Solaris Bus & Coach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy marki autobusów. Zobacz też: inne znaczenie słowa Solaris.
Solaris Bus & Coach
Ilustracja
Logo Solaris Bus & Coach
Państwo  Polska
Adres ul. Obornicka 46
Bolechowo-Osiedle
62-005 Owińska
Data założenia 1994 (jako Neoplan Polska Sp. z o.o.)[a]
Forma prawna Spółka akcyjna
Prezes Javier Calleja[1]
Przewodniczący Rady Nadzorczej Josu Imaz[1]
Nr KRS 0000236619
Zatrudnienie 2600[b](2018)[2]
Dane finansowe
Przychody 1,7 mld zł
Kapitał zakładowy 48 661 557,00 PLN
Położenie na mapie gminy Czerwonak
Mapa lokalizacyjna gminy Czerwonak
Solaris Bus & Coach
Solaris Bus & Coach
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu poznańskiego
Solaris Bus & Coach
Solaris Bus & Coach
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Solaris Bus & Coach
Solaris Bus & Coach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Solaris Bus & Coach
Solaris Bus & Coach
Ziemia52°32′46,0″N 16°58′29,4″E/52,546111 16,974833
Strona internetowa

Solaris Bus & Coach, oficjalnie Solaris Bus & Coach S.A. – polski producent autobusów miejskich, międzymiastowych, trolejbusów oraz tramwajów z główną siedzibą w Bolechowie-Osiedlu pod Poznaniem. Dawniej w ofercie znajdowały się również autokary turystyczne. Jest największym producentem autobusów miejskich na rynku polskim i jednym z czołowych na rynku europejskim.

Przedsiębiorstwo wywodzi się z powstałego w 1994 r. przedsiębiorstwa Neoplan Polska. W 1996 r. otwarto zakład produkcyjny w podpoznańskim Bolechowie-Osiedlu, a datę tę przyjmuje się za początek historii przedsiębiorstwa. W 1999 r. miała miejsce premiera pierwszego autobusu miejskiego pod marką Solaris – Solarisa Urbino 12. W 2001 r. zmieniono nazwę spółki na Solaris Bus & Coach Sp. z o.o., a w 2005 r. przekształcono ją w spółkę akcyjną. Spółka nie jest notowana na giełdzie.

Solaris ma cztery zakłady produkcyjne: główną fabrykę i siedzibę w Bolechowie (montaż końcowy autobusów i trolejbusów), dwa zakłady w Środzie Wielkopolskiej (spawalnia szkieletów autobusów i trolejbusów oraz spawalnia tzw. pudeł tramwajowych) oraz dzierżawioną w Poznaniu przy ul. Wieruszowskiej halę montażu końcowego pojazdów szynowych.

Autobusy miejskie Solaris są oferowane w wielu konfiguracjach napędu, wielkości i typu nadwozia. W 2006 r. Solaris jako pierwszy na świecie producent wprowadził na rynek europejski seryjnie produkowany autobus z napędem hybrydowym Solaris Urbino 18 hybrid. W ofercie producenta dostępne są napędy na silnik wysokoprężny, gaz CNG lub z napędem w pełni elektrycznym. Solaris Urbino 12 electric IV generacji był pierwszym polskim i pierwszym elektrycznym autobusem, który zdobył międzynarodowy tytuł Autobus Roku 2017.

Historia przedsiębiorstwa[edytuj | edytuj kod]

Neoplan Polska[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Neoplan Polska.
Neoplan N4009 wyprodukowany w zakładach Neoplan Polska
Neoplan N316 Transliner

Krzysztof Olszewski w 1994 r. założył przedsiębiorstwo Neoplan Polska Sp. z o.o. będące przedstawicielstwem na rynku polskim niemieckiej marki autobusów Neoplan. W 1995 r. przedsiębiorstwo wygrało przetarg na dostawę 72 niskopodłogowych autobusów miejskich dla Poznania. Warunkiem przetargu było umiejscowienie fabryki autobusów w okolicach Poznania. W wyniku tego w Bolechowie-Osiedlu została uruchomiona montownia autobusów. Pierwszy autobus wyprodukowany przez Neoplan Polska zjechał z taśmy produkcyjnej 22 marca 1996 r[c]. Po realizacji zamówienia dla Poznania, przedsiębiorstwo w ciągu trzech kolejnych lat zdobyło pozycję lidera polskiego rynku niskopodłogowych autobusów miejskich. W Bolechowie produkowano na zasadzie licencji autobusy z rodziny Neoplan Metroliner:

Autobusy te odznaczały się niezawodnością i jakością wykonania, a przede wszystkim nowoczesnym designem i, co wtedy było dużą nowością, dostępnością dla osób starszych i niepełnosprawnych poprzez niską podłogę. Elementem wyróżniającym autobusy Neoplan produkowane w Polsce od egzemplarzy produkcji zagranicznej był zielony jamnik naklejany na przedniej ścianie po lewej stronie. Miał on symbolizować niskopodłogowość autobusów i ich łatwość w eksploatacji. Kolor jamnika wywoływał z kolei skojarzenia z ekologią zarówno w procesie produkcji, jak i w samej idei transportu publicznego[5][6].

W drugiej połowie lat 90. przedsiębiorstwo Neoplan Polska znacznie rozwinęło własne biuro techniczne odpowiedzialne za prace badawczo–rozwojowe. Już wówczas wykorzystywało w nim oprogramowanie komputerowe, które pozwoliło na skrócenie czasu projektowania i budowy prototypu nowego modelu. Pod koniec lat 90. Neoplan wprowadził nową generację autobusów miejskich. Olszewski podjął jednak decyzję, że nie będzie wprowadzał jej do produkcji w zakładzie w Bolechowie, gdyż ze względu na wysoką cenę nie znalazłaby ona dużego zainteresowania w Polsce. W 1998 r. inżynierowie Neoplan Polska samodzielnie skonstruowali pierwszy autobus miejski produkowany tylko w zakładach w Bolechowie – Neoplan K4016TD (wraz z krótszą wersją Neoplan K4010TD), na potrzeby marketingowe nazwaną Olibus. W 1999 r. miała miejsce premiera pierwszego autobusu miejskiego z rodziny Solaris Urbino (patrz: sekcja Autobusy miejskie i międzymiastowe). Początkowo Neoplan Polska był związany umową ze spółką Neoplan, w związku z czym przedsiębiorstwo Olszewskiego mogło sprzedawać autobusy jedynie w Polsce lub w krajach Europy środkowo-wschodniej. W 2001 r. Neoplan został wchłonięty przez niemieckie przedsiębiorstwo MAN. W związku z tym 1 września 2001 r. przedsiębiorstwo Neoplan Polska zmieniło nazwę na Solaris Bus & Coach Sp. z o.o. Właścicielami stali się wyłącznie Krzysztof i Solange Olszewscy. Od tego czasu eksport zagraniczny autobusów Solaris nie był ograniczony żadnymi umowami z Neoplanem, a wszelkie powiązania z tym przedsiębiorstwem straciły ważność. 1 lipca 2005 r. spółka została przekształcona w spółkę akcyjną Solaris Bus & Coach S.A.[7][3][8][5][6].

Autobusy miejskie i międzymiastowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Solaris Urbino.
Historyczne modele autobusów miejskich
Modele autobusów miejskich produkowane obecnie

Pierwsze autobusy z rodziny Solaris Urbino zostały zaprojektowane przez grupę polskich inżynierów we współpracy z przedsiębiorstwem designerskim IFS Designatelier z Berlina pod przewodnictwem Krzysztofa Olszewskiego. W 1999 r., podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich Motor Show, jako pierwszy zadebiutował niskopodłogowy autobus miejski klasy MAXI Solaris Urbino 12. Jeszcze w tym samym roku zaprezentowano dwa modele klasy MEGA – Solaris Urbino 15 oraz Solaris Urbino 18. W 2000 r. wprowadzono na rynek najmniejszy model rodziny – Solaris Urbino 9. Nowa seria autobusów miejskich wyróżniała się nowoczesnym designem, szkieletem wykonanym w całości ze stali nierdzewnej oraz innowacyjnymi rozwiązaniami technicznymi, m.in. asymetryczną linią przedniej szyby, która poprawia widoczność kierowcy. Stała się ona charakterystycznym wyróżnikiem produktów Solaris. Autobusy pierwszej generacji były produkowane głównie na rynek polski. W marcu 2000 r. przedsiębiorstwo sprzedało pierwszy pojazd przedsiębiorstwu zza granicy – Solaris Urbino 15 do przedsiębiorstwa DPO z czeskiej Ostrawy. Autobusy Solaris Urbino I generacji trafiły także m.in. na Słowację, na Łotwę i do Niemiec[6][3].

W 2002 r. zaprezentowano drugą generację Urbino. Wprowadzono niewielkie zmiany w stosunku do poprzedników, II generacja była wersją przejściową pomiędzy I a planowaną III odsłoną Urbino. Wprowadzono także nowy model Solaris Urbino 10, który zastąpił Urbino 9. W 2004 r. zaprezentowano także model Solaris Urbino 15 CNG – pierwszy autobus Solaris z napędem na sprężony gaz ziemny. Solaris Urbino 12 II generacji brał udział w konkursie o tytuł Autobus Roku 2005, gdzie zajął II miejsce i przegrał nieznacznie z MAN-em Lion's City[6][3].

W 2002 r. zaprezentowano także pierwszy międzymiastowy model autobusu Solaris – Urbino 11.001, nazwanego w celach handlowych Solaris Valetta. Został on zaprojektowany z myślą o przewoźniku regionalnym z Valetty na Malcie. Był to pierwszy autobus marki Solaris przystosowany do ruchu lewostronnego. W późniejszych latach model ten nie spotkał się jednak z dużym zainteresowaniem ze strony klientów. W 2004 r. zaprezentowano także międzymiastowy niskowejściowy model Solaris Urbino 12 LE (ang. Low Entry)[6][3].

We wrześniu 2004 r. zadebiutowała nowa, III generacja autobusów Solaris Urbino, która weszła do seryjnej produkcji wiosną 2005 roku. Wprowadzono wiele zmian stylistycznych oraz konstrukcyjnych. To właśnie ten model jest autorem globalnego sukcesu firmy na arenie międzynarodowej. W 2004 r. zaprezentowano także model Solaris Urbino 15 CNG – pierwszy autobus Solaris z napędem na sprężony gaz ziemny. Solaris Urbino wziął udział w konkursie o tytuł Autobus Roku 2005, gdzie zajął II miejsce, a tytuł nieznaczną przewagą uzyskał MAN Lion's City. W 2006 r. Solaris jako pierwszy europejski producent zaprezentował seryjnie produkowany autobus z napędem hybrydowymSolaris Urbino 18 hybrid. W kolejnych latach napęd ten został udoskonalony o rozwiązania kilku producentów układu hybrydowego. W 2011 r. wprowadzono także hybrydowy model 12-metrowy[6][3].

W 2006 r. przedsiębiorstwo wprowadziło do produkcji węższy o 15 cm model, o długości 8,6 m, w postaci modelu Solaris Alpino, z przeznaczeniem głównie na wąskie ulice centrów miast, a także na mniej uczęszczane linie komunikacyjne. W 2008 r. wprowadzono do produkcji dwa nowe modele niskowejściowe Solaris Alpino 8,9 LE oraz Solaris Urbino 15 LE. Wprowadzono także na rynek modele niskowejściowe napędzane gazem CNG lub biogazem, głównie z myślą o odbiorcach z krajów skandynawskich[6][3].

W połowie 2009 r. powstały pierwsze prototypy autobusu międzymiastowego Solaris InterUrbino 12, który zadebiutował we wrześniu 2009 podczas targów Transexpo. W 2012 r. przedstawiono drugą generację modelu Solaris InterUrbino 12 oraz zaprezentowano jego przedłużoną wersję Solaris InterUrbino 12,8[9].

We wrześniu 2011 r. zaprezentowano prototyp autobusu miejskiego klasy MIDI z napędem w pełni elektrycznym Solaris Urbino 8,9 LE electric[10]. Pierwszym nabywcą elektrycznego autobusu Solaris stał się przewoźnik z austriackiego Klagenfurtu[11]. Rok później producent zaprezentował podczas targów IAA w Hanowerze 12-metrową wersję autobusu elektrycznego Solaris Urbino 12 electric. Pierwszy tego typu model został sprzedany w 2013 r. do miejscowości Brunszwik w Niemczech. Trafiły tam także pierwsze przegubowe autobusy elektryczne Solaris Urbino 18 electric[12]. W 2014 r. producent dostarczył innowacyjne autobusy miejskie Solaris Urbino 18,75 electric do Hamburga, które jako dodatkowe źródło zasilania wykorzystują wodorowe ogniwo paliwowe[13].

We wrześniu 2014 r. podczas targów IAA w Hanowerze (premiera światowa) oraz w październiku na Transexpo w Kielcach (premiera w Polsce) zaprezentowano nową generację autobusów Solaris Urbino – początkowo w wariantach z klasycznym napędem o długościach 12 i 18 metrów. W jej konstrukcji wprowadzono największą liczbę zmian w stosunku do poprzedników. Gruntownie zmieniono design oraz wprowadzono wiele innowacji technicznych. W kolejnych latach prezentowano kolejne modele w nowej generacji (Solaris przyjął używanie nazwy „nowe Urbino” w odróżnieniu od „starej” trzeciej generacji), jednak równocześnie nadal produkowano pojazdy należące do III generacji[6][3].

W 2016 r. Solaris poinformował, że Solaris Urbino 12 electric nowej generacji weźmie udział w konkursie „Bus Euro Test 2016” i zawalczy o tytuł Autobus Roku 2017. Zmierzył się z czterema konkurentami – w teście wzięły udział także Mercedes-Benz Citaro C2 NGT, Van Hool Exqui.City 18, Irizar i2e oraz Ebusco 2.01. Ostatecznym zwycięzcą okazał się Solaris – jest to pierwszy polski autobus z tym tytułem, a także pierwszy w historii autobus elektryczny, który to wyróżnienie otrzymał[14].

Solaris jest producentem kompletnych autobusów, tzn. nie korzysta z podwozi innych producentów. Wykorzystuje jednak podzespoły produkowane przez poddostawców. Stosowane są silniki Diesla oraz CNG przedsiębiorstw Paccar/DAF, Cummins, a dawniej także Iveco i MAN, natomiast skrzynie biegów są dostarczane przez Voith lub ZF Friedrichshafen. W przypadku układów hybrydowych są to systemy BAE Systems, a dawniej także Eaton, Škoda, Vossloh Kiepe, Alisson Transmission oraz Voith. Napędy elektryczne do trolejbusów oraz autobusów elektrycznych dostarcza m.in. polskie przedsiębiorstwo Medcom oraz Škoda. Wykorzystywanych jest także wiele innych podzespołów zewnętrznych producentów, m.in. układ kierowniczy, osie, wyposażenie wnętrza[15][16].

29 listopada 2016 r. Solaris został liderem klastra technologicznego „Polski Autobus Elektryczny – łańcuch dostaw dla elektromobilności”. Celem klastra jest rozwój konstrukcji autobusów elektrycznych, baterii oraz sposobów ich ładowania. W skład klastra wchodzą: Akademia Górniczo-Hutnicza, Politechnika Poznańska, Politechnika Warszawska, EC Grupa, Ekoenergetyka Polska, Impact Clean Power Technology, Medcom, Instytut Napędów i Maszyn Elektrycznych KOMEL i SKB Drive. Na późniejszym etapie do klastra dołączyły Enea oraz El-Cab[17][18]. Na koniec 2017 r. Solaris był największym europejskim producentem autobusów elektrycznych z udziałem w rynku wynoszącym 18%[19].

W roku 2018 Solaris zaprezentował pierwszy w pełni elektryczny pojazd specjalny do poboru krwi na bazie Urbino 8,9 LE[20]. Solaris zapowiedział także wycofanie z produkcji modeli Alpino 8,6, Urbino 10 oraz Urbino 15. Zapowiedziano również premiery pojazdów Solaris Trollino 24, Solaris Urbino 12 hydrogen z napędem wodorowym[21]. W październiku 2018 r. miała miejsce premiera autobusu Solaris Urbino 12 LE lite hybrid – niskowejściowego pojazdu hybrydowego o niższych kosztach eksploatacji[22]. Zaprezentowano także facelifting autobusów z rodziny Solaris Urbino[23].

Autokary[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Solaris Vacanza.
Solaris Vacanza 13 jako pojazd do poboru krwi

Przedsiębiorstwo Neoplan Polska w pierwszych latach istnienia zajmowało się także montażem autokarów Neoplan Transliner oraz Neoplan Skyliner[24]. Zaprezentowany po raz pierwszy w sierpniu 2001 r. autobus turystyczny własnej konstrukcji Solaris Vacanza 12 do produkcji seryjnej wszedł rok później. Projekt stylistyczny tych autokarów wykonało przedsiębiorstwo IFS Designatelier z Berlina. Ich cechą charakterystyczną jest linia nadwozia w kształcie klina. W układzie napędowym stosowane były silniki przedsiębiorstwa DAF. Od 2004 r. produkowane były modele drugiej generacji oraz wprowadzono do produkcji dłuższy model Solaris Vacanza 13. Rocznie powstawało około 10–12 sztuk modeli z tej rodziny, większość była sprzedawana na rynku polskim. W 2003 r. Solaris Vacanza uplasował się na 2. pozycji (ex aequo z Volvo 9700) w konkursie autobusów turystycznych Coach of the Year 2004, zaraz za takimi markami jak MAN Lion's Star i Scania Irizar PB, które ex aequo zajęły pierwszą pozycję[25]. Ze względu na niewielką sprzedaż, Solaris nie zdecydował się na prace nad kolejną odsłoną autokarów, lecz wycofał je z oferty w 2011 r[3][5][26].

W 2002 r. powstał pierwszy autobus specjalny do pobierania krwi na bazie autokaru Vacanza. Ambulanse do poboru krwi Solaris znalazły zastosowanie w Polsce, a także zostały sprzedane do Rygi[5].

Trolejbusy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Solaris Trollino.
Historyczne modele trolejbusów
Prototypowy Solaris Trollino 12 I generacji
Solaris Trollino 15 II w Ostrawie – pierwszy 15-metrowy trolejbus na świecie
Dwa Solarisy Trollino 12 III generacji
Solaris Trollino 18 III w Budapeszcie
Produkowane obecnie modele trolejbusów
Solaris Trollino 12 IV generacji
Solaris Trollino 18 IV generacji
Solaris Trollino 18 MetroStyle

Trolejbusy Solaris Trollino produkowane są od 2001 roku na bazie niskopodłogowych autobusów serii Solaris Urbino. Pierwsze egzemplarze Trollino 12 powstawały we współpracy z PKT Gdynia. W 2002 r. do seryjnej produkcji weszły dłuższe trolejbusy w wersjach 15-metrowej i 18-metrowej. Solaris Trollino 15 był pierwszym na świecie trolejbusem o tej długości. Początkowo powstawały egzemplarze z napędem węgierskiego przedsiębiorstwa Ganz Transelektro i czeskiego Cegelec. Wiosną 2007 r. Solaris wraz z przedsiębiorstwem Medcom z Warszawy zdecydował się na budowę prototypu trolejbusu Solaris Trollino 12, wyposażonego w polski napęd asynchroniczny. Powstał on w sierpniu 2007 roku i trafił na testy do Lublina. Kolejne dwa egzemplarze wykonano dla MPK Lublin. Uprawnienia do montażu i homologacji dla modeli Trollino ma również przedsiębiorstwo TLT z Tychów[5][6][3].

Trolejbusy Solaris Trollino oferowane są w wersjach o długości 12, 15 i 18 metrów. W Polsce Trollino spotkać można na ulicach Gdyni, Tychów i Lublina. Dostarczono je także dla odbudowywanej sieci w Rzymie (w wersji z akumulatorami umożliwiającymi jazdę przez centrum miasta bez korzystania z sieci trakcyjnej) oraz dla istniejących już w Rydze, Wilnie, Tallinnie, Landskronie, Opawie i Ostrawie. W 2009 roku pierwszy trolejbus trafił do Portugalii. Solaris Trollino jest dostępny także w specjalnej odmianie nadwozia MetroStyle, która nawiązuje stylistyką do tramwajów Solaris Tramino. Trolejbusy tego typu trafiły do Salzburga, Esslingen oraz Castellón de la Plana[3][6][5][27].

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Solaris Tramino.
Bombardier NGT6/2
Bombardier NGT6/2 w Krakowie – pierwszy tramwaj wyprodukowany przez przedsiębiorstwo Solaris
Bombardier NGT6/2 należący do GAiT
Rodzina Solaris Tramino
Solaris Tramino Poznań
Solaris Tramino Olsztyn
Solaris Tramino XL w Lipsku

W marcu 2006 r. Solaris Bus & Coach podpisał umowę z Bombardier Transportation i niemieckim przedsiębiorstwem Vossloh Kiepe w sprawie montażu tramwajów w Polsce. W 2006 r. przedsiębiorstwa te w ramach utworzonego konsorcjum wygrały przetarg na dostawę 24 tramwajów Bombardier NGT6/2 dla Krakowa oraz 3 dla Gdańska. W ramach współpracy przedsiębiorstwo Bombardier Transportation dostarczyło karoserie, Vossloh Kiepe osprzęt elektryczny, zaś Solaris zapewnił dostawę pozostałych podzespołów i montaż pojazdów we współpracy z MPK Kraków. Montaż tramwajów dla Krakowa odbywał się w krakowskiej Zajezdni Podgórze. W 2007 roku dostarczono 3 zamówione pojazdy do Gdańska[28] oraz pierwszych 8 dla MPK Kraków[29].

W połowie 2009 r. przedsiębiorstwo Solaris zaprezentowało prototyp własnego tramwaju o nazwie Solaris Tramino. Premiera nastąpiła 14 października 2009 r. podczas targów Trako w Gdańsku. Olszewscy podkreślali przy tej okazji, że premiera pojazdu jest ściśle związana z etapem rozwoju elektromobilności[30]. Z powodu braku kompetencji w zakresie budowy tramwajów, przy produkcji prototypu przedsiębiorstwa korzystało z usług podmiotów zewnętrznych. Spawanie szkieletu Tramino powierzono przedsiębiorstwu Autosan, natomiast montaż końcowy odbył się w warsztatach MPK – Łódź. Prace badawczo-rozwojowe, a w efekcie rozpoczęcie produkcji i sprzedaży tramwajów przez przedsiębiorstwo Solaris wynikały z chęci zróżnicowania produkcji, uniezależnienia się od wahań popytu na autobusy, a także skorzystania na przewidywanej koniunkturze na tramwaje w Polsce i Europie[31].

Pierwsze zamówienie na tramwaje własnej produkcji przedsiębiorstwa Solaris zdobyło, wygrywając przetarg na dostawę 45 tramwajów Solaris Tramino dla MPK w Poznaniu. Dostawa pojazdów rozpoczęła się w lipcu 2011 roku i zakończyła w maju 2012[31].

Drugim przetargiem, który zakończył się dla Solarisa podpisaniem umowy, było zamówienie na 5 trójczłonowych tramwajów o niskiej podłodze na całej długości, przystosowanych do torów o rozstawie 1000 mm, ogłoszony przez Jenaer Nahverkehr – przewoźnika z niemieckiej Jeny. Wagony zostały wyposażone w dwie kabiny sterownicze, trzy wózki skrętne, w tym cztery osie napędzane, każda silnikiem o mocy 90 kW i klimatyzację przestrzeni pasażerskiej[32]. Dostawy tramwajów miały miejsce w 2013 r. Były to tym samym pierwsze tramwaje wyprodukowane w Polsce sprzedane do Niemiec[33]. W ramach trzeciego przetargu w 2014 r. do Brunszwiku w Niemczech trafiło 15 tramwajów 4-członowych dostosowanych do rozstawu szyn 1100 mm. Były to najdłuższe tramwaje Solaris[34].

W sierpniu 2012 r. Solaris wygrał przetarg na dostarczenie 15 tramwajów dwukierunkowych dla nowo powstającej sieci tramwajowej w Olsztynie[35]. W pojeździe zastosowano wiele nowoczesnych rozwiązań, m.in. baterie trakcyjne umożliwiające przejazd na krótkich dystansach bez podłączenia do sieci trakcyjnej. Są to także tramwaje, które emitują najmniej hałasu w Polsce. Dostawy 15 pojazdów miały miejsce w 2015 r[36][37][38].

Na początku lutego 2015 r. przedsiębiorstwo Solaris zdobyło zamówienie na dostawę 41 tramwajów dla niemieckiego przewoźnika Leipziger Verkehrsbetriebe GmbH w niemieckim Lipsku[39]. Nowe tramwaje dla saksońskiego odbiorcy zyskały zupełnie nowy design, według życzeń klienta. Pozostały jednak nawiązania do poprzednich konstrukcji Tramino. Najdłuższy z rodziny pojazd (37 630 mm) nazwano Tramino XL[32]. Oficjalna premiera Tramino dla Lipska miała miejsce w lutym 2017 r., czym zapoczątkowano dostawy[40].

20 września 2016 roku przedsiębiorstwo poinformowało na targach Innotrans w Berlinie o nawiązaniu współpracy z Stadler Rail – szwajcarskim producentem pojazdów szynowych. Konsorcjum wygrało przetarg na zakup 50 tramwajów dla MPK S.A. w Krakowie[41][42].

9 grudnia 2016 r. poinformowano o powołaniu spółki joint venture Solaris Tram. Spółka rozpoczęła działalność 1 stycznia 2017 r. Prezesem spółki jest Zbigniew Palenica, natomiast udziały w przedsiębiorstwie ma w 40% Solaris, a w 60% – Stadler Rail[43][44]. W lipcu 2017 r. Solaris Tram zdobył pierwsze zamówienie na dostawę kolejnych siedmiu tramwajów do Brunszwiku o podobnej konstrukcji, jak pojazdy z poprzedniego kontraktu[45].

W związku z przejęciem Solarisa przez CAF – koncern zajmujący się produkcją pojazdów szynowych, stanowiący konkurencję dla Stadlera, spółka Solaris Tram została w listopadzie 2018 r. w całości wykupiona przez koncern Stadler[46].

Sprzedaż hiszpańskiej grupie CAF[edytuj | edytuj kod]

5 września 2018 r. hiszpańska grupa CAF objęła 100% udziałów w Solaris Bus & Coach S.A. Jednocześnie CAF zawarł porozumienie z Polskim Funduszem Rozwoju w sprawie objęcia 35% akcji spółki[47]. Po 10 latach obie strony mają prawo pierwokupu udziałów drugiej strony. Solange Olszewska jako przyczynę sprzedaży podawała konieczność dużych inwestycji, aby móc wejść z produkcją na wyższy poziom i sprostać rosnącym zamówieniom[48]. Wartość transakcji wyniosła ponad 300 mln EUR[49].

Władze spółki i kadra pracownicza[edytuj | edytuj kod]

Władze spółki[edytuj | edytuj kod]

Krzysztof i Solange Olszewscy – założyciele i właściciele Solaris Bus & Coach
Od Do Prezes Przewodniczący Rady Nadzorczej
1994 2008 Krzysztof Olszewski
2008 2014 Solange Olszewska Krzysztof Olszewski
2014 2015 Ryszard Petru
2015 2016 Andreas Strecker Janusz Reiter
2016 2018 Solange Olszewska
2018 Javier Calleja Josu Imaz

Źródło:[50][51][1].

Zatrudnienie[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym roku funkcjonowania przedsiębiorstwa pracowało w nim 36 osób. W kolejnych latach, wraz z oddaniem do użytku kolejnych hal produkcyjnych i wzrostem produkcji, liczba ta rosła. W 2005 r. Solaris zatrudniał już 1000 pracowników. W 2018 r. przedsiębiorstwo Solaris zatrudniało 2300 osób na terenie Polski oraz ok. 300 osób w zagranicznych przedstawicielstwach[2][51][52].

CSR[edytuj | edytuj kod]

Solaris Bus & Coach S.A., oprócz swojej podstawowej działalności polegającej na produkcji i serwisowaniu pojazdów transportu publicznego, prowadzi wiele działań w ramach tzw. CSR. Częściowo działania te są związane z poprawą bezpieczeństwa na drogach, a częściowo dotyczą lokalnej społeczności i pracowników przedsiębiorstwa oraz ich rodzin. W 2018 roku działania firmy w obszarze społecznej odpowiedzialności zostały wyróżnione Srebrnym Listkiem CSR „Polityki”, firma otrzymała także nagrodę Asa Odpowiedzialnego Biznesu[53].

Bezpieczny Kierowca[edytuj | edytuj kod]

Kierowca uczestniczący w programie „Bezpieczny Kierowca”

Pod hasłem „Bezpieczny Kierowca” Solaris od 2005 r. prowadzi szkolenia kierowców z zakresu bezpieczeństwa na drogach, pierwszej pomocy oraz zachowania w sytuacjach zagrożenia na drodze. Szkolenia odbywają się na terenie ośrodka i toru Sobiesław Zasada Centrum w Bednarach koło Poznania. Do 2018 r. łącznie w szkoleniach wzięło udział ponad 1000 kierowców. Uczestnicy uczą się m.in. podstaw ergonomii w prowadzeniu pojazdu, czym jest nadsterowność i podsterowność, jak hamować awaryjnie w różnych warunkach, na nawierzchniach o zróżnicowanej przyczepności, a także poznają różne techniki omijania przeszkód na drodze[53][54].

Klasa patronacka i studia dualne[edytuj | edytuj kod]

Uczniowie klasy patronackiej na terenie zakładu Solaris

Od 2007 r. Solaris Bus & Coach S.A. wraz z Zasadniczą Szkołą Zawodową w Murowanej Goślinie i Zespołem Szkół nr 1 w Swarzędzu prowadzą program praktycznej nauki zawodu w klasie patronackiej. Uczniowie przez trzy lata odbywają nauki w szkole oraz praktykują w zakładach Solaris. Od 2014 r. uczniowie Klasy Patronackiej realizują przygotowania do egzaminu zawodowego organizowanego przez Polsko-Niemiecką Izbę Przemysłowo-Handlową (AHK Polska). Do 2017 r. łącznie wyszkolono w ten sposób 57 osób. Solaris współpracuje także z Politechniką Poznańską w ramach tzw. studiów dualnych. Studia prowadzone są na Wydziale Budowy Maszyn i Zarządzania na kierunku Mechanika i Budowa Maszyn oraz na Wydziale Inżynierii Zarządzania na kierunku Logistyka. Program oferuje praktyki na terenie przedsiębiorstwa Solaris[53].

Szkolenia pracownicze[edytuj | edytuj kod]

Solaris wydaje rocznie ok. 2 mln złotych na podnoszenie kwalifikacji swoich pracowników. Dzięki tym środkom pracownicy otrzymują m.in. uprawnienia gazowe i spawalnicze, prawo jazdy kat. D, a także biorą udział w szkoleniach technicznych, kursach językowych czy też konferencjach i seminariach. W 2017 zrealizowano również autorski program szkoleniowy „Siła Wiedzy” skierowany do menadżerów wszystkich szczebli firmy[53].

Fundacja „Zielony Jamnik”[edytuj | edytuj kod]

Fundacja Solaris „Zielony Jamnik – na ratunek bezbronnym” została założona w 2012 r. i ma na celu pomaganie potrzebującym ludziom w trudnej sytuacji materialnej oraz zwierzętom z okolic Poznania. Wśród jej beneficjentów są pracownicy Solarisa, mieszkańcy województwa wielkopolskiego czy organizacje niosące pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych. Fundacja zajmuje się także propagowaniem wiedzy o problemach społecznych i promowaniem idei wolontariatu[55][53].

Żłobek „Pod Zielonym Jamniczkiem”[edytuj | edytuj kod]

Żłobek „Pod Zielonym Jamniczkiem”

W 2012 r. Solaris jako jeden z pierwszych pracodawców w Polsce otwarła przyzakładowy żłobek z myślą o dzieciach pracowników. Instytucja ta ma na celu wspierać rodziców w wychowaniu dzieci oraz wspomóc w pogodzeniu życia zawodowego z rodzinnym. „Pod Zielonym Jamniczkiem” przebywają dzieci pracowników Solarisa w wieku od szóstego miesiąca do trzeciego roku życia. Głównym celem funkcjonowania placówki jest wspieranie działań wychowawczych i edukacyjnych rodziców[53].

Wolontariat pracowniczy[edytuj | edytuj kod]

Od 2012 roku Solaris we współpracy z Fundacją Zielony Jamnik zachęca swoich pracowników do zaangażowania się w działania w obszarze wolontariatu pracowniczego. Od tego czasu, corocznie w okresie świątecznym, wspierają lokalny Zespół Szkół Specjalnych w Kowanówku, przekazując na potrzeby szkoły m.in. sprzęty multimedialne. W ramach wolontariatu „Mój własny kąt” pracownicy firmy wyremontowali także jeden z pokojów w Domu Pomocy Społecznej w Poznaniu[53].

Gospodarka odpadowa[edytuj | edytuj kod]

Solaris realizuje wiele działań, które mają na celu zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko oraz zapobieganie zanieczyszczeniom. W 2017 roku 75% odpadów, które powstały wskutek działalności firmy zostało poddanych recyklingowi, a pozostałe 25% zostało przetworzonych na paliwo alternatywne. Tym sposobem żadne z powstałych odpadów nie trafiło na wysypisko[56].

Nazwa i symbole handlowe[edytuj | edytuj kod]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa przedsiębiorstwa pochodzi od imienia żony Krzysztofa Olszewskiego – Solange. Pochodzenie nazwy wytłumaczyła ona w ten sposób: „Szukaliśmy z mężem nazwy, która by we wszystkich językach dobrze się kojarzyła, była łatwa do wymówienia i wiązała się z przyszłością. Nic nam nie pasowało. I nagle wśród setek słów zobaczyliśmy Solaris – proste, budzi pozytywne skojarzenia ze słońcem i zaczyna się jak moje imię.”[3].

[edytuj | edytuj kod]

Dawne logo Solaris (2005–2012)

Początkowo przedsiębiorstwo Neoplan Polska nie używało swojego logo – bazowało na symbolu przedsiębiorstwa Neoplan. W 2001 r., gdy oficjalnie powstała spółka Solaris Bus & Coach Sp. z o.o., zaprezentowano pierwszy logotyp Solaris. Opierał się on na stylizowanym napisie Solaris zamkniętym w elipsie. Ponadto w autobusach stosowano rozbudowane logo na czarnym tle, w którym litera O została zamieniona na planetę, a za literą A widniała gwiazda. Nawiązywało ono do kojarzącej się ze słońcem nazwy Solaris. W 2005 r. zaprezentowano nowy system graficzny Solaris. Wprowadzono charakterystyczny logotyp w kształcie litery S. Ma ona symbolizować nowoczesność, równowagę oraz elastyczność producenta. W 2012 r. wprowadzono unowocześnioną wersję symbolu, który pogrubiono i nadano inne wypełnienie wnętrza litery S. Dodatkowo pod symbolem graficznym umieszczany jest stylizowany napis Solaris wg projektu z 2001 r[57].

Hasło reklamowe[edytuj | edytuj kod]

W 2005 r. Solaris wprowadził pierwsze hasło reklamowe „Power of Enthusiasm” (ang. Moc entuzjazmu)[58]. Było ono wykorzystywane aż do 2017 r., kiedy zastąpiono je hasłem „Wspólny kierunek”[59].

Zielony jamnik[edytuj | edytuj kod]

Obecny jamnik Solaris dla modeli napędzanych silnikiem Diesla
Jamnik w wersji dla tramwajów Solaris Tramino

Symbolem graficznym autobusów z rodziny Urbino, wykorzystywanym w celach promocyjnych, jest zielony jamnik, wymyślony i wprowadzony przez ówczesną wiceprezes Solange Olszewską w 1998 r. Postać jamnika symbolizuje wierność klientowi, niskie koszty eksploatacji, a także przypomina wyglądem kształt niskopodłogowego autobusu. Zielony kolor jest natomiast symbolem troski o środowisko. Jego wizerunek przyklejany jest na zewnątrz autobusów, najczęściej na ścianie czołowej po lewej stronie pojazdu (zgodnie z kierunkiem jazdy), a w autobusach drugiej generacji także na tylnej ścianie po prawej stronie (patrząc od tyłu). Symbol ten był już także wcześniej wykorzystywany w autobusach Neoplan Polska. Często podczas uroczystego przekazywania autobusów odbiorcom wręczana jest wersja pluszowa symbolu. W trzeciej wersji modeli Urbino zastosowano zmodyfikowany wygląd promocyjnego jamnika, natomiast w roku 2012 wygląd symbolu po raz trzeci uległ zmianie. W przypadku generacji I-II i części III dodatkowo pisano „niskopodłogowy” w języku odpowiednim dla danego kraju (np. „niederflur” w Niemczech czy „niskopodłogowy”). W przypadku autobusów niskowejściowych napis głosił „low entry”. Zwykłe autobusy z rodziny Urbino (z silnikiem Diesla lub gazowym) posiadają jamnika bez szczególnych cech, natomiast inne typy napędów czy konstrukcji posiadają swoją cechę charakterystyczną symbolizowaną w wyglądzie jamnika, co prezentuje poniższa tabela[60][61][62]:

Model i wersja pojazdu Różnica zachowania symbolu pojazdu
Urbino electric Symbol graficzny posiada przewód z wtyczką zamiast ogona, który oznacza napęd elektryczny pojazdu.
Urbino hybrid Symbol graficzny posiada dwa serca, oznaczające podwójny układ napędowy pojazdu.
Urbino Low Entry Jamnik stoi z podniesioną przednią łapą. Dawniej na postaci jamnika przednie łapy przejmują pozycję leżącą, a tylne stojącą, co sprawia, że jego brzuch się podnosi w tylnej części, podobnie jak podłoga w pojeździe.
Urbino w Krakowie Na głowie jamnika znajduje się czapka „krakuska”. Pojawia się tylko na części dostarczonych do tego miasta autobusów.
Urbino w Zakopanem Na głowie jamnika znajduje się góralski kłobuk (kapelusz).
Trollino Jamnik nosi na sobie przywiązaną do siebie smycz, która przypomina pantograf.
Tramino Symbol graficzny posiada smycz oraz żółte łyżworolki.
InterUrbino Symbol graficzny nosi na sobie pomarańczowy plecak.
Vacanza Jamnik z czarnym kapeluszem chodzi na dwóch tylnych łapach oraz trzyma na sobie parasol.
Dawniej symbolem graficznym pojazdów o tym modelu był kangur.
Vacanza do pobierania
krwi
Przedstawia stojącą na dwóch tylnych łapach samicę jamnika z czerwoną kokardą na głowie oraz stetoskopem.
Dawniej symbol ten był ubrany w lekarkę posiadającą zastrzyk.

Modele Solaris[edytuj | edytuj kod]

Modele znajdujące się w ofercie producenta
Model Rozpoczęcie produkcji
Autobusy miejskie
Solaris Urbino 8,9 LE electric 2011
Solaris Urbino 10,5 2017
Solaris Urbino 12 1999
Solaris Urbino 12 CNG 2005
Solaris Urbino 12 hybrid 2010
Solaris Urbino 12 electric 2013
Solaris Urbino 18 1999
Solaris Urbino 18 CNG 2006
Solaris Urbino 18 hybrid 2006
Solaris Urbino 18 electric 2014
Solaris Urbino 18,75 2013
Solaris Urbino 18,75 electric 2014
Autobusy lokalne i międzymiastowe
Solaris Urbino 8,9 LE 2008
Solaris Urbino 12 LE 2004
Solaris Urbino 12 LE lite hybrid 2018
Solaris Urbino 12 LE CNG 2007
Solaris InterUrbino 12 2009
Solaris InterUrbino 12,8 2012
Trolejbusy
Solaris Trollino 12 2001
Solaris Trollino 18 2002
Škoda 26Tr Solaris 2009
Škoda 28Tr Solaris 2009
Tramwaje
Solaris Tramino 2009
pogrubiono modele, które są produkowane jako IV generacja rodziny Urbino
Modele historyczne
Model Rozpoczęcie produkcji Zakończenie produkcji
Autobusy miejskie
Solaris Alpino 8,6 2007 2018
Solaris Urbino 9 2000 2002
Solaris Urbino 10 2002 2018
Solaris Urbino 12,9 2013 2018
Solaris Urbino 12,9 hybrid 2013 2018
Solaris Urbino 15 1999 2018
Solaris Urbino 15 CNG 2004 2018
Solaris Urbino 15 LE 2008 2018
Solaris Urbino 15 LE CNG 2008 2018
Autobusy lokalne i międzymiastowe
Solaris Valletta 2002 2007
Autokary
Solaris Vacanza 12 2002 2014
Solaris Vacanza 13 2003 2014
Trolejbusy
Solaris Trollino 15 2003 2018
Škoda 27Tr Solaris 2009 2018
Tramwaje
Bombardier NGT6/2 2007 2008
Autobusy specjalne, produkowane na specjalne zamówienie oraz prototypy
Model Lata produkcji
Autobusy specjalne
Ambulansy do poboru krwi na
bazie modeli Solaris Vacanza,
Solaris InterUrbino 12 lub
Solaris Urbino 8,9 LE electric
od 2002
Autobusy lotniskowe od 2004
Mobilne Centrum Filmowe
„Cinebus” na bazie modelu
Solaris InterUrbino 12[63]
2016
Modele prototypowe i na indywidualne zamówienia
Solaris Urbino 18 LE CNG 2011
Solaris Urbino 10,9 LE 2013, 2015
Solaris Concept Bus[d] 2015

Produkcja i sprzedaż[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Solaris w Bolechowie-Osiedlu
Wnętrze fabryki w Bolechowie
Proces produkcji autobusów miejskich
Proces produkcji autobusów miejskich
Fabryka w Środzie Wlkp.
Fabryka w Środzie Wlkp. z lotu ptaka
Solaris Logistics Center w Jasinie
Produkcja autobusów, trolejbusów i autokarów oraz montaż tramwajów przez Solaris Bus & Coach S.A. w latach 1996–2017 z udziałem procentowym eksportu[64][65]
Rok Autobusy, trolejbusy i autokary Tramwaje
Łączna sprzedaż W tym eksport Eksport (%) Solaris Tramino Bombardier NGT6/2
1996 56
1997 163
1998 160
1999 106
2000 178 7 3%
2001 249 54 21%
2002 230 124 54%
2003 264 169 64%
2004 478 366 77%
2005 598 487 81%
2006 567 367 65%
2007 681 400 59% 11
2008 1039 557 54% 16
2009 1115 852 76% 1
2010 1120 713 64%
2011 1207 687 57% 23
2012 1006 743 74% 22
2013 1302 1010 77% 5
2014 1380 1100 80% 3
2015 1279 946 74% 15
2016 1300 829 64% 13
2017 1397 952 68% 7
Razem: 15 875 10 363 65% 89 17

Autobusy Solaris znalazły nabywców w ponad 700 miastach w 32 państwach w Europie, Afryce oraz Azji (stan na: 01.07.2018). Najdalszym punktem od Bolechowa, gdzie dotarły produkty Solaris jest wyspa Reunion na Oceanie Indyjskim[66]. W Polsce Solaris od 2003 r. jest nieprzerwanie liderem w sprzedaży nowych autobusów miejskich o DMC powyżej 8 t. Najwięcej autobusów, trolejbusów i tramwajów Solaris sprzedano do Polski (5528 szt.), dalej do Niemiec (2960 szt.), Czech (860 szt.), Włoch (829 szt.), Szwecji (616 szt.), Francji (523 szt.) oraz Norwegii (478 szt.)[64].

Badanie satysfakcji klientów[edytuj | edytuj kod]

Solaris przeprowadza wewnętrzne badania satysfakcji wśród swoich klientów. Badania są realizowane w cyklu dwuletnim. Ich celem jest doskonalenie działalności firmy oraz eliminacja zdarzeń krytycznych w każdym z czterech obszarów współpracy z klientem: zakupu, przekazania, eksploatacji pojazdów oraz serwisowania i dostarczania części zamiennych. W 2017 roku badanie objęło 62 przedsiębiorstwa komunikacji miejskiej w Polsce i wykazało wysoką satysfakcję klientów ze współpracy z Solarisem, która mierzona indywidualnym wskaźnikiem satysfakcji wyniosła 77%[67].

Zakłady produkcyjne[edytuj | edytuj kod]

Produkcja pojazdów marki Solaris odbywa się w czterech zakładach produkcyjnych zlokalizowanych w okolicy oraz w samym Poznaniu. Główna siedziba znajduje się w Bolechowie-Osiedlu. Tam także zlokalizowany jest końcowy etap produkcji. Ponadto Solaris ma dwa zakłady w Środzie Wielkopolskiej oraz jeden w Poznaniu[68]. Według planów, w ramach spółki joint-venture przedsiębiorstw Solaris i Stadler Rail, ostateczny montaż tramwajów Solaris Tramino ma od 2019 r. odbywać się w zakładach Stadler Polska w Siedlcach[69]. W 2017 roku Solaris uruchomił kolejny zakład, tym razem z siedzibą w podpoznańskim Jasinie – Solaris Logistics Center. Nowe centrum dystrybucyjne i magazyn części zamiennych powstało, by usprawnić proces realizacji zamówień i podniesie poziom posprzedażnej obsługi klientów[70].

Bolechowo-Osiedle[edytuj | edytuj kod]

Fabryka w Bolechowie-Osiedlu jest największym zakładem produkcyjnym przedsiębiorstwa Solaris. W zakładach odbywa się końcowy montaż autobusów. Jest to najstarsza fabryka Solaris, która została otwarta w 1996 r. na potrzeby zamówienia na autobusy dla MPK Poznań. W 2014 r. rozpoczęto rozbudowę fabryki o dodatkowe powierzchnie produkcyjne i biurowe[71]. Kolejna rozbudowa zakładu rozpoczęła się w 2018 r[72]. Roczna produkcja wynosi około 1300–1400 sztuk pojazdów, w związku z czym każdego dnia zakład w Bolechowie opuszcza 5–8 nowych autobusów. Średni czas produkcji jednego autobusu miejskiego to ok. 20 dni roboczych[73]. Obok hali produkcyjnej znajdują się przestrzenie biurowe, siedziba spółki Solaris Bus & Coach. Od 2016 r. możliwe jest zobaczenie wnętrza fabryki oraz biurowca w Bolechowie w technologii Google Street View[74][75].

Środa Wielkopolska[edytuj | edytuj kod]

Zakład produkcyjny w Środzie Wielkopolskiej specjalizuje się w produkcji szkieletów stalowych do autobusów i pojazdów szynowych. Zakład został wykupiony przez przedsiębiorstwo Solaris w 1998 r. po upadłych zakładach TRAMAD. W zakładach w Środzie Wlkp. pracuje ok. 360 osób. Każdego dnia powstaje tu ok. 8 szkieletów pojazdów[76]. W 2018 r. rozpoczęto, równolegle z zakładem w Bolechowie, rozbudowę zakładu konstrukcji stalowych w Środzie Wlkp[72].

Druga hala produkcyjna w Środzie Wlkp. została otwarta otwarta w 2009 r. na potrzeby zamówienia na tramwaje Solaris Tramino dla MPK Poznań. W hali tej produkowane są pudła tramwajowe, tylko na potrzeby produkcji tramwajów z rodziny Tramino[77].

Poznań[edytuj | edytuj kod]

Fabryka w Poznaniu przy ul. Wieruszowskiej jest to zakład produkcji pojazdów szynowych, w którym następuje montaż końcowy tramwajów Solaris Tarmino. Podobnie jak zakład w Środzie, powstał on na potrzeby zamówienia dla MPK Poznań. Wcześniejsze prototypowe modele tramwajów powstawały w halach zewnętrznych przedsiębiorstw[77].

Największe zamówienia[edytuj | edytuj kod]

Solaris Alpino w barwach E.THE.L Ateny

E.THE.L Ateny[edytuj | edytuj kod]

Na początku 2008 r. miejski przewoźnik autobusowy z Aten E.THE.L ogłosił przetarg na dostawę 320 autobusów miejskich – 220 klasy MIDI i 100 klasy MAXI. Spośród konkurencji Solarisa wyłoniono jako dostawcę i w lipcu 2008 r. podpisano umowę na dostawę 100 szt. Urbino 18 i 220 szt. Alpino 8,6. Wartość kontraktu to ponad 80 mln EUR[78]. Dostawy autobusów zakończono pod koniec 2009 r[79].

Cotral Lacjum[edytuj | edytuj kod]

Na początku 2016 r. Solaris zdobył kontrakt na dostawę 300 autobusów podmiejskich dla przewoźnika Cotral z włoskiego regionu Lacjum. Wartość zamówienia to niemal 110 mln EUR. W ramach kontraktu dostarczono 12-metrowe autobusy z rodziny Solaris InterUrbino. Autobusy wyposażono w m.in. luki bagażowe, klimatyzację i kamery cofania. Napęd stanowią silniki Diesla marki DAF[80][81].

BVG Berlin[edytuj | edytuj kod]

W 2004 r. Solaris pozyskał zamówienie Berliner Verkehrsbetriebe na dostawę łącznie do 260 autobusów miejskich klasy MEGA (130 + 130 w ramach prawa opcji). Dzięki temu kontraktowi na ulice Berlina wyjechało 260 niskopodłogowych autobusów Solaris Urbino 18 III generacji. Dołączyły one do 10 już wcześniej eksploatowanych Urbino 18 poprzedniej odsłony[6].

RTA Dubaj[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec 2006 r. Dubai Roads & Transport Authority (miejski przewoźnik w Dubaju) ogłosiło przetarg na dostawę 620 autobusów miejskich, który podzielono na kilka części. W jednej z nich, obejmującej 225 pojazdów, zwyciężył Solaris. W wyniku tego kontraktu producent dostarczył 150 przegubowych autobusów Urbino 18 oraz 75 sztuk Urbino 12 III generacji. Dostawy autobusów rozłożono w czasie na końcówkę 2007 i pierwszą połowę 2008 r. Nowością w autobusach dla RTA była wydajniejsza klimatyzacja oraz systemy chroniące silnik przed burzą piaskową. Zastosowano także specjalne kurtyny chłodnego powietrza, które mają zapobiegać nagrzaniu wnętrza po otwarciu drzwi[82].

SWRT Walonia[edytuj | edytuj kod]

Société Régionale Wallonne du Transport (przewoźnik regionalny w belgijskiej Walonii) zamówiło w 2017 r. 208 autobusów hybrydowych marki Solaris. W ramach zamówienia wartego 105 mln EUR producent dostarczył autobusy Solaris Urbino 12 hybrid IV generacji. Dostawy rozłożono na dwa lata – w 2017 r. dostarczono 97 autobusów, a w 2018 kolejne 111 sztuk[83].

Wybrane nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Solaris Urbino 12 electric – laureat tytułów: Autobus Roku 2017, EBUS Award 2017, iF Design Award oraz UITP Design Award

1998

  • Złoty Krzyż Zasługi dla Krzysztofa Olszewskiego wręczony przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego[3]

1999

2000

  • Złoty Medal Grand Prix dla ambulansu do poboru krwi Neoplan N316 SHD przyznany podczas Światowej Wystawy Eureka[84]

2001

2003

  • Złoty Medal dla Solaris Urbino 10 na Międzynarodowych Targach Miejskiego Transportu Zbiorowego Transexpo w Kielcach[84]
  • II miejsce w konkursie „Coach of the Year” dla autobusu turystycznego Solaris Vacanza 12[3]

2004

  • Tytuł Oferent Roku 2003 w drugiej edycji Nagrody Publicus przyznawanej przez redakcję miesięcznika „Zamówienia Publiczne Doradca”[85]
  • Złoty Medal Międzynarodowych Targach Miejskiego Transportu Zbiorowego Transexpo w Kielcach za „sposób wykorzystania targów jako narzędzia promocji firmy”[3]
  • II miejsce w konkursie „Bus of the Year” dla autobusu miejskiego Solaris Urbino II[3]
  • II miejsce w konkursie Pulsu Biznesu i Radiowej Trójki „Huzary Europy”[86]
  • Medal Europejski Business Center Club i Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej[87]

2005

  • Nagroda Gospodarcza Prezydenta RP w Kategorii „Eksporter”[88]
  • Tytuł „Menedżer Roku 2004” dla Krzysztofa Olszewskiego przyznany przez Stowarzyszenie Menedżerów w Polsce „(...) za skuteczne przywództwo, doskonałe wyniki ekonomiczne na trudnym rynku wielkich światowych graczy (...)”[3]
  • Tytuł „Bus Builder of The Year” dla Solange Olszewskiej przyznany przez międzynarodowe jury Busworld w belgijskim Kortrijk za osobiste zasługi dla rozwoju branży autobusowej[3]

2006

  • Medal im. Tadeusza Kotarbińskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie organizacji pracy i zarządzania[89]
  • Medal dla Solaris Urbino 18 hybrid w kategorii „Produkt” na Targach Miejskiego Transportu Zbiorowego TRANSEXPO w Kielcach[3]
  • Nagroda w kategorii „Wzrost” konkursu „Best of European Business” organizowanego przez Roland Berger Strategy Consultants i telewizję CNN[3]
  • Nagroda dla Najlepszej Firmy Wielkopolski od magazynu Forbes[90]
  • Wyróżnienie w konkursie „Przedsiębiorca Roku 2006”, organizowany przez Ernst & Young i telewizję TVN 24[3]
  • Pierwsze miejsce w rankingu Złote Firmy Wielkopolski[89]
  • Nagroda Geparda Biznesu od Bankowości Spółdzielczej[89]

2007

  • Wyróżnienie specjalne dla mobilnej stacji krwiodawstwa Solaris Vacanza 13 na Międzynarodowych Targach Komunikacji Miejskiej Transexpo w Kielcach[91]
  • Tytuł „Przedsiębiorstwo Roku” w kategorii produkcja dla Solaris Bus & Coach przyznany przez Ernst & Young[92]
  • Nagroda im. Władysława Grabskiego od Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych PKPP Lewiatan dla Solange i Krzysztofa Olszewskich[93]
  • Wyróżnienie „Konstruktor Roku” dla Solaris Bus & Coach za projekt autobusu z napędem hybrydowym przyznanym przez redakcję magazynu fachowego Design News Polska[94]

2008

  • Odznaka honorowa „Zasłużony dla transportu Rzeczypospolitej Polskiej” dla Prezes Solange Olszewskiej przyznana przez Ministra Infrastruktury RP[3]
  • Tytuł „Wybitny Eksporter Roku” przyznany Krzysztofowi Olszewskiemu przez Polskie Stowarzyszenie Eksporterów[95]
  • Odznaka „Zasłużeni dla rozwoju komunikacji miejskiej” dla Solange i Krzysztofa Olszewskich przyznana przez Izbę Gospodarczą Komunikacji Miejskiej podczas targów Transexpo w Kielcach[3]
  • Nagroda Marszałka Województwa Wielkopolskiego w kategorii „Innowacyjna Inwencja” za opracowanie i budowę autobusu z napędem hybrydowym Solaris Urbino 18 hybrid[96]
  • Tytuł „Człowiek Roku województwa wielkopolskiego” przyznany Krzysztofowi Olszewskiemu przez redakcję miesięcznika Forbes[97]

2009

  • Wyróżnienie w kategorii „Autobusy” przyznane Solarisowi InterUrbino podczas targów Transexpo 2009 w Kielcach[98]
  • Złoty Medal Międzynarodowych Targów Miejskiego Transportu Zbiorowego Transexpo 2009 w Kielcach za „Sposób wykorzystania targów jako narzędzia promocji firmy”[98]
  • Nagroda im. I. Prądzyńskiego przyznana Krzysztofowi Olszewskiemu przez Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji Rzeczpospolitej Polskiej za „wiodący wkład w produkt o najwyższych standardach technologicznych”[99]

2010

  • Krzysztof Olszewski zostaje laureatem Nagrody Kisiela w kategorii „Przedsiębiorca”[100]
  • Złoty Medal Międzynarodowych Targów Miejskiego Transportu Zbiorowego Transexpo 2010 w Kielcach za „Sposób wykorzystania targów jako narzędzia promocji firmy”[101]
  • Złoty Medal Międzynarodowych Targów Miejskiego Transportu Zbiorowego Transexpo 2010 w Kielcach dla Solarisa Urbino 18 hybrid z szeregowym układem hybrydowym w kategorii „Pojazd”[101]
  • Wyróżnienie „Wielkopolski Przedsiębiorca XX-lecia” przyznane Solange i Krzysztofowi Olszewskim przez Wielkopolską Izbę Przemysłowo-Handlową[102]

2011

  • Solange Olszewską jedną ze 100 najbardziej wpływowych kobiet biznesu i przedsiębiorczości na świecie wg niemieckiego dziennika finansowego „Handelsblatt”[103]
  • Tytuł Juniora Eksportu za wyniki sprzedaży autobusu Solaris Urbino 15 LE CNG od Krajowej Izby Gospodarczej wraz z redakcją Warsaw Business Journal[104]
  • Polska Izba Motoryzacji przyznała Solange i Krzysztofowi Olszewskim tytuł „Menedżer Roku 2011” za rozwój „(…) najbardziej dynamicznego producenta autobusów w Polsce”[105]
  • W rankingu organizowanym przez telewizję TVN CNBC oraz redakcję „Dziennika Gazety Prawnej” nagroda „Mentora Polskiego Biznesu” dla Krzysztofa Olszewskiego[106]
  • Polsko-Niemiecka Nagroda Gospodarcza dla Solarisa w uznaniu za relacje biznesowe w Niemczech[107]
  • Nagroda Gospodarcza Prezydenta RP w kategorii „Innowacje”[88]

2012

  • Medal „Zasłużony dla Politechniki Poznańskiej” dla Solange Olszewskiej, za wieloletnią współpracę i wkład w rozwój poznańskiej uczelni technicznej. Odznaczenie przyznane przez Rektora Politechniki Poznańskiej[108]
  • Tytuł „Damy Roku 2012” dla Solange Olszewskiej przez Stowarzyszenie Dress for Success Poland oraz redakcję magazynu Lady’s Club[109]
  • Solaris Urbino 12 electric uznany za najlepszy produkt w kategorii autobusy przez jury Międzynarodowych Targów Miejskiego Transportu Zbiorowego Transexpo 2012 w Kielcach[110]
  • Nagroda TOP Design dla Solarisa Tramino Poznań[32]

2013

  • Solaris Urbino 12 electric z automatycznym systemem ładowania dachowego wyróżniony przez Naczelną Organizację Techniczną Złotym Laurem Innowacyjności[111]
  • Medal Prezesa Stowarzyszenia Elektryków Polskich za szczególne osiągnięcia w obszarze elektryki, będące dziełem polskich inżynierów i techników dla Tramino Jena podczas Międzynarodowych Targów Kolejowych Trako w Gdańsku[112]
  • Tramino Jena uhonorowane podczas Międzynarodowych Targów Kolejowych Trako w Gdańsku Nagrodą im. Prof. Jana Podoskiego przyznaną przez Izbę Gospodarczą Komnikacji Miejskiej[112]
  • Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RP przyznany Solange i Krzysztofowi Olszewskim przez Prezydenta RP za wybitne zasługi dla rozwoju polsko-niemieckiej współpracy gospodarczej, działalność społeczną i charytatywną[113]

2014

  • Tytuł „Ludzie Wolności” dla Solange i Krzysztofa Olszewskich w plebiscycie TVN[88]
  • Nagroda „Najlepszy przewoźnik” podczas Kongresu Transportu Publicznego w Bydgoszczy[114]

2015

2016

  • Nagroda Bus Of The Year 2017 dla Solarisa Urbino 12 electric IV generacji[115]
  • Solange i Krzysztof Olszewscy, założyciele oraz właściciele Solaris Bus & Coach S.A., zostali nagrodzeni w finale wyjątkowego plebiscytu „Ludzie Wolności”, organizowanego przez redakcję „Gazety Wyborczej” oraz telewizję TVN. O wygranej zdecydowały głosy SMS czytelników oraz telewidzów[116].
  • Solaris Urbino 18 electric najlepszym autobusem roku w Hiszpanii wg czasopisma „Viajeros”[117]

2017

  • EBUS Award dla Solarisa Urbino 12 electric IV generacji[118]
  • Nowy Solaris Urbino 12 electric został nagrodzony przez czasopismo „Busplaner” tytułem Innowacja roku 2018. Wyróżnienie przyznano w kategorii „Transport Publiczny” za wkład w rozwój elektromobilności na rynku niemieckim[119]
  • Tramwaj Solaris Tramino dla Lipska otrzymał na Międzynarodowych Targach Kolejowych Trako w Gdańsku nagrodę – im. inż. Ernesta Malinowskiego oraz wyróżnienie w konkursie o nagrodę im. prof. Jana Podoskiego[120]
  • Nowy Solaris Urbino 12 electric otrzymał nagrodę przyznawaną przez Executive Club w kategorii Produkt Roku[121]

2018

  • Tytuł „Ten, który zmienia polski przemysł” za kształtowanie najnowszych trendów w motoryzacji[122]
  • Srebrny Listek CSR „Polityki” za odpowiedzialność społeczną przedsiębiorstwa[123]
  • Nagroda „As Odpowiedzialnego Biznesu” przyznawana przez stowarzyszenie Centrum PISOP dla żłobka „Pod Zielonym Jamniczkiem”[124]
  • Nagroda Global Market Champion of the Year 2018 przyznawana przez Emerging Europe[125]
  • Medal Międzynarodowych Targów Transportu Zbiorowego „Transexpo” w kategorii „Autobusy” za facelifting rodziny autobusów Solaris Urbino[126]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Formalnie historia Solarisa rozpoczęła się w 1996, kiedy to z linii produkcyjnej w Bolechowie zjechał pierwszy autobus miejski wyprodukowany przez Neoplan Polska
  2. W tym 2300 w Polsce
  3. Ta data jest przyjmowana za początek istnienia przedsiębiorstwa Solaris, o czym świadczą np. obchody 20-lecia istnienia spółki w 2016 r., pomimo iż formalnie Solaris Bus & Coach Sp. z o.o. istnieje od 2001 r., a jako spółka akcyjna od 2005 r.
  4. Autobus klasy MINI marki Solaris zaprezentowany podczas targów Busworld w Kortrijk w 2015 r. Według wstępnych zapowiedzi, miał otrzymać nową nazwę podczas wdrażania do produkcji, projekt jednak zakończył się na dwóch prototypowych egzemplarzach.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Solaris ma nowego, hiszpańskiego prezesa, transport-publiczny.pl, 4 października 2018 [dostęp 2018-10-06].
  2. a b Solaris dostarczy 74 autobusy nowej generacji do Dusseldorfu, polsatnews.pl [dostęp 2018-03-26] (pol.).
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Historia – Solaris Bus & Coach S.A., solarisbus.com [dostęp 2018-02-12] (pol.).
  4. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008. ISBN 978-83-920757-4-5.
  5. a b c d e f Solaris Bus & Coach S.A., Solaris. Power of Enthusiasm, 2013.
  6. a b c d e f g h i j k Zbigniew Rusak, Solaris Urbino – 15 lat rynkowego sukcesu [dostęp 2018-03-29].
  7. Solaris Bus & Coach S.A.. Praca zespołowa. „Magazyn klientów Solaris”. s. 16–17. 
  8. 20 lat Solaris, solarisbus.com [dostęp 2018-02-12] (pol.).
  9. Aleksander Kierecki: Interurbino – międzymiastowa propozycja Solarisa. InfoBus, 21 lipca 2009. [dostęp 24 lipca 2009].
  10. Solaris zaprezentował autobus elektryczny Urbino 8,9 LE electric. SamochodyElektryczne.pl, 2011-09-21. [dostęp 06-06-2018].
  11. Solaris kursuje w austriackim Klagenfurcie – Lepszy Poznań – informacje z Twojego fyrtla, lepszypoznan.pl [dostęp 2018-05-07] (pol.).
  12. Solaris Urbino electric – the customer’s choice Transportweekly . Com, transportweekly.com [dostęp 2018-05-07].
  13. Solaris zaprezentował autobus na wodór – WP Moto, moto.wp.pl [dostęp 2018-05-07] (pol.).
  14. Zbigniew Rusak, Bus Euro Test 2016 w Brukseli, czyli „Umarł Diesel. Niech żyje elektryczność”, czerwiec 2016.
  15. Solaris Bus & Coach S.A., Napęd konwencjonalny – katalog produktowy, 2017.
  16. Solaris Bus & Coach S.A., Napędy alternatywne – katalog produktowy, 2017.
  17. AGH w klastrze na rzecz rozwoju elektromobilności. agh.edu.pl, 2016-11-29. [dostęp 2016-12-12].
  18. Solaris na czele klastra Polski Autobus Elektryczny, infobus.pl [dostęp 2018-05-09] (pol.).
  19. Solaris chce produkować 2 tys. pojazdów rocznie [FILM], infobus.pl [dostęp 2018-12-09] (pol.).
  20. Elektryczny krwiopijca Solarisa dla RCKiK w Katowicach – SamochodyElektryczne.org, samochodyelektryczne.org [dostęp 2018-08-30] (pol.).
  21. Solaris na rok 2018: Trzy premiery + trzy wygaszenia [FILM], infobus.pl [dostęp 2018-05-09] (pol.).
  22. Transexpo 2018: Premiera Urbino 12 lite hybrid. Lekki i oszczędny, infobus.pl, 23 października 2018 [dostęp 2018-10-23].
  23. Transexpo 2018: Solaris standardowo i premierowo, infobus.pl, 23 października 2018 [dostęp 2018-10-23].
  24. Autobusy turystyczne Neoplan produkowane w Bolechowie, solaris-club.com [dostęp 2018-05-12].
  25. Scania Irizar PB voted Coach of the Year 2004 – scania.com, 15 grudnia 2014 [dostęp 2018-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-15].
  26. Autobusy turystyczne Solaris Vacanza, solaris-club.com [dostęp 2018-05-12].
  27. Solaris Bus & Coach S.A., Ambasadorzy salzburskiej komunikacji, „Magazyn klientów Solaris”, 2012, s. 12–15, ISSN 1689-6076.
  28. Bombardier przyjechał nocą, trojmiasto.pl, 3 grudnia 2007 [dostęp 2014-03-14].
  29. Jacek Kołodziej. Nowe krakowskie tramwaje. „Świat kolei”. 5/2006, s. 8. Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  30. TRAKO 2009: Debiut Tramino Solarisa. Rynek Kolejowy, 14 października 2009. [dostęp 28 października 2009].
  31. a b Arkadiusz Lubka, Niskopodłogowy tramwaj Solaris Tramino S105p, wrzesień 2011.
  32. a b c Tramwaje – Solaris Bus & Coach, solarisbus.com [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  33. Kurier Kolejowy, Solaris zaprezentował Tramino w Jenie, kurierkolejowy.eu [dostęp 2018-05-16].
  34. Solaris Bus & Coach S.A., Kolejny przystanek Tramino: Brunszwik, „Magazyn klientów Solaris”, 1/2010 (4), ISSN 1689-6067.
  35. Solaris zwycięzcą przetargu na tabor tramwajowy dla Olsztyna. Strona inwestycji tramwajowej w Olsztynie, 22 sierpnia 2012. [dostęp 22 sierpnia 2012].
  36. Najszerszy tramwaj w Polsce – Tramino Olsztyn – zaprezentowany, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  37. Tramwaje – Solaris Bus & Coach, solarisbus.com [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  38. Solaris Tramino Olsztyn, olsztynskietramwaje.pl [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  39. Karol Wach: Solaris dostarczy tramwaje do Lipska (pol.). InfoTram, 2015-02-05. [dostęp 2015-06-09].
  40. Premiera Tramino Lipsk, infotram.pl [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  41. Solaris łączy siły ze Stadlerem. Chcą podbić rynek tramwajów. Rynek Kolejowy, 2016-09-20. [dostęp 2016-12-09].
  42. MPK Kraków podpisało umowę z Solarisem i Stadlerem na tramwaje, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  43. Solaris i Stadler ze wspólną spółką. Podwoją potencjał fabryki w Środzie Wielkopolskiej. transport-publiczny.pl, 2016-12-09. [dostęp 2016-12-09].
  44. Solaris Tram ze zmianami w zarządzie, adresie i udziałach, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  45. Solaris Tram z pierwszym zamówieniem. Tramwaje dla Brunszwiku, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-05-16] (pol.).
  46. Stadler wykupił Solaris Tram, transport-publiczny.pl, 20 listopada 2018 [dostęp 2018-11-25] (pol.).
  47. Hiszpańska firma CAF nowym właścicielem Solarisa, PFR obejmie 35 proc. akcji. pap.pl. [dostęp 2018-09-11].
  48. Tylko u nas Solange Olszewska: Tak, szukam inwestora. Solaris potrzebuje kapitału.. forbes.pl. [dostęp 2018-09-11].
  49. Solaris wybrał inwestora. To hiszpański CAF – producent tramwajów i pociągów [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  50. Prezesem Solarisa znów… Solange Olszewska. transport-publiczny.pl, 2016-12-09. [dostęp 2016-12-12].
  51. a b Właściciele i Zarząd – Solaris Bus & Coach S.A, solarisbus.com [dostęp 2018-04-27] (pol.).
  52. Solaris na sprzedaż: Czy pracownicy zostaną zwolnieni?, Głos Wielkopolski, 21 czerwca 2018.
  53. a b c d e f g CSR – Solaris Bus & Coach S.A., solarisbus.com [dostęp 2018-05-21] (pol.).
  54. Jak Solaris szkoli kierowców autobusów [FILM], www.infobus.pl [dostęp 2018-05-21] (pol.).
  55. Fundacja Zielony Jamnik – Fundacja Solaris – Fundacja Olszewska, zielonyjamnik.pl [dostęp 2018-05-21].
  56. Czesław Kolanek, Stanisław Kwaśniowski, Paweł Zając, Recykling elementów i zespołów stosowanych w budowie autobusów, „Logistyka”, 4/2015.
  57. Solaris Bus & Coach S.A.. Solaris prezentuje odnowione logo. „Magazyn klientów Solaris”. s. 6. ISSN 1689-6067. 
  58. Solaris spółką akcyjną, infobike.pl [dostęp 2018-04-29] (pol.).
  59. Nowa strona Solarisa, infobus.pl [dostęp 2018-04-29] (pol.).
  60. Dlaczego jamnik stał się symbolem Solarisa? Właścicielka firmy wyjaśnia, Forbes, 14 kwietnia 2016 [dostęp 2018-02-19] (pol.).
  61. Pani, Pan i zielony jamnik, „wyborcza.pl” [dostęp 2018-02-19] (pol.).
  62. Solaris Club – Solaris, solaris-club.com [dostęp 2018-02-19].
  63. Cinebus – Film Spring Open, filmspringopen.eu [dostęp 2018-08-30] (pol.).
  64. a b Solaris Bus & Coach S.A., Rekordowy rok Solarisa, „Magazyn klientów Solaris”, 1/2018 (20), s. 12–17, ISSN 1689-6067.
  65. Solaris Bus & Coach S.A., Solaris kończy jubileuszowy rok z tytułem „Bus of the Year 2017”!, „Magazyn klientów Solaris”, 1/2017 (18), s. 14–17, ISSN 1689-6067.
  66. Piotr Cymerman. Tu pociąg, tam czołg. „Polityka”, s. 36–37, 13 lipca 2011. [dostęp 2011-09-3]. 
  67. Solaris Bus & Coach S.A., Największa wartość – zadowolony klient, „Magazyn klientów Solaris”, 1/2018 (20), s. 34–35, ISSN 1689-6067.
  68. Kontakt – Solaris Bus & Coach S.A., solarisbus.com [dostęp 2018-04-23] (pol.).
  69. MPK Kraków podpisało umowę z Solarisem i Stadlerem na tramwaje, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-04-23] (pol.).
  70. Solaris otwiera nowoczesne centrum logistyczne części zamiennych – Transport Publiczny, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2018-08-31].
  71. Solaris inwestuje 45 mln złotych w rozbudowę fabryki, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-04-23] (pol.).
  72. a b Solaris rozbudowuje zakłady, by sprostać rosnącym zamówieniom, moto.rp.pl [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  73. Tak powstają autobusy – byliśmy w fabryce Solarisa w Bolechowie, superauto24.se.pl [dostęp 2018-04-23] (pol.).
  74. Zobacz fabrykę Solarisa od środka w Google'u!, poznan.wyborcza.pl [dostęp 2018-04-23].
  75. Fabryka Solaris w Google Street View, Mapy Google [dostęp 2018-04-23].
  76. Środa Wielkopolska. 20 lat zakładu Solarisa, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-04-23] (pol.).
  77. a b Solaris otworzył drugą w mieście fabrykę: Tramino powstają przy Brodowskiej, gazetasredzka.pl [dostęp 2018-05-21].
  78. Solaris: kierunek Ateny!, infobus.pl [dostęp 2018-03-29] (pol.).
  79. Solaris Bus & Coach S.A.. Urbino i Alpino w stolicy Grecji. „Magazyn klientów Solaris”, s. 18–19, 2010. ISSN 1689-6067. 
  80. Olbrzymi kontrakt Solarisa we Włoszech. 300 autobusów, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-04-20] (pol.).
  81. InterUrbino podbija Włochy. Mega kontrakt Solarisa!, infobus.pl [dostęp 2018-04-20] (pol.).
  82. Solaris dostarczy 225 autobusów do Dubaju, infobus.pl [dostęp 2018-03-29] (pol.).
  83. Solaris podbija Belgię. Sprzeda 208 autobusów hybrydowych, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-04-21] (pol.).
  84. a b c Solaris Club – Solaris, solaris-club.com [dostęp 2018-05-21].
  85. Solaris – bilans za 2004 rok, infoair.pl [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  86. Dziś finał konkursu Huzary Europy 2003, „pb.pl” [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  87. Strona o polskiej motoryzacji – Solaris, polskiesamochody.pl.tl [dostęp 2018-05-20].
  88. a b c d e f O nas – Solaris Bus & Coach S.A., solarisbus.com [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  89. a b c Solaris podsumowuje rok, infobus.pl [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  90. Auto.Info – Solaris, autoinfox.pl.tl [dostęp 2018-05-20].
  91. Solaris na TRANSEXPO 2007, infobus.pl [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  92. Rekordowy rok Solarisa, „pb.pl” [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  93. Lewiatan 2007 dla Solaris, trans.info [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  94. Konstruktorzy roku z Solarisa, infobus.pl [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  95. Mokate – wybitnym eksporterem roku 2008 » Spedycje.pl – Twój Portal Gospodarczy, „Spedycje.pl – Twój Portal Gospodarczy” [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  96. Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, www.umww.pl [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  97. Wyborcza.pl, poznan.wyborcza.pl [dostęp 2018-05-20].
  98. a b TRANSEXPO 2009: Solaris i premiera InterUrbino, infobus.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  99. Prad_2010_nominowani – SITK RP ODDZIAŁ W POZNANIU, sites.google.com [dostęp 2018-05-14].
  100. Buzek, Mleczko, Olszewski – Nagrody Kisiela wróciły, „WPROST.pl”, 9 listopada 2010 [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  101. a b TRANSEXPO 2010: hybrydowa premiera Solarisa, infobus.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  102. Solaris kończy 20 lat. 22 marca 1996 r. z fabryki w Bolechowie wyjechał pierwszy autobus, „poznan.wyborcza.pl” [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  103. Solange Olszewska, Jesteś Marką [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  104. Solaris Urbino 15 LE CNG nagrodzony tytułem Junior Eksportu, cng.auto.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  105. AutoEvent po raz siódmy, „Bankier.pl” [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  106. Mentor polskich biznesmenów – Krzysztof Olszewski, założyciel Solarisa, „forsal.pl” [dostęp 2018-05-14].
  107. 4Trucks.pl – Polsko-Niemiecka Nagroda Gospodarcza dla Solarisa, 4trucks.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  108. Dualny sposób na zawodowy sukces, myzawodowcy.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  109. Gala Dress for Success w Zabrzu, wiadomosci.ngo.pl [dostęp 2018-05-14].
  110. Nagrody TRANSEXPO 2012: Medal dla Urbino 12 electric, infobus.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  111. Laury Innowacyjności rozdane!, „Przedsiębiorcy@eu”, 28 października 2014 [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  112. a b Solaris Tramino Jena – hit Trako, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  113. Solange i Krzysztof Olszewscy, Forbes.pl, 14 lutego 2013 [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  114. Solarisem na podbój Europy. Nagroda na KTP 2014, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  115. InfoBus.pl: Solaris z tytułem Bus of the Year 2017!. 22.08.2016. [dostęp 2016-10-19].
  116. Oto "Ludzie Wolności". Plebiscyt rozstrzygnięty, „TVN24.pl” [dostęp 2018-05-14].
  117. Wyborcza.pl, poznan.wyborcza.pl [dostęp 2018-05-14].
  118. Solaris z kolejna nagrodą. Tym razem EBUS Award 2017, transport-publiczny.pl [dostęp 2018-05-14] (pol.).
  119. Solaris z kolejną nagrodą dla Urbino 12 Electric [dostęp 2018-08-30] (pol.).
  120. Tramino z nagrodą na TRAKO 2017 [FILM], m.infotram.pl [dostęp 2018-08-30] (pol.).
  121. CYFRYZACJA I TECHNOLOGIE 4.0 NA „CHEMICAL INDUSTRY SUMMIT & AWARDS GALA” – EXECUTIVE CLUB – Rynek Inwestycji, „Rynek Inwestycji”, 8 listopada 2017 [dostęp 2018-08-30] (pol.).
  122. Tytuły "Tego, który zmienia polski przemysł" nadane, wnp.pl [dostęp 2018-05-20] (pol.).
  123. Solaris nagrodzony Srebrnym Listkiem CSR Polityki, „Szef Utrzymania Ruchu”, 29 maja 2018 [dostęp 2018-07-05] (pol.).
  124. Solaris i firmowy żłobek „Pod Zielonym Jamniczkiem" z nagrodą Asa Odpowiedzialnego Biznesu, „WIELKOPOLSKA”, 15 czerwca 2018 [dostęp 2018-07-05] (pol.).
  125. Solaris z nagrodą Global Market Champion of the Year 2018!, infobus.pl [dostęp 2018-07-05] (pol.).
  126. TRANSEXPO 2018: Medale, wyróżnienia i wzruszenia, infobus.pl [dostęp 2018-10-25] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Oficjalna strona Solaris Bus & Coach