Zabytki Warszawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nieistniejący już kościół Brygidek na rogu ulicy Nalewki, dalej Arsenał, ok. 1775. Po lewej stronie wylot ulicy Bielańskiej

Historia rozwoju Warszawy, sięgająca XIII w., została zapisana w jej strukturze przestrzennej i zabytkach. W wyniku wydarzeń II wojny światowej dziedzictwo kulturowe miasta - materialne i duchowe pamiątki jego dziejów zostały w olbrzymim stopniu zniszczone.

Dziedzictwo kulturowe w Warszawie podlega ochronie w oparciu o przepisy prawa:

Lista światowego dziedzictwa UNESCO[edytuj | edytuj kod]

Na mocy prawa międzynarodowego w dniu 2 września 1980 Komitet UNESCO wpisał na Listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego ludzkości historyczne centrum Warszawy. Jednym z podstawowych kryteriów wpisu był unikatowy, niezwykle udany fakt odbudowy zespołu historycznego.

Obszar wpisany na listę obejmuje Stare Miasto w granicach murów obronnych wraz z fosami, teren podskarpia do Wisłostrady, ul. Mostową, kwartał zabudowy z kamienicą Johna i zespół kościoła św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu oraz Zamek Królewski[1].

Rozważane jest wystąpienie o rozszerzenie wpisu na Listę światowego dziedzictwa o Cytadelę i Warszawską Stację Filtrów.

Pomnik historii[edytuj | edytuj kod]

Trakt Królewski (Krakowskie Przedmieście) - część pomnika historii

Na podstawie Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP w 1994 uznał za pomnik historii historyczny zespół miasta Warszawy z traktem królewskim i Wilanowem (Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994) - obszar od Cytadeli, przez Nowe i Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat i Al. Ujazdowskie do Belwederu oraz zespół pałacowo-parkowy w Wilanowie z parkiem Morysin.

Ponieważ pomnik historii ma stanowić strefę otulinową dla obiektów wpisanych na Listę światowego dziedzictwa, w przyszłości za pomnik historii ma zostać uznana także Warszawska Stacja Filtrów.

Park kulturowy[edytuj | edytuj kod]

Planowane jest utworzenie parku kulturowego obejmującego część dzielnicy Wilanów, w tym zespół pałacowo-parkowy w Wilanowie wraz z parkiem Morysin.

Rozważa się także utworzenie drugiego takiego parku dla grodziska Bródno Stare oraz dla systemu fortyfikacji XIX-wiecznej Twierdzy Warszawa obejmującego rosyjskie fortyfikacje z okresu zaborów - Cytadelę z pierścieniem fortów wokół miasta, szańce, wały międzyfortowe, obiekty pomocnicze i częściowo zachowany układ dróg fortecznych[1].

Zabytki wpisane do rejestru zabytków[edytuj | edytuj kod]

Do rejestru zabytków wpisano m.in. układy urbanistyczne i zespoły budowlane, dzieła architektury i budownictwa, dzieła budownictwa obronnego, obiekty techniki, cmentarze, parki, ogrody oraz zabytki archeologiczne. W rejestrze zabytków nieruchomych w 2006 wpisanych było ok. 1300 obiektów[1].

Bemowo[edytuj | edytuj kod]

Białołęka[edytuj | edytuj kod]

kościół św. Jakuba na Tarchominie (Białołęka)

Bielany[edytuj | edytuj kod]

Fort II: koszary szyjowe
Pałac Brühla obecnie, wyremontowana fasada w 2006
  • kościół pw. św. Marii Magdaleny, ul. Wólczyńska 4
  • kościół par. pw. Matki Boskiej Królowej Polski, ul. Gdańska 6 a
  • zespół klasztorny kamedułów na Bielanach, ul. Dewajtis 3
    • kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
    • 13 eremów kamedulskich
    • budynki poklasztorne
    • grób Staszica
    • obudowa źródła
  • kaplica przydrożna, ul. Wólczyńska 23
  • Fort II "Wawrzyszew", ul. Księżycowa
  • zespół pałacowo-parkowy, ul. Muzealna 8
    • pałac
    • 2 oficyny
    • domek dozorcy
    • brama wjazdowa
    • park
  • zespół Akademii Wychowania Fizycznego, ul. Marymoncka 34
    • gmach główny (z pływalnią i wieżą ciśnień)
    • hala sportowa
    • internat męski
    • internat żeński
    • 2 internaty nauczycielskie
    • 2 wille profesorskie
    • stołówka
  • dom, przy ul. Daniłowskiego 45

Mokotów[edytuj | edytuj kod]

pałac w folwarku Sielce przy ul. Cybulskiego 3
  • "Miasto Ogród Czerniaków" - zespół urbanistyczny i budowlany
  • osiedle "Szare Domy"- zespół budowlany z zielenią
  • układ urbanistyczny i zespół budowlany (Różana - al. Niepodległości - Odolańska - Dąbrowskiego)
  • zespół klasztorny bernardynów, ul. Czerniakowska 2/4
  • 3 mogiły na cmentarzu, ul. Wałbrzyska
  • Park Dreszera, ul. Puławska - Odyńca - Kazimierzowska - Ursynowska
  • fort "Mokotów II", ul. Idzikowskiego
  • fort VII-A "Służewiec", al. Lotników 1
  • fort "Czerniaków", ul. Powsińska 13
  • fort "Mokotów I", ul. Racławicka
  • kamienica, ul. Asfaltowa 8 → al. Niepodległości 157
  • modernistyczny Salon samochodowy "Auto-Koncern" w Warszawie z 1929 roku, ul. Belwederska 16
  • dworek z XVII-XIX wieku, ul. Bernardyńska 1
  • willa, ul. Bieżanowska 5
  • zespół domów mieszkalnych Towarzystwa Kredytowego Miejskiego, ul. Boya-Żeleńskiego 4/6
  • willa, ul. Bukowińska 24
  • Folwark Sielce, ul. Cybulskiego 3
    • pałac
    • dwie oficyny
    • pozostałości parku angielskiego
  • willa, ul. Chocimska 18
  • zespół budynków d. Państwowego Zakładu Epidemiologicznego, ul. Chocimska 24
    • 4 budynki
    • ogrodzenie z bramami
  • Stacja Pomp Rzecznych Wodociągów Warszawskich, ul. Czerniakowska 124
    • dom mieszkalny kierownictwa Stacji
    • zbiornik osadowy
    • kamień z tablicą pamiątkową
    • ogrodzenie
  • dom mieszkalny pracowników Stacji Pomp Rzecznych, ul. Czerniakowska 126a
  • gimnazjum im. J. Piłsudskiego, ul. Czerniakowska 128
    • dom mieszkalny
  • budynek zakładu ss. nazaretanek, ul. Czerniakowska 137
  • dom Władysława Broniewskiego, ul. Dąbrowskiego 51
    • ogród
  • willa, ul. Domaniewska 14
    • ogród
  • willa, ul. Goraszewska 7
    • ogród
  • dom, ul. Huculska 6
    • zabudowania warsztatowe
  • dom, ul. Jodłowa 18
    • ogród
  • willa (elewacje), ul. Kielecka 33
  • willa, ul. Łowicka 39a
  • dom, ul. Malczewskiego 20
  • zespół kamienic, al. Niepodległości 157 / ul. Asfaltowa 8
    • kamienica, al. Niepodległości 157
    • kamienica, ul. Asfaltowa 8
    • dziedziniec-ogród
  • willa, ul. Narbutta 30
  • dom, ul. Narbutta 50
  • kino "Stolica", ob. "Iluzjon", ul. Narbutta 50a
  • willa Jana Koszczyc-Witkiewicza, ul. Naruszewicza 20
  • dom, ul. Podchorążych 79
  • Willa Podgórskich, ul. Powsińska 104
  • kamienica, ul. Puławska 28
  • zespół pałacu Szustra, ul. Puławska 55/59
    • pałac
    • Domek Mauretański
    • gołębnik z bramą
    • Domek Murgrabiego
    • Mauzoleum Szustrów
    • ogród, ob. park "Promenada"
  • zakład wychowawczy, ul. Puławska 95/97
  • pałacyk "Henryków", ul. Puławska 107a
    • ogród
  • zespół pałacowy "Królikarnia, ul. Puławska 113
    • pałac
    • park
    • most
    • kuchnia
    • budynki gospodarcze
  • Instytut Geologiczny, ul. Rakowiecka 4
  • kamienica, ul. Sandomierska 23
  • "Żółta Karczma" w Służewie, Al. Wilanowska 204
  • dom, ul. Wiśniowa 38
    • ogród
    • ogrodzenie
  • dom, ul. Wyścigowa 10/12

Ochota[edytuj | edytuj kod]

Fragment kolonii Lubeckiego, róg ulicy Raszyńskiej i Rapackiego

Praga-Południe[edytuj | edytuj kod]

Najstarszy dom na Saskiej Kępie

Praga-Północ[edytuj | edytuj kod]

  • Osiedle Praga I" - zespół budynków
  • kościół pw. św. Floriana, pl. Weteranów 1863 r. / Floriańska 3
  • kościół pw. MB Loretańskiej, ul. Ratuszowa 5
  • Kościół Najświętszego Serca Jezusowego, ul. Kawęczyńska 53
  • cerkiew metropolitalna prawosławna pw. św. Marii Magdaleny, al. „Solidarności” 52
  • Park Praski oraz Ogród Zoologiczny, al. "Solidarności" - Wybrzeże Helskie - Starzyńskiego - Jagiellońska
  • Fort Śliwickiego Cytadeli Warszawskiej, ul. Jagiellońska 5
  • kamienica Cymermanów wraz z oficynami, ul. Białostocka 4
  • kamienica Menachema Rotlewiego, ul. Brzeska 18
  • skład Towarzystwa Akcyjnego A. Wróblewski (4 budynki), ul. Inżynierska 3
  • kamienica z oficynami, ul. Inżynierska 7
  • d. Dom Weteranów Powstania Styczniowego, ul. Jagiellońska 17
  • gmach dawnego Gimnazjum Praskiego im. Władysława IV, ul. Jagiellońska 38
  • zajezdnia tramwajowa, ul. Kawęczyńska 16
    • hala postojowa
    • budynek administracyjno-mieszkalny
  • gmach dawnej Komory Wodnej, ul. Kłopotowskiego 1-3
  • Mykwa w Warszawie, ob. LO, ul. Kłopotowskiego 31
  • układ urbanistyczny i zespół budowlany ulicy Małej
  • kamienica Nazimków wraz z oficyną, ul. Mała 13a
  • koszary V Oddziału Straży Ogniowej, ul. Marcinkowskiego 2
  • kamienica księcia Bronisława Massalskiego „Pod Sowami” wraz z oficyną, ul. Okrzei 26
  • Dom Akademicki Studentów Żydów, ob. komenda policji, ul. Sierakowskiego 7
  • kamienica, al. "Solidarności" 61
  • zespół szpitala Przemienia Pańskiego, al. "Solidarności" 67
    • budynek główny "A"
    • budynek "B"
    • laboratorium - patomorfologia
    • dom dozorcy
    • pralnia
    • kotłownia
    • kuchnia
    • ogrodzenie
  • dom, ul. Stalowa 57
  • dom "Pałac Konopackiego", ul. Strzelecka 11/13
  • Stalownia Praska, ul. Szwedzka 2/4
    • budynek produkcyjny
    • hala główna (część)
    • budynek administracyjny
    • magazyn
    • piwnice (chodniki podziemne)
    • ogrodzenie
  • zespół d. fabryki Lamp i fabryki chemicznej "Praga", ul. Szwedzka 20
    • kotłownia
    • komin kotłowni
    • 3 budynki glicerynowi
    • 2 magazyny surowców glicerynowych
    • budynek produkcyjny (2 hale)
    • pudełkarnia
    • budynek EPD "Wieża"
    • magazyn centralny
    • warzelnia
    • budynek biurowy
    • dom mieszkalny
  • kamienica, ul. Tarchomińska 13
  • zespół domów, ul. Targowa 50
    • 3 domy
  • fragment kamienicy ocalały po wojnie, ul. Targowa 22
  • kamienica, ul. Targowa 69
  • zespół budynków PKP, ul. Targowa 70
  • zespół gmachów dyrekcji PKP, ul. Targowa 74
  • kamienica, ul. Targowa 84
  • kamienica, ul. Wileńska 13
  • kamienica z oficyną, ul. Wileńska 19
  • kamienica z oficynami, ul. Wileńska 21
  • dom opieki (Dom Pracy im. Mańkowskich) z kaplicą MB z Lourdes, ul. Wileńska 69
  • założenie urbanistyczne ul. Ząbkowskiej, odcinek od ul. Targowej do ul. Brzeskiej (w tym Synagoga Icchaka Hersza Jahrmana)
  • zespół d. oczyszczalni spirytusu "Rektyfikacja Warszawska", ul. Ząbkowska 27-31
    • 3 budynki biurowe
    • 9 budynków produkcyjnych i magazynowych
    • portiernia
    • kotłownia z kominem
    • trafostacja
    • 2 domy mieszkalne
    • ogrodzenie od strony ulic Ząbkowskiej i Markowskiej
  • kamienica Inżynierska 7

Rembertów[edytuj | edytuj kod]

Śródmieście[edytuj | edytuj kod]

Fasada katedry św. Jana, w głębi kościół pojezuicki Matki Boskiej Łaskawej
Fontanna w Ogrodzie Saskim
Gmach Sejmu
Gmach PAST-y

Targówek[edytuj | edytuj kod]

Ursus[edytuj | edytuj kod]

  • cmentarz par. rzym.-kat. (tzw. piastowski) w Gołąbkach, ul. Bohdana Żołądkowskiego
  • kapliczka przy cmentarzu, ul. Dzieci Warszawy

Ursynów[edytuj | edytuj kod]

Pałac Potockich w Natolinie
  • zespół kościoła św. Katarzyny, ul. Fosa 17
    • kościół
      • średniowieczna chrzcielnica
      • średniowieczny krucyfiks, przed którym miał się modlić Władysław Jagiełło
    • dzwonnica
    • plebania
    • wikarówka
    • cmentarz przykościelny
    • ogrodzenie
  • kwatera z mogiłami 1939-1945 na cmentarzu (par. śś. Ap. Piotra i Pawła), ul. Łagiewnicka
  • zespół torów wyścigów konnych, ul. Puławska 266
    • tory wyścigów i teren
    • trybuny
    • budynek administracyjny z siodlarnią
    • zespół budynków stajenno-mieszkalnych I
    • zespół budynków stajenno-mieszkalnych II
    • dom inspektora
  • zespół pałacowo-parkowy w Natolinie, ul. Nowoursynowska
    • pałac
    • oficyna pałacowa
    • pawilon ogrodowy (świątynia dorycka)
    • domki dozorców
    • gajówka
    • sarkofag
    • akwedukt
    • brama mauretańska
    • most mauretański, pomnik Natalii Sanguszkowej
    • brama
    • park
  • zespół pałacowy Ursynów, ul. Nowoursynowska 166
    • pałac z oficynami
    • taras ze schodami
    • park
  • dom (chałupa), ul. Kabaty 1
  • willa, ul. Krasnowolska 78
  • zespół dworski Wyczółki (I), ul. Łączyny 2
    • dwór
    • park z rzeźbami
  • zespół willi Wyczółki (II), 1918-22, ul. Łączyny 54
    • willa
    • czworak
    • ogród
  • leśniczówka, ul. Rydzowa 1

Wawer[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Zerzeniu
  • Kościół pw. Wniebowzięcia NMP, ul. Trakt Lubelski 157
  • budynki stacji kolejowych Międzylesie, Radość, Miedzeszyn, Falenica, Michalin, Józefów oraz Świder
  • cmentarz par. pw. Wniebowzięcia NMP, ul. Cylichowska
  • dom z piwnicami i skrytką, ul. Barbórki 16
  • dom, ul. Derkaczy 79
  • willa, ul. Dusznicka 64
  • willa "Lodusieńka", ul. Herbaciana 6
  • dom, ul. Junaków 24
    • ogród
  • willa, ul. Junaków 33/35
    • ogród
  • dom z wieżą, ul. Kamieńskiego 4
    • ogród
  • willa, ul. Lokalna 57/59
    • ogród
  • dawny dworzec kolejowy Falenica, ul. Patriotów 40
  • zajazd, ul. Płowiecka 83
  • willa, ul. Przewodowa 112
    • ogród
  • willa, ul. Przewodowa 123/125
  • dawna stacja kolejki dojazdowej Wawer, ul. Widoczna 6
  • dom, ul. Widoczna 79
  • willa, ul. Wilgi 43
    • ogród
  • dom, ul. Zasobna 46/48
  • fabryka Aparatów Elektrycznych K. Szpotańskiego (4 sprzężone hale produkcyjne),

ul. Żegańska 1

Wesoła[edytuj | edytuj kod]

  • kościół pw. św. Antoniego Padewskiego, ul. Borkowska 1
    • cmentarz przykościelny

Wilanów[edytuj | edytuj kod]

Widok pałacu z lotu ptaka (przed remontem)
  • Wilanów - założenie urbanistyczne
  • zespół kościoła par. pw. św. Anny
    • kościół
    • plebania, ul. Biedronki 1
    • dom służby kościelnej, ul. Biedronki 1a
  • cmentarz
  • kaplica cmentarna
  • ogrodzenie i brama
  • zespół pałacowo-ogrodowy, ul. Stanisława Kostki Potockiego 1
    • pałac Królewski
    • kordegarda
    • oficyna kuchenna
    • stajnia pałacowa z wiatą
    • oranżeria
    • figarnia z pseudośredniowieczną bramą
    • ujeżdżalnia
    • wozownia
    • psiarnia
    • d. kuźnia, ul. Wiertnicza 1e
    • d. komisariat, ul. Wiertnicza 1f
    • d. ślusarnia i areszt (?), ul. Wiertnicza 1c
    • dom ogrodnika, ul. Biedronki 16
    • dom podstarościego
    • holendernia
    • spichrze
    • studnia na dziedzińcu
    • brama wjazdowa
    • park pałacowy z wystrojem architektoniczno-rzeźbiarskim
      • domek dozorcy
      • mauzoleum Potockich
      • pompownia
      • altana chińska
      • most rzymski
      • pomnik Bitwy Raszyńskiej
      • sarkofag ku czci Stanisława Kostki Potockiego
      • obelisk ku czci braci Potockich
      • kolumna z krzyżem maltańskim
      • kolumna z orłem
      • rzeźba figuralna (balustrady, posągi kamienne i ceramiczne)
  • d. szpital św. Aleksandra, ul. Biedronki 6
  • "Dom Doktora", ul. Biedronki 6a
  • d. fabryka, ul. Wiertnicza 1
  • d. kuźnia wiejska, ul. Wiertnicza 2
  • jatki, ul. Wiertnicza 2a
  • ochronka, ul. Wiertnicza 2a
  • d. zajazd, ul. Wiertnicza 27
  • mostek, ul. Wiertnicza
  • zespół pałacowo-parkowy w Morysinie
    • ruiny pałacyku
    • domek stróża
    • gajówka, drewn.
    • oraculum
    • brama
    • park
  • kościół św. Elżbiety w Warszawie (Powsin), ul. Przyczółkowa
    • dzwonnica
  • cmentarz wojenny z II wojny światowej w Powsinie, ul. Przyczółkowa
  • d. karczma w Powsinie, ul. Przyczółkowa 394

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Fort VI: Koszary szyjowe
  • Fort VI "Okęcie", ul. Lipowczana 6
  • pałac Koelichenów, ul. ks. J. Chrościckiego 2
  • zespół dworski, ul. 1 Sierpnia 11
    • dwór (częściowo rozebrany po 1945)
    • stodoła
    • budynek inwentarski
    • wozownia
    • czworak
    • ogród (szpalery drzew)

Wola[edytuj | edytuj kod]

Pomnik na Pawiaku

Żoliborz[edytuj | edytuj kod]

Cytadela warszawska: Brama Straceń
Cytadela warszawska: kaponiera pierwszego bastionu
Fort Sokolnickiego: ceglana działobitnia od strony Cytadeli
  • Żoliborz historyczny (układ i zabudowa)
    • "Kolonia Dziennikarska
    • osiedle WSM
    • Żoliborz Oficerski"
  • zespół cytadeli, ul. Wybrzeże Gdyńskie
    • mury z bramami
    • X pawilon
    • d. kaplica pw. św. Ducha
    • d. budynki klasztorne
    • budynek, ul. Gwardii
    • budynek, ul. Fawory
    • Fort Sokolnickiego, ul. Krasińskiego
    • Fort Traugutta, ul. Mickiewicza
    • poterna (tunel) z cytadeli, ul. Wojska Polskiego/pl. Inwalidów
  • zabudowa parzystej strony, ul. Brodzińskiego, numery: 2 (z ogrodem), 4 (z ogrodem), 8, 10, 12 (z ogrodem), 16, 20 (z ogrodem), 24, 28 (z ogrodem), 30, 32
  • szkoła, ul. Czarnieckiego 49
  • willa, ul. Czarnieckiego 53
    • ogród
  • domy wraz z ogrodami, przy ul. Dygasińskiego, numery: 1, 3, 15, 19, 20, 21, 22 (bez ogrodu), 23
  • domy wraz z ogrodami przy ul. Dziennikarskiej, numery: 11, 12
  • szkoła, ul. Elbląska 51
  • dom (segment), ul. Forteczna 12
    • ogród
  • domy (segmenty) przy ul. Gomółki, numery: 4, 6
  • dom wraz z ogrodami przy ul. Hauke-Bosaka, numery: 9, 12
  • dom, ul. Kaniowska 1
  • domy przy pl. Lelewela, numery: 12, 14, 18 (z ogrodem)
  • dom, ul. Mickiewicza 34/36
  • domy (wraz z ogrodami) przy ul. Niegolewskiego, numery: 8, 10, 21 (bez ogrodu), 21/II (bez ogrodu), 27
  • willa, ul. Promyka 17
    • ogród
  • dom (segment), pl. Słoneczny 6
    • ogród
  • domy przy ul. Sułkowskiego, numery: 28 (z ogrodem), 32
  • domy przy ul. Śmiałej, numery: 41, 48, 50, 54 (z ogrodem), 58 (z ogrodem), 60, 63 (z ogrodem), 66, 73
  • willa przy pl. Tucholskim 24
    • ogród
  • zabudowa, ul. Wieniawskiego, numery: 1/I, 2/I, 2/2, 3/I, 3/II, 3/III, 3/IV, 4, 5/I, 5/II, 5/III, 5/IV, 5/V, 5/VI, 5/IX, 5/X, 6/I, 6/III, 6/VI, 6/VII, 6/VIII, 6/IX, 6/X, 7/I, 7/II, 7/IV, 7/V, 7/VI, 8/I, 8/III (z ogrodem), 8/IV, 8/VI (z ogrodem)
  • dom, al. Wojska Polskiego 29

Gminna ewidencja zabytków[edytuj | edytuj kod]

Oprócz rejestru zabytków prowadzona jest także gminna ewidencja zabytków (dawniej gminna ewidencja dóbr kultury)[3], zweryfikowana w ostatnich latach. Obejmuje ona ok. 4500 obiektów niewpisanych do rejestru[1].

W gminnej ewidencji znajduje się ok. 90 obiektów wskazanych przez SARP jako obiekty architektury i urbanistyki XX wieku.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy, 2006
  2. Zabytkowy „Plon“ na Saskiej Kępie. mwkz.pl. [dostęp 23 maja 2011].
  3. Gminna ewidencja zabytków - strona NID. [dostęp 2011-06-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]