31 Pułk Strzelców Kaniowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy polskiego pułku piechoty z numerem 31. Zobacz też: 31 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 31.
31 Pułk Strzelców Kaniowskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 14 lipca
Rodowód 31 Włocławski pułk piechoty
15 pułk strzelców polskich
Dowódcy
Pierwszy płk Stefan Borowski
Ostatni ppłk Wincenty Wnuk
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Ozieryszczami (11 lipca 1920)
bitwa o przedmoście warsz. (13–16 VIII 1920)
bitwa pod Sokalem (11–13 IX 1920)
bitwa nad Niemnem (20–26 IX 1920)
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Łódź i Sieradz
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 10 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

31 Pułk Strzelców Kaniowskich (31 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Sieradz[1] (II i III batalion piechoty)[2] i Łódź[2]. Święto pułkowe obchodzono 14 lipca.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Powstał w 26 sierpnia 1919 z połączenia 31 Włocławskiego pułku piechoty i 15 pułku strzelców 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego.

31 Włocławski pułk piechoty rozpoczął formowanie we Włocławku pod koniec 1918. 15 pułk strzelców 4 Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego, powstał początkowo na Kubaniu, a później w Odessie z żołnierzy II Brygady Legionów, II i III Korpusu Polskiego oraz ochotników z Ukrainy. Z chwilą połączenia oddział otrzymał nazwę – 31 pułk strzelców Kaniowskich – nawiązującą do tradycji Legionów Polskich i korpusów polskich w Rosji.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Łodzi[3].

Walki pułku o granice[edytuj | edytuj kod]

31 Włocławski pułk piechoty w dniu 5 stycznia 1919 roku zdobył razem z oddziałami powstańców wielkopolskich broniony przez Niemców Inowrocław.

Następnie walczył batalionami na różnych frontach. Od lutego do czerwca 1919 roku I batalion brał udział w wyprawach na Wołyń. Pod Baranowiczami walczył III batalion, a w czerwcu w Małopolsce Wschodniej. II batalion bronił granicy przed Niemcami walcząc 2 czerwca 1919 roku pod Służewem, a później z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. W połowie lipca 1919 roku pod Złoczowem połączył się z 15 pułkiem strzelców.

We wrześniu już jako 31 pułk Strzelców Kaniowskich skierowany został na front pod Wilno, następnie na linię demarkacyjną z Litwą.

W końcu czerwca 1920 jednostka przerzucona została do Mińska Mazowieckiego. 18 sierpnia tego roku podjęła pościg za cofającymi się bolszewikami i wyzwoliła Wyszków, pokonując nieprzyjacielski 57 pułk strzelców. Przerzucona do Zamościa, oblężonego przez oddziały I Armii Konnej Siemiona Budionnego, broniła się w nim wraz z sojuszniczymi oddziałami ukraińskimi od 29 do 31 sierpnia. Walki zakończyła 11–13 września bojem pod Sokalem.

Mapy walk pułku w 1920[edytuj | edytuj kod]

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze 31 Pułku Strzelców Kaniowskich odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[4]

Order Virtuti Militari
  1. sierż. Jan Bieganowski
  2. kpt. Mikołaj Bołtuć
  3. plut. Wacław Bretes
  4. kpt. Mieczysław Brodziński
  5. por. Wacław Budrewicz
  6. ppor. Stefan Chrzanowski
  7. strzel. Ignacy Falkiewicz
  8. por. Bronisław Hołub
  9. ppor. Stanisław Gumowski
  10. st. strzel. Władysław Janiszewski
  11. sierż. Bronisław Jankowski
  12. kpr. Stefan Jastrzębski
  13. strzel. Jan Jesiowski
  14. plut. Adam Kantorowski
  15. ppor. Wiktor Kloss
  16. ppor. Aleksander Koźmiński
  17. st. strzel. Franciszek Kwieciński
  18. kpt. Stanisław Lewicki
  19. mjr Zygmunt Łobaczewski
  20. plut. Jan Łukaszewski
  21. kpr. Jan Makowski
  22. plut. Leon Pawłowski
  23. ppor. Emilian Piasecki
  24. plut. Adam Piotrowski
  25. st. sierż. Karol Przegaliński
  26. st. sierż. Józef Pszczoła
  27. ppor. Wacław Radziszewski
  28. plut. Wacław Rysicki
  29. por. Zygmunt Semerga
  30. plut. Zenon Skowroński
  31. strzel. Antoni Sójka
  32. sierż. August Swaczyna
  33. st. strzel. Mikołaj Szczepankiewicz
  34. st. strzel. Władysław Winkler
  35. ppor. Stanisław Wysocki
  36. sierż. Jan Zapart

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Koszary pułku w Sieradzu (foto z 2010 roku)

W okresie międzywojennym 31 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi[5]. Wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty[5]. Część pododdziałów stacjonowała w Sieradzu.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 31 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[7].

Podczas "zamachu majowego" J. Piłsudskiego w 1926 r. pułk wystąpił przeciw legalnym władzom, umożliwiając opanowanie rebeliantom Łodzi. Natomiast jego ówczesny dowódca - ppłk Alfred Vogel zachował się przeciwnie i został w dniu 13 maja internowany. Po nim dowództwo pułku przejął ppłk Leon Gotkiewicz. W dniu następnym, 14 maja, Pułk wysłał do Warszawy pułk kombinowany[8].

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Krzyż w Puszczy Kozienickiej upamiętniający walki pułku

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 10 Dywizji Piechoty w Armii „Łódź”.

1 września pułk zajmował pozycję obronną na odcinku Wróblew – Dąbrowa Wielka. 3 września bronił przedmościa Sieradza. 4 września, broniąc linii rzeki Warty na odcinku Grądy – Woźniki, brał udział w likwidacji niemieckiego przyczółka w Mnichowie. 5 września w czasie walk w rejonie Mnichowa poniósł ciężkie straty, przegrupował się i 7 września zajął pozycje obronne w rejonie Zgierza, po czym wycofał się w rejon Puszczy Mariańskiej. 11 września wziął udział w natarciu na Mszczonów, opanowując go. W odwrocie kierował się na południe, 14 września przeprawiając się przez Pilicę i maszerując w kierunku Wisły. W tym dniu stoczył walkę w lesie koło Ryczywołu, a następnego dnia dotarł do Puszczy Kozienickiej. 17 września został otoczony, lecz po ciężkiej walce przerwał pierścień okrążenia. Następnego dnia został powtórnie otoczony w rejonie Augustowa i rozbity. Tylko nieliczne grupki żołnierzy dotarły do Wisły. Pułk przestał istnieć.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[9].

Mapy bitew
Armia lodz 1939.png Bitwa warta 1939.png

Organizacja wojenna i obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo
I batalion
  • dowódca – mjr Bolesław Raczkowski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Władysław Czyż
  • dowódca 2 kompania strzelecka– kpt. Czesław Stępień
  • dowódca 3 kompania strzelecka – por. rez. Jan Łączyński
  • szef 3 kompanii - sierż. Jan Raczyński
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Jan Zaremba
II batalion
  • dowódca – mjr Antoni Zwoliński
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Józef Kozal
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – kpt. Feliks Sitny
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – ppor. Alfred Smolczyński
  • dowódca 2 kompanii ckm – por. Antoni Paroński
III batalion
  • dowódca – mjr Tadeusz Ujwary
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Zenon Janiakowski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Kazimierz Skorupski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. rez. Jan Ewiak
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Antoni Malanowicz
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadu – por. Mieczysław Chrzanowski
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Zygmunt Bielawski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty –
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – ppor. rez. Edward Lubowski
  • dowódca plutonu pionierów
  • dowódca plutonu łączności –

Strzelcy kaniowscy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: żołnierze 31 Pułku Strzelców Kaniowskich.
Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków, wykonana z mosiądzu (rewers)
Dowódcy pułku[10]
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • mjr / ppłk piech. Leon Gotkiewicz (10 VII 1922 – 21 VIII 1926 → dowódca 10 pp)
  • ppłk dypl. piech. Józef Urbanek (5 XI 1928 - 1929)
  • ppłk dypl. sap. Tadeusz Zieleniewski (23 VIII – 23 XII 1929 → zastępca dowódcy 63 pp)
  • ppłk piech. Stefan Cieślak (21 I 1930[13] – II 1932)
  • ppłk piech. Mieczysław Łukoski (III 1932 – II 1936)
  • ppłk piech. Jan Topczewski (do 24 VIII 1939 → dowódca 146 pp)

Żołnierze 31 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zbrodnia katyńska.

Biogramy zamordowanych oficerów znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[14]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Andrzejewski Czesław porucznik żołnierz zawodowy Katyń
Bubik Witold por. rez. urzędnik kopania w Karwinie Katyń
Chitlerski Antoni por. rez. urzędnik kancelaria komornicza Łódź Katyń
Grodzicki Adam Jan por. w st. sp. PKP w Warszawie Katyń
Kacer Jan ppor. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Patokach Katyń
Kałczyński Mieczysław ppor. rez. Katyń
Kamieniecki Pinkus ppor. rez. lekarz Katyń
Lichoń Julian podporucznik żołnierz zawodowy Katyń
Mączyński Stanisław ppor. rez. nauczyciel Katyń
Neugebauer Adam ppor. rez. Katyń
Paliszewski Jerzy ppor. rez. prawnik Katyń
Pegza Henryk ppor. rez. technik włókiennictwa Katyń
Ulrichs Otto por. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Łodzi Katyń
Wajs Bronisław ppor. rez. Katyń
Zielenkiewicz Józef porucznik żołnierz zawodowy Katyń
Bukowiecki Jan Jerzy podporucznik rezerwy urzędnik Izba Przemysłowo-Handlowa w Łodzi Charków
Dybka Czesław podporucznik rezerwy nauczyciel szkoła powszechna w Burzeninie Charków
Jędrzejczyk Jan podporucznik rezerwy handlowiec Charków
Kolanowski Zdzisław podporucznik rezerwy absolwent UAM Charków
Kołakowski Karol podporucznik rezerwy nauczyciel szkoła powszechna w Piotrkowie Tryb. Charków
Lewandowski Kazimierz podporucznik rezerwy technik włókiennictwa Zakład Bullego w Łodzi Charków
Lichtenstein Wiktor podporucznik rezerwy inżynier chemik Charków
Ludwicki Stanisław podporucznik rezerwy nauczyciel Charków
Michalewski Władysław kapitan żołnierz zawodowy Charków
Poznański Leon porucznik rezerwy prawnik, mgr praktyka w Łodzi Charków
Władyka Józef porucznik rezerwy naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu Charków
Zakrzewski Bohdan porucznik rezerwy student Charków

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew (sztandar)

W niedzielę 27 lutego 1927 roku, w Zgierzu, generał broni Lucjan Żeligowski wręczył dowódcy pułku, pułkownikowi Alfredowi Vogel chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo powiatu łódzkiego. Ceremonię poświęcenia i wręczenia chorągwi poprzedziła msza święta odprawiona przez biskupa łódzkiego księdza Wincentego Tymienieckiego. Po zakończeniu ceremonii odsłonięto tablicę pamiątkową w Ratuszu. Następnie odbyła się defilada, a po niej uroczyste śniadanie w szkole miejskiej. Wieczorem w salonach Grand Hotelu w Łodzi odbył się bal wydany przez 31 Pułk Strzelców Kaniowskich[15][b]. Obecnie sztandar przechowywany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[16].

Odznaka pamiątkowa

25 lipca 1925 roku generał dywizji Stefan Majewski, w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych, zatwierdził odznakę pamiątkową 31 Pułku Strzelców Kaniowskich[17]. Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt równoramiennego krzyża pokrytego niebieską emalią z żółtym obramowaniem. W środku krzyża jest nałożona tarcza z inicjałami pułku „PSK” (Pułk Strzelców Kaniowskich). Na górnym ramieniu krzyża znajduje się numer pułku „31”, a na dolnym rok utworzenia oddziału „1918”. Na lewe ramię krzyża nałożony został srebrny herb ziemi kujawskiej, a na ramię prawe - miniatura odznaki II Korpusu Polskiego w Rosji. Między ramionami cztery srebrne orły nawiązujące do orłów jagiellońskich. Odznaka oficerska, trzyczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, herby łączone nitami. Wykonawcą odznaki był Wincenty Wabia-Wabiński z Warszawy[18]. Odznaki oficerskie wykonane w Zakładach Przemysłowych Bronisława Grabskiego przy ulicy Kapitana Pogonowskiego 61 w Łodzi miały wymiary 44x44 mm.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ppłk Wojciech Gromczyński dowódcą pułku został mianowany 14 czerwca 1919 roku. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 72 z 3 lipca 1919 roku, poz. 2330
  2. Satora podał, że ceremonia wręczenia chorągwi miała miejsce w poniedziałek 28 lutego 1927 roku, a fundatorem chorągwi było społeczeństwo miasta Łodzi[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 63.
  2. a b c Satora 1990 ↓, s. 72.
  3. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  4. Libert 1928 ↓, s. 40.
  5. a b Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  8. Czernielewski K., Jarno W., Garnizon łódzki Wojska Polskiego w latach 1918-1939; Toruń 2008, s. 431.
  9. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  10. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 20 czerwca 1923 roku, s. 402.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 24.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  14. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  15. Uroczyste wręczenie chorągwi 31 p.strz.kan., „Polska Zbrojna” Nr 58 z 28 lutego 1927 roku, s. 1.
  16. Satora 1990 ↓, s. 74.
  17. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 25 z 25 lipca 1925 roku, poz. 258.
  18. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 63-64.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]