Czerwonogród (obwód lwowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miejscowości w obwodzie lwowskim. Zobacz też: Czerwonogród.
Czerwonogród
d. Krystynopol
Ilustracja
Cerkiew św. Włodzimierza
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód lwowski
Burmistrz Ihor Čudijovyč
Powierzchnia 23 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

82.900
2970 os./km²
Nr kierunkowy +380-3249
Kod pocztowy 80100-80190
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Czerwonogród
Czerwonogród
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Czerwonogród
Czerwonogród
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Czerwonogród
Czerwonogród
Ziemia 50°23′N 24°14′E/50,383333 24,233333
Portal Portal Ukraina

Czerwonogród, Krystynopol[1] (ukr. Червоноград; do 1953 r. Krystynopol – ukr. Кристинопіль) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, rejon sokalski, 15 km od granicy z Polską, u ujścia Sołokii do Bugu. Do 17 września 1939 w woj. lwowskim w II RP, następnie do momentu umowy o zmianie granic z 1951 w woj. lubelskim. W latach 1934–1951 siedziba polskiej gminy Krystynopol. Dawna rezydencja magnaterii polskiej.

Historia[edytuj]

Pałac, cerkiew
Pałac Potockich, 2010 r.
Pałac Potockich, 2010 r.
Pałac Potockich, 2008 r.
Cerkiew pw. św. Włodzimierza

W 1692 roku Feliks Kazimierz Potockihetman wielki koronny i wojewoda krakowski – założył na części ziem dzisiejszego Czerwonogrodu miasteczko, które nazwał dla uczczenia swojej żony Krystyny z Lubomirskich – Krystynopolem i uczynił z niego swoją główną siedzibę (poprzednią rezydencja hetmana znajdowała się w miasteczku Tartaków). W tym samym roku Potocki ufundował też drewniany kościół katolicki św. Ducha, który wkrótce spłonął, oraz pierwszy klasztor. Z końcem XVII wieku powstał także pierwszy pałac.

Syn Feliksa, Józef Felicjan Potocki, w 1703 roku wzniósł nowy murowany kościół, który po II wojnie światowej i wysiedleniu z tutejszych terenów Polaków popadł w ruinę, a w 1988 roku został przekazany prawosławnym i przez nich wyremontowany, obecnie znajduje się w nim cerkiew św. Włodzimierza. Kolejny właściciel Krystynopola – syn Józefa, Franciszek Salezy Potocki – wzniósł w latach 1756–1762 na miejscu starego, nowy murowany pałac zwany zamkiem[2]. Za jego czasów w mieście znajdował się już klasztor bernardynów swoją architekturą współgrający z miejscowym pałacem. Franciszek Salezy był także fundatorem cerkwi św. Jura i klasztoru Bazylianów.

W 1781 jego syn, Szczęsny Potocki, sprzedał Krystynopol i przynależne doń dobra, gdyż w 1772 roku znalazły się one w wyniku rozbioru Polski we władaniu austriackim, a sam przeniósł się z rodziną do Tulczyna na Podolu. Od tego czasu Krystynopol przechodził z rąk do rąk. Nabywcą po Potockich został Adam Poniński, marszałek sejmu z lat 17731775, a później Krystynopol stanowił własność m.in. Starzeńskich i Fuschów. W XIX wieku miasto i okolice należały do rodziny Wiśniewskich, mających duże wpływy na dworze cesarskim. 29 grudnia 1876 roku Tadeusz Stanisław Konstanty Zefiryn Wiśniewski z Wiśniewa herbu Prus I otrzymał tytuł hrabiowski, był też szambelanem C.K.

Podczas I wojny światowej miasteczko zostało bardzo zniszczone, uszkodzono i zdewastowano także zamek Potockich, w którym żołnierze wyrwali drzwi, okna, kaflowe piece i schody.

W okresie międzywojennym Krystynopol znajdował się ponownie w granicach Polski. 19 lipca 1944 roku został zdobyty przez wojska radzieckie[3], a w pierwszych latach powojennych był miejscowością przygraniczną na terenie Polski.

15 lutego 1951 roku został przekazany ZSRR, na mocy umowy międzypaństwowej. W zamian za część województwa lubelskiego z kilkoma miastami bogatymi w substancję zabytkową, Polska otrzymała 3 czerwca 1951 Ustrzyki Dolne i ziemie w Bieszczadach. Nieoficjalnym powodem wymiany były bogate złoża węgla kamiennego, dzięki eksploatacji których i budowie kopalń miasto Krystynopol w latach władzy radzieckiej rozrosło się kilkakrotnie (część tego samego zagłębia stanowi położone po polskiej stronie Lubelskie Zagłębie Węglowe z kopalniami węgla „Bogdanka” i „Łęczna”, wybudowanymi na Lubelszczyźnie w latach 70. i rozbudowanymi w roku 2012). Ze strony polskiej wśród argumentów za wymianą terenów padał m.in. ten o zamiarze zagospodarowania i dokończenia rozpoczętej przed II wojną światową budowy obiektów zespołu elektrowni Myczkowce-Solina na rzece San, rozdzielonych powojenną (1945-1951) granicą polsko-radziecką, co uniemożliwiało po wojnie kontynuację tego przedsięwzięcia przez Polskę. W tej sprawie starania czyniono praktycznie od roku 1945.

Pałac w Czerwonogrodzie w okresie ZSRR pełnił funkcję muzeum ateizmu i obecnie znajduje się w czasie remontu. Ponownie otwarty w 1990 roku kościół Ducha Świętego z 1692 został przekazany prawosławnym na cerkiew[2].

Według ukraińskiego spisu powszechnego[4] z roku 2001 wynika, że w mieście żyło 70 300 ludzi, w tym 4 500 Rosjan (6,4%) i 100 (0,15%) Polaków.

W 2010 Rada Miejska Czerwonohradu nadała honorowe obywatelstwo Czerwonogradu Stepanowi Banderze, postanowienie weszło w życie 1 stycznia 2011 roku (z okazji rocznicy urodzin Bandery)[5].

W Czerwonogrodzie działa m.in. oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[6].

W Krystynopolu urodziła się w 1894 Janina Hurynowicz – polska neurofizjolog, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a przed II wojną światową Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, neurolog i psychiatra, natomiast w 1895 Stanisław Malec – polski fizyk, nauczyciel, popularyzator techniki, dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie. Z Krystynopolem jest związana powieść Antoniego Malczewskiego Maria.

Zabytki[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

Przypisy

  1. Egzonim wariantowy wprowadzony na 68 posiedzeniu KSNG.
  2. a b Jarosław Komorowski. Tragedia Gertrudy Komorowskiej. „Spotkania z Zabytkami”. Nr 12/2007 (grudzień 2007). s. 16–18. 
  3. ВОВ-60 – Сводки.
  4. Dane co do kwestii liczebności Polaków na Ukrainie podane w ukraińskim spisie powszechnym z 2001 r., zdaniem osób zajmujących się statystykami i procesami demograficznymi, oraz według polskich konsulatów i stowarzyszeń na Ukrainie – są bardzo mocno zaniżone.
  5. Bandera został honorowym obywatelem kolejnego miasta.
  6. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.

Linki zewnętrzne[edytuj]