To jest dobry artykuł

Konkurs Piosenki Eurowizji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konkurs Piosenki Eurowizji
Eurovision Song Contest
Ilustracja
Budowa sceny konkursu w 2018
(Altice Arena, Lizbona)
Rodzaj programu konkurs piosenki
Kraj produkcji Lista państw
Język angielski, francuski
Prowadzący Lista prowadzących
Wydawca Eurowizja
Data premiery 24 maja 1956[1]
Lata emisji 1956–2019, od 2021
Czas trwania odcinka 2 do 2,5 godziny (półfinał)
3,5 do 4 godzin (finał)
Format nadawania 576i (SDTV) (od 1956)
720i (HDTV) (od 2003)
1080i (HDTV) (od 2007)
4K (UHDTV) (od 2013)
Produkcja
Produkcja Europejska Unia Nadawców
Strona internetowa

Konkurs Piosenki Eurowizji (ang. Eurovision Song Contest, w skrócie ESC[2], fr. Concours Eurovision de la Chanson[3], potocznie Eurowizja[4]) – widowisko muzyczne organizowane od 1956, składające się z prezentacji na żywo utworów wykonywanych przez przedstawicieli publicznych stacji telewizyjnych zrzeszonych w Europejskiej Unii Nadawców (EBU) oraz następującego po nim głosowania, zwieńczone wręczeniem statuetki wykonawcy zwycięskiej propozycji[5].

Konkurs Piosenki Eurowizji jest najpopularniejszym z najdłużej trwających programów telewizyjnych na świecie, jednym z najchętniej oglądanych niesportowych wydarzeń międzynarodowych na świecie[6], oglądanym corocznie przez ok. 100–600 milionów widzów[5][7]. 23 maja 2015 został wpisany do księgi rekordów Guinnessa jako „najdłużej transmitowany coroczny konkurs muzyczny w historii”[8][9]. Jest transmitowany zarówno w krajach europejskich, jak i wielu innych państwach, takich jak Brazylia, Chiny, Egipt, Filipiny, Hongkong, Indie, Japonia, Jordania, Kanada, Kolumbia, Korea Południowa, Meksyk, Nowa Zelandia, Portoryko, Stany Zjednoczone, Tajlandia, Tajwan, Urugwaj czy Wenezuela – pomimo tego, że krajowi nadawcy nie biorą udziału w konkursie[10][11][12]. Od 2000 nadawany jest również przez Internet[13].

Po udziale w Konkursie Piosenki Eurowizji światową karierę rozpoczęło wielu artystów[14], w tym Domenico Modugno[15], Lulu, zespół ABBA[16], Céline Dion[17], Julio Iglesias[18], Olivia Newton-John, Brotherhood of Man czy Conchita Wurst.

Z okazji 50-lecia istnienia konkursu w 2005 pojawiły się plany przygotowania Światowego Konkursu Piosenki Eurowizji (ang. World Eurovision Song Contest), aby kraje spoza Europy mogły wystawić swoich reprezentantów i wystartować w wydarzeniu[19][20]. Ostatecznie zdecydowano się na przygotowanie koncertu Gratulacje: 50 lat Konkursu Piosenki Eurowizji, podczas którego wybrano najlepszą piosenkę w historii konkursu – został nią przebój „Waterloo” zespołu ABBA.

Początki[edytuj | edytuj kod]

W połowie lat 50. XX wieku członkowie Europejskiej Unii Nadawców (EBU) ustanowili komitet, którego celem było opracowanie wizji programu rozrywkowego jednoczącego i realizowanego wspólnie przez kraje europejskie[21]. W marcu 1954 brytyjski aktor Michael Brennan wyszedł z inicjatywą organizacji konkursu piosenki, w którym o wynikach decydowaliby regionalni jurorzy, a wyniki prezentowane byłyby na tablicy punktacyjnej. Pomysł przerodził się w Festiwal Brytyjskich Piosenek Pop, który po raz pierwszy odbył się 7 maja 1956[22].

W styczniu 1955 w Monako komitet pod przewodnictwem szefa telewizji szwajcarskiej Marcela Bezençona przedstawił pomysł powołania konkursu piosenki wzorowanego na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo[23]. 19 października podczas Walnego Zgromadzenia EBU w Rzymie podjęto decyzję, że pierwszy Konkurs Piosenki Eurowizji, znany wówczas jako Eurovision Grand Prix, zostanie zorganizowany wiosną 1956 w Lugano[1][24]. Pierwszy konkurs odbył się 24 maja i był emitowany głównie przez publiczne rozgłośnie radiowe, z kolei kilku nadawców telewizyjnych dodatkowo transmitowało całe widowisko[22].

Nazwę Grand Prix zaadaptowano z francuskojęzycznej nazwy konkursu Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européenne[25]. Grand Prix zastąpiono francuskim słowem Concours (konkurs). Nazwę Eurowizja wymyślił w 1951 George Campey, używając zwrotu w artykule dla brytyjskiej gazety „Evening Standard”, w którym opisywał działalność europejskich telewizji[26]. Pomimo, że „Eurowizja” to międzynarodowa sieć telewizyjna informująca o wielu muzycznych i sportowych programach organizowanych przez EBU[27], to właśnie ta nazwa kojarzona jest najbardziej z konkursem piosenki[28].

Format konkursu[edytuj | edytuj kod]

Publiczność Konkursu Piosenki Eurowizji, maj 2012

Nadawca publiczny każdego kraju będącego pełnoprawnym członkiem EBU może co roku zgłosić do Konkursu Piosenki Eurowizji jeden utwór, reprezentujący dowolny gatunek muzyczny. Program organizowany jest w jednym z uczestniczących krajów. Podczas koncertu, kiedy zostaną zaprezentowane wszystkie konkursowe propozycje, rozpoczyna się głosowanie na poszczególne utwory (w głosowaniach pomija się piosenkę własnego kraju)[29]. Dawniej głosy przyznawali członkowie specjalnej narodowej komisji sędziowskiej. Zgodnie z regułami obowiązującymi od 1998 do 2008, zwycięzcę wybierali telewidzowie głosujący za pomocą telefonów i SMS-ów (w Polsce: w systemie audiotele). W 2009 wprowadzono zmianę reguł głosowania, w myśl której o przyznaniu punktów danej piosence decyduje po połowie głosowanie widzów i komisji sędziów, w których skład wchodzą profesjonalni muzycy[29]. Na podstawie wyników głosowania prezenterzy telewizyjni z poszczególnych państw ogłaszają liczbę punktów przyznanych najwyżej ocenionym piosenkom. Od 1975 punktami nagradza się 10 najwyżej ocenionych piosenek, przy czym najlepsza otrzymuje 12 punktów, kolejna – 10 pkt, a pozostałe od 8 do 1 punktu (tzw. skala eurowizyjna)[29]. Po zsumowaniu wszystkich punktacji prowadzący ogłaszają kraj, który zwyciężył, a reprezentant kraju otrzymuje statuetkę oraz ponownie prezentuje konkursową piosenkę na scenie[29]. Nagrodą dla nadawcy publicznej za wygraną w konkursie jest prawo do organizacji kolejnego finału.

Koncerty konkursowe prowadzi zazwyczaj jeden lub więcej prowadzących. Każdy koncert rozpoczyna się od występu otwarcia (ang. opening act), natomiast w czasie poświęconym na głosowanie telewidzów prezentowany jest pokaz artystyczny (tzw. interval act). Oficjalnym utworem konkursu jest preludium do utworu „Te DeumMarca-Antoine’a Charpentiera[30]. Koncerty rozpoczynają się zwykle o godz. 21:00 czasu środkowoeuropejskiego letniego, niezależnie od strefy czasowej, gdzie leży państwo organizujące konkurs.

W latach 2004–2008 Konkurs Piosenki Eurowizji składał się z dwóch koncertów: półfinału i finału konkursu. Dziesięć najwyżej notowanych piosenek z półfinału przechodziło do rundy finałowej, w której konkurowało z czternastoma innymi utworami, zakwalifikowanymi do finału na podstawie wyników punktowych krajów osiągniętych w poprzednich latach[12]. Od 2008 organizowane są dwa półfinały, z czego jeden odbywa się we wtorek, a drugi – w czwartek[29]. W sobotę odbywa się koncert finałowy, w którym biorą udział reprezentanci ponad 20 krajów: po 10 uczestników z każdego półfinału, kraj-organizator oraz państwa z grupy tzw. Wielkiej Piątki (do 2011 – Wielkiej Czwórki), czyli kraje płacące najwyższe składki członkowskie na rzecz EBU (tj. Niemcy, Francja, Hiszpania, Wielka Brytania i Włochy (od 2011)[31][32].

Państwa w Konkursie Piosenki Eurowizji[edytuj | edytuj kod]

Kraje, które:

     przynajmniej raz wzięły udział w konkursie

     nigdy nie wzięły udziału, choć mają możliwość

     wyraziły chęć udziału, ale później zrezygnowały

Możliwość udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji ma nadawca publiczny, który jest aktywnym członkiem Europejskiej Unii Nadawców. Za aktywnego członka EBU uznaje się nadawcę, który znajduje się w państwie należącym do Rady Europy bądź położonym na terenie Europejskiej Strefy Nadawców[33][34], której terytorium ustalane jest przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny[35]:

„Europejska Strefa Nadawców” rozgraniczona jest na zachodzie od zachodniej granicy Regionu 1[a] i na wschodzie przez południk 40° na wschód od Greenwich oraz na południu przez równoleżnik 30°, obejmując północną część Arabii Saudyjskiej i tę część krajów, które sąsiadują z basenem Morza Śródziemnego. Dodatkowo, do Europejskiej Strefy Nadawców zaliczają się także: Armenia, Azerbejdżan, Gruzja oraz te części terytorium Iraku, Jordanii, Syrii, Turcji i Ukrainy, które leżą poza wyżej wymienionymi granicami[35].

Aktywne uczestnictwo w Konkursie Piosenki Eurowizji nie jest zależne od geograficznego położenia kraju, na co wskazywałby przedrostek „euro-” w nazwie wydarzenia. W konkursie brało lub bierze udział także kilka państw spoza granic Europy: Izrael i Armenia (Azja Zachodnia), Maroko (Afryka Północna), a także kraje transkontynentalne, których tylko część powierzchni należy do Europy, tj. Turcja, Rosja, Gruzja czy Azerbejdżan[37].

W dotychczasowej historii konkursu wzięły udział w sumie 52 państwa. Poniższa tabela prezentuje kraje wraz z rokiem debiutu w konkursie[38]:

Infografika prezentująca liczbę krajów biorących udział w poszczególnych konkursach (w latach 1956-2020)
Rok Państwa debiutujące
1956  Belgia,  Francja,  Holandia,  Luksemburg,  Niemcya,  Szwajcaria,  Włochy
1957  Austria,  Dania,  Wielka Brytania
1958  Szwecja
1959  Monako
1960  Norwegia
1961  Finlandia,  Hiszpania,  Jugosławiab
1964  Portugalia
1965  Irlandia
1971  Malta
1973  Izrael
1974  Grecja
1975  Turcja
1980  Maroko
1981  Cypr
1986  Islandia
1993  Bośnia i Hercegowina,  Chorwacja,  Słowenia
1994  Estonia,  Litwa,  Polska,  Rosja,  Rumunia,  Słowacja,  Węgry
1998  Macedonia Północna
2000  Łotwa
2003  Ukraina
2004  Albania,  Andora,  Białoruś,  Serbia i Czarnogóra
2005  Bułgaria,  Mołdawia
2006  Armenia
2007  Czechy,  Czarnogóra,  Gruzja,  Serbia
2008  Azerbejdżan,  San Marino
2015  Australia
a) Przed zjednoczeniem Niemiec w 1990 kraj występował pod nazwą Niemcy Zachodnie.
b) Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii zadebiutowała w konkursie pod nazwą Jugosławia. Po rozpadzie każde z państw członkowskich zadebiutowało oddzielnie jako niezależny kraj w różnych latach.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Scena 56. Konkursu Piosenki Eurowizji w Esprit Arena, maj 2011

Znaczna część kosztów poświęconych na przygotowanie konkursu pokrywana jest przez komercyjnych sponsorów oraz składki wpłacane przez kraje uczestniczące w widowisku. Stacje telewizyjne biorące udział w konkursie wnoszą opłatę za prawo do transmisji, a wysokość składek uzależniona jest od liczby ludności danego kraju oraz wysokości dochodu narodowego[29]. W związku z wpłacaniem najwyższych składek przez nadawców z Niemiec, Francji, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Włoch, reprezentanci tych krajów mają zapewnione miejsce w finale jako tzw. Wielka Piątka[39]. Pieniądze do budżetu organizacyjnego wpływają również w formie subwencji rządowych oraz od sponsorów, a także ze środków własnych stacji telewizyjnej[29].

Scena 58. Konkursu Piosenki Eurowizji w B&W Hallerne w Kopenhadze, 2014

Konkurs często postrzegany jest jako okazja do promocji państwa organizatora jako atrakcji turystycznej. Koszty z przygotowania widowiska zwracają się organizatorowi m.in. dzięki reklamie oraz wpływom ze sprzedaży biletów i gadżetów eurowizyjnych sprzedawanych w trakcie wydarzenia[40]. W związku z organizacją 50. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2005, latem tego roku Ukraina zniosła obowiązek posiadania wiz dla turystów z Unii Europejskiej[41].

Miastem organizującym konkurs jest zazwyczaj stolica państwa, które otrzymało prawo przygotowania wydarzenia. Największymi scenami konkursowymi w historii wydarzenia były: hala Parken w Kopenhadze (która pomieściła ok. 38 tys. ludzi podczas konkursu w 2001) oraz Esprit Arena w Düsseldorfie (która pomieściła ok. 36,5 tys. osób podczas konkursu w 2011). Najmniejszym pod względem terytorium miastem-organizatorem było Millstreet, w którym odbył się 34. Konkurs Piosenki Eurowizji w 1993 – liczba mieszkańców wsi wynosi ok. 1,5 tys. mieszkańców[42], hala Green Glens Arena może pomieścić natomiast ponad 8 tys. ludzi[43]. Przy wyborze miasta, w którym odbędzie się konkurs, brana jest pod uwagę także liczebność hoteli oraz obiektów prasowych w okolicy miejsca organizacji wydarzenia[44].

Kraj organizator[edytuj | edytuj kod]

Po zorganizowaniu dwóch pierwszych konkursów w Szwajcarii i Niemczech EBU zdecydowała, że kraj, który wygra kolejny konkurs, będzie miał prawo do przygotowania wydarzenia w kolejnym roku[45]. Konkurs w 1957 zwyciężyła Holandia, a krajowy nadawca przejął odpowiedzialność za organizację następnego finału. W historii konkursu jedynie pięciokrotnie zdarzyło się, aby kraj zwyciężający konkurs nie podjął się przygotowania wydarzenia w kolejnym roku:

  • konkurs w 1960 został zorganizowany w Londynie przez brytyjskiego nadawcę BBC po tym, jak Holandia, zwycięzca z 1959, odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego widowiska, ponieważ zajęła drugie miejsce w finale poprzedniego konkursu[46]
  • konkurs w 1963 został zorganizowany w Londynie przez BBC po tym, jak Francja, zwycięzca z 1962, odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego widowiska, ponieważ Monako i Luksemburg, które zajęły kolejno drugie i trzecie miejsce w finale poprzedniego konkursu, także nie podjęły się organizacji[47]
  • konkurs w 1972 został zorganizowany w Edynburgu przez BBC po tym, jak Monako, zwycięzca z 1971, odmówiła przygotowania widowiska z powodu braku odpowiedniej hali; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego widowiska, otrzymując na to zgodę od monakijskiej telewizji[48]
  • konkurs w 1974 został zorganizowany w Brighton przez BBC po tym, jak Luksemburg, zwycięzca z 1973, odmówił przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wówczas wybrana na organizatora każdego widowiska, którego pierwotny gospodarz nie podejmie się organizacji[16]
  • konkurs w 1980 został zorganizowany w Hadze przez holenderskiego nadawcę Nederlandse Omroep Stichting (NOS) po tym, jak Izrael, zwycięzca z 1979, odmówił przygotowania widowiska z powodów finansowych; Holandia zaoferowała się do przygotowania konkursu po tym, jak kilku innych nadawców odmówiło organizacji[49]

Oficjalne logo i slogan konkursu[edytuj | edytuj kod]

Amaury Vassili, reprezentant Francji na tle oficjalnego sloganu 56. Konkursu Piosenki Eurowizji, maj 2011
Oficjalny slogan 57. Konkursu Piosenki Eurowizji, maj 2012
Oficjalne logo i slogan konkursu w 2015

Do 2004 organizator konkursu proponował oryginalny, indywidualny logotyp wydarzenia. W styczniu 2004 EBU zaprezentowała uniwersalne logo Konkursu Piosenki Eurowizji, którym został napis Eurovision z sercem „reprezentującym emocje wydarzenia” umieszczonym na miejscu litery v[50]. W 2014 logo zostało odnowione przez Cornelisa Jacobsa i jego współpracowników z Cityzen Agency[51].

Od 2002 każdy konkurs (z wyjątkiem konkursu w 2009) ma oficjalny slogan, który ustala nadawca-organizator.

Rok Miasto
gospodarza
Slogan
2002 Estonia Tallinn A Modern Fairytale
2003 Łotwa Ryga Magical Rendezvous
2004 Turcja Stambuł Under the Same Sky
2005 Ukraina Kijów Awakening
2006 Grecja Ateny Feel the Rhythm!
2007 Finlandia Helsinki True Fantasy
2008 Serbia Belgrad Confluence of Sound
2010 Norwegia Oslo Share the Moment!
2011 Niemcy Düsseldorf Feel Your Heart Beat!
2012 Azerbejdżan Baku Light Your Fire!
2013 Szwecja Malmö We Are One
2014 Dania Kopenhaga #JoinUs
2015 Austria Wiedeń Building Bridges
2016 Szwecja Sztokholm Come Together
2017 Ukraina Kijów Celebrate Diversity
2018 Portugalia Lizbona All Aboard!
2019 Izrael Tel Awiw-Jafa Dare to Dream
2020
(odwołany)
Holandia Rotterdam Open Up
2021 Holandia Rotterdam[52] Open Up

Tydzień eurowizyjny[edytuj | edytuj kod]

Terminem „tydzień eurowizyjny” określa się dni poprzedzające sobotni finał konkursu. Wówczas trwają ostatnie przygotowania do Konkursu Piosenki Eurowizji, próby techniczne reprezentantów, próby kamerowe, generalne i właściwe koncerty konkursowe[53]. Próby odbywają się kilka dni przed koncertami konkursowymi, równolegle organizowane są też konferencje prasowe z udziałem reprezentantów. Próbom przyglądają się akredytowani dziennikarze oraz fani konkrusu zgromadzeni w centrum prasowym bądź w sali, w której odbywają się przygotowania[54].

Każda delegacja wyznacza przewodniczącego (szefa delegacji)[55], którego zadaniem jest zgłoszenie do organizatorów krajowego reprezentanta, a także koordynacja promocji uczestnika i planowanie działań delegacji[56]. W skład delegacji wchodzą zazwyczaj, poza reprezentantami: tancerze, muzycy, kompozytorzy, autorzy tekstów, przedstawiciele lokalnej prasy i komentator (każdy nadawca może zaprosić własnego komentatora radiowego i/lub telewizyjnego; mają oni specjalne pomieszczenia za miejscem dla publiczności, gdzie komentują występy dla krajowej telewizji)[57].

Próby i konferencje prasowe[edytuj | edytuj kod]

Od lewej: Sakis Ruwas, duet Elica Todorowa i Stojan Jankułow oraz Anouk podczas eurowizyjnych konferencji prasowych (kolejno) w 2004, 2007 i 2013.

Próby generalne rozpoczynają się na kilkanaście dni przed finałem konkursu[58]. Od 2004 pierwsze próby sceniczne odbywają się dwa tygodnie przed koncertem finałowym[59]. Reprezentanci występujący w pierwszym półfinale mają próby od niedzieli do środy, a występujący w drugim półfinale – od czwartku do niedzieli. Kraje, które mają zapewnione miejsca w finale odbywają próby w sobotę i niedzielę[59].

Po zakończeniu prób poszczególne delegacje spotykają się z dyrektorem artystycznym konkursu w tzw. video viewing room[60], w którym prezentowane są nagrania z próby i omawiane są szczegóły techniczne transmiji, tj. ustawienia kamer czy świateł. Po spotkaniu delegacja uczestniczy w konferencji prasowej, którym przewodniczy konferansjer, kiedy to dziennikarze i media mogą zadawać pytania reprezentantowi[61]. Kiedy jeden kraj uczestniczy w konferencji, swoją próbę na scenie ma reprezentant innego państwa[59].

Od lewej: Natalie Horler z niemieckiego zespołu Cascada (2013) i Joanna „Cleo” Klepko z Polski (2014) podczas prób do finału

Przed każdym półfinałem organizowane są trzy próby generalne. Dwie z nich odbywają się dzień przed konkursem (jedna po południu, a druga wieczorem), a trzecia po południu, tuż przed samym półfinałem na żywo. Kasy biletowe umożliwiają kupno biletów zarówno na właściwy koncert, jak i na próby generalne[62]. Taki sam harmonogram prób odbywa się przed finałem Konkursu Piosenki Eurowizji (dwie próby w piątek oraz jedna w sobotę, przed koncertem)[59]. Druga próba generalna, zarówno półfinałów, jak i finału, jest oglądana przez jurorów z każdego kraju biorącego udział w konkursie. Wtedy to komisja ocenia wszystkich uczestników i przyznaje im punkty, które potem są sumowane i w stosunku 50:50 (wraz z głosowaniem widzów na żywo) brane pod uwagę podczas półfinałów i finału. Zatem wszelkie pomyłki, które zdarzyły się podczas transmitowanych koncertów nie mają wpływu na ocenę sędziów[59].

Imprezy towarzyszące[edytuj | edytuj kod]

W poniedziałkowy wieczór poprzedzający finał konkursu tworzona jest recepcja, zwana wioską eurowizyjną (ang. Eurovision village), w której administracja miasta świętuje organizację Konkursu Piosenki Eurowizji. Na przyjęcie zapraszani są delegacje biorące udział w konkursie oraz publiczność. Spotkaniu towarzyszy muzyka na żywo, serwowane jest jedzenie i napoje, a czasem odbywa się również pokaz fajerwerków[63].

Organizatorzy zapewniają wszystkim delegacjom oraz akredytowanym dziennikarzom cowieczorne imprezy w tzw. euroclubie[64]. Po zakończeniu półfinałów i finału organizowane jest tam tzw. afterparty[65].

Zasady konkursu[edytuj | edytuj kod]

Muzyka na żywo[edytuj | edytuj kod]

Orkiestra podczas 3. Konkursu Piosenki Eurowizji, marzec 1958

Każdy utwór zgłoszony do stawki konkursowej musi trwać ok. trzech minut, a podczas prezentacji na żywo może ją zaprezentować na scenie maksymalnie sześć osób. Wykonawcy muszą mieć ukończone 16 lat najpóźniej w dniu finału. Nie ma ograniczenia dotyczącego gatunku muzycznego, w jaki ma być nagrana konkursowa propozycja[29]. Pierwsza publiczna emisja lub publikacja fonograficzna kompozycji nie może odbyć się wcześniej niż 1 września roku poprzedzającego konkurs[29].

Podczas prezentacji konkursowej wykonawcy muszą śpiewać na żywo, a podkład instrumentalny nie może zawierać żadnych wokali wspierających[66]. W 1999 utwór „Marija Magdalena” reprezentujący Chorwację zawierał dźwięki, które brzmiały podobnie do ludzkiego głosu; krajowa delegacja wówczas twierdziła, że były to komputerowo zsyntezowane dźwięki zastępujące śpiew. EBU zdecydowała, że reprezentacja naruszyła regulamin, dlatego odjęła krajowi 33% przyznanych głosów zliczanych do pięcioletniej średniej, uwzględnianej przy kwalifikacji do konkursu w kolejnych latach[67].

W latach 1956–1998 kraj-organizator musiał zaangażować w wydarzenie orkiestrę grającą na żywo. Do 1973 utwory konkursowe musiały być zagrane przez zespół. W kolejnych latach dozwolone było wykorzystanie z nagranych wcześniej podkładów instrumentalnych, jednak nadal obowiązkowe dla organizatora było zatrudnienie orkiestry. W przypadku użycia podkładu muzycznego, wszystkie instrumenty nagrane na ścieżkę musiały zostać zaprezentowane na scenie podczas występu konkursowego, co zostało zniesione w 1997[68]. Od 1999 decyzja o zatrudnieniu orkiestry należała do nadawcy przygotowującego konkurs. Izraelska telewizja Israel Broadcasting Authority (IBA), organizator konkursu w 1999, zrezygnowała z zaproszenia zespołu, co było kontynuowane przez kolejne lata. Od tamtej pory wszystkie utwory konkursowe prezentowane są przy wykorzystaniu podkładu muzycznego[67].

Język[edytuj | edytuj kod]

Infografika przedstawiająca zwycięskie piosenki pod względem języka, w którym zostały nagrane

Wszystkie utwory konkursowe muszą zawierać partie wokalne. Pierwotnie każda piosenka musiała także zostać wykonana w ojczystym języku kraju, który reprezentowała. Na przestrzeni lat zasada ta ulegała zmianom; w latach 1956–1965 nie istniał żaden punkt regulaminowy ustalający konieczność śpiewania w języku narodowym. Po tym, jak podczas konkursu w 1965 utwór reprezentujący Szwecję („Absent Friend”) został zaśpiewany w języku angielskim, w kolejnym roku wprowadzona została zasada, że każda kompozycja musi zostać przedstawiona w jednym z oficjalnych języków urzędowych danego kraju[45].

Obowiązek śpiewania utworu w języku narodowym został zniesiony w 1973, kiedy to każdy reprezentant mógł zaśpiewać utwór w dowolnym języku[69]. Na konkurs w 1977 EBU przywróciła zasadę prezentacji piosenki w języku ojczystym, z której zwolnieni zostali uczestnicy z Niemiec i Belgii, których konkursowe propozycje, napisane w języku angielskim, zostały wybrane przed ogłoszeniem regulaminu; w finale reprezentanci obu krajów zaprezentowali utwory po angielsku[70]. W 1999 zdecydowano się na całkowite zniesienie zasady dotyczącej języków, w jakich prezentowane są piosenki konkursowe[67]. W 2003 podczas konkursu po raz pierwszy została zaprezentowana piosenka w języku sztucznym – był to utwór „Sanomi”, który zajął drugie miejsce w finale Eurowizji 2003[71].

Głosowanie[edytuj | edytuj kod]

Tabela głosowania podczas finału 3. Konkursu Piosenki Eurowizji 1958

System głosowania używany w konkursie zmieniał się na przełomie lat. Obecnie obowiązującą metodę przyznawania głosów zaczęto stosować od 1975: każdy kraj przyznaje punkty dziesięciu najwyżej ocenionym przez siebie krajom, od 12 punktów dla najlepszej propozycji, 10 pkt dla piosenki z drugiego miejsca i od 8 do 1 dla kolejnych ośmiu utworów w rankingu (tzw. „skala eurowizyjna”)[72]. W przeszłości oceny przyznawały krajowe komisje jurorskie powoływane przez nadawców publicznych. W 1997 pięć krajów (Austria, Szwajcaria, Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania) po raz pierwszy umożliwiło oddawanie głosów telewidzom[68]. Eksperyment okazał się sukcesem[73], a od 1998 wszystkie państwa korzystają z głosowania telefonicznego[74]. Komisje jurorskie wciąż przyznawały własne punkty, ale były one brane pod uwagę jedynie w przypadku wystąpienia problemów technicznych z przekazaniem wyników głosowania telewidzów. W późniejszych latach głosy zaczęły być przyjmowane również za pomocą wiadomości SMS[75].

W 2009 EBU wprowadziła nową metodę zliczania punktów, uwzględniającą zarówno głosy telewidzów, jak i jurorów, sumując oba rankingi w stosunku głosów 50:50[76]. W latach 2009-2012 każdy kraj powoływał pięcioosobową komisję składającą się z ludzi związanych z branżą muzyczną, a każdy z członków przyznawał indywidualnie punkty w tzw. „skali eurowizyjnej”, które następnie były sumowane, by dziesięciu uczestników z najwyższą liczbą punktów mogło otrzymać punkty w „skali eurowizyjnej”. Analogicznie tworzono rankingi telewidzów. Ostateczny ranking punktów z danego kraju powstawał po zsumowaniu punktów od jurorów i telewidzów. W latach 2013-2015 zmodyfikowano zasady głosowania: jurorzy głosowali w sposób indywidualny, szeregując uczestników od najlepszego do najgorszego (gdzie 1 punkt przyznawany był najlepszemu występowi wg danego jurora), następnie wyciągana była średnia not jurorskich, a najmniejsza wartość średniej była równoznaczna z uzyskaniem pierwszego miejsca w rankingu (w przypadku remisu wyższą pozycję otrzymywał uczestnik, który miał wystawioną wyższą najniższą pozycję jednego z członków komisji). Analogicznie tworzony był ranking głosowania telewidzów – uczestnicy byli szeregowani od najlepszego do najgorszego na podstawie liczby głosów w danym kraju. Z obu rankingów tworzona była średnia, według której powstała punktacja. W przypadku remisu decydowała pozycja w głosowaniu telewidzów. Od 2016 rankingi nie są sumowane, ale prezentowane oddzielnie.

Od 1964 głosowanie telefoniczne nadzorowane jest przez skrutinera, który jest jednocześnie kierownikiem wykonawczym z ramienia EBU odpowiedzialnym za prawidłowy przebieg podawania punktów. Funkcję kierownika wykonawczego konkursu sprawowali:

  • Miroslav Vilcek (1964–1965)
  • Clifford Brown (1966–1977)
  • Frank Naef (1978–1992)
  • Christian Clausen (1993–1995)
  • Christine Marchal-Ortiz (1996, 1998–2002)[77][78]
  • Marie-Claire Vionnet (1997)
  • Sarah Yuen (2003)
  • Svante Stockselius (2004–2010)[79]
  • Jon Ola Sand (2011-2020)
  • Martin Österdahl (od 2020)[80]

Rozstrzyganie remisów[edytuj | edytuj kod]

W 1969 cztery z 16 krajów biorących udział w 14. Konkursie Piosenki Eurowizji, tj. Francja, Hiszpania, Holandia i Wielka Brytania, zdobyły tę samą, najwyższą liczbę 18 punktów[81]. Ówczesny regulamin nie rozstrzygał remisu, dlatego zwycięzcami zostały wszystkie cztery kraje. Decyzja wywołała niezadowolenie wśród pozostałych krajów uczestniczących, które groziły bojkotem konkursu. W efekcie Finlandia, Norwegia, Szwecja i Portugalia nie wzięły udziału w konkursie w 1970[82]. By uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości, EBU wprowadziła zasadę rozstrzygającą remis: w przypadku tej samej liczby punktów wygrywa kraj, któremu jakiekolwiek punkty przyznała większa liczba państw. W przypadku nierozstrzygnięcia remisu pod uwagę bierze się łączną liczbę najwyższych not (12 punktów), a potem – kolejnych (tj. 10, 8, 7-1), aż do wyłonienia zwycięzcy. Ostatnim punktem rozstrzygnięcia remisu jest numer startowy remisujących reprezentantów: wyższe miejsce zajmuje kraj, który wystąpił wcześniej podczas koncertu. Podobna zasada obowiązuje także przy rozstrzyganiu remisów na innych miejscach[66].

Od 1969 do jedynego remisu na pierwszym miejscu doszło w finale konkursu w 1991, kiedy Szwecja i Francja zdobyły po 146 punktów. Ówczesne zasady nie brały pod uwagę liczby krajów, które oddały jakiekolwiek punkty na remisujące piosenki, tylko łączną liczbę przyznanych „dwunastek”, potem kolejnych not. O zwycięstwie Szwecji zdecydowała wówczas liczba otrzymanych „dziesiątek”. Gdyby wziąć pod uwagę obecne zasady rozstrzygania remisów, zwyciężyłaby Francja[73].

Zwycięzcy poszczególnych konkursów[edytuj | edytuj kod]

Zwycięzcy konkursu (od lewej): ABBA, Céline Dion i Johnny Logan

Od 1956 zorganizowano 64 konkursy, a każdy koncert finałowy wygrywał jeden reprezentant (z wyjątkiem widowiska w 1969, kiedy to pierwsze miejsce z taką samą liczbą punktów zajęły aż cztery reprezentacje: Francji, Holandii, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii[81]).

Pierwszy konkurs wygrała Lys Assia, reprezentantka Szwajcarii z utworem „Refrain[83].

Wygranie Konkursu Piosenki Eurowizji zapewniło międzynarodową karierę i rozgłos wielu wykonawcom. W 1974 finał konkursu wygrał szwedzki zespół ABBA z utworem „Waterloo[16], który trafił na czołowe miejsca na listach przebojów w wielu krajach, m.in. w Wielkiej Brytanii, Niemczech Australii[84] oraz Stanach Zjednoczonych[85]. Konkurs w 1988 wygrała Céline Dion, reprezentantka Szwajcarii z utworem „Ne partez pas sans moi”, która dzięki zwycięstwu otrzymała możliwość nagrywania utworów poza granicami kraju, a kilka lat później rozpoczęła międzynarodową karierę muzyczną[86][87].

Zwycięzcy konkursu (od lewej): Alexander Rybak, Conchita Wurst i Måns Zelmerlöw

W najnowszej historii konkursu odnotować można zwycięstwa artystów, takich jak Alexander Rybak[88], Lena Meyer-Landrut[89], Loreen[90], Conchita Wurst[91]), Måns Zelmerlöw[92], Jamala czy Duncan Laurence.

Krajem z największą liczbą wygranych jest Irlandia, która siedem razy zwyciężała w konkursie. Trzy wygrane państwu zapewnił Johnny Logan, który jest jedynym artystą, który wygrał konkurs więcej niż raz oraz jest jedynym trzykrotnym zwycięzcą konkursu w historii[87] – zajął pierwsze miejsce w finale konkursów w 1980 (z utworem „What's Another Year”)[49] i 1987 (z „Hold Me Now”)[93], a także był autorem piosenki „Why Me?Lindy Martin, która wygrała konkurs w 1992[94].

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Mapa przedstawiająca bloki krajów często głosujących na siebie nawzajem

Na podstawie statystyk i obserwacji głosowania w konkursie można zaobserwować, że niektóre kraje zazwyczaj głosują w podobny sposób[95]. Przez lata wykształcił się styl oceniania państw głównie według m.in. popularności wykonawców w danym regionie geograficznym, poglądów politycznych, sympatii między narodami[96][97] bądź ustaleń między przedstawicielami nadawców[98]. O najwyższych notach decyduje również duża liczebność mniejszości narodowych w poszczególnych krajach, co spowodowało, że konkurs niekiedy jest postrzegany przez media jako „polityczny”[99][100], podczas którego państwa zazwyczaj wymieniają się punktami ze swoimi sąsiadami: Rosja z Ukrainą, Estonia, Łotwa, Białoruś, Armenia i Gruzja z Rosją, Cypr z Grecją[101], Rumunia z Mołdawią oraz kraje skandynawskie między sobą, co często wynika również z podobnych upodobań muzycznych w regionach. Podczas podawania punktacji ujawnia się również głosowanie licznych mniejszości narodowych: Turcja często otrzymywała punkty od Niemiec, Holandii, Belgii, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Azerbejdżanu i odwrotnie, Irlandia głosowała na Litwę i Polskę[102][103]. O istnieniu problemu z politycznym głosowaniem wypowiedziało się także kilku uczestników konkursu, w tym Sertab Erener (zwyciężczyni 48. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2003)[104], James Fox, Max Mutzke, Lisa Andreas czy Tie-Break (uczestnicy konkursu w 2004)[105][106][107][108], Engelbert Humperdinck i Bonnie Tyler (reprezentanci Wielkiej Brytanii w konkursie w 2012 i 2013)[109][110], Donatan (reprezentant Polski w 2014)[111] czy Gunvor Guggisberg (reprezentantka Szwajcarii w 1998)[112], a także m.in. Terry Wogan, brytyjski komentator konkursu w latach 1980–2008[113][114].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Eurovision Song Contest 1956. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  2. The story of the Eurovision Song Contest. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  3. Informations du Concours Eurovision de la Chanson. eurovision-fr.net. [dostęp 2013-03-21].
  4. Sietse Bakker: Marchal: song contest will keep it's identity (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2001-08-10. [dostęp 2014-07-20].
  5. a b Finland wins Eurovision contest. aljazeera.com. [dostęp 2013-03-21].
  6. Live Webcast of both the Semi Final and Final on eurovision.tv. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  7. Eurovision Song Contest - International Music Program. museum.tv. [dostęp 2013-03-21].
  8. Kevin Lynch: Eurovision recognised by Guinness World Records as the longest running annual TV music competition (ang.). guinnessworldrecords.com, 2015-05-23. [dostęp 2015-05-23].
  9. Victor M. Escudero: Eurovision Song Contest awarded Guinness world record (ang.). eurovision.tv, 2015-05-23. [dostęp 2015-05-23].
  10. Eurovision trivia. W: BBC [on-line]. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-21].
  11. Eurovision Song Contest 1972. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  12. a b Eurovision Song Contest 2004 Final. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  13. Webcasting and the Eurovision Song Contest. W: EBU [on-line]. ebu.ch. [dostęp 2013-03-21].
  14. Kim McLaughlin: Serbia's „Prayer” wins Eurovision Song Contest. reuters.com. [dostęp 2013-03-21].
  15. Eurovision Song Contest 1958. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  16. a b c Eurovision Song Contest 1974. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  17. Eurovision Song Contest 1988. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  18. Eurovision Song Contest 1970. W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  19. Sietse Bakker: Future of Eurovision Song Contest gets shape (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-01-12. [dostęp 2014-11-08].
  20. Sietse Bakker: Stockselius: “Eurovision Song Contest won't disappear!” (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-01-13. [dostęp 2014-11-08].
  21. Eurovision’s Golden Jubilee. ebu.ch. [dostęp 2013-03-21].
  22. a b 60 years of Eurovision Song Contest - 50s (ang.). W: EBU [on-line]. 60th.eurovision.tv. [dostęp 2015-02-05].
  23. History of Eurovision. BBC Online, 2003. [dostęp 2013-03-21].
  24. Historia Eurowizji. eurowizja.info. [dostęp 2013-03-21].
  25. Franck Thomas: Histoire 1956 à 1959 (fr.). eurovision-fr.net, 1999. [dostęp 2013-03-21].
  26. Patrick Jaquin: Eurovision's Golden Jubilee. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, 2004-12-01. [dostęp 2013-03-21].
  27. The EBU Operations Department. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, 2005-06-14. [dostęp 2013-03-21].
  28. George T. Waters: Eurovision: 40 years of network development, four decades of service to broadcasters. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, zima 1994. [dostęp 2013-03-21].
  29. a b c d e f g h i 2013 EUROVISION SONG CONTEST RULES. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  30. 2004/7– DIFFUSION online (ang.). W: EBU [on-line]. ebu.ch. [dostęp 2014-11-14].
  31. Barry Viniker: Financing Success? Think Again… (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-06-23. [dostęp 2014-12-18].
  32. Eurovision Song Contest 2008 Final (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  33. Belonging to the EBU (ang.). W: EBU [on-line]. ebu.ch. [dostęp 2014-11-14].
  34. Who can become Members of the EBU? (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  35. a b Frequency allocations (ang.). sma.gov.jm. [dostęp 2014-11-14].
  36. Section I. Regions (ang.). life.itu.int. [dostęp 2014-11-14].
  37. Eurovision's Cultural Geopolitics. geographictravels.com. [dostęp 2013-03-21].
  38. The history of the Eurovision Song Contest by Country. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  39. Eurovision 2012: The Big Five. tvtonight.com.au. [dostęp 2013-03-21].
  40. Eurovision hit by financial worries as countries quit. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-21].
  41. Helen Fawkes: Ukrainian hosts' high hopes for Eurovision (ang.). W: BBC [on-line]. news.bbc.co.uk, 2005-05-19. [dostęp 2014-11-14].
  42. General Information on Millstreet (ang.). ria.gov.ie. [dostęp 2014-11-14].
  43. GREEN GLENS ARENA (ang.). millstreet.ie. [dostęp 2014-11-14].
  44. Sietse Bakker: Reference Group meets in Moscow (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv, 2008-09-12. [dostęp 2014-11-14].
  45. a b Historical Milestones (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  46. Eurovision Song Contest 1960 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  47. Eurovision Song Contest 1963 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  48. Eurovision Song Contest 1972 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  49. a b Eurovision Song Contest 1980 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  50. Sietse Bakker: Official Eurovision Song Contest logo released (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-01-24. [dostęp 2013-10-10].
  51. Eurovision Song Contest logo evolves (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv, 2014-07-31. [dostęp 2014-11-14].
  52. Rotterdam returns as Eurovision Song Contest Host City in 2021, eurovision.tv, 16 maja 2020 [dostęp 2020-05-19].
  53. Serbia in spotlight for Eurovision. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-22].
  54. Press and fans: All you need to know!. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  55. UPD! O melodie pentru Europa na koniec. eurowizja.org. [dostęp 2013-03-22].
  56. Rules of the 2005 Eurovision Song Contest. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  57. A commentators guide to the 2011 Eurovision Song Contest. [dostęp 2013-03-22].
  58. Live report from the First Semi-Final dress rehearsal. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  59. a b c d e Rehearsal Schedule, Konkurs Piosenki Eurowizji 2012. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  60. REHEARSAL SCHEDULE 11-24 MAY 2008. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  61. News for tag: press conference. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  62. Ticket sales. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  63. The grand opening reception!. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv, 2009-05-11. [dostęp 2013-03-22].
  64. The EuroClub: Official party venue opened its doors. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  65. After Show Party: Reactions. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  66. a b Rules for the Eurovision Song Contest 2009 (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  67. a b c Eurovision Song Contest 1999 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  68. a b Eurovision Song Contest 1997 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  69. Eurovision Song Contest 1973 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  70. Eurovision Song Contest 1977 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  71. Eurovision Song Contest 2003 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  72. Eurovision Song Contest 1975. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  73. a b John Kennedy O’Connor: The Eurovision Song Contest 50 Years The Official History. Londyn: Carlton Books Limited, 2005. ISBN 1-84442-586-X.
  74. Eurovision Song Contest 1998. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  75. Eurovision Song Contest semifinal held in Helsinki. english.people.com.cn. [dostęp 2013-03-22].
  76. Juries also get 50% stake in Semi-Final result. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  77. Sietse Bakker: Christine Marchal decides to resign from EBU (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-04-22. [dostęp 2014-07-20].
  78. Sietse Bakker: Search for new Eurovision co-ordinator goes on (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-11-27. [dostęp 2014-07-21].
  79. Itamar Barak: A new supervisor for the Eurovision Song Contest (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-06-05. [dostęp 2014-07-28].
  80. Martin Österdahl Appointed Eurovision Executive Supervisor, Eurovoix, 20 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-20] (ang.).
  81. a b Eurovision Song Contest 1969 (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  82. Eurovision Song Contest 1970 (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  83. Eurovision Song Contest 1956 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  84. Abba - The Worldwide Chart Lists. [dostęp 2013-09-18].
  85. ARTISTS / ABBA / CHARTS HISTORY. [dostęp 2013-02-27].
  86. Eurovision Song Contest 1988 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  87. a b Facts & Trivia (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  88. Jarmo Siim: All Norwegian entries finally revealed! (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv, 2008-12-17. [dostęp 2014-09-01].
  89. Gordon Roxburgh: Recalling Lena's win with Satellite in 2010 (ang.). Eurovision.tv. [dostęp 2015-05-24].
  90. Loreen (ang.). BBC One. [dostęp 2015-05-24].
  91. Kathryn Bromwich: Conchita Wurst: 'Most artists are sensitive and insecure people. I am too' (ang.). The Guardian. [dostęp 2015-05-24].
  92. Łukasz Szewczyk: Szwecja wygrała Eurowizję 2015. Polska na 23 miejscu (wideo) (pol.). Media2. [dostęp 2015-05-24].
  93. Eurovision Song Contest 1987 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  94. Eurovision Song Contest 1992 (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  95. Daniel Fenn, Omer Suleman, Janet Efstathiou, Neil F. Johnson: How does Europe Make Its Mind Up? Connections, cliques, and compatibility between countries in the Eurovision Song Contest. 2005.
  96. Daniel Ringby: Sweden: Bert Karlsson denounces voting system (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-11-28. [dostęp 2014-07-21].
  97. Remi Kübar: Finland: We don't have any friends in Europe (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-11-29. [dostęp 2014-07-21].
  98. Sietse Bakker: 'Finnish HoD approached for points exchange' (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-05-08. [dostęp 2015-01-22].
  99. Jarmo Siim: Terry Wogan: “Estonia will win again” ! (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com. [dostęp 2014-07-21].
  100. Daniel Ringby: Spain: “ESC rules must be changed” (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com. [dostęp 2014-07-21].
  101. Theo Vatmanidis: The results of the Greek televoting (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-05-29. [dostęp 2014-07-28].
  102. Victor Ginsburgh, Abdul Noury: The Eurovision Song Contest Is Voting Political or Cultural?. ecares.org. [dostęp 2013-03-22].
  103. Derek Gatherer. „Comparison of Eurovision Song Contest Simulation with Actual Results Reveals Shifting Patterns of Collusive Voting Alliances.”, Journal of Artificial Societies and Social Simulation vol. 9, no. 2. 31 marca 2006.
  104. Can Sunata: 'I want to be a part of the entire organization' (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-05-25. [dostęp 2014-11-08].
  105. Eurovision votes 'farce' attack (ang.). W: BBC [on-line]. news.bbc.co.uk, 2004-05-16. [dostęp 2014-11-12].
  106. Roel Philips: Max: Eurovision Song Contest is politically decided (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-05. [dostęp 2014-11-11].
  107. Gordon Roxburgh: Lisa: “Politics shouldn't be involved” (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-06. [dostęp 2015-01-22].
  108. Oliver Rau: Tie-Break: 'BalkanVision' (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-19. [dostęp 2014-12-09].
  109. Gafurr Sahiti: Engelbert: ‘I had no idea the contest was political’ (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2012-11-27. [dostęp 2014-11-11].
  110. Alice Vincent: Bonnie Tyler: 'I don't care if I win Eurovision' (ang.). W: The Daily Telegraph [on-line]. telegraph.co.uk, 2013-05-10. [dostęp 2014-11-11].
  111. Iwona Dominiak: Donatan: My nie chcemy wygrać Eurowizji (pol.). W: Newsweek Polska [on-line]. polska.newsweek.pl, 2014-05-09. [dostęp 2014-11-11].
  112. Oliver Rau: Gunvor: 'We do not have friends in Europe' (ang.). W: ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-26. [dostęp 2014-12-07].
  113. Chris Hastings, Beth Jones: Eurovision result 'racist' says Terry Wogan (ang.). W: The Daily Telegraph [on-line]. telegraph.co.uk, 2008-05-31. [dostęp 2014-11-11].
  114. Tim Hume: Eurovision Song Contest: 'It's soft politics, but it's politics' (ang.). W: CNN [on-line]. edition.cnn.com, 2012-05-24. [dostęp 2014-11-11].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Region 1 uwzględnia Europę, Afrykę, środkowo-wschodnią część Zatoki Perskiej, były Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz Mongolię[36]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]