31 Pułk Strzelców Kaniowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
31 Pułk Strzelców Kaniowskich
Ilustracja
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1918

Rozformowanie

1939

Tradycje
Święto

14 lipca

Rodowód

31 Włocławski pułk piechoty
15 pułk strzelców polskich

Dowódcy
Pierwszy

płk Stefan Borowski

Ostatni

ppłk Wincenty Wnuk

Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Ozieryszczami (11 lipca 1920)
bitwa o przedmoście warsz. (13–16 VIII 1920)
bitwa pod Sokalem (11–13 IX 1920)
bitwa nad Niemnem (20–26 IX 1920)
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja

Łódź i Sieradz

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

10 Dywizja Piechoty

Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

31 Pułk Strzelców Kaniowskich (31 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Sieradz[1] (II i III batalion piechoty)[2] i Łódź[2]. Święto pułkowe obchodzono 14 lipca.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Powstał w 26 sierpnia 1919 z połączenia 31 Włocławskiego pułku piechoty i 15 pułku strzelców 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego.

31 Włocławski pułk piechoty rozpoczął formowanie we Włocławku pod koniec 1918. 15 pułk strzelców 4 Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego, powstał początkowo na Kubaniu, a później w Odessie z żołnierzy II Brygady Legionów, II i III Korpusu Polskiego oraz ochotników z Ukrainy. Z chwilą połączenia oddział otrzymał nazwę – 31 pułk strzelców Kaniowskich – nawiązującą do tradycji Legionów Polskich i korpusów polskich w Rosji.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Łodzi[3].

Walki pułku o granice[edytuj | edytuj kod]

Feliks Libert, Zarys historji wojennej 31-go pułku Strzelców Kaniowskich[4]

31 Włocławski pułk piechoty w dniu 5 stycznia 1919 roku zdobył razem z oddziałami powstańców wielkopolskich broniony przez Niemców Inowrocław.

Następnie walczył batalionami na różnych frontach. Od lutego do czerwca 1919 roku I batalion brał udział w wyprawach na Wołyń. Pod Baranowiczami walczył III batalion, a w czerwcu w Małopolsce Wschodniej. II batalion bronił granicy przed Niemcami walcząc 2 czerwca 1919 roku pod Służewem, a później z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. W połowie lipca 1919 roku pod Złoczowem połączył się z 15 pułkiem strzelców.

We wrześniu już jako 31 pułk Strzelców Kaniowskich skierowany został na front pod Wilno, następnie na linię demarkacyjną z Litwą.

W końcu czerwca 1920 jednostka przerzucona została do Mińska Mazowieckiego. 18 sierpnia tego roku podjęła pościg za cofającymi się bolszewikami i wyzwoliła Wyszków, pokonując nieprzyjacielski 57 pułk strzelców. Przerzucona do Zamościa, oblężonego przez oddziały I Armii Konnej Siemiona Budionnego, broniła się w nim wraz z sojuszniczymi oddziałami ukraińskimi od 29 do 31 sierpnia. Walki zakończyła 11–13 września bojem pod Sokalem.

Mapy walk pułku w 1920[edytuj | edytuj kod]

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[5]
sierż. Jan Bieganowski kpt. Mikołaj Bołtuć plut. Wacław Bretes
kpt. Mieczysław Brodziński por. Wacław Budrewicz ppor. Stefan Chrzanowski
strzel. Ignacy Falkiewicz por. Bronisław Hołub ppor. Stanisław Gumowski
st. strzel. Władysław Janiszewski sierż. Bronisław Jankowski kpr. Stefan Jastrzębski
strzel. Jan Jesiowski plut. Adam Kantorowski ppor. Wiktor Kloss
ppor. Aleksander Koźmiński st. strzel. Franciszek Kwieciński kpt. Stanisław Lewicki
mjr Zygmunt Łobaczewski plut. Jan Łukaszewski kpr. Jan Makowski
plut. Leon Pawłowski ppor. Emilian Piasecki plut. Adam Piotrowski
st. sierż. Karol Przegaliński st. sierż. Józef Pszczoła ppor. Wacław Radziszewski
plut. Wacław Rysicki por. Zygmunt Semerga plut. Zenon Skowroński
strzel. Antoni Sójka sierż. August Swaczyna st. strzel. Mikołaj Szczepankiewicz
st. strzel. Władysław Winkler ppor. Stanisław Wysocki sierż. Jan Zapart

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Koszary pułku w Sieradzu (foto z 2010 roku)

W okresie międzywojennym 31 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi[6]. Wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty[6]. Część pododdziałów stacjonowała w Sieradzu.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 31 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[8].

Podczas "zamachu majowego" J. Piłsudskiego w 1926 r. pułk wystąpił przeciw legalnym władzom, umożliwiając opanowanie rebeliantom Łodzi. Natomiast jego ówczesny dowódca - ppłk Alfred Vogel zachował się przeciwnie i został w dniu 13 maja internowany. Po nim dowództwo pułku przejął ppłk Leon Gotkiewicz. W dniu następnym, 14 maja, Pułk wysłał do Warszawy pułk kombinowany[9].

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Krzyż w Puszczy Kozienickiej upamiętniający walki pułku

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 10 Dywizji Piechoty w Armii „Łódź”.

1 września pułk zajmował pozycję obronną na odcinku Wróblew – Dąbrowa Wielka. 3 września bronił przedmościa Sieradza. 4 września, broniąc linii rzeki Warty na odcinku Grądy – Woźniki, brał udział w likwidacji niemieckiego przyczółka w Mnichowie. 5 września w czasie walk w rejonie Mnichowa poniósł ciężkie straty, przegrupował się i 7 września zajął pozycje obronne w rejonie Zgierza, po czym wycofał się w rejon Puszczy Mariańskiej. 11 września wziął udział w natarciu na Mszczonów, opanowując go. W odwrocie kierował się na południe, 14 września przeprawiając się przez Pilicę i maszerując w kierunku Wisły. W tym dniu stoczył walkę w lesie koło Ryczywołu, a następnego dnia dotarł do Puszczy Kozienickiej. 17 września został otoczony, lecz po ciężkiej walce przerwał pierścień okrążenia. Następnego dnia został powtórnie otoczony w rejonie Augustowa i rozbity. Tylko nieliczne grupki żołnierzy dotarły do Wisły. Pułk przestał istnieć.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[10].

Mapy bitew
Armia lodz 1939.png Bitwa warta 1939.png
Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939
Dowództwo
dowódca ppłk Wincenty Wnuk
I adiutant kpt. Aleksander Ogrodnik
kwatermistrz kpt. Władysław Michalewski
I batalion
dowódca mjr Bolesław Raczkowski
dowódca 1 kompanii strzeleckiej kpt. Władysław Czyż
dowódca 2 kompania strzelecka kpt. Czesław Stępień
dowódca 3 kompania strzelecka por. rez. Jan Łączyński
szef 3 kompanii - sierż. Jan Raczyński
dowódca 1 kompanii ckm por. Jan Zaremba
II batalion
dowódca mjr Antoni Zwoliński
dowódca 4 kompanii strzeleckiej por. Józef Kozal
dowódca 5 kompanii strzeleckiej kpt. Feliks Sitny
dowódca 6 kompanii strzeleckiej ppor. Alfred Smolczyński
dowódca 2 kompanii ckm por. Antoni Paroński
III batalion
dowódca mjr Tadeusz Ujwary
dowódca 7 kompanii strzeleckiej por. Zenon Janiakowski
dowódca 8 kompanii strzeleckiej kpt. Kazimierz Skorupski
dowódca 9 kompanii strzeleckiej por. rez. Jan Ewiak
dowódca 3 kompanii ckm por. Antoni Malanowicz
Pododdziały specjalne
dowódca kompanii zwiadu por. Mieczysław Chrzanowski
dowódca kompanii przeciwpancernej por. Zygmunt Bielawski
dowódca plutonu artylerii piechoty
dowódca plutonu przeciwgazowego ppor. rez. Edward Lubowski
dowódca plutonu pionierów
dowódca plutonu łączności

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew/sztandar[edytuj | edytuj kod]

W niedzielę 27 lutego 1927 roku, w Zgierzu, generał broni Lucjan Żeligowski wręczył dowódcy pułku, pułkownikowi Alfredowi Vogel chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo powiatu łódzkiego. Ceremonię poświęcenia i wręczenia chorągwi poprzedziła msza święta odprawiona przez biskupa łódzkiego księdza Wincentego Tymienieckiego. Po zakończeniu ceremonii odsłonięto tablicę pamiątkową w Ratuszu. Następnie odbyła się defilada, a po niej uroczyste śniadanie w szkole miejskiej. Wieczorem w salonach Grand Hotelu w Łodzi odbył się bal wydany przez 31 Pułk Strzelców Kaniowskich[11][a]. Obecnie sztandar przechowywany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[12].

Odznaka pamiątkowa[edytuj | edytuj kod]

25 lipca 1925 roku generał dywizji Stefan Majewski, w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych, zatwierdził odznakę pamiątkową 31 pułku Strzelców Kaniowskich[13]. Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt równoramiennego krzyża pokrytego niebieską emalią z żółtym obramowaniem. W środku krzyża jest nałożona tarcza z inicjałami pułku „PSK” (Pułk Strzelców Kaniowskich). Na górnym ramieniu krzyża znajduje się numer pułku „31”, a na dolnym rok utworzenia oddziału „1918”. Na lewe ramię krzyża nałożony został srebrny herb ziemi kujawskiej, a na ramię prawe - miniatura odznaki II Korpusu Polskiego w Rosji. Między ramionami cztery srebrne orły nawiązujące do orłów jagiellońskich. Odznaka oficerska, trzyczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, herby łączone nitami. Wykonawcą odznaki był Wincenty Wabia-Wabiński z Warszawy[14]. Odznaki oficerskie wykonane w Zakładach Przemysłowych Bronisława Grabskiego przy ulicy Kapitana Pogonowskiego 61 w Łodzi miały wymiary 44x44 mm.

Strzelcy kaniowscy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: żołnierze 31 Pułku Strzelców Kaniowskich.
Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków, wykonana z mosiądzu (rewers)
Dowódcy pułku[15]
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • mjr / ppłk piech. Leon Gotkiewicz (10 VII 1922 – 21 VIII 1926 → dowódca 10 pp)
  • ppłk dypl. piech. Józef Urbanek (5 XI 1928 - 1929)
  • ppłk dypl. sap. Tadeusz Zieleniewski (23 VIII – 23 XII 1929 → zastępca dowódcy 63 pp)
  • ppłk piech. Stefan Cieślak (21 I 1930[18] – II 1932)
  • ppłk piech. Mieczysław Łukoski (III 1932 – II 1936)
  • ppłk piech. Jan Topczewski (do 24 VIII 1939 → dowódca 146 pp)

Żołnierze 31 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[19] oraz Muzeum Katyńskie[20][c][d].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Andrzejewski Czesław[23]? porucznik żołnierz zawodowy? Katyń
Bubik Witold por. rez. urzędnik kopania w Karwinie Katyń
Chitlerski Antoni por. rez. urzędnik kancelaria komornicza Łódź Katyń
Grodzicki Adam Jan por. w st. sp. PKP w Warszawie Katyń
Kacer Jan ppor. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Patokach Katyń
Kałczyński Mieczysław ppor. rez. Katyń
Kamieniecki Pinkus ppor. rez. lekarz Katyń
Lichoń Julian[24] podporucznik żołnierz zawodowy? Katyń
Mączyński Stanisław ppor. rez. nauczyciel Katyń
Neugebauer Adam ppor. rez. Katyń
Paliszewski Jerzy ppor. rez. prawnik Katyń
Pegza Henryk ppor. rez. technik włókiennictwa Katyń
Ulrichs Otto por. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Łodzi Katyń
Wajs Bronisław ppor. rez. Katyń
Wołoszyn Zygmunt[25] kapitan żołnierz zawodowy oficer adm.-mat. Katyń
Zielenkiewicz Józef[26] porucznik żołnierz zawodowy ? Katyń
Bukowiecki Jan Jerzy ppor. rez. urzędnik Izba Przemysłowo-Handlowa w Łodzi Charków
Dybka Czesław ppor. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Burzeninie Charków
Jędrzejczyk Jan ppor. rez. handlowiec Charków
Kolanowski Zdzisław ppor. rez. absolwent UAM Charków
Kołakowski Karol ppor. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Piotrkowie Tryb. Charków
Lewandowski Kazimierz ppor. rez. technik włókiennictwa Zakład Bullego w Łodzi Charków
Lichtenstein Wiktor ppor. rez. inżynier chemik Charków
Ludwicki Stanisław ppor. rez. nauczyciel Charków
Michalewski Władysław[27] kapitan żołnierz zawodowy ? Charków
Poznański Leon por. rez. prawnik, mgr praktyka w Łodzi Charków
Władyka Józef por. rez. naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu Charków
Zakrzewski Bohdan por. rez. student Charków

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Satora podał, że ceremonia wręczenia chorągwi miała miejsce w poniedziałek 28 lutego 1927 roku, a fundatorem chorągwi było społeczeństwo miasta Łodzi[2].
  2. Ppłk Wojciech Gromczyński dowódcą pułku został mianowany 14 czerwca 1919 roku. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 72 z 3 lipca 1919 roku, poz. 2330
  3. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[21].
  4. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[22].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 63.
  2. a b c Satora 1990 ↓, s. 72.
  3. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  4. Libert 1928 ↓, s. 4.
  5. Libert 1928 ↓, s. 40.
  6. a b Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  9. Czernielewski K., Jarno W., Garnizon łódzki Wojska Polskiego w latach 1918-1939; Toruń 2008, s. 431.
  10. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  11. Uroczyste wręczenie chorągwi 31 p.strz.kan., „Polska Zbrojna” Nr 58 z 28 lutego 1927 roku, s. 1.
  12. Satora 1990 ↓, s. 74.
  13. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 25 z 25 lipca 1925 roku, poz. 258.
  14. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 63-64.
  15. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 20 czerwca 1923 roku, s. 402.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 24.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  19. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  20. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  22. Wyrwa 2015 ↓.
  23. Księgi Cmentarne – wpis 32.
  24. Księgi Cmentarne – wpis 2046.
  25. Księgi Cmentarne – wpis 4172.
  26. Księgi Cmentarne – wpis 4327.
  27. Księgi Cmentarne – wpis 6442.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]