7 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 7 Pułku Artylerii Ciężkiej II RP. Zobacz też: 7 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
7 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 12 stycznia
Dowódcy
Ostatni mjr Wojciech Wilkoński
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Poznań
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 7 Grupa Artylerii

7 Pułk Artylerii Ciężkiej (7 pac) - oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk sformowany został 2 listopada 1921 roku, w garnizonie Poznań, w koszarach na Sołaczu z połączenia 14 i 17 Dywizjonów Artylerii Ciężkiej. III dywizjon sformowano w Poznaniu kilka lat później. Pułk do 1939 stacjonował w Poznaniu.

Geneza i walki pododdziałów pułku w latach 1919 - 1921[edytuj]

W styczniu 1919 roku w Poznaniu na Sołaczu powstał batalion artylerii ciężkiej. Na jego bazie utworzono dwa dywizjony po cztery baterie. Od maja dywizjony te stanowiły 1 pułk artylerii ciężkiej wielkopolskiej. W wyniku kolejnych zmian wydzielono z pułku 14 i 17 dywizjon artylerii ciężkiej. W tej formie oba dywizjony przebyły wojnę, a od listopada 1921 weszły w skład "pokojowego" 7 pac.

14 dywizjon artylerii ciężkiej

Ag virtuti.jpg

Od stycznia 1919 roku pojedyncze baterie kierowane były do walk z Niemcami na terenie Wielkopolski. We wrześniu 14 dac skierowano na front północny, gdzie wziął udział w działaniach na Połock. 19 października dywizjon wszedł w skład 14 DP i wspierał piechotę w obronie Berezyny i przedmościa w Bobrujsku. Walczył tam do lipca 1920 roku. Od 9 lipca wspierał działania opóźniające 14 DP. Ciężki bój stoczył 16 lipca. Dzięki celnemu ogniu udało się zażegnać krytyczną sytuację. Dywizjon wycofywał się przez Baranowicze, Kobryń aż pod Dęblin. 10 sierpnia 1920 zajął SO pod Kołbielą, skąd 16 sierpnia wspierał natarcie 14 DP w ramach bitwy warszawskiej. W pościgu towarzyszył piechocie do Ostrowi Mazowieckiej. Tam zakończył działania wojenne. Za męstwo w walce dywizjon został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari na trąbkę[1][2].

17 dywizjon artylerii ciężkiej

17 dac pozostawał w Wielkopolsce. Dopiero 31 lipca 1920 roku dywizjon skierowano w rejon Ostrołęki, gdzie wspierał działania 205 ochotniczego pułku piechoty. Wycofywał się przez Rażanę - Maków - Przewadów pod Nasielsk. Tam osłaniał koncentrację 5 Armii. Po przejściu do natarcia wspierał forsowanie Wkry i działania na Ciechanów. Stąd skierowano go do Grodna. Wspierał tam działania Dywizji Ochotniczej. Działania wojenne zakończyły się 4 października pod Oranami.

Straty bajowe jakie poniosły dwa dywizjony to poległych 5 szeregowych. Za zasługi w boju 26 żołnierzy odznaczono Orderem Virtuti Militari, a 67 żołnierzy otrzymało Krzyż Walecznych.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

Od 1929 roku jednostka podlegała bezpośrednio dowódcy 7 Grupy Artylerii. Do 1931 roku w strukturze organizacyjnej pułku występowała Samodzielna Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Nr 7, a później 7 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej.

22 października 1922 roku na terenie koszar, z rozkazu dowódcy OK VII, odbyła się uroczystość sadzenia drzewek owocowych. W trakcie sadzenia drzewek koncertowała orkiestra pułkowa. Uroczystość skierowana była przede wszystkim do żołnierzy pułku pochodzących z Kresów. Jej celem było krzewienie sadownictwa. Uroczystość poprzedzona została mszą oraz odczytem por. Rożnowskiego. Pierwsze drzewko zasadził dowódca pułku, ppłk Józef Rojek [3].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj]

Mobilizacja pułku w sierpniu 1939 roku

Pułk był jednostką mobilizującą. W dniach 24-27 sierpnia 1939 roku, zgodnie z planem mobilizacyjnym "W", sformował w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym:

Działania bojowe

Pułk rozwinął się do stanu wojennego, w składzie dwóch dywizjonów typu I. Każdy dywizjon składał się z trzech baterii po cztery działa. Pierwszy dywizjon był uzbrojony w dwanaście 105 mm armat, a drugi w dwanaście 155 mm haubic [4].

W Księdze pamiątkowej artylerii polskiej... autor podaje: cyt.: Wszystkie baterie trzydziałowe[5]. Daje to ogólną liczbę 9 dział w dywizjonie.

Po zmobilizowaniu pułk zajął stanowiska na przedmościu "Koło", gdzie miał działać, jako artyleria wsparcia. Zgodnie z rozkazem operacyjnym gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby pułk razem z Kompanią Balonów Obserwacyjnych nr 4 (dowódca – kpt. Kazimierz Mensch)[6] i Baterią Pomiarów Artylerii nr 1 od świtu 4 września został podporządkowany dowódcy GO "Koło". Na przedmościu pułk pozostawał do 6 września bez styczności z nieprzyjacielem. W nocy z 6 na 7 września rozpoczął odwrót. Maszerował przez Kłodawę i Krośniewice, a 9 września osiągnął Sławęcin. Tu przydzielono mu baterię pomiarową w przewidywaniu użycia go do zwalczania artylerii. W nocy z 9 na 10 września przesunięto pułk do m. Upale.

W ramach planowanego natarcia GO gen. Knoll-Kownackiego, 7 pac (bez I da) przydzielono 14 Dywizji Piechoty, a I dywizjon miał wspierać ogniem 17 DP.

10 września I dywizjon maszerował przez Łęczycę w ugrupowanie 17 DP. W czasie marszu wsparł skutecznie ogniem zalegający 29 pułk piechoty z 25 DP. Piechota wznowiła natarcie i opanowała wyznaczony obiekt natarcia. Celność ognia dywizjon zawdzięczał w dużej mierze współdziałającej z nim baterii pomiarowej. Po walce dywizjon nadal maszerował i w następnym dniu osiągnął wyznaczone stanowiska w ugrupowaniu 17 Dywizji Piechoty. Tu zabezpieczał ogniowo natarcie i zwalczał silną artylerię niemiecką.

Dowództwo pułku z II dywizjonem marszem rokadowym dopiero wieczorem 11 września osiągnęło wyznaczony rejon w m. Mąkolice Wschodnie. W nocy z 11 na 12 września niemiecka artyleria wykonała potężne nawały ogniowe na Mąkolice, gdzie zgrupowane było dowództwo pułku i II/7 pac oraz 14 dac. Jednostka poniosła duże straty. Między innymi poległ dowódca 7 pac, płk Bodnar. Dowodzenie przejął dowódca II dywizjonu mjr Bolechowski. W ciągu dnia 12 września udało się zebrać dowództwo i I/7 pac w rejonie Łęki Kościelne z wyjątkiem jednej haubicy i około 50% wozów amunicyjnych. Pomimo tego, że pułk był czasowo niezdolny do wykonania zadań bojowych otrzymał rozkaz osłony ogniowej wycofania się 14 DP na północ przez Bzurę. Pułk nakazanego mu zadania nie wykonał. Major Bolechowski został zawieszony w czynnościach służbowych. Pełnienie obowiązków dowódcy pułku zostało powierzone majorowi Wilkońskiemu. Wymieniony oficer zawiesił w czynnościach służbowych dwóch dowódców baterii oraz wydał rozkaz spalenia akt pułkowych i niepotrzebnej części taborów. W nocy z 14 na 15 września br. pułk (w dalszym ciągu bez I dyonu) przemaszerował w rejon Łowicza i zajął stanowiska ogniowe 3 km na północny wschód od tej miejscowości. Przez cały dzień 15 września pułk wspierał GO gen. Bołtucia (4 i 16 DP). W nocy z 15 na 16 września pułk przemaszerował do rejonu Rybna, do dyspozycji dowódcy GO gen. Knoll-Kownackiego. Rano 16 września II dyon zajął stanowiska ogniowe w Lipnicach. Około godz. 10.00 dowódca artylerii GO rozkazał dowódcy pułku otworzyć ogień na Antoniew, Bronisławy i las na północny zachód od Dębska, przy czym ogień miał prowadzony według mapy. W czasie prowadzenia ognia na stanowiska II dyonu wykonane zostało natarcie niemieckich czołgów.

Jedna z baterii dotarła do m. Sanniki dopiero w nocy z 14 na 15 września[7].

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku
  • płk Erwin Mehlem (X 1921-VII 1922)
  • ppłk Józef Rojek (1923)
  • płk Piotr Siedlecki
  • ppłk dypl. art. Wiktor Alojzy Jakubowski (15 XI 1935 - †19 X 1936)
  • płk Michał Jancewicz
  • płk Tadeusz Bodnar (poległ w nocy z 11/12 IX 1939)
  • mjr inż. Jerzy Bolechowski (p.o. 12-13 IX 1939)
  • mjr Wojciech Wilkoński (od 13 IX 1939)
Oficerowie pułku
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy

Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 7-go pułku artylerii ciężkiej" s. 21

Order Virtuti Militari
por. rez. Władysław Benedykciński
kpr. rez. Jan Burlaga
kpt. Jan Chylewski
kpt. Wojciech Dombek
bomb. Rez. Teofil Duszyński
kpr. rez. Edward Dywelski
kan. rez. Wojciech Glapka
plut. Czesław Grzechowiak
ppłk Karol Hauke
kan. rez. Stanisław Jamry
kpr. rez. Józef Janowicz
st. ogn. Albin Kaczmarek
kpt. Zygmunt Kapsa
ppłk Leonard Lubański
kpt. Andrzej Marecki
mjr. Bronisław Piniecki
mjr Edward Przybylski
kan. rez. Franciszek Przykłocki
mjr rez. Stanisław Przywecki
ppłk Edward Rudowicz
bomb. rez. Stefan Skrzypczak
bomb. rez. Andrzej Styrczewski
por. Władysław Szczekowski
mjr Wacław Swieciński
bomb. Roman Tomczak
plut. Franciszek Zydorczyk

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

11 kwietnia 1938 roku Prezydent RP zatwierdził wzór sztandaru dla pułku [8].

W środę 29 czerwca 1938 w Poznaniu, na placu ćwiczeń artylerii, na Golęcinie-Sołaczu gen. dyw. Juliusz Rómmel, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Poznania. Sztandar poświęcony został przez biskupa polowego Józefa Gawlinę [9]. Tego samego dnia sztandary otrzymały także: 14 pal, 17 pal, 25 pal, 7 daplot i 7 dak. Ceremonia zakończona została defiladą, którą prowadził dowódca 7 Grupy Artylerii płk art. Michał Jancewicz.

Głowica sztandaru znajduje się w kolekcji prywatnej Michała Palacza ze Swarzędza[10].

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 3, poz. 25 z 20 stycznia 1930 roku. Odznakę stanowi mosiężna czworoboczna rama z nacięciami imitującymi pierścień wiodący lufy. Na tarczę nałożona czteropromienna gwiazda pokryta białą emalią w sześciu warstwach kątowych, symbolizujących różnej wielkości kąty obserwacji. Pośrodku gwiazdy umieszczona jest ośmioboczna tarcza ze srebrnym orłem wz. 1927 okolonym emaliowanymi barwami artylerii - ciemnozieloną i szkarłatną. Poniżej orła wpisano numer 7. Trzyczęściowa - oficerska, wykonana w tombaku, emaliowana. Wymiary: 52x52 mm. Wykonanie: Stefan Zygmaniak - Poznań[11].

Przypisy

  1. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych” 1923, 26 stycznia, nr 7, s. 65;
  2. Galster 1975 ↓, s. 107.
  3. Żołnierz Wielkopolski 1922, 11 listopada, nr 27
  4. Wojciech Wilkoński, Działania artylerii Armii "Poznań" w 1939, s. 195. Kazimierz Galster, Księga pamiątkowa artylerii polskiej 1914-1939, s. 397 i dalsze stwierdził, że baterie w pułkach i samodzielnych dywizjonach artylerii ciężkiej były uzbrojone w trzy działa, co zostało uznane za błędne przez Tadeusza Garlickiego, Przyczynki do działań artylerii ciężkiej ..., s. 109-110.
  5. Galster 1975 ↓, s. 397.
  6. Zob. Zygmunt Kozak, Zbigniew Moszumański, Jacek Szczepański, 1 Batalion Balonowy, Pruszków 2007, s. 39.
  7. Galster 1975 ↓, s. 398.
  8. Dodatek Tajny Nr 6 do Dziennika Rozkazów M.S.Wojsk. z 5 maja 1938, nr 6, poz. 64.
  9. Zbliża się nowe święto społeczeństwa i armii, „Dziennik Poznański” 1938, 26 czerwca, nr 144, Wielkopolska ofiarowała swym pułkom artylerii sztandary, „Dziennik Poznański” 1938, 1 lipca, nr 147 i Społeczeństwo wielkopolskie złożyło armii w darze sześć sztandarów dla formacyj artylerii, „Kurier Poznański” 1938, 1 lipca, nr 292, wydanie wieczorne.
  10. Satora 1990 ↓, s. 25.
  11. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 281.

Bibliografia[edytuj]

  • Tadeusz Jurga, Obrona Polski 1939, Instytut Wydawnictw PAX, Warszawa 1990
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. Londyn: 1975.
  • Wojciech Wilkoński, Działania artylerii armii "Poznań" w 1939, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 4 (106), Warszawa 1983
  • Tadeusz Garlicki, Przyczynki do działań artylerii ciężkiej w wojnie obronnej Polski w 1939 r., Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 1 (95), Warszawa 1981