Maksymilian Maria Kolbe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Maksymilian Kolbe)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Święty
Maksymilian Maria Kolbe OFMConv.

Rajmund Kolbe
prezbiter, męczennik
Ilustracja
Zdjęcie Maksymiliana Marii Kolbego z 1939
Data i miejsce urodzenia 8 stycznia 1894
Zduńska Wola
Data i miejsce śmierci 14 sierpnia 1941
KL Auschwitz
Beatyfikacja 17 października 1971
Bazylika świętego Piotra, Rzym
przez Pawła VI
Kanonizacja 10 października 1982
plac świętego Piotra, Rzym
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 14 sierpnia
Atrybuty numer obozowy 16670, obóz koncentracyjny, pasiak obozowy, okulary, różaniec z chleba, księga, liść palmowy
Patron Honorowych Dawców Krwi, rodzin, Zduńskiej Woli, diecezji bielsko-żywieckiej, diecezji elbląskiej, Pabianic
Szczególne miejsca kultu Auschwitz, Niepokalanów
faksymile
Tylko miłość jest twórcza
Kraj działania Polska Polska,
Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy,
Japonia Japonia,
Republika Chińska Chiny
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych
Śluby zakonne 1 grudnia 1914
Diakonat 28 października 1917
Prezbiterat 28 kwietnia 1918
Przyczyna śmierci morderstwo (zastrzyk fenolu)
Miejsce spoczynku Auschwitz (ciało spalone w krematorium)
Tytuł naukowy doktor filozofii,
doktor teologii
Edukacja Papieski Uniwersytet Gregoriański w Rzymie,
Papieski Wydział Teologiczny Świętego Bonawentury w Rzymie
Rodzice Juliusz Kolbe,
Marianna z d. Dąbrowska
Krewni i powinowaci o. Alfons Józef Kolbe OFMConv. (brat)
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Polski Podziemnej z Mieczami
Prezydent RP Ignacy Mościcki w otoczeniu osób biorących udział w spotkaniu w Spale. Widoczni m.in. (od lewej) ojciec Maksymilian Kolbe (1), Wojciech Alojzy Świętosławski (3), abp Stanisław Gall (4), Maria Mościcka, prezydent RP, Juliusz Poniatowski (stoi obok prezydenta), ks. Zygmunt Kaczyński (4. z prawej), kapelan prezydenta RP ks. Jan Humpola (5. z prawej)

Maksymilian Maria Kolbe (właśc. Rajmund Kolbe; ur. 8 stycznia 1894 w Zduńskiej Woli, zm. 14 sierpnia 1941 w KL Auschwitz) – polski franciszkanin konwentualny, prezbiter, męczennik, misjonarz i święty Kościoła katolickiego. Pierwszy polski męczennik okresu II wojny światowej wyniesiony na ołtarze podczas beatyfikacji w 1971.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo[edytuj]

Urodził się 8 stycznia 1894 w Zduńskiej Woli przy ulicy Browarnej 9, o godzinie 1:00[1], w miejscowości należącej wówczas do zaboru rosyjskiego, jako drugi syn Juliusza i Marianny z domu Dąbrowskiej w rodzinie wielodzietnej (jego brat Józef, późniejszy o. Alfons został również franciszkaninem). Ojciec Rajmunda był z pochodzenia Niemcem, a matka była Polką.

8 stycznia 1894 został ochrzczony w kościele Wniebowzięcia NMP w Zduńskiej Woli, a rodzicami chrzestnymi byli Leopold Lange i Anna Dąbrowska[1][2]. Z powodu trudnej sytuacji finansowej rodzina Kolbe przeniosła się wkrótce do Łodzi, a później w 1897 do Pabianic. Tam rodzice Kolbego znaleźli pracę, ojciec pracował w fabryce, a matka prowadziła sklep, potem była położną. W czerwcu 1902 przyjął Pierwszą Komunię Świętą[3]. Na jego przyszłe losy istotne znaczenie miało widzenie jakie miał w kościele św. Mateusza w Pabianicach. Jak sam wspominał po latach[3]:

Quote-alpha.png
Prosiłem Matkę Bożą, żeby mi powiedziała, co ze mną będzie... Wtedy Matka Boża pokazała mi się trzymając dwie korony: jedną białą, a drugą czerwoną. Spytała, czy chcę tych koron; biała miała oznaczać, że wytrwam w czystości, a czerwona, że będę męczennikiem. Odpowiedziałem, że chcę dwie...

Życie zakonne[edytuj]

Na prośbę przybyłych na misje do parafii pabianickiej misjonarzy franciszkańskich ze Lwowa (m.in. ojca prowincjała Peregryna Haczeli OFMConv.), Rajmund oraz jego brat Józef za zgodą rodziców postanowili iść za głosem powołania, wstępując do zakonu franciszkanów[4]. W 1907 Rajmund Kolbe rozpoczął naukę w małym seminarium franciszkanów we Lwowie, w 1910 zaczął nowicjat w zakonie franciszkanów, przyjmując imię Maksymilian. W 1912 rozpoczął studia w Krakowie, kilka miesięcy później został wysłany do Międzynarodowego Kolegium Serafickiego w Rzymie. Śluby wieczyste złożył 1 listopada 1914 przyjmując imię Maria. Uzyskał doktorat z filozofii na uniwersytecie Gregorianum w 1916; a z teologii w 1919 na wydziale ojców franciszkanów, jednak interesował się także matematyką i fizyką – w 1915 w urzędzie patentowym złożył szkic „Eteroplanu”, aparatu umożliwiającego podróż w kosmos – był to projekt pojazdu międzyplanetarnego, opartego na zasadzie trójczłonowej rakiety nośnej[5]. 28 kwietnia 1918 przyjął święcenia kapłańskie. Mszę świętą prymicyjną odprawił w kościele S. Andrea delle Fratte w Rzymie. W 1919 wrócił do Polski i podjął wykłady.

Działalność wydawnicza[edytuj]

Przebywając w Rzymie założył wraz ze współbraćmi w 1917 roku pobożny związek (Pia unio) Rycerstwo Niepokalanej (Militia Immaculatae), zajmujący się apostolstwem pod znakiem Maryi. Aby realizować cele organizacji i utrzymywać kontakt z jego członkami od stycznia 1922 wydawał w Krakowie miesięcznik „Rycerz Niepokalanej”. Pod koniec tego roku przeniesiony do Grodna, zorganizował tam wydawnictwo. Miesięcznikowi nadał charakter pisma katechetycznego dla masowego czytelnika (w 1938 r. osiągnął nakład miliona egzemplarzy).

W 1927 roku założył pod Warszawą klasztor Niepokalanów, będąc jego gwardianem. Wybudował go na gruncie podarowanym przez księcia Jana Druckiego-Lubeckiego, syna Władysława. Wydawał tam m.in. pismo Rycerz Niepokalanej, a od 1935 popularny Mały Dziennik. Oba pisma poruszały nie tylko tematy religijne, ale także społeczne, polityczne i kulturalne.

Działalność misyjna[edytuj]

W latach 1931–1935 prowadził działalność misyjną w Japonii, gdzie rozpoczął wydawanie japońskiego odpowiednika Rycerza Niepokalanej i założył Niepokalanów Japoński. Podobne ośrodki założył także w Chinach i w Indiach. W 1936 powrócił do Polski, aby kierować Niepokalanowem, który stał się największym klasztorem katolickim na świecie – we wrześniu 1939 było tam ok. 700 zakonników i kandydatów.

W 1931 z jego inicjatywy w mieście Nagasaki założono franciszkański klasztor (jap. Mugenzai no Sono; pol. Ogród Niepokalanej). Pomimo sugestii pozostałych duchownych, aby klasztor umiejscowić w katolickiej dzielnicy Urakami, Kolbe zdecydował o jego budowie na zboczu jednej z gór otaczających Nagasaki, po przeciwnej stronie niż miasto. Czternaście lat później decyzja ta okazała się zbawienna dla klasztoru, gdy 9 sierpnia 1945 na Nagasaki spadła bomba atomowa, a zbocze góry osłoniło budynek przed falą uderzeniową[6].

W Japonii Maksymilian Kolbe spotkał się z tzw. małą radiofonią, czyli stacjami nadawczymi małej mocy zainstalowanymi w wielu punktach kraju. Po powrocie do Polski postanowił uruchomić tego typu stację właśnie w Niepokalanowie. Zgodnie z obowiązującym w przedwojennej Polsce prawem nie istniała taka możliwość. Nie tracąc nadziei zapisał się do PZK i został krótkofalowcem o znaku SP3RN (jak Radio Niepokalanów). Stacja nadawała na przełomie lat 1937/1938, pokrywając swoim zasięgiem praktycznie obszar całego kraju.

Okupacja niemiecka i pobyt w obozie koncentracyjnym[edytuj]

Cela śmierci św. Maksymiliana Marii Kolbego w obozie koncentracyjnym Auschwitz (blok 11).

W czasie okupacji niemieckiej działalność klasztoru została zawieszona, pozostałych ok. 40 zakonników Niemcy aresztowali 19 września 1939. Po wyjściu na wolność zorganizował w klasztorze ośrodek usług dla okolicznej ludności i oddał się pogłębianiu formacji pozostałych przy nim współbraci. Powtórnie aresztowany 17 lutego 1941, przesłuchiwany i więziony na Pawiaku[7].

28 maja 1941 trafił do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, gdzie otrzymał numer 16670. Podczas apelu w obozie 29 lipca 1941 dobrowolnie wybrał śmierć głodową w zamian za skazanego współwięźnia Franciszka Gajowniczka, który był w grupie 10 więźniów skazanych na śmierć, za ucieczkę z obozu jednego z więźniów[8] (świadkiem tego zdarzenia był Michał Micherdziński[9][10]). Ojciec Kolbe zmarł 14 sierpnia 1941 dobity zastrzykiem trucizny – fenolu przez funkcjonariusza obozowego, kierownika izby chorych Hansa Bocka o godz. 12:50 w bloku nr 11 (śmierci)[7][8]. Jego ciało zostało spalone w obozowym krematorium. Natomiast 25 października 1944 Franciszek Gajowniczek został przeniesiony do obozu koncentracyjnego KL Sachsenhausen, gdzie doczekał się wyzwolenia przez wojsko amerykańskie.

Spór o antysemityzm[edytuj]

Na kilka miesięcy przed kanonizacją Maksymiliana, w czerwcu 1982 roku w żydowskim periodyku St. Louis Jewish Light ukazał się artykuł, który podkreślał przekonanie Kolbego o światowym spisku Żydów. Dowodem miały być odniesienia do Protokołów Mędrców Syjonu i powoływanie się na nie w pismach Kolbego. W rzeczywistości jednak Kolbe odwołuje się do Protokołów jedynie dwa razy, w 1924 i 1926 roku, czyli na dziesięć lat przedtem, gdy pierwszy raz potwierdzono fałszerstwo Protokołów. Odpowiedzi na zarzuty wobec Kolbego podjęli się wówczas redaktorzy St. Louis Review[11].

Kolejna istotna polemika toczyła się na łamach The New York Review of Books. Daniel Schlafly z Saint Louis University oraz Warren Green z Saint Louis Center for Holocaust Studies odnieśli się krytycznie na temat książki Johna Grossa, który zarzucał Kolbemu podsycanie bezwzględnej antysemickiej kampanii[11]. Wśród wymienionych argumentów przeciw Grossowi autorzy listu zwrócili uwagę, że Żydzi i antysemityzm nie stanowili podstaw i celów działania Maksymiliana. Kwestia żydowska była jedynie marginesem w nauczaniu Kolbego. Na 1402 pozostawione po nim dokumenty, Kolbe odnosił się do Żydów i judaizmu w 31 z nich, z czego w kilku porusza kwestie społeczne, koncentrując się w pozostałych na sprawach związanych z działalnością apostolską.

W odpowiedzi Gross zredukował swoje stanowisko skupiając się bardziej na wyrażeniu oczekiwań wobec Kościoła katolickiego z okresu międzywojennego niż na personalnych zarzutach wobec Maksymiliana Kolbego[12].

W tym samym okresie zarzuty o antysemityzm wysuwały również inne amerykańskie czasopisma. Wśród nich The Washington Post, dla którego Kolbe przez propagowanie antysemityzmu tworzył środowisko sprzyjające dla Holokaustu. Także Boston Jewish Advocate wydawał artykuły w podobnym tonie. Tym razem odpowiedzi na zarzuty podjął się André Frossard pisząc m.in.: Niskiego, podłego uczucia antysemityzmu – zostało to dowodnie wykazane – nie znał najdrobniejszy atom jego osoby. Żyd był jego bliźnim, chciałby, żeby stał się mu jeszcze bliższy, to wszystko. Nigdy, ale to nigdy, nie uchybił miłości[11].

W jednym z listów (z 15 lipca 1935) Kolbe pisał:

Quote-alpha.png
Mówiąc o Żydach, bardzo bym uważał na to, żeby czasem nie wzbudzić albo nie pogłębić nienawiści do nich w czytelnikach i tak już nastrojonych do nich czasem nawet wrogo. Na ogół więcej bym się starał o rozwój polskiego handlu i przemysłu, niż piętnował Żydów[11].

Z zarzutami o antysemityzm polemizował też Braun przypominając, że św. Maksymilian w Niepokalanowie w czasie II wojny światowej ponad rok przechowywał wysiedlonych, z których połowę stanowili Żydzi. Powołał się także na świadectwo żydowskiego więźnia z Auschwitz, Zygmunta Gorsona:

Quote-alpha.png
Wielu z nas straciło nadzieję, wielu chłopców w moim wieku rzucało się na druty wysokiego napięcia. Kiedy błąkałem się, szukając kogokolwiek, z kim mógłbym podzielić się wspomnieniami, o. Kolbe mnie spotkał i rozmawiał ze mną. Był dla mnie jak anioł, ocierał zawsze moje łzy. Straciłem wiarę, a o. Kolbe mi ją przywrócił! Jestem Żydem od pokoleń, ponieważ jestem synem matki Żydówki, jestem wyznania mojżeszowego i jestem dumny z tego. On wiedział, że jestem Żydem, lecz to nie stanowiło różnicy. Jego serce nie czyniło rozróżnienia między osobami i nie miało dla niego znaczenia to, czy są Żydami, katolikami lub jeszcze innych religii: on kochał wszystkich i dawał miłość, nic innego jak miłość[13].

Beatyfikacja i kanonizacja[edytuj]

Po zakończeniu II wojny światowej, generał zakonu franciszkanów o. Beda Maria Hess OFMConv. podjął starania w stolicy Apostolskiej w celu wyniesienia o. Maksymiliana na ołtarze[14]. Następnie, po zbadaniu wszystkich okoliczności, 30 stycznia 1969 papież Paweł VI ogłosił dekret o heroiczności cnót o. Maksymiliana[15], a 14 czerwca 1971 Kongregacja ds. Obrzędów wydała dekret stwierdzający fakt cudownych uzdrowień za wstawiennictwem o. Maksymiliana[16]. Został on beatyfikowany 17 października 1971, jako wyznawca przez papieża Pawła VI, a kanonizowany przez papieża Jana Pawła II 10 października 1982, jako męczennik[17] (w uroczystościach w 1982 uczestniczył m.in. Franciszek Gajowniczek[18]). Proces ten wzbudził pewne kontrowersje ze względu na przedwojenną publicystykę o. Kolbego. Obraz, który w dniu beatyfikacji o. Maksymiliana znajdował się w glorii Berniniego w bazylice św. Piotra, znajduje się obecnie w głównym ołtarzu pabianickiego sanktuarium św. Maksymiliana Kolbego. Kolbe był pierwszym Polakiem beatyfikowanym po II wojnie światowej[19]. 28 maja 2006 w celi św. Maksymiliana Kolbego, w obozie Auschwitz modlił się papież Benedykt XVI oraz 29 lipca 2016 papież Franciszek[20][21].

Galeria
Maksymilian Maria Kolbe (1936)
Pomnik w Tarnowie-Mościcach
(1963)
Pomnik w Chrzanowie
(1972)
Rzeźba w Muszynie
(1993)[22]
Pomnik w Niepokalanowie
(1994)
Maksymilian Kolbe (pierwszy z lewej) na fasadzie Opactwa Westminsterskiego w Londynie
(1998)
Drewniana rzeźba w Wiślicy
Witraż w kołobrzeskiej katedrze
Wojcieszów, kościół parafialny pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski-tablica pamiątkowa
Tablica pamiątkowa na kościele filialnym pw. św. Maksymiliana Kolbe w Czadrowie
Ostrzeszów, tablica pamiątkowa
Św. Maksymilian Maria Kobe (Kościół w Siędlęcinie)
Sędzisław – kościół pw. św. Maksymiliana Kolbe, sztandar procesyjny

Upamiętnienie[edytuj]

Jego imię noszą liczne parafie i kościoły.

10 października 1998 Stolica Apostolska uznała świętego za patrona miasta Zduńska Wola, a 10 października 2004 także za patrona miasta Pabianice.

22 maja 1999 Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów ustanowiła św. Maksymiliana Marię Kolbego patronem Honorowych Dawców Krwi w Polsce (dekret podpisał Prefekt Kongregacji kardynał Georgius A. Medina Estevez).

Uchwałą z 21 października 2010 Senat RP zdecydował o ustanowieniu roku 2011 Rokiem Świętego Maksymiliana Marii Kolbego[23][24].

9 kwietnia 2016 Młodzież Wszechpolska obrała św. Maksymiliana za swojego patrona[25].

Ponadto jest patronem diecezji: bielsko-żywieckiej, elbląskiej oraz koszalińsko-kołobrzeskiej.

Jest on również patronem wielu placówek oświatowych: Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie[26], Szkoły Podstawowej w Teresinie[27], Szkoły Podstawowej w Pusznie Godowskim[28], Publicznej Szkoły Podstawowej w Karolewie[29], Szkoły Podstawowej nr 3 w Chmielniku[30], Szkoły Podstawowej we Wróblowej[31], Szkoły Podstawowej w Harmężach[32], Szkoły Podstawowej nr 4 w Błoniu[33], Szkoły Podstawowej nr 77 z Oddziałami Integracyjnymi w Krakowie[34], Szkoły Podstawowej w Gnojnicy Dolnej[35], Polskiej Szkoły Dokształcającej w Riverhead[36], Polskiej Szkoły w Chicago[37], Centrum Edukacyjnego w Segerea (Tanzania)[38].

Wielu ulicom w kilkudziesięciu miejscowościach w Polsce nadano jego imię, m.in. jednej z ulic w: Białymstoku, Bydgoszczy, Jaworznie, Legnicy, Mszanie Dolnej, Oświęcimiu, Pile, Radomsku, Rzeszowie czy Warszawie.

Warto dodać, że Poczta Polska wyemitowała trzy znaczki pocztowe jemu poświęcone, z okazji:

  • Jego kanonizacji, o nominale 27 zł wyemitowany 10 października 1982 projektu Krzysztofa Kosmowskiego według obrazu Mieczysława Kościelniaka[39],
  • Roku Maksymilianowskiego, o nominale 2500 zł wyemitowany 24 października 1994 projektu Macieja Jędrysika[40],
  • Roku jemu poświęconego, o nominale 1,95 zł wyemitowany 12 sierpnia 2011 projektu Macieja Jędrysika[41].

Odznaczenia[edytuj]

Film[edytuj]

Historia życia i śmierci Maksymiliana Kolbe została zekranizowana w filmie Życie za życie. Maksymilian Kolbe (1991) w reżyserii Krzysztofa Zanussiego. W rolę zakonnika wcielił się Edward Żentara. Ponadto w 2007 powstał film dokumentalny o jego życiu w reżyserii Tomasza Wojciechowskiego i Leszka Wasiuty pt. Męczennik miłości dla TV Puls[46]. W 2017 ukazał się kolejny film fabularny o nim w reżyserii Michała Kondrata Dwie korony z główną rolą Adama Woronowicza[47].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Szafrańska 1983 ↓, s. 12.
  2. Wpis metrykalny w księdze chrztów (Zduńska Wola UMZ-1894) (ros.). metryki.genealodzy.pl. [dostęp 2016-12-06].
  3. a b Szafrańska 1983 ↓, s. 13.
  4. Szafrańska 1983 ↓, s. 14.
  5. ks. Jacek Zjawin: Chrześcijanin na maksa.. [dostęp 2012-09-01].
  6. Św. Maksymilian Maria Kolbe. nasza-arka.pl 2008 ↓, s. 5.
  7. a b Philippe Maxence: Męczennik Maksymilian Kolbe (pol.). Histmag.org, 2013-05-17. [dostęp 8 maja 2015].
  8. a b Szafrańska 1983 ↓, s. 24.
  9. Wywiad: Jeden z nas był świętym.... franciszkanie.pl, 2006-05-31. [dostęp 2015-09-12].
  10. Stałem w jednym szeregu z o. Maksymilianem. nasza-arka.pl. [dostęp 2015-09-12].
  11. a b c d Norbert Wójtowicz: Maksymilian Kolbe i zorganizowane zło (pol.). Opoka.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].; zob. też: Norbert Wójtowicz, Maksymilian Ma Kolbe wobec masonerii, „Szewska Pasja”, R.1 (1996), nr 2, marzec, s. 16–19; Tenże, Ojciec Kolbe wobec masonerii, „Posłaniec Serca Jezusa” (Chicago), R.80 (1996), nr 5, maj, s. 12–17; Tenże, Ojciec Kolbe nie demonizował, „Rojalista – Pro Patria”, R. 1996, nr 3 (19), maj–lipiec, s. 1–3.
  12. Warren Green, Daniel Schlafly, John Gross: Kolbe & Anti-Semitism (ang.). New York Review of Books, 14 kwietnia 1983. [dostęp 11 grudnia 2009].
  13. Prof. Braun o bezpodstawnych oskarżeniach o. Kolbe o antysemityzm. 2010-05-28. [dostęp 2010-05-30].
  14. Szafrańska 1983 ↓, s. 28-29.
  15. ~1941~ Rajmund Kolbe (Maksymilian Maria) (ang.). newsaints.faithweb.com. [dostęp 2017-05-27].
  16. Szafrańska 1983 ↓, s. 29.
  17. Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 6: W-Z. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 2007, s. 613. ISBN 978-83-7318-736-8.
  18. Adam Sudoł: Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku (lata 1967–1995). Sanok: 2001, s. 151. ISBN 83-914224-7-X.
  19. Adam Sudoł: Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku (lata 1967–1995). Sanok: 2001, s. 55. ISBN 83-914224-7-X.
  20. Jan Paweł II i Benedykt XVI w Auschwitz. deon.pl. [dostęp 2016-08-09].
  21. Cisza i skupienie. Samotna modlitwa w celi św. Maksymiliana Kolbego. tvp.info. [dostęp 2016-08-09].
  22. Ze strony WWW parafii w Muszynie dostęp 27 stycznia 2011.
  23. M.P. z 2010 r. Nr 81, poz. 977.
  24. Wicemarszałek Senatu Marek Ziółkowski: UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 21 października 2010 r. ogłoszeniu roku 2011 Rokiem Świętego Maksymiliana Marii Kolbego (pol.). Senat Rzeczypospolitej Polskiej, 2010-10-21. [dostęp 30 października 2010].
  25. III pielgrzymka na Jasną Górę: św. Maksymilian patronem Młodzieży Wszechpolskiej!, Młodzież Wszechpolska [dostęp 2016-04-25] (pol.).
  26. Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Szczecinie. sk.edu.pl. [dostęp 2017-05-27].
  27. Szkoła Podstawowa im. św. Maksymiliana Kolbego w Teresinie. spteresin. [dostęp 2017-05-27].
  28. Szkoła Podstawowa im. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Pusznie Godowskim. sppuszno.szkolnastrona.pl. [dostęp 2017-05-27].
  29. Publiczna Szkoła Podstawowa im. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Karolewie. pspkarolew.superszkolna.pl. [dostęp 2017-05-27].
  30. Szkoła Podstawowa nr 3 Św. Maksymiliana Marii Kolbe w Chmielniku. sp3chmielnik.szkolna.net. [dostęp 2017-05-27].
  31. SP im. św. Maksymiliana Marii Kolbe we Wróblowej. mapa.targeo.pl. [dostęp 2017-05-27].
  32. Szkoła Podstawowa im. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Harmężach. money.pl. [dostęp 2017-05-27].
  33. Szkoła Podstawowa nr 4 im. Św. Maksymiliana Marii Kolbego w Błoniu. gim2blonie.edupage.org. [dostęp 2017-05-27].
  34. Szkoła Podstawowa nr 77 z Oddziałami Integracyjnymi im. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Krakowie. gm37.krakow.pl. [dostęp 2017-05-27].
  35. Nadanie imienia Szkole Podstawowej i Gimnazjum w Gnojnicy Dolnej. ropczyce.eu, 2015-05-29. [dostęp 2017-05-27].
  36. Polska Szkoła Dokształcająca im. św. Maksymiliana m. Kolbego w Riverhead (USA). psmmk.com. [dostęp 2017-05-27].
  37. Polska Szkoła im. św. Maksymiliana Marii Kolbe w Chicago. kolbeschool.org. [dostęp 2017-05-27].
  38. Szkoła zawodowa w Segerea (Dar es Salaam). W: Dzieło Pomocy „Ad Gentes” [on-line]. adgentes.misje.pl. [dostęp 2017-05-27].
  39. 1982.10.10. Kanonizacja Ojca Maksymiliana Marii Kolbego. W: Katalog Znaczków Polskich [on-line]. kzp.pl. [dostęp 2017-07-07].
  40. 1994.10.24. Rok Maksymilianowski. W: Katalog Znaczków Polskich [on-line]. kzp.pl. [dostęp 2017-07-07].
  41. 2011.08.12. Rok Św. Maksymiliana Marii Kolbe. W: Katalog Znaczków Polskich [on-line]. kzp.pl. [dostęp 2017-07-07].
  42. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 12 sierpnia 1954 o wznowieniu Krzyża i Medalu Niepodległości pod nazwą Krzyż i Medal Niepodległości Polski Podziemnej. W: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. Londyn, 14-08-1954. [dostęp 19-01-2017]. s. 45.
  43. Dekret z dnia 7 kwietnia 1959 r., o zmianach w dekrecie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 12 sierpnia 1954 o wznowieniu Krzyża i Medalu Niepodległości pod nazwą Krzyż i Medal Niepodległości Polski Podziemnej. W: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. Londyn, 08-04-1959. [dostęp 19-01-2017]. s. 19-21.
  44. Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 1959 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 12 sierpnia 1954 o wznowieniu Krzyża i Medalu Niepodległości pod nazwą Krzyż i Medal Niepodległości Polski Podziemnej. W: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. Londyn, 24-04-1959. [dostęp 19-01-2017]. s. 19-21.
  45. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 247.
  46. Męczennik miłości. telemagazyn.pl. [dostęp 2017-05-27].
  47. Dwie korony (2017) (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2017-05-22].

Bibliografia[edytuj]

  • Amelia Szafrańska: Święty naszych czasów. Wyd. I. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1983. ISBN 83-211-0496-7.

Linki zewnętrzne[edytuj]