7 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 7 Pułku Artylerii Lekkiej II RP. Zobacz też: 7 Pułk Artylerii Lekkiej – stronę ujednoznaczniającą.
7 Pułk Artylerii Lekkiej
7 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 12 września
Dowódcy
Ostatni ppłk Mieczysław Hubert
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Częstochowa[1]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 7 Dywizja Piechoty
Bitwa komarow 1920.png
7 DP w 1938

7 Pułk Artylerii Lekkiej (7 pal) - oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego.

Pułk stacjonował w garnizonie Częstochowa, w Koszarach „Zacisze” (obecnie część dzielnicy Stradom).
Święto pułkowe obchodzono 12 września, w rocznicę zagonu na Kowel, przeprowadzonego w 1920 roku[2].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Powstał jako 7 pułk artylerii polowej. Swój rodowód wiąże z Polakami walczącymi w armii austriackiej, którzy z chwilą rozpadu monarchii znaleźli się w rejonie Ołomuńca na Morawach. Istniały tam baterie zapasowe jednostek artylerii. Transporty wojskowe z tego rejonu były wysyłane do Warszawy. W listopadzie 1918 zaczęto organizować poszczególne baterie tworząc 1 pap. Ten zaś 20 grudnia 1918 został przemianowany na 6 pułk artylerii polowej. Następnie 23 maja 1919 został on wcielony do 7 pułku artylerii polowej.

Pułk brał udział w walkach 1919, początkowo poszczególnymi bateriami. Wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej już jako pułk.

Po zakończeniu działań bojowych w 1921 pułk przemieszczono do Częstochowy, która stała się garnizonem pułku. Pułk wchodzi wtedy w skład 7 Dywizji Piechoty.

23 sierpnia 1924 roku zginął tragicznie dowódca oddziału, pułkownik Jerzy Krynicki. Wymieniony oficer „przechadzał się po dziedzińcu koszarowym i nagle z niewiadomych przyczyn, wypalił rewolwer, znajdujący się w kieszeni pułkownika, raniąc go w pachwinę. Mimo natychmiastowej pomocy, pułkownik Krynicki w krótkim czasie zmarł. Wypadek ten wywarł bardzo silne wrażenie tak w gronie oficerów, jak i w całym mieście”[3].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 7 pułk artylerii polowej na 7 pułk artylerii lekkiej[4].

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[5].

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 7DP

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w ramach 7. Dywizji Piechoty, która wchodziła w skład Armii „Kraków”.

24 sierpnia 1939 zmobilizowano pułk w składzie dwóch dywizjonów: dywizjon haubic 100 mm i dywizjon armat 75 mm. Poszczególne dywizjony zostały przydzielone do pułków 7 Dywizji Piechoty: I – 27 pułku piechoty, II – 25 pułku piechoty, III – 74 Górnośląskiego pułku piechoty.

Po wymarszu z Częstochowy poszczególne dywizjony pułku zajęły stanowiska ogniowe za pozycjami piechoty na odcinku pomiędzy Krzepicami a Lublińcem na północnym skrzydle Armii „Kraków”.

1 września poszczególne dywizjony brały udział w bitwie granicznej, a następnie zaczęły wycofywać się w kierunku Częstochowy. W czasie odwrotu największe straty poniósł 3 dywizjon pułku, który wspólnie z 75 pułkiem piechoty musiał przebijać się z rejonu Kochanowic do Częstochowy.

2 września oddziały niemieckie zaczęły okrążać 7 Dywizję Piechoty i ta musiała rozpocząć odwrót na wschód w kierunku Janowa. Odwrót ten był utrudniony z uwagi na zatłoczenie dróg. 3 września oddziały dywizji zaczęły zbierać się w rejonie Złotego Potoku, lecz oddziały niemieckiej 2 Dywizji Lekkiej wyszły na tyły oddziałów polskich i zaatakowały je z rejonu Lelowa. W toku tych walk dywizjony 7 pułku artylerii lekkiej stoczyły szereg walk z czołgami nieprzyjaciela. Dywizja uległa jednak rozbiciu na kilka grup, które już samodzielnie usiłowały się przebić sobie drogę w kierunku Szczekocin nad Pilicą.

4 września 1939, wobec braku możliwości dalszej walki, poszczególne grupy z 7 Dywizji Piechoty zaczęły poddawać się do niewoli. Poddała się większość oddziałów 7 pułku artylerii lekkiej. Tylko jednej, 1. baterii haubic, która dołączyła do zaimprowizowanego batalionu, udało się wyjść z okrążenia i dotarła ona w komplecie w rejon lasu „Niebo”, gdzie znajdowały się stanowiska 36 Dywizji Piechoty, szykujące się do walki na przedpolach Końskich. Bateria ta następnie walczyła w składzie tej dywizji.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Kadra pułku w latach 1918-1939[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk art. Kazimierz Dzierżanowski (X-XI 1918)
  • kpt. art. Mieczysław Nowicki (p.o. XI 1918)
  • płk art. Aleksander Kowalewski (II - X 1919)
  • mjr art. Adam Zarzycki (X 1919)
  • ppłk art. Witold Konczakowski (VII - X 1921)
  • płk art. Jerzy Krynicki (X 1921 - † 23 VIII 1924[6])
  • ppłk art. Eugeniusz Dąbrowski (IX[7] – 25 X 1924 → dowódca 24 pap)
  • płk art. Leszek Roguski (25 X 1924[8] - 29 I 1930 → dyspozycja dowódcy OK IV[9])
  • ppłk dypl. Józef Kapciuk (21 I 1930[10] - IV 1937)
  • ppłk dypl. Konstanty Kazimierz Ważyński (p.o. IV - V 1937)
  • ppłk dypl. Stanisław Rola-Arciszewski (V 1937 - VII 1938)
  • ppłk dypl. Stanisław Wojtowicz (VII 1938 - VIII 1939)
  • ppłk art. Mieczysław Hubert (VIII - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • ppłk art. Bolesław Pileski (1923)
  • ppłk art. Jan Robakowski (od XII 1924[11])
  • ppłk art. Stefan II Wierzbicki (od 31 V 1925[12])
  • ppłk dypl. Konstanty Kazimierz Ważyński (I 1936 - I 1938 → dowódca 21 pal)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • mjr art. Wincenty Zdanowicz (1 VII 1924[13] – 3 XI 1926 → dyrektor nauk SPRArt[14])
Oficerowie pułku

Obsada personalna pułku w latach 1919-1920[edytuj | edytuj kod]

  • dowódca pułku - płk Aleksander Kowalewski
  • dowódca I dywizjonu - mjr Bolesław Pileski
  • dowódca 1 baterii - por. Bolesław Pileski
  • dowódca 2 baterii - por. Władysław Łoś
  • dowódca 3 baterii - por. Stanisław Łepkowski
  • dowódca II dywizjonu - por. Władysław Rudnicki (od VI 1919), od 1 XII 1919 kapitan[15]
  • dowódca 4 baterii - por. Władysław Rudnicki (do VI 1919)
  • dowódca 4 baterii - ppor. Wacław Śniechowski (od VI 1919)
  • dowódca 4 baterii - por. Eustachy Kuryło
  • dowódca III dywizjonu - kpt. Juliusz Szponar
  • dowódca 9 baterii - por. Kazimierz Baran

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[16][a]:

  • dowódca pułku – ppłk Stanisław Marian Wojtowicz
  • I zastępca dowódcy – ppłk Mieczysław Eugeniusz Hubert
  • adiutant – kpt. Bronisław Kowalski
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. dr Ajzyk Wolberg
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Józef Wiślicki
  • młodszy lekarz weterynarii – por. Wiktor Jerzy Bazylczuk
  • oficer zwiadowczy – vacat
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Franciszek Filipowski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Włodzimierz Wodzinowski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Augustyn Wojciech Morozewicz
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Józef Mularczyk
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Marian Michał Łukasiewicz
  • oficer żywnościowy – por Stanisław Ireneusz Oziembło
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Andrzej Zbigniew Borkowski
  • oficer plutonu – ppor. Mieczysław Stefan Jarkowski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. adm. (art.) Stanisław I Pruski[b] *
  • zastępca dowódcy – por. Tadeusz Iżycki
  • dowódca plutonu – ppor. Bogdan Stanisław Algusiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Bogusław Aleksander Malczewski
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Skulimowski
  • dowódca I dywizjonu – mjr Stanisław Józef Ihnatowicz
  • dowódca 1 baterii – kpt. adm. (art.) Stanisław I Pruski (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Czesław Góra
  • dowódca 2 baterii – por. Stanisław Bolesław Kurzeja
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Ryszard Obodyński
  • dowódca 3 baterii – kpt. dypl. Romuald Franciszek Struczowski
  • dowódca plutonu – ppor. Feliks Gozdan
  • dowódca II dywizjonu – mjr Bronisław Kazimierz Aleksander Maria Morawski
  • dowódca 5 baterii – mjr Edward Sternik
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Marian Wenzel
  • dowódca 6 baterii – por. Edward Zygmunt Izdebski
  • dowódca III dywizjonu – mjr Juliusz Możdżeń
  • dowódca 7 baterii – kpt. Władysław Sklenarz
  • dowódca plutonu – ppor. Ludwik Józef Łanucha
  • dowódca 8 baterii – kpt. Ludomir Franciszek Łuczkowski
  • na kursie – kpt. Marian Leźnicki
  • na kursie – por. Mieczysław Antoni Nejman
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku
Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk Mieczysław Hubert
  • adiutant - kpt. Bronisław Kowalski
  • oficer obserwacyjny - por. Józef Mularczyk
  • oficer łączności - por. Tadeusz Iżycki
  • oficer płatnik - kpt. Marian Łukasiewicz
I dywizjon (12 armat 75 mm)
  • dowódca dywizjonu - mjr Stanisław Ihnatowicz
  • 1 bateria - kpt. Stanisław Pruski
  • 2 bateria - por. Stanisław Kurzeja
  • 3 bateria - por. Czesław Góra
II dywizjon (12 haubic 100 mm)
  • dowódca dywizjonu - kolejno: mjr Jan Filipowski, kpt. Ludomir Łuczkowski, kpt. Andrzej Borkowski
  • 4 bateria - por. Stanisław Sobecki
  • 5 bateria - por. rez. Imieniński
  • 6 bateria - por. rez. Mikołaj Bykow
III dywizjon (12 haubic 100 mm)
  • dowódca dywizjonu - mjr Juliusz Możdżeń
  • 7 bateria - ppor. Bogusław Algusiewicz
  • 8 bateria - por. Ludwik Łanucha
  • 9 bateria - ppor. Feliks Gozdan

W 5. baterii służył kanonier Józef Bareła, późniejszy działacz ludowy i poseł na Sejm PRL VII kadencji.

Pułk zmobilizował 64 dal dla 65 PAL-u:

  • dowódca - kpt. Marian Leźnicki
    • 1 bateria - ppor. Zdzisław Skulimowski
    • 2 bateria - por. Antoni Włodzimierz Pruski
    • 3 bateria - (?)

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze Pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[19]

Order Virtuti Militari
kpt. Stanisław Asłanowicz
kan. Piotr Baczyński
por. Kazimierz Baran
por. Henryk Dudek
bomb. Antoni Graczyk
por. Stanisław Hrebenda
ppor. Władysław Jentys
kpr. Wiktor Kafarski
st. ogn. Józef Kaznowski
plut. Edward Mazurkiewicz
kpr. Jan Modrzejewski
plut. Jan Ogonowski
mjr Bolesław Pileski
kan. Jan Poczęsny
kan. Zygmunt Psiuk
ogn. Stefan Racsek
ppłk Adam Sielicki
kan. Władysław Skonieczny
kan. Franciszek Smigiel
kpt. Wacław Śniechowski
por. Kazimierz Stafiej
ogn. Józef Weczera

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew (sztandar)

16 grudnia 1937 Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 7 pal[20].

26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie, Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku sztandar[21].

O powojennych losach sztandaru brak jest informacji[21].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[22]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Częstochowy,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 7 pal

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Kowel 12.IX.1920”,
  • na dolnym – „Warszawa 12.XI.1918”,
  • na lewym – „Lwów 15.I.1919”,
  • na prawym – „Wilno 19.IV.1919”
Odznaka pamiątkowa

16 lutego 1931 Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 7 Pułku Artylerii Polowej[23]. Odznaka o wymiarach 42 x 36 mm jest kompozycją krzyża barwy srebrzystej i ośmiu emaliowanych proporców pokrytych emalią zielono-czarną. Ramiona krzyża zakończone są kulkami. Krzyż obwiedziony jest wąską wypustką z białej emalii i na ramionach wpisano numer i inicjały 7 PAP. W centrum orzeł wz. 1927, na srebrnej tarczy w otoku wieńca laurowego na tle skrzyżowanych złocistych luf armatnich. Dwuczęściowa - oficerska wykonana w srebrze, złocona i emaliowana, żołnierska - w tombaku. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[24].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 238.
  2. Galster 1975 ↓, s. 29.
  3. Tragiczna śmierć dowódcy 7 pap w Częstochowie, „Polska Zbrojna” Nr 234 z 26 sierpnia 1924 roku, s. 5.
  4. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  5. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 98 z 26 września 1924 roku, s. 552 podano błędnie datę śmierci pułkownika, jako 28 sierpnia 1924 roku.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 97 z 25 września 1924 roku, s. 546.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 125 z 28 listopada 1924 roku, s. 704.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 29 stycznia 1930 roku, s. 33.
  10. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 130 z 16 grudnia 1924 roku, s. 725.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 59 z 31 maja 1925 roku, s. 294.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 6 lipca 1924 roku, s. 372.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 48 z 3 listopada 1926 roku, s. 391.
  15. Dekret L. 1828 z 14 I 1920, Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 3 z 31.01.1920 r., s. 26
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 726.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  19. Ryłko 1929 ↓, s. 27.
  20. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 18 z 31 grudnia 1937 r., poz. 242.
  21. a b Satora 1990 ↓, s. 281.
  22. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  23. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 4 z 16 lutego 1931 r., poz. 42.
  24. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 238-239.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]