Ferrum 47

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z TKh49)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ferrum 47
Ilustracja
TKh 05353 podczas Parady Parowozów w Wolsztynie
Inne oznaczenia

T3A, TKh49, TKh

Producent

Polska Fablok Chrzanów

Lata budowy

1948–1961

Układ osi

C

Wymiary
Masa pustego parowozu

34 800 kg[1]

Masa służbowa

44 400 kg

Długość

9170 mm

Średnica kół napędnych

1150 mm

Napęd
Trakcja

parowa

Ciśnienie w kotle

13 at

Powierzchnia ogrzewalna kotła

100 m²

Powierzchnia rusztu

1,7 m²

Średnica cylindra

460 mm

Skok tłoka

540 mm

Pojemność skrzyni węglowej

2,5 t[1]

Pojemność skrzyni wodnej

5 m³[1]

Parametry eksploatacyjne
Moc znamionowa

400 KM

Maksymalna siła pociągowa

7850 kG[1]

Prędkość konstrukcyjna

40 km/h[1]

Nacisk osi na szyny

14,8 t[1]

Parametry użytkowe
Minimalny promień łuku

70 m[1]

Portal Transport szynowy
Parowóz TKh 5564 na stacji Toruń Główny

Ferrum 47 (T3A, TKh49) – typ przemysłowych parowozów o układzie osi C (0-3-0) produkowany w latach 1948–1961 przez Fablok w Chrzanowie dla kolei przemysłowych. Nosił fabryczne oznaczenie typu T3A i znany był pod nazwą Ferrum 47, a przez użytkowników był oznaczany zgodnie z polskim systemem oznaczeń parowozów jako TKh. Jeden egzemplarz został na PKP oznaczony serią TKh49.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parowóz typu T3A został zaprojektowany po II wojnie światowej w Fabloku w Chrzanowie na podstawie dokumentacji przedwojennej lokomotywy tych zakładów Ferrum 29 (T2A), wywodzącej się częściowo, w zakresie podwozia, z konstrukcji austriackiej[2]. Nazwa typu pochodziła od Huty Ferrum, na której zamówienie wykonano pierwsze parowozy Ferrum 29, i roku opracowania[2]. Powojenny typ T3A, powszechnie znany jako typ Ferrum 47, był uproszczony i tańszy w produkcji, wobec dużego zapotrzebowania kraju na parowozy przemysłowe[2]. Zrezygnowano z przegrzewacza pary, wskutek czego parowóz miał nieco niższą moc (400 KM wobec 450 KM), a w konstrukcji wprowadzono częściowo spawanie[1]. Modyfikacją był Ferrum 724, różniący się szczegółami i o konstrukcji spawanej wraz z kotłem[3]. W latach 1948–1961 wyprodukowano co najmniej 437 tych parowozów (sprawozdanie ogólne Fabloku mówiło o 480 sztukach, lecz nie jest to szczegółowo potwierdzone)[4].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Przesuwna trzecia oś parowozu zapewniała kursowanie po bocznicy zakładowej o promieniu 70 metrów. Silnik parowy posiadał suwaki tłokowe oraz smarotłocznie Friedmanna. W parowozie zamontowano kocioł wyprodukowany przez Sosnowieckie Zakłady Budowy Kotłów. Kocioł z szerokim stojakiem półpromienistym ustawionym nad ostoją w specjalnym wykroju miał stalową skrzynię ogniową. Do zasilania kotła wykorzystywano dwa inżektory Friedmanna. Parowozy posiadały blaszaną ostoję wykonaną z ostojnic grubości 28 milimetrów zawieszoną na płaskich sprężynach. Połączenie sprężyn drugiej oraz trzeciej osi dawało czteropunktowe podparcie parowozu[5].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze 17 parowozów zostało wyprodukowanych w 1948 roku, a ogółem wiadomo o dostarczeniu do polskich odbiorców 371 parowozów[3]. 66 dalszych wyprodukowano na eksport – do kolei przemysłowych w Chinach (60 w latach 1958–60), Rumunii (3 w 1953 roku) i na Węgrzech (3 w 1959 roku)[3]. Trafiały głównie do kopalni i hut, a ponadto do cementowni, zakładów chemicznych i innych dużych zakładów przemysłowych[6]. Parowozy eksploatowano na bocznicach zakładów przemysłowych do połowy lat 90. XX wieku[7]. Przez użytkowników parowozy były oznaczane symbolem serii TKh, zgodnym z polskim systemem oznaczeń parowozów, połączonym z numerem fabrycznym parowozu lub kotła[8].

Parowóz TKh 5695 eksploatowany dawniej w hucie Florian w Świętochłowicach w 1996 roku został eksponatem skansenu w Chabówce i jedynym parowozem tego typu na inwentarzu PKP, oznakowany jako TKh49-1[9], a zarazem ostatnim parowozem przejętym przez PKP[10].

Lista parowozów typu Ferrum zachowanych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

TKh Ferrum zachowane w Polsce (stan na 23 listopada 2021)[11].
Pojazd Rok produkcji Producent Miejscowość Stan
TKh 643 1949 Fablok Jaworzyna Śląska eksponat
TKh 2191 1950 Fablok Białowieża eksponat
TKh 2873 1951 Fablok Pyskowice wrak
TKh 2942 1951 Fablok Węgliniec pomnik
TKh 2949 1952 Fablok Skierniewice eksponat
TKh 05353 1953 Fablok Wrocław oczekuje naprawy
TKh 3140 1954 Fablok Kościerzyna eksponat
TKh 3145 1954 Fablok Sosnowiec pomnik
Huta Szczecin 6 1958 Fablok Szczecin pomnik
TKh 4027 1955 Fablok Karsznice eksponat
TKh 0175 1957 Fablok Chabówka eksponat
TKh 5376 1956 Fablok Jarocin wrak
TKh 5380 1956 Fablok Pyskowice wrak
TKh 5564 1956 Fablok Toruń pomnik
TKh49-1 1961 Fablok Chabówka eksponat
TKh 5697 1961 Fablok Pyskowice eksponat
TKh 5699 1961 Fablok Tczew pomnik
TKh 5387 w Belgii

Parowozy TKh 49 za granicą:

Po 1990 roku przynajmniej 9 parowozów tego typu zostało sprzedanych jako eksponaty lub na koleje turystyczne za granicę, głównie do Wielkiej Brytanii[12], między innymi:

  • TKh49 nr 4015 "Karel", rok prod. 1947. Fablok. Lokalizacja - Bitton, Wielka Brytania, parowóz używany na turystycznej kolei Avon Valley Railway[13].
  • TKh nr 5374, rok prod. 1959, użytkowana od 1959 roku do końca lat 80. XX w. w Hucie im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim, od 1992 w Wielkiej Brytanii (Plymouth)[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Pokropiński 2007 ↓, s. 177, 256.
  2. a b c Pokropiński 2007 ↓, s. 174-175.
  3. a b c Pokropiński 2007 ↓, s. 178.
  4. Pokropiński 2007 ↓, s. 177.
  5. Zdeňek Bauer, Jirí Bouda: Stare parowozy. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1986, s. 210. ISBN 83-217-2574-0.
  6. Pokropiński 2007 ↓, s. 180-185.
  7. Paweł Terczyński: Atlas parowozów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2003, s. 120. ISBN 83-901902-8-1.
  8. Paweł Terczyński. Parowóz TKh-2942. „Świat Kolei”. Nr 8/2000. s. 17. 
  9. Maciej Panasiewicz: TKh49-1.
  10. Paweł Terczyński: Najmłodszy parowóz PKP, "Świat Kolei" nr 2/1997, s. 6
  11. Wciąż pod parą... (pol.). polskieparowozy.pl. [dostęp 2021-05-30].
  12. a b Wciąż pod parą... (pol.). polskieparowozy.pl. [dostęp 2021-05-30].
  13. TKh49 NO. 4015 “KAREL”... (ang.). Avon Valley Railway. [dostęp 2021-05-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdan Pokropiński: Parowozy normalnotorowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2007. ISBN 978-83-206-1617-0.