3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 3 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów. Zobacz też: 3 Pułk Artylerii Lekkiej – stronę ujednoznaczniającą.
3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 lipca 1919
Rozformowanie 23 września 1939
Nazwa wyróżniająca Legionów
Tradycje
Święto 24 września
Nadanie sztandaru 17 lipca 1938
Dowódcy
Pierwszy płk Wiktor Poźniak
Ostatni ppłk Tomasz Nowakowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Zamość[1]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 2 Grupa Artylerii
3 Dywizja Piechoty Legionów[2]
Bitwa o granice 1920.png
Uroczystości 15-lecia 3 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów

3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów (3 pal Leg.) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

1 lipca 1919 z połączenia 2 i 9 pułku artylerii polowej zorganizowany został 3 pułk artylerii polowej Legionów. Pułk włączono w skład III Brygady Artylerii. W 1921 ze składu pułku wyłączono i przeniesiono do Włodzimierza dowództwo III dywizjonu oraz 3, 7 i 8 baterię, jako zawiązek nowo powstającego 27 pułku artylerii polowej[3]. Od września 1922 pułk stacjonował w garnizonie Zamość. Święto pułkowe obchodzono 24 września, w rocznicę walki o Brzostowicę[4]. Z dniem 1 stycznia 1932 roku oddział został przemianowany na 3 pułk artylerii lekkiej Legionów[5].

Pułk w walce o granice[edytuj]

Formowanie i walki 2 Krakowskiego pułku artylerii polowej
W listopada 1918 roku w Krakowie na Rakowicach i w Łobzowie wykorzystując sprzęt austriackiego 12 pułku artylerii polowej i 2 pułku artylerii wałowej, rozpoczęto formowanie polskich oddziałów artylerii. W końcu listopada sformowane oddziały przyjęły nazwę − „2 Krakowski pułk artylerii polowej”. Dowodzenie pułkiem objął mjr Pankowicz. Pierwsze trzech baterie uzbrojone były w austriackie 9 cm armaty wz. 75, a ostatnia bateria w 8 cm armaty wz. 85[6].

Jako pierwsza na front wyruszyła 1 bateria. Została skierowana na Śląsk Cieszyński. Tam walczyła o Zaolzie z armią czeską. W marcu 1919 roku baterię przerzucono do Małopolski Wschodniej. Tam walczyła z Ukraińcami pod Sądową Wisznią i Nowe Miasto. Również 3 bateria działała na Śląsku Cieszyńskim, a później w skład Grupy „Bug” walczyła z Ukraińcami pod Rawą Ruską, Żółkwią i we Lwowie. 2 bateria pułku od grudnia 1918 do maja 1919 roku biła się z oddziałami ukraińskimi pod Starzawą i Chyrowem. W trakcie walk wymieniła przestarzałe działa na zdobyczne 8 mm armaty wz. 8/5. 4 bateria od grudnia 1918 działała w rejonie Przemyśla, Niżankowic i Chyrowa[6].

W maju 1919 roku wszystkie baterie 2 pułku artylerii polowej połączyły się pod Chyrowem i wzieły udział w ofensywie majowej . Walczono pod Łowczą, Felsztynem, Grodowicami i Dzieduszycami Wielkimi, docierając w pościgu do Stanisławowa. Tu 1. i 3 bateria wymieniła przestarzałe działa na zdobyte na armii ukraińskiej nowoczesne 10 cm haubice wz. 14[6].

Działania pułku w kampanii wrześniowej 1939[edytuj]

Bitwa ilza 1939.png

Wobec opóźnionej mobilizacji i działania lotnictwa transporty dywizji przybywały do rejonu koncentracji 3 Dywizji Piechoty Legionów z dużym opóźnieniem. Trzy czwarte sił artylerii dywizyjnej nie zdołało w ogóle przekroczyć Wisły.

6 września dywizja składająca się tylko z 3 batalionów, zorganizowała obronę w rejonie KrasnaLutaSamsonów, mając jako wsparcie jedynie I dywizjon 3 pal w miejscowości Mokra. 7 września I dywizjon wspierał żołnierzy 3 Dywizji Piechoty Legionów broniących Iłży. 8 września w boju pod Iłżą, po nieudanych próbach przebicia się w stronę Wisły przez pozycje 3 DLek., dywizja została rozbita. Na rozkaz sprzęt dywizjonu został zniszczony przez żołnierzy.

II i III dywizjon 3 pal wyładowały się w rejonie Puław i weszły w skład zgrupowania ppłk. Zygmunta Bierowskiego. Pododdziały pułku zakończyły swój szlak bojowy 23 września w walkach pod Tarnawatką.

Żołnierze 3 pal Leg.[edytuj]

Dowódcy pułku
Oficerowie pułku
Obsada personalna we wrześniu 1939 roku

Dowództwo

  • dowódca – ppłk Tomasz Nowakowski
  • adiutant – kpt. Mieczysław Dziekoński
  • oficer zwiadowczy – por. Stefan Kolańczyk
  • oficer łączności – por. Mieczysław Kowalik

I dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca – mjr Mieczysław Kułakowski
  • 1 bateria – por. Jerzy Miernik
  • 2 bateria – kpt. Feliks Wojciechowski
  • 3 bateria – por. Franciszek Sobecki

II dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca – mjr Czesław Naruszewicz
  • 4 bateria – por. Henryk Korolko
  • 5 bateria – kpt. Tadeusz Pietrasiński
  • 6 bateria – por. Władysław Arzymanow

III dywizjon (12 haubic 100 mm)

  • dowódca – mjr Zygmunt Mucha
  • 7 bateria – por. rez. Tomasz Watson
  • 8 bateria – kpt. Antoni Fetela
  • 9 bateria – por. Zenon Tarasiewicz

W drugim rzucie pułk zmobilizował II dywizjon 51 pal dla 39 DP.

  • dowódca – mjr Józef Białły
  • 4 bateria – kpt. Edward Leon Klier
  • 5 bateria – kpt. Jan Julian Wodnicki
  • 6 bateria – kpt. Zbigniew Tadeusz Slęk
Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze Pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[8]

Order Virtuti Militari
  1. bomb. Wacław Brzozowski
  2. ogn. Kazimierz Bernaszewski
  3. kpr. Stefan Hojnacki
  4. ś.p. kpt. Jan Hubel
  5. kpt. Adam Epler
  6. por. Mieczysław Kominkowski
  7. kpt. Jan Kijowski
  8. ogn. Teofil Kasprzykowski
  9. por. Kazimierz Krzyżak
  10. ppłk Stanisław Miller
  11. st. ogn. Józef Misiewicz
  12. ppor. Franciszek Mrowec
  13. ś.p. por. August Pacewicz
  14. por. Stanisław Podkowiński
  15. plut. Władysław Roguski
  16. por. Gustaw Smerczak
  17. mjr Józef Słanarz
  18. ogn. Bolesław Szulc
  19. kpt. Andrzej Uthke
  20. plut. Czesław Wiśniewski
  21. por. Walenty Wesołowski
  22. por. Marian Zajączek
  23. por. Apolinary Żebrowski

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 3 pal Leg.[9].

17 lipca 1938 roku, na lotnisku w Zamościu, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi zamojskiej. W trakcie ceremonii wręczenia sztandaru odbyła się uroczystość przekazania wojsku broni zakupionej przez gminy powiatu zamojskiego[2].

Sztandar znajduje się w zbiorach MWP w Warszawie[10].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[11]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Zamościa,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 3 pal Leg.

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Przegorzały 18.VIII.1914, Kraków–Garwolin 1918”,
  • na dolnym – „Mołotków–Krzywopłoty–Pisarzowa–Rafajłowa 1914–1915, Konary–Kostiuchnówka–Stochód 1915–1916”,
  • na lewym – „Brzeżany 17–21.VI.1919, Dołhinów l.VI.1920”,
  • na prawym – „Korzec 28.VI.1920”, „Brzostowica 20-24IX.1920”
Odznaka pamiątkowa

Zatwierdzona Dz. Rozk. MS Wojsk. nr 27, poz. 307 z 9 października 1928 roku. Odznaka ma kształt równoramiennego krzyża o ramionach pokrytych ciemnozieloną emalią z obramowaniem czarnym. W środkowym polu w kole z wieńca laurowego wpisano cyfrę pułkową. Na ramionach krzyża wpisano daty upamiętniające istnienie pułku 1918 1928 oraz inicjały P.A.P. LEG. Między ramionami krzyża orły z głowic sztandarów na tle proporczyków czarno-zielonych. Trzyczęściowa – oficerska, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wymiary: 44x44 mm. Wykonanie: Adam Nagalski – Warszawa[12].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 232.
  2. a b Satora 1990 ↓, s. 276.
  3. Zarzycki 2005 ↓, s. 9.
  4. Galster 1975 ↓, s. 22.
  5. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych, Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 roku (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 36, poz. 473).
  6. a b c Zarzycki 2005 ↓, s. 3.
  7. Andrzej Kędziora: Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia. zamosciopedia.pl, 28 sierpnia 2013. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  8. Myrek 1928 ↓, s. 31.
  9. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 18 z 31.12.1937 r., poz. 241.
  10. Satora 1990 ↓, s. 278.
  11. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  12. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 232-333.

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Karol Myrek: Zarys historii wojennej 3-go Pułku Artylerii Polowej Legionów. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Piotr Zarzycki: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 121. 3 pułk artylerii lekkiej Legionów. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 2005. ISBN 83-88773-97-6.
  • Piotr Zarzycki: Południowe Zgrupowanie Armii „Prusy” we Wrześniu 1939, wyd. Neriton, 2001
  • Tadeusz Kryska-Karski: Straty Korpusu Oficerskiego 1939–1945, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn, 1996

Linki zewnętrzne[edytuj]