Dywizjon Artylerii Lekkiej KOP „Czortków”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dywizjon Artylerii Lekkiej KOP „Czortków”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Tradycje
Kontynuacja I dywizjon 40 Pułku Artylerii Lekkiej
Dowódcy
Ostatni ppłk art. Stanisław Stefan Ratajski
Organizacja
Dyslokacja garnizon Czortków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość Brygada KOP „Podole”
KOP 1938.png

Dywizjon Artylerii Lekkiej KOP „Czortków” (dal KOP „Czortków”) – pododdział artylerii lekkiej Korpusu Ochrony Pogranicza.

Historia[edytuj]

Dywizjon Artylerii Lekkiej KOP „Czortków” został sformowany na podstawie rozkazu L.dz. 3591/tjn./Og.Org./37 dowódcy KOP z 26 sierpnia 1937 roku, w garnizonie Czortków. Pododdział w składzie trzech baterii po dwa działony został podporządkowany dowódcy Brygady KOP „Podole”[1], a pod względem wyszkolenia dowódcy 6 Grupy Artylerii we Lwowie[2].

25 sierpnia 1938 roku Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki nadał koszarom dywizjonu nazwę „Koszary imienia pułkownika Barthla de Weydenthal-Boruckiego”[3].

Na podstawie rozkazu L.dz. 3602/tjn./Og.Org./38 dowódcy KOP z 31 sierpnia 1938 roku dokonano zmian w organizacji jednostek artylerii KOP. Między innymi nowy etat otrzymał dal KOP „Czortków”[4]. Nowa organizacja pokojowa dyonu przewidywała 14 oficerów, 53 podoficerów, 217 szeregowców i 178 koni oraz dwanaście 75 mm armat wz. 1897[5].

Z dniem 15 maja 1939 roku batalion stał się oddziałem gospodarczym. Stanowisko kwatermistrza batalionu przemianowane zostało na stanowisko zastępcy dowódcy batalionu do spraw gospodarczych, płatnika na stanowisko oficera gospodarczego, zastępcy oficera materiałowego dla spraw uzbrojenia na zbrojmistrza, zastępcy oficera materiałowego dla spraw żywnościowych na oficera żywnościowego[6].

Dywizjon był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” dyon formował, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym, I dywizjon 40 Pułku Artylerii Lekkiej[7].

Mobilizacja dyonu została rozpoczęta 27 sierpnia 1939 roku o godz. 17.00[8]. Od 29 sierpnia 1939 roku, po zakończeniu mobilizacji, dyon oczekiwał na transport kolejowy. W dniach 2 i 3 września 1939 roku transporty kolejowe wiozące dyon wyruszyły do rejonu koncentracji 36 Dywizji Piechoty (rezerwowej), lecz nie zdołały go osiągnąć[9]. Dowódcą I dywizjonu (I/40 pal) został dotychczasowy dowódca dal KOP „Czortków”, ppłk art. Stanisław Stefan Ratajski[10].

W rejonie Rzeszowa 1. bateria (1/40 pal) dołączyła do 10 Brygady Kawalerii, lecz „przepadła” 11 września 1939 roku pod Jarosławiem[11].

10 września 1939 roku w rejonie Zarzecza 3. bateria (3/40 pal) została włączona w skład Grupy ppłk. Stanisława Trzebuni, powołanej przez gen. bryg. Monda w celu osłony mostów na Sanie[12]. 14 września we wsi Sól 3/40 pal kpt. Jordana dołączyła do II dywizjonu 6 pal mjr. Gintla. Kapitan Jordan „przyprowadził baterię, z którą od jakiegoś czasu maszerował w odwrocie samodzielnie, ratując się przed okrążeniem (...) Jego bateria od pięciu dni jechała bez kuchni, czyli bez ciepłej strawy i właściwie żywiła się tylko tym, co po drodze udało jej się zdobyć”[13]. Później w skład II/6 pal została włączona także 2/40 pal kpt. Kaszubskiego[14]. 14 września około godz. 14.00 II/6 pal stanął na postoju w lesie na zachód od Aleksandrowa. Noc z 14 na 15 września II/6 pal spędził w rejonie wsi Lipowiec. 15 i 16 września obie baterie w składzie II/6 pal wzięły udział w walkach w rejonie wsi Podsośnina Łukowska, a 18 września w walkach o Narol. Kpt. Jordan został 15 września ranny i dowodzenie 3. baterią objął por. Rekman, a 16 września bateria ta (po stracie jednej armaty) została włączona do 6. baterii 6. pal (tworząc 7-działową baterię)[14].

20 września 1939 roku, w Wielkim Lesie na południowy wschód od Cieszanowa, obie baterie skapitulowały razem z resztkami 6 DP.

Obsada personalna[edytuj]

Obsada personalna dal KOP „Czortków” w czerwcu 1939[15]. Strzałkami (→) zaznaczono przydziały mobilizacyjne oficerów dywizjonu.

  • dowódca dywizjonu – mjr art. Stanisław Ratajski → dowódca I/40 pal
  • adiutant – kpt. art. Wiktor Tadeusz Badowski[a]
  • oficer zwiadowczy – kpt. art. Henryk Serwacy Ostrowski[b]
  • dowódca 1 baterii – kpt. art. Romuald Stępniewski[c] → dowódca 1/40 pal
  • dowódca 2 baterii – kpt. art. Eugeniusz Franciszek Kaszubski → dowódca 2/40 pal
  • dowódca 3 baterii – kpt. art. Kazimierz Juliusz Augustyn Jordan[d] → dowódca 3/40 pal

Obsada personalna I/40 pal we wrześniu 1939

  • dowódca dywizjonu – ppłk art. Stanisław Stefan Ratajski[e]
  • dowódca 1 baterii – kpt. art. Romuald Stępniewski
  • dowódca 2 baterii – kpt. art. Eugeniusz Franciszek Kaszubski[f].
  • oficer zwiadowczy – por. art. Mieczysław Ludwik Semenowicz
  • oficer ogniowy – por. art. Andrzej Warchoł († 1940 Katyń)
  • dowódca 3 baterii – kpt. art. Kazimierz Julian August Jordan (ranny 15 września 1939)
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Tadeusz Hudycz
  • oficer ogniowy – por. art. Remigiusz Marian Rekman (od 15 września 1939 dowódca 3/40 pal)
  • oficer baterii – por. rez. inż. Edward Fąferło
  • dowódca kolumny amunicyjnej – kpt. art. Wawrzyniec Wilk
  • kpt. Wiktor Tadeusz Badowski († 1940 Katyń)
  • kpt. Stanisław Smagacz († 1940 Katyń)
  • por. rez. Włodzimierz Mackiewicz († 1940 Katyń)

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Wiktor Tadeusz Badowski, kpt. art., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji adiutant dyonu artylerii lekkiej KOP „Czortków”. Przydział mobilizacyjny nieznany → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 709
  2. Henryk Serwacy Ostrowski, kpt. art., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji oficer zwiadowczy dyonu artylerii lekkiej KOP „Czortków”. Przydział mobilizacyjny nieznany → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 739
  3. Romuald Stępniewski, kpt. art., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca 1 baterii dyonu artylerii KOP „Czortków”. We wrześniu 1939 roku dowódca 1 baterii I dywizjonu 40 pal → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 750
  4. Kazimierz Jordan, kpt. art, w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca 3. baterii artylerii lekkiej dyonu artylerii lekkiej KOP „Czortków”. We wrześniu 1939 roku dowódca 3 baterii artylerii lekkiej 40 pal. Ranny w walkach z Niemcami 15 września 1939 roku w walkach pod Łukowem. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 724
  5. Stanisław Stefan Ratajski ur. 6 maja 1897, major artylerii ze starszeństwem z 1 stycznia 1932. Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu VM, Krzyżem Niepodległości i trzykrotnie Krzyżem Walecznych. W latach 1930 – 1933 pełnił służbę w Departamencie Artylerii Ministerstwa Spraw Wojskowych na stanowisku referenta, a następnie w 8 pal na stanowisku dowódcy dywizjonu. Rocznik oficerski 1932, s. 184, 439.
  6. Eugeniusz Franciszek Kaszubski (zm. w 1989), kpt. art., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca 2 baterii artylerii lekkiej dyonu artylerii lekkiej KOP „Czortków”. We wrześniu 1939 roku dowódca 2 baterii artylerii lekkiej 40 pal. Zmarł w USA 27 października 1989 → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 722

Przypisy

  1. Jerzy Prochwicz, Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, cz I, s. 157.
  2. Roman Łoś, Artyleria polska 1914-1939, s. 264.
  3. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 25 sierpnia 1938 r., Nr 11, poz. 119.
  4. Jerzy Prochwicz, Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, cz I, s. 158.
  5. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939 ..., s. 215.
  6. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 624 i 631.
  7. Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W" ..., s. 14, 15, 268. Grupa zielona obejmowała jednostki mobilizowane w okresie zagrożenia. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń ..., s. 316, 1117, 1160. Dywizjon miał być sformowany w ciągu 44 godzin, licząc od czasu otrzymania rozkazu.
  8. Piotr Zarzycki, Walki 36 Dywizji Piechoty Rezerwowej we wrześniu 1939 roku, s. 24.
  9. Piotr Zarzycki, Walki 36 Dywizji Piechoty Rezerwowej we wrześniu 1939 roku, s. 25.
  10. Jerzy Prochwicz, Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, cz. II, s. 8.
  11. Ludwik Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, s. 87, 89.
  12. Ludwik Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, s. 129.
  13. Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., s. 323.
  14. a b Jan Pabich, Niezapomniane karty ..., s. 351-353.
  15. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 664.

Bibliografia[edytuj]

  • Ludwik Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, ​ISBN 83-222-0377-2​.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. na s. red. książki ​ISBN 83-88067-48-8​. ISBN 83-88067-47-8.
  • Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, opracowanie zespołowe pod kierunkiem Marka Tarczyńskiego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Warszawa 2000, ​ISBN 83-905590-7-2​.
  • Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964.
  • Roman Łoś, Artyleria polska 1914-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1991, ​ISBN 83-11-07772-X​.
  • Jan Pabich, Niezapomniane karty. Z dziejów 6 Pułku Artylerii Lekkiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1982, ​ISBN 83-08-00402-4​.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja, Oficyna Wydawnicza "Adiutor", Warszawa 2010, ​ISBN 978-83-86100-83-5​.
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ​ISBN 83-85621-87-3​.
  • Piotr Zarzycki, Walki 36 Dywizji Piechoty Rezerwowej we wrześniu 1939 roku, Przegląd Historyczno-Wojskowy nr 2 (212), Warszawa 2006.