • dowódca 3 baterii – por. Bonifacy Adamski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Adolf Bródka
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Zbigniew Jan Haluza
II dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Jan Michał Mareczek
  • lekarz weterynarii – sierż. pchor. rez. lek. wet. Bohdan Ładyżyński
  • dowódca 4 baterii – ppor. Jerzy Damian Braun
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Bolesław Jan Janusz
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Wilcz
  • dowódca II plutonu – ogn. pchor. rez. Kazimierz Czech
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Sierakowski
  • oficer zwiadowczy – st. ogn. pchor. rez. Jan Krasicki
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Skowronek
  • szef baterii – ogn. Anger
  • dowódca 6 baterii – por. rez. Stanisław Jan Wilczyński
  • oficer ogniowy – ppor. Norbert Karol Rzazonka
III dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Walenty Lewicki
  • dowódca 7 baterii – kpt. Mieczysław Herde
  • szef baterii – ogn. Walenty Gwiżdż
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Władysław Cichy
  • dowódca 8 baterii – kpt. rez. Michał Mazurek
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Stanisław Jerzy Godziński
  • oficer ogniowy – ppor. ppor. Leon Mendyka
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Tadeusz Stanisław Rosół
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Jan Słomiany
  • szef baterii – ogn. Wojciech Ryczan
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Michał Złamonicz
  • dowódca 9 baterii – por. Władysław Szubiński
  • szef baterii – ogn. Marcin Białek
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Józef Szczudło

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 6 do Dziennika Rozkazów MSWojsk. Nr 6 z 5 maja 1938 roku, poz. 63. 29 maja 1938 roku na Błoniach Krakowskich generał dywizji Juliusz Rómmel wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Przemyśla. W czasie tej ceremonii sztandary otrzymały pozostałe oddziały artylerii z Okręgów Korpusów Nr V i X[31].

Odznaka pamiątkowa

20 stycznia 1930 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 22 pal[32]. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża o wciętych półokrągło końcach ramion pokrytych ciemnozieloną emalią z czarną obwódką. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały „22 P.A.P.” oraz datę przybycia 2 Pułku Artylerii Polowej do Polski i wyruszenia na front przeciwukraiński „5.V.1919”. Środek krzyża wypełnia okrągła tarcza ze srebrnym orłem wz. 1927 w otoku z czarnej emalii. Między ramionami krzyża dwie skrzyżowane lufy armatnie barwy złotej. Godło mocowane na dwa sztyfty. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera. Autorem projektu odznaki był porucznik Adam Bednarczyk, a wykonawcą Wiktor Gontarczyk z Warszawy[33]. W 1931 roku inicjały zmieniono na „22 PAL”[34].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[30].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hejnar 1929 ↓, s. 3.
  2. Hejnar 1929 ↓, s. 7.
  3. a b Hejnar 1929 ↓, s. 21.
  4. a b c Osiński 1993 ↓, s. 14.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  6. Galster 1975 ↓, s. 61.
  7. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 201.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  9. Powitanie 1933 ↓, s. 34-35.
  10. a b c Osiński 1993 ↓, s. 23.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 10 listopada 1920 roku, s. 1162.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1927 roku, s. 18.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 19-25.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 21 marca 1928 roku, s. 88.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 31 grudnia 1932 roku, s. 470.
  16. a b c Osiński 1993 ↓, s. 23-24.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 46 z 23 listopada 1922 roku, s. 849.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 422.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 409.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 94.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 83.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 73 z 30 lipca 1924 roku, s. 417.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 22 stycznia 1927 roku, s. 14.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 22 stycznia 1927 roku, s. 13.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 244.
  26. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  27. Osiński 1993 ↓, s. 43.
  28. Hejnar 1929 ↓, s. 22.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 739–740.
  30. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  31. Satora 1990 ↓, s. 296.
  32. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 3 z 20 stycznia 1930 roku, poz. 25.
  33. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 259-261.
  34. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 261.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Franciszek Hejnar: Zarys historii wojennej 22-go Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  • Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
  • Powitanie 22. pułku artylerii lekkiej. W: Oświata – to potęga. Wydawnictwo pamiątkowe z okazji 15-lecia niepodległości Państwa Polskiego. Józef Kopeć (red.). Przemyśl: Okręgowy Zarząd Polskiego Białego Krzyża w Przemyślu, 1933.
  • Robert Osiński: 22 Pułk Artylerii Lekkiej. T. 23. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1993, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-85621-20-2.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.