Batalion Stołeczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Batalion Stołeczny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1936
Rozformowanie 1939
Tradycje
Nadanie sztandaru 4 listopada 1936
Kontynuacja Batalion Reprezentacyjny Wojska Polskiego
Dowódcy
Pierwszy mjr Julian Głowacki
Ostatni mjr Józef Spychalski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
obrona Warszawy
Organizacja
Dyslokacja garnizon Warszawa
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Komenda Miasta Warszawy
21 maja 1938 w Warszawie premier Rumunii patriarcha Cristea Miron podczas wizyty oficjalnej w Polsce dokonuje przeglądu kompanii honorowej.
Cristea Miron w Polsce 2.jpg
9 maja 1939 gen. Stasys Raštikis naczelny dowódca armii litewskiej dokonuje przeglądu kompanii honorowej.

Batalion Stołecznyoddział piechoty Wojska Polskiego przeznaczony do pełnienia służby reprezentacyjnej i garnizonowej na terenie garnizonu Warszawa.

Batalion Stołeczny został sformowany na podstawie rozkazu Departamentu Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych L. 1271/Tjn./Og. z 11 marca 1936[1][2].

Organizacja pokojowa baonu przewidywała w jego składzie dowództwo, podkwatermistrzostwo i trzy kompanie po trzy plutony, w tym jeden pluton karabinów maszynowych. Batalion liczył 495 żołnierzy, w tym 12 oficerów, 51 podoficerów zawodowych i nadterminowych oraz 422 szeregowców. Kadra oddziału dzieliła się na stałą i wymienną. Kadrę stałą stanowił dowódca baonu, podkwatermistrz, oficer administracyjno-materiałowy, dwóch dowódców kompanii, jeden oficer młodszy oraz 14 podoficerów, natomiast kadrę wymienną stanowił jeden dowódca kompanii, 5 oficerów młodszych oraz 27 podoficerów[3][2].

 Osobny artykuł: Mobilizacja.

Baon stołeczny był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” dowódca baonu był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji trzech jednostek mobilizowanych, a mianowicie baonu stołecznego oraz dwóch baonów wartowniczych nr 12 i 14. Baon stołeczny mobilizował się w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym, natomiast oba baony wartownicze w I rzucie mobilizacji powszechnej. Baon stołeczny miał osiągnąć gotowość w ciągu 20 godzin od rozpoczęcia mobilizacji, natomiast baony wartownicze, odpowiednio czwartego i piątego dnia mobilizacji powszechnej[4].

Baon stołeczny miał być formowany według organizacji wojennej L.3011/mob.org., ukompletowany zgodnie z zestawieniem specjalności L.3011/mob.AR oraz uzbrojony i wyposażony zgodnie z wojennymi należnościami materiałowymi L.3011/mob./mat.[5] Organizacja wojenna baonu stołecznego została zatwierdzona 12 stycznia 1937 przez szefa Sztabu Głównego gen. bryg. Wacława Stachiewicza[6]. W skład baonu na stopie wojennej wchodziło dowództwo, pluton gospodarczy i cztery kompanie strzeleckie. Każda z czterech kompanii strzeleckich posiadała poczet dowódcy, sekcję granatników, trzy plutony strzeleckie, pluton karabinów maszynowych oraz drużynę gospodarczą[7]. Zmobilizowany baon liczył 977 żołnierzy, w tym 26 oficerów, 154 podoficerów i 797 szeregowców, uzbrojonych w 30 pistoletów, 813 karabinów i karabinków, 15 ckm, 36 rkm, 12 granatników[8].

 Osobny artykuł: Obrona Warszawy (1939).

Od 4 września baon obsadzał odcinek Babice–Górce wchodząc w skład oddziałów odcinka „Warszawa Zachód”. 18 września wziął udział w wypadzie po osi Górce–Blizne. W czasie walk w obronie stolicy baon stracił prawie 50% stanów, w tym 8 oficerów[9].

Żołnierze[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu[10]
Zastępca dowódcy
  • mjr piech. Jan Brachaczek (IV 1938 – 31 VII 1939)[11]
Obsada personalna baonu we wrześniu 1939[8][12][13][9]
  • dowódca baonu – mjr piech. Józef Spychalski
  • zastępca dowódcy baonu – kpt. piech. Ludwik Henryk Szczygielski[a]
  • adiutant – por. piech. Władysław Marian Dworzanowski
  • kwatermistrz – kpt. piech. Tadeusz Gąsiorowski[b]
  • oficer materiałowy – kpt. int. Antoni Karol Wolf 15 IX 1939 ranny
  • oficer płatnik – por. rez. Henryk Dobrowolski
  • oficer żywnościowy – chor. Józef Górka
  • lekarz – por. lek. rez. dr Elezor Hauze[c]
  • kapelmistrz – kpt. kplm. Zygmunt V Grabowski[d]
  • dowódca 1 kompanii – kpt. piech. Wacław Sikorski †24 IX 1939 Groty
  • dowódca I plutonu – ppor. piech. Marian Jan Koterba[e] †18 IX 1939 Blizne
  • dowódca II plutonu – ppor. piech. Józef Waniszyn[f]
  • dowódca 2 kompanii – kpt. piech. Czesław Daczkowski †21 IX 1939 Blizne
  • dowódca plutonu – por. piech. Alfons Suchodolski[g] †14 IX 1939 Groty[15]
  • dowódca plutonu – ppor. piech. Mikołaj Gerutto[h] †11 IX 1939[15]
  • dowódca 3 kompanii – kpt. piech. Leon Pieczyński 13 IX 1939 ranny
  • dowódca I plutonu – por. piech. Wiktor Edward Orczewski[i]
  • dowódca II plutonu – NN[j]
  • dowódca 4 kompanii – por. piech. Jerzy Antoni Pytłosz †26 IX 1939 Blizne
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – por. piech. Juliusz Freisler 24 IX 1939 ranny
  • dowódca plutonu – sierż. pchor. rez. inż. Jerzy Aleksander Kurowski
  • dowódca plutonu zwiadowców – por. piech. Edward Teofil Jaroch[k]

Symbole batalionowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

25 września 1936 Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla baonu stołecznego według wzoru określonego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach[34]. W prawym górnym rogu lewej strony płatu sztandaru umieszczony był wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej, a w pozostałych trzech rogach tej strony godło miasta stołecznego Warszawy (Syrena)[34].

Ceremonia wręczenia sztandaru odbyła się w środę 4 listopada 1936 na placu przed kościołem garnizonowym. Wręczenia sztandaru dokonał minister spraw wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki. Sztandar został ufundowany przez zarząd miejski m. st. Warszawy. Rodzicami chrzestnymi byli Stefan Starzyński, prezydent Warszawy i Zofia Berbecka[35].

We wrześniu 1939 sztandar został ukryty w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. W czasie powstania warszawskiego kościół uległ poważnemu zniszczeniu, a sztandar spłonął. Po wojnie orła od spalonego sztandaru, z utrąconym lewym skrzydłem i wyraźnymi śladami opalenia, wydobyto podczas odgruzowywania kościoła w czasie jego odbudowy. Przekazał go Muzeum WP ks. Ludwik Chodziłło 20 maja 1959[36].

Inicjały na naramiennikach

10 sierpnia 1936 minister spraw wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki zarządził noszenie przez żołnierzy batalionu stołecznego inicjałów „B.S.” na naramiennikach kurtek i płaszczy w wypadkach występowania baonu względnie poszczególnych kompanii w szyku zwartym dla celów reprezentacyjnych oraz w czasie pełnienia przez części baonu służby na warcie głównej. We wszystkich innych wypadkach żołnierze baonu mieli występować z dotychczasową numeracją na naramiennikach[37].

Dziedzictwo tradycji[edytuj | edytuj kod]

Od 3 kwietnia 2014 tradycje baonu stołecznego dziedziczył Batalion Reprezentacyjny Wojska Polskiego[38], a po jego przeformowaniu, od 29 marca 2018 tradycje kontynuuje Pułk Reprezentacyjny Wojska Polskiego[39].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kpt. piech. Ludwik Henryk Szczygielski (ur. 20 sierpnia 1897), w czasie pokoju oficer mobilizacyjny. Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi[14]. Po kapitulacji załogi Warszawy dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał m.in. w Oflagu II C Woldenderg[15].
  2. Wg Zbigniewa Gnat-Wieteski oraz Tadeusza Kryska-Karskiego kapitan Gąsiorowski był oficerem materiałowym, a obowiązki kwatermistrza pełnił kapitan intendent Wolf.
  3. Elezor Hauze jest wymieniony we wszystkich źródach, lecz lekarz medycyny o tym imieniu i nazwisku nie figuruje w Rocznikach Lekarskich z 1936 i 1938 oraz „Urzędowym spisie lekarzy ...” z 1939. Prawdopodobnie chodzi o dr Eluzora HANNA ur. 19 marca 1904 w Warszawie, który na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1938 i 96. lokatą w korpusie oficerów rezerwy zdrowia, grupa lekarzy[16]. Porucznik Hanna dostał się do niemieckiej niewoli[17].
  4. Kpt. kplm. Zygmunt V Grabowski (ur. 29 kwietnia 1893 w Łomży) na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 7. lokatą w korpusie oficerów administracji, grupa kapelmistrzów[18]. Po kapitulacji załogi Warszawy dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagach: II E, XI A Neubrandenburg oraz II A Prenzlau[15]. 31 marca 1946 w Jeleniej Górze popełnił samobójstwo. Został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Komunalnym[19].
  5. Ppor. Marian Jan Koterba (ur. 1 lutego 1915) na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 15 października 1936 i 23. lokatą w korpusie oficerów piechoty[20]. Do baonu stołecznego przybył 21 marca 1939 z 12 pp w Wadowicach[21]. Poległ 8 lub 18 września 1939 w m. Blizny i został pochowany na cmentarzu w Starych Babicach[15]. Wg Tadeusza Kryska-Karskiego dowódcą I plutonu miał być por. piech. Antoni Przeździecki (ur. 9 lutego 1909), lecz wg Ludwika Głowackiego porucznik Przeździecki we wrześniu 1939 dowodził 1. komanią 3 baonu strzelców[22].
  6. Józef Waniszyn (ur. 28 lutego 1912) na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 15 października 1936 i 180. lokatą w korpusie oficerów piechoty[23]. Do baonu stołecznego przybył 21 marca 1939 z 16 pp w Tarnowie[21]. Po kapitulacji załogi Warszawy dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał m.in. w Oflagu II C Woldenderg[15].
  7. Por. piech. Alfons Suchodolski (ur. 21 października 1911)[24] na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 400. lokatą w korpusie oficerów piechoty[25]. Do baonu stołecznego przybył 21 marca 1939 z 74 pp w Lublińcu[21].
  8. Ppor. piech. Mikołaj Gerutto (ur. 10 kwietnia 1914) na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 października 1937 i 371. lokatą w korpusie oficerów piechoty[26][27]. Do baonu stołecznego przybył 21 marca 1939 z 27 pp w Częstochowie[21]. Dowodząc patrolem na przedpolu własnych pozycji wpadł w niemiecką zasadzkę, w której zginął jeden z jego podwładnych. Będąc przeświadczony, że nie wykonał postawionego mu zadania z powodu swojej nieudolności usiłował popełnić samobójstwo[28]. Zmarł 11 września 1939 w Szpitalu Ewangelickim w Warszawie, w następstwie odniesionej rany[29].
  9. Por. piech. Wiktor Edward Orczewski (ur. 29 października 1911) na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 281. lokatą w korpusie oficerów piechoty[30]. Do baonu stołecznego przybył 21 marca 1939 z 75 pp w Chorzowie[21]. Po kapitulacji załogi Warszawy dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał m.in. w Oflagu II C Woldenderg[15].
  10. Wg Tadeusza Kryska-Karskiego i Piotra Zarzyckiego dowódcą II plutonu był por. piech. Stefan Mieczysław Bocianowski (ur. 3 stycznia 1908)[31], lecz wymieniony oficer w czasie pokoju pełnił służbę w 3 baonie strzelców na stanowisku dowódcy plutonu pionierów[32], a w czasie kampanii wrześniowej dowodził 2. kompanią tego oddziału[22].
  11. Por. piech. Edward Teofil Jaroch (ur. 5 stycznia 1911 w Przemyślu) w marcu 1939 pełnił służbę w 3 baonie strzelców na stanowisku dowódcy plutonu 2. kompanii[33]. Po kapitulacji załogi Warszawy dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał m.in. w Oflagu II C Woldenderg[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarzycki 2005 ↓, s. 3.
  2. a b Gnat-Wieteska 2004 ↓, s. 119.
  3. Zarzycki 2005 ↓, s. 6-7.
  4. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 155.
  5. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 1094-1095.
  6. Gnat-Wieteska 2004 ↓, s. 129.
  7. Gnat-Wieteska 2004 ↓, s. 129-130.
  8. a b Gnat-Wieteska 2004 ↓, s. 130.
  9. a b Kryska-Karski i Barański 1974 ↓, s. 34.
  10. Gnat-Wieteska 2004 ↓, s. 123.
  11. Gnat-Wieteska 2004 ↓, s. 124.
  12. Głowacki 1985 ↓, s. 292-293.
  13. Zarzycki 2005 ↓, s. 34.
  14. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 38, 661.
  15. a b c d e f g h Straty ↓.
  16. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 90, 599.
  17. Straty ↓, tu jako Eluzar.
  18. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 402.
  19. GRABOWSKI Zygmunt (1893–1946). E-WIETOR Wielka Internetowa Encyklopedia Torunia. [dostęp 2021-01-10]..
  20. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 16.
  21. a b c d e Gnat-Wieteska 2004 ↓, s. 128.
  22. a b Głowacki 1985 ↓, s. 323.
  23. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 18.
  24. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 102, 662.
  25. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 10, 510.
  26. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 27.
  27. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 116, 662.
  28. Zarzycki 2005 ↓, s. 31.
  29. Głowacki 1985 ↓, s. 390.
  30. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 508.
  31. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 328.
  32. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 77, 661.
  33. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 86, 661.
  34. a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 15 z 16 października 1936 roku, poz. 181.
  35. Uroczyste wręczenie chorągwi Batalionowi Stołecznemu. „Polska Zbrojna”. 304, s. 1, 1936-11-05. Warszawa. .
  36. Satora 1990 ↓, s. 176.
  37. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 10 sierpnia 1936 roku, poz. 136.
  38. Dziennik Urzędowy MON z 7 kwietnia 2014, poz. 111. MON. [dostęp 2021-01-09]..
  39. Dziennik Urzędowy MON z 30 marca 2018, poz. 35. MON. [dostęp 2021-01-09]..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]