32 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 32 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 32 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 32.
32 Pułk Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 4 sierpnia
Nadanie sztandaru 11 listopada 1922
Rodowód 8 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy ppłk Jan Sandecki
Ostatni płk Stefan Zając
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Twierdza Modlin
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 8 Dywizja Piechoty
32pp 1.png
Obrona modlina 1939.png

32 Pułk Piechoty (32 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w Modlinie[1], a jego III batalion piechoty w Działdowie[2]. W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie 8 Dywizji Piechoty (Armia „Modlin”)[2]. W czasie mobilizacji pułk sformował cztery bataliony marszowe (IV-VII), które stanowiły załogę Twierdzy Modlin i wzięły udział w jej obronie.

Organizacja pułku[edytuj]

W listopadzie 1918 roku z polecenia Rady Regencyjnej przybył do Dowództwa XII Okręgu Wojskowego w Ciechanowie pułkownik Jan Szyszkowski wraz z grupą oficerów w celu zorganizowania pułku[3]. Początkowo komisje werbunkowe spotkały się z niechęcią obywateli. Dopiero po 11 listopada nastąpiło samorzutne rozbrajanie Niemców w obwodach okręgu (ciechanowskim, mławskim, pułtuskim, przasnyskim, sierpeckim, makowskim, lipnickim i rypińskim). Nowym organizatorem pułku został płk Milewski. Do pułku masowo wstępowali ochotnicy zorganizowani w POW. W ciągu kilku tygodni udało się zorganizować trzybatalionowy pułk. 15 grudnia została odprawiona w kościele garnizonowym Msza Św. a żołnierze złożyli ślubowanie: „kraju ojczystego i dobra narodowego do ostatniej kropli krwi bronić”[4]. Pod koniec grudnia dwie kompanie marszowe zostały wysłane na front Małopolski. 13 stycznia 1919 I i II batalion, uzupełnione o dwie kompanie karabinów maszynowych i tabor, zostały przetransportowane w rejon Małkini i Czyżewa a stąd, po krótkim dalszym szkoleniu, w rejon Włodzimierza Wołyńskiego na front polsko-ukraiński. Pułk wszedł w skład Dywizji Litewsko-Białoruskiej a dowodził nim ppłk Jan Sandecki. W Ciechanowie pozostał zalążek III batalionu pod dowództwem mjr. Dąb-Biernackiego.

Pułk w walkach o granice[edytuj]

Swój chrzest ogniowy II batalion przeszedł 27 stycznia 1919 nad rzeką Ług w okolicach Włodzimierza, broniąc przedmościa we wsi Zimno. Nieprzyjaciel cofnął się w popłochu na odległość ponad 40 km. W tym czasie I batalion, będący dotychczas w odwodzie zajął Turzysk. 4 lutego, działając w grupie ppłk. Sandeckiego, pułk otrzymał rozkaz zajęcia stacji Kowel, po opuszczeniu jej przez oddziały niemieckie. Działając z Kowla na linii kolejowej Kowel – Hołoby, przy użyciu pociągu pancernego „Gwiazda Przewodnia”, w dniach od 5 lutego zdobył Hołoby, następnie Powórsk i dotarł do zachodniego brzegu Stochodu (Stochidu).

W nocy z 9 na 10 lutego II batalion zrobił wypad do Maniewicz, zajętych przez wojska sowieckie, zajął stację kolejową, zdobył kompletny pociąg sanitarny, olbrzymie składy i zapasy wojenne. Wywożenie materiałów trwało dzień i noc przez kilka dób. Nieprzyjaciel cofnął się do Czartoryska. I batalion będący w odwodzie, po zakończeniu operacji w Maniewiczach, obsadził Hołoby a w czasie wypadu na Świdniki i Perespę również zdobył wiele zapasów wojennych.

Wojska ukraińskie zagrożone z jednej strony przez wojska sowieckie, z drugiej przez II batalion nie podejmowały już żadnych akcji w tym rejonie i pozostały na wschodnim brzegu Styru. Z rozkazu gen. Babiańskiego obydwa bataliony połączyły się na odcinku Hołoby i od połowy kwietnia do połowy maja pełniły służbę czat. W związku z działaniem „grupy gen. Babiańskiego” w kierunku na Łuck, pułk (dalej w składzie dwóch batalionów) w brawurowym ataku z użyciem pociągu pancernego, zdobywał kolejno: Lubczę, Perespę i Rożyszcze. Stochód został całkowicie opanowany i ubezpieczony czatami. Na początku czerwca pułk został przesunięty pod Rafałówkę.

Otrzymał zadanie obrony przedmościa na Styrze, jedynej przeprawy przez rzekę na dużej przestrzeni. Zmieniające się bataliony utrzymały przedmoście co stanowiło podstawę do dalszych działań zaczepnych. W kolejnych dniach i miesiącach pułk wykonywał kolejne zadania: zdobył nieprzyjacielski tabor kolejowy w Połonnem, zajął prawie wszystkie miejscowości po obu stronach toru linii kolejowej Czartorysk – Antonówka, zdobył most kolejowy pod Antonówką oraz miejscowości położone nad Horyniem - Kryczylsk (gmina Stepań) i Stepań, po czym wycofał się w rejon Palicy. O utrzymanie stanowisk nad Horyniem i toru kolejowego do Sarn toczyły się jeszcze przez następne tygodnie wielokrotne potyczki z wojskami sowieckimi. W tym czasie przybyło uzupełnienie w postaci kompanii marszowych a dowództwo pułku objął ppłk Słupski. Po dalszych przegrupowaniach do 16 sierpnia zajmował pozycje nad Słuczą na południe od Sarn po czym został zluzowany i odszedł na odpoczynek do Zambrowa po trzech tygodniach został przetransportowany do Warszawy.

III batalion pułku, organizowany w Ciechanowie przez mjr. Dąb-Biernackiego, stał się w niedługim czasie silną jednostką bojową. Przetransportowany do Warszawy, po trzymiesięcznym pobycie, w czasie którego pełnił służbę garnizonową, został przetransportowany w rejon Nadwórny z zadaniem osłony granicy. Pod koniec stycznia 1920 został wysłany do Wilna a po dwóch tygodniach dołączył do macierzystego pułku w Nowych Trokach. Pułk wszedł w skład III Brygady 2 Dywizji Litewsko-Białoruskiej i skierowany został na linię demarkacyjną z Litwą[5].

Na początku marca został przerzucony na Polesie, nad dolny bieg Ptyczy i wszedł w skład 9 DP. W jej składzie brał udział w zwycięskim natarciu na Kalinkowicze a potem brał udział w wypadach na pozycje sowieckie aż po Owrucz. W pierwszej połowie maja dywizja, a z nią pułk, otrzymała zadanie osiągnięcia linii Dniepru. Począwszy od 7 maja do 11 maja rzeka została opanowana – III batalion osiągnął Horwal (miasteczko leżące przy ujściu Berezyny do Dniepru) a I batalion Beregową Słobodę, po czym pułk odszedł nad dolną Berezynę. 17 maja pułk został przetransportowany przez Baranowicze do Mińska. II batalion przydzielono do 2 DPLeg., zaś pozostałe bataliony do 4 DP. Od 22 maja do 4 czerwca te bataliony toczyły walki w rejonie pomiędzy Uszą (dopływ Berezyny) a miasteczkami Berezyna i Żarnówki. W tym czasie II batalion walczył na północ od Mińska, pomiędzy rzekami Cną (dopływ Hajny) i Berezyną, powstrzymując ataki nieprzyjaciela a po zlikwidowaniu jego ofensywy na Mińsk – przeszedł do miasta.

Po rozpoczęciu natarcia wojsk sowieckich na całym froncie południowym grupa poleska została zepchnięta w rejon Kolankowicz. Z rozkazu dowódcy 16 DP pułk zajął 30 czerwca stanowiska nad Ipą a 1 lipca nad Tremlą. W kolejnych dniach 16 DP została wycofana do starych okopów niemieckich z 1918. Pułk nie atakowany przez wroga, przez płonące lasy, bagna i trzęsawiska osiągnął 20 lipca okopy nad Kanałem Ogińskiego, pomiędzy Jeziorem Wygonowskiego a Telechanami. Trwał na tych stanowiskach do czasu otrzymania rozkazu wycofania się w rejon Motola i Chomska, gdzie 27 lipca został zluzowany i przetransportowany do Brześcia nad Bugiem.

Od 1 do 8 sierpnia walczył na linii Bugu, po czym na rozkaz dowódcy dywizji, prowadząc walki odwrotowe dotarł w rejon Dęblina. Pułk stanął nad Wieprzem pomiędzy Pogonowem a wsią Miłosze. Świtem 16 sierpnia, jako część odwodu 4 Armii pułk za 14 DP maszerował w kierunku Garwolina, potem Mińska Mazowieckiego, Łochowa, Małkini, Ostrowi Mazowieckiej – by 24 sierpnia dotrzeć do Ostrołęki. 2 września został przetransportowany do Terespola. Zajął odcinek nad Bugiem pomiędzy miejscowościami Kodeń i Szostaki i pozostał tam do 10 września a następnie wszedł w skład 14 DP i został przesunięty do Kamieńca Litewskiego.

Od 18 września, w kolejnych bojach zdobył Prużanę, Berezę Kartuską, Byteń i 30 września dotarł do Baranowicz. Brał wydatny udział w zdobyciu Słucka i do czasu zawarcia traktatu ryskiego bronił zdobytych rubieży.

W czasie działań bojowych pułk wziął do niewoli 2738 jeńców, zdobył urządzony pociąg pancerny, 2 pociągi towarowe załadowane amunicją, 8 dział, 99 ciężkich karabinów maszynowych, 7 ręcznych karabinów maszynowych, 277 koni, 1145 karabinów powtarzalnych oraz inny sprzęt wojskowy[6].

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

W okresie międzywojennym 32 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr I w Twierdzy Modlin[7] (III batalion stacjonował w Działdowie). Wchodził w skład 8 Dywizji Piechoty[7]. Swoje święto obchodził 4 sierpnia.

11 listopada 1922 w Modlinie gen. Lucjan Żeligowski wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Ciechanowa.

1 sierpnia 1924 roku na poligonie rembertowskim, w czasie strzelania bojowego z niemieckiego miotacza granatów, na skutek przedwczesnego wybuchu pocisku zginął porucznik Karol Dawiskiba, dowódca plutonu broni towarzyszących w 1 kompanii ckm[8].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 32 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[9]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb 3 batalionu strzelców CWP w Rembertowie[10].

Żołnierze 32 pp[edytuj]

Dowódcy pułku:

  • ppłk Jan Sandecki
  • mjr Stefan Dąb-Biernacki
  • ppłk Jan Słupski (czerwiec – wrzesień 1919)
  • mjr / płk piech. Władysław Tarwid (8 X 1919 - 5 III 1929)
  • płk dypl. piech. Zygmunt Polak (do 19 XI 1931 → dyspozycja dowódcy OK I[11])
  • ppłk dypl. piech. Jan Rudolf Gabryś (1931 - 31 III 1932 → komendant PKU Jarocin)
  • ppłk dypl. piech. Józef II Urbanek (23 III 1932 - 31 V 1934 → stan spoczynku)
  • ppłk piech. Wiktor Norbert Eichler (od 7 VI 1934)
  • ppłk piech. Stefan Zając (1938 - 1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Obsada personalna we wrześniu 1939 r.[12]

  • dowódca pułku - ppłk dypl. Stefan Zając
    • I adiutant kpt. Antoni Różecki
    • II adiutant - por. Mirosław Szabuniewicz
    • oficer informacyjny - kpt. Mieczysław Wojewódzki
    • oficer łączności - por. Ignacy Krasnodębski
    • kwatermistrz - kpt. Wilhelm Zając
    • oficer płatnik - por. Władysław Jacynicz
    • oficer żywnościowy - ppor. Jan Kisielewski
    • naczelny lekarz - por. lek. med. Aleksander Szarawa
    • kapelan - kpt. ks. Franciszek Ossowski
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Michał Grabczuk
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. Kazimierz Sroczyński
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Zbigniew Michalski
  • dowódca kompanii gospodarczej - por. Adolf Bańkowski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Dymitr Ślizień
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - N.N.
  • dowódca I batalionu - mjr Edward Jasiński
    • adiutant batalionu - ppor. Roman Piechuta
    • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Czesław Gołębiewski
    • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Józef Ożana
    • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Józef Baranowski
    • dowódca 1 kompanii cekaemów - N.N.
  • dowódca II batalionu - mjr Michał Pakuła
    • adiutant batalionu - por. Jerzy Hopper
    • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. Roman Bojarski
    • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - kpt. Mieczysław Leśniewski
    • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - kpt. Wacław Kupa
    • dowódca 2 kompanii cekaemów - kpt. Zbigniew Garwacki
  • dowódca III batalionu - mjr Marian Jana
    • adiutant batalionu - ppor. Stanisław Kołeczek
    • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - kpt. Stanisław Kucharski
    • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - ppor. Stanisław Łukaszewicz
    • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Antoni Drozdowski / por. Zdzisław Goliński
    • dowódca 3 kompanii cekaemów - por. Zygfryd Salamon
  • dowódca IV batalionu - kpt. Jan Grizani
  • dowódca V batalionu - kpt. Antoni Małecki
  • dowódca VI batalionu - por. Marian Mańkowski
  • dowódca VII batalionu - por. Stanisław Lesiński


Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 32-go pułku piechoty" s. 32

Order Virtuti Militari
por. Antoni Brzozowski
kpr. Tomasz Błaszkiewicz
sierż. sztab. Leon Coller
sierż. Leon Gnatowski
mjr Julian Janowski
kpt. Mieczysław Krzywobłocki
szer. Jan Kuchciński
por. Edward Lewiński
por. Włodzimierz Latawiec
sierż. sztab. Mieczysław Motyka
sierż. Franciszek Matusiak
kpr. Józef Nabolski
sierż. sztab. Leon Orzechowski
sierż. Wincenty Peszyński
kpr. Felicjan Skorupowski
sierż. Zygmunt Szymański
sierż. Leon Smoliński
sierż. Kazimierz Szrejter
por. Roman Wart
plut. Stefan Wyszomirski
ppor. Tadeusz Zarzycki

Symbole pułkowe[edytuj]

Chorągiew
Chorągiew została ofiarowana pułkowi przez miasto Ciechanów a wręczenia jej 11 listopada 1922, w imieniu Naczelnego Wodza, dokonał gen. broni Lucjan Żeligowski[2]. Dzień ten stał się w tradycji pułku dniem święta pułkowego. Obecnie sztandar znajduje się on w zbiorach Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[2].

Odznaka
Odznaka według wzoru Z 20 listopada 1921 roku nie została zatwierdzona. Posiada kształt krzyża z dłuższym dolnym ramieniem, emaliowanego w kolorze białym z granatowym obramowaniem. Na środek krzyża nałożony jest srebrny orzeł z tarczy herbowej województwa mazowieckiego. Na piersi orła granatowa tarcza z numerem 32. Pionowe ramiona krzyża zdobi ornament barwy złotej w kształcie gałązki z liśćmi dębowymi. Na poziomych ramionach data powstania pułku XI 18. Oficerska - trzyczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym, emaliowana. Tarcza z numerem łączona dwoma drutami Na rewersie nazwisko grawera W. W ABIŃSKI.Wymiary: 40x29 mm[13].

Przypisy

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 65.
  2. a b c d Satora 1990 ↓, s. 74.
  3. Horasymow 1928 ↓, s. 3.
  4. Horasymow 1928 ↓, s. 5.
  5. Horasymow 1928 ↓, s. 14-15.
  6. Horasymow 1928 ↓, s. 32.
  7. a b Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  8. „Polska Zbrojna” Nr 218 z 10 sierpnia 1924 roku, s. 4. Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 218, 447. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 89 z 31 sierpnia 1924 roku, s. 504.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  10. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 259.
  12. Wodzyński 2016 ↓, s. 89.
  13. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 65-66.

Bibliografia[edytuj]