To jest dobry artykuł

Pesa Gama

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pesa Gama
Ilustracja
Lokomotywa SU160-005
Producent

Polska Pesa Bydgoszcz

Lata budowy

od 2012

Układ osi

Bo'Bo'

Wymiary
Długość

19 750 mm
19 800 mm

Szerokość

3000 mm

Napęd
Trakcja

elektryczna i/lub spalinowa

Parametry użytkowe
Rozstaw szyn

1435 mm[potrzebny przypis]

Portal Transport szynowy

Pesa Gama – rodzina lokomotyw spalinowych i elektrycznych budowanych od 2012 przez zakłady Pesa Bydgoszcz. Powstało łącznie ponad 50 lokomotyw w 3 wersjach: spalinowej, elektrycznej oraz hybrydowej. Lokomotywy eksploatowane są m.in. przez PKP Intercity, Koleje Mazowieckie, Pol-Miedź Trans. Większość lokomotyw należy do poolu taborowego Rail Capital Partners[1]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po drugiej wojnie światowej w Polsce było trzech głównych producentów lokomotyw. Fablok produkował parowe i spalinowe[2], Cegielski parowe, spalinowe i elektryczne[3] a Pafawag tylko elektryczne[4]. Wszystkie trzy fabryki zakończyły produkcję lokomotyw na polski rynek w latach 90[2][4][5]. Pafawag budował jeszcze dla PKP między 1997 a 2002, już po przejęciu fabryki przez Adtranz, elektryczne EU11 i EU43, które nie trafiły jednak na polskie tory ze względu na problemy finansowe zamawiającego[6].

Kolejna polską nową lokomotywę zaprezentowano dopiero w 2009, kiedy swoją premierę miał elektryczny towarowy Dragon[7]. Został on zbudowany przez Zakłady Naprawcze Lokomotyw Elektrycznych[potrzebny przypis], przejęte[potrzebny przypis] przez Newag[8]. Kolejne typy polskich lokomotyw elektrycznych miały swoją premierę w 2012 na targach InnoTrans w Berlinie. Newag zaprezentował tam Griffina, a Pesa Gamę[9]. Oba te przedsiębiorstwa przekonują, że pokazane pojazdy to tylko mała próbka ich oferty[10][9]. Dodatkowo w 2012 powstała w Polsce jeszcze jedna lokomotywa – spalinowa ZPS LM-400.00 dla Metra Warszawskiego[11].

Lokomotywy to kolejny rodzaj pojazdów szynowych budowany przez Pesę. Producent zadeklarował w 2001, że zmienia główną specjalizację z napraw na budowę nowego taboru[12]. Od tego czasu w Bydgoszczy powstawały m.in. spalinowe i elektryczne pasażerskie wagony silnikowe oraz zespoły trakcyjne, tramwaje[13], a także nowe typy wagonów pasażerskich[14] i towarowych[15].

Pierwszy egzemplarz Gamy – Marathon[edytuj | edytuj kod]

Marathon na InnoTrans 2012
Marathon podczas testów w Lotos Kolej

Pierwszym modelem z rodziny Gama jest lokomotywa 111Ed Marathon, która powstała dzięki dofinansowaniu NCBiR w ramach projektu „Uniwersalna lokomotywa elektryczna, wielosystemowa o budowie modułowej, na prędkości powyżej 200 km/h”[16]. Jej budowa rozpoczęła się na początku 2012[17], a premiera odbyła się 18 września na targach InnoTrans 2012 w Berlinie[9]. Pierwsze jazdy próbne odbyły się w październiku 2012 na stacji Bydgoszcz Wschód Towarowa[18], później na liniach do Inowrocławia, Poznania i Zduńskiej Woli Karsznic. Testowano zachowanie lokomotywy przy jeździe luzem i przy różnych obciążeniach aż do 25 listopada 2012[17]. Od 27 listopada 2012 do 3 grudnia 2012 Gama była testowana na torze w Żmigrodzie[19]. Podczas prób osiągnęła prędkość 173 km/h[20], dopuszczona została czasowo do prowadzenia pociągów pasażerskich z prędkością do 160 km/h i towarowych do 140 km/h[21]. Do uzyskania bezterminowego dopuszczenia do eksploatacji konieczne były także jazdy dozorowane u przewoźników kolejowych[22].

11 stycznia 2013 rozpoczęły się jazdy nadzorowane w Lotos Kolej[23], na podstawie umowy dzierżawy z dnia 10 grudnia 2012[24]. 111Ed-001 ciągnęła pierwszy pociąg z Bydgoszczy do Gdańska, a kolejne między Gdańskiem Olszynką a Zduńską Wolą Karsznicami[22]. 21 lutego 2013 przerwano testy lokomotywy i przekazano ją do PKP Intercity[22]. W czasie pierwszego etapu jazd w Lotos Kolej Gama obsłużyła 26 pociągów. Nie zanotowano żadnego defektu. Jednocześnie przewoźnik przygotował listę wykrytych usterek (określonych jako nieznaczne) oraz propozycję usprawnień[25].

28 lutego 2013 Gama Marathon poprowadziła pierwszy pociąg PKP IntercityTLK Kopernik z Bydgoszczy Głównej do Warszawy Wschodniej[26]. Od 1 do 16 marca 2013 przeznaczono ją do obsługi pociągów TLK i EIC relacji Warszawa – Kraków, Warszawa – Poznań, Warszawa – Gdynia i Warszawa – Wrocław[27][28]. 20 marca 2013 testy przerwano, a lokomotywa wróciła do producenta[29]. Jazdy nadzorowane w PKP Intercity wznowiono 19 kwietnia 2013[30]. Dwa dni później ponownie je przerwano. Lokomotywa została skierowana do producenta do oceny zniszczeń, jakich doznała po potrąceniu człowieka[31].

Z naprawy skierowano ją w maju 2013 ponownie do firmy Lotos Kolej na kontynuację eksploatacji ze składami towarowymi[32]. 111Ed-001 służyła w Lotos Kolej do marca 2014[33]. W późniejszym okresie lokomotywa była testowana również przez Pol-Miedź Trans[33] i Orlen KolTrans[34].

Ostatecznie UTK wydał bezterminowe dopuszczenie do eksploatacji typu 111Ed (z odmianami 111Ea, 111Eb, 111Ec) 10 lipca 2014[35].

8 lipca 2015 pierwszy elektryczny egzemplarz Gamy został zakupiony przez przedsiębiorstwo Lokomotiv[36].

We wrześniu 2017 na targach Trako zaprezentowano Marathona 111Ed-005[37].

Drugi egzemplarz Gamy – wersja spalinowa[edytuj | edytuj kod]

Spalinowa gama na InnoTrans 2014

W lipcu 2014 gotowy był pierwszy egzemplarz spalinowej gamy[38]. Jego konstrukcja była zgodna ze specyfikacją zamówienia PKP Intercity[39]. Lokomotywa została zaprezentowana we wrześniu na targach InnoTrans[40]. W połowie października rozpoczęto testy dynamiczne lokomotywy, a w drugiej połowie miesiąca, pod kontrolą IPS „Tabor”, testy w ruchu na odcinku Rokietnica – Szamotuły[41]. W grudniu 2014 wykonywano m.in. próby obciążeniowe z wagonami PKP Cargo[42] i jazdy testowe z wagonami pasażerskimi PKP Intercity[43]. W 2015 lokomotywa była testowana przez Pol-Miedź Trans[44].

Gama dwutrakcyjna dla PKP Intercity[edytuj | edytuj kod]

6 października 2016 Pesa i PKP Intercity podpisały list intencyjny odnośnie do testowania lokomotywy elektryczno-spalinowej, którą częściowo za pieniądze Narodowego Centrum Badań i Rozwoju ma wybudować Pesa[45]. Pod koniec września 2017 strony podpisały właściwą umowę odnośnie do współpracy badawczo – rozwojowej w ramach tego projektu[46].

Gama autonomiczna dla PKP Cargo[edytuj | edytuj kod]

21 maja 2018 Pesa i PKP Cargo podpisały list intencyjny odnośnie do współpracy przy budowie dwunapędowej, częściowo autonomicznej lokomotywy[47]. 19 września podczas targów InnoTrans podpisano właściwą umowę dotyczącą współpracy przy pracach badawczo-rozwojowych związanych z budową lokomotywy[48][49]. Projekt ma objąć:

  • wspólne sporządzenie założeń technicznych i propozycji konfiguracji lokomotywy przez Pesę i PKP Cargo,
  • weryfikację dokumentów w IPS Tabor;
  • rozpoczęcie prac projektowych i badawczych w oparciu o uzgodniony harmonogram,
  • uruchomienie procesu budowy lokomotywy wraz z dokumentacją,
  • eksploatację w PKP Cargo przez pierwsze 12 miesięcy od wyprodukowania[48][49].

Zamówienia[edytuj | edytuj kod]

  • 15 kwietnia 2014 – podpisanie umowy na dostawę 2 lokomotyw elektrycznych typu 111Eb dla Kolei Mazowieckich[50]
  • 17 lipca 2014 – podpisanie umowy na dostawę 10 lokomotyw spalinowych typu 111Db dla PKP Intercity[51]
  • 8 lipca 2015 – sprzedaż pierwszego egzemplarza lokomotywy elektrycznej 111Ed przedsiębiorstwu Lokomotiv oraz podpisanie umowy na dostawę 2 kolejnych lokomotyw[36]

Do 12 stycznia 2021 PESA wyprodukowała 33 lokomotywy (22 elektryczne oraz 11 spalinowych)[52].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Pesa Bydgoszcz zaprojektowała kilka typów lokomotyw pod wspólną nazwą Gama. Oferowane są pojazdy zasilane z sieci elektrycznej (3 kV DC, 15 kV AC lub 25 kV AC) rozwijające prędkości do 190 km/h w ruchu pasażerskim i do 160 km/h w towarowym oraz lokomotywy spalinowe do prędkości 160 km/h[10]. Sylwetkę zewnętrzną lokomotyw z tej rodziny zaprojektował Bartosz Piotrowski, natomiast kabinę maszynisty Mariusz Gorczyński[53].

Wersje oferowane[edytuj | edytuj kod]

typ rodzaj
(założona moc)
zasilanie przeznaczenie maksymalna
prędkość
eksploatacyjna
źródło danych
111DE hybrydowa DC (3 kV) uniwersalna 120 km/h
160 km/h
[54]
111DEa spalinowo-elektryczna towarowa 140 km/h [55]
111DEb uniwersalna 160 km/h
111Ea elektryczna DC (3 kV) towarowa 140 km/h
111Eb DC (3 kV) uniwersalna 160 km/h
111Ec elektryczna +Marathon DC (3 kV) towarowa 140 km/h
111Ed DC (3 kV) uniwersalna 160 km/h
111Ee elektryczna DC (3 kV), AC (15 kV, 25 kV) towarowa 140 km/h
111Ef DC (3 kV), AC (15 kV, 25 kV) uniwersalna 160 km/h
111Eg elektryczna
(6000 kW)
DC (3 kV) pasażerska 189 km/h
111Eh DC (3 kV), AC (15 kV, 25 kV) pasażerska 189 km/h
111MS elektryczna
(6400 kW)
DC (1,5 kV, 3 kV), AC (15 kV, 25 kV) pasażerska 200 km/h [56]
towarowa 140 km/h

Wózek 111E[edytuj | edytuj kod]

Wózek 111E

Wózek 111E został zaprojektowany dla lokomotyw rodziny Gama. Konstrukcja składa się z części od poddostawców oraz elementów własnych Pesy, do których zalicza się rama, zestaw kołowy, usprężynowanie I i II stopnia, układy przeniesienia napędu, wsporników piasecznic i odgarniaczy. Wersja podstawowa przewidziana jest do eksploatacji z prędkościami do 160 km/h i pracy w zakresie temperatur otoczenia od -30 °C do +60 °C. Po modyfikacji osprzętu wózki te mogą być eksploatowane z wyższymi prędkościami. Przykładowo zastosowanie przekładni trakcyjnej Duturail RS1 22-4,03[doprecyzuj!] i silników trakcyjnych VEM DKLBZ 4515-1 mocy 1500 kW ma wystarczyć do eksploatacji z prędkościami do 190 km/h i osiągnięcia przez lokomotywę prędkości 216 km/h[55].

Wersje produkowane[edytuj | edytuj kod]

Typ Długość Szerokość Wysokość Układ osi Masa służbowa Maksymalny nacisk osi Średnica kół Maksymalna
prędkość
eksploatacyjna
Maksymalna
siła pociągowa
Liczba
silników
trakcyjnych
Typ i moc silników trakcyjnych Typ silnika spalinowego Moc maksymalna Podstawowe zasilanie Źródło danych
111Db 19 800 mm 3 000 mm 4 300 mm Bo'Bo' 84 t 206 kN 1250 mm
(nowe)
140/160 km/h
(towarowe/pasażerskie)
275 kN
(startu)
4 VEM (AC)
(570 kW)
MTU
16V 4000 R84
(2400 kW)
? diesel [40][57][58]
111Eb 19 800 mm 3 000 mm 4 150 mm Bo'Bo' 160 km/h 5600 kW 3 kV DC [59]
111Ed 19 800 mm 3 000 mm 4 232 mm Bo'Bo' 82 t ≤196 kN 1250/1170 mm
(nowe/zużyte)
140/160 km/h
(towarowe/pasażerskie)
300 kN 4 VEM
DKLBZ 4514-4A
(1400 kW)
Caterpillar
C15 ACERT
(403 kW)
5600 kW 3 kV DC [60][10][17][9]
111DE 19 750 mm Bo'Bo' 86 t 1250 mm 120 km/h
160 km/h
QSK60 – 2013 kW 2800 kW (DC)
1560 kW (diesel)
3 kV DC i diesel [61][54]

111Ed Marathon[edytuj | edytuj kod]

Kabina maszynisty (111Ed)
Napęd i hamulce[edytuj | edytuj kod]
Przedział maszynowy (111Ed)

Lokomotywa jest 4-osiową jednostką elektryczną o mocy 5600 kW, zasilaną napięciem 3 kV DC z sieci napowietrznej poprzez odbierak prądu produkcji Stemmanna. Dodatkowo zamontowano pomocniczy silnik spalinowy mocy 403 kW (Caterpillar C15 ACERT)[22], sprzęgnięty z prądnicą prądu przemiennego[9] o mocy 420 kW (prod. EMIT)[17]. Napęd składa się z podzespołów kilku producentów, w tym Eniki z Łodzi[17] i Ingeteam. Od drugiego z wymienionych przedsiębiorstw pochodzą dwa przekształtniki trakcyjne typu TR0700 chłodzone cieczą i cztery falowniki[22] (po jednym na silnik[17]). Przy jeździe na silniku spalinowym maksymalna prędkość eksploatacyjna wynosi 40 km/h[62] (w czasie testów bez wagonów udało się uzyskać 76 km/h[63]). Moc z silnika elektrycznego przenoszona jest przez jednostopniową przekładnię (prod. Henschel Antriebstechnik Kassel)[64]. Maksymalna siła pociągowa wynosi 300 kN, także przy jeździe na silniku spalinowym. Pojemność zbiornika paliwa to 900 l[17]. Proces przestawienia się pojazdu z zasilania elektrycznego na spalinowe trwa 5 minut[65].

Napęd lokomotywy umożliwia hamowanie elektrodynamiczne z odzyskiwaniem energii do sieci trakcyjnej lub jej wytracaniem w opornikach. Ponadto zainstalowano hamulce pneumatyczny i elektropneumatyczny (tablica pneumatyczna produkcji Instytutu Pojazdów Szynowych „Tabor”). Tarcze hamulcowe (na zestawach kołowych) zaciskane są przez cylindry produkcji Knorr-Bremse mocowane do ramy wózka. Każdy wózek ma po dwa (zamontowane po przekątnej) sprężynowe hamulce postojowe[22].

W przerwie jazd w PKP Intercity wprowadzono kilka zmian dotyczących napędu. Zmodyfikowano podgrzewanie silnika CAT przed rozruchem oraz zmieniono oprogramowanie tempomatu[66].

W egzemplarzach dla Rail Capital Partners silnik CAT został zastąpiony przez jednostkę Volvo[67].

Pudło[edytuj | edytuj kod]

Szkielet jednostki jest zbudowany z wysoko wytrzymałej stali, ściany boczne i dach wykończone są profilami i blachami aluminiowymi[17]. Pierwotna długość lokomotywy ze zderzakami wynosiła 19,5 m[60]. W marcu i kwietniu 2013 pojazd został nieznacznie przebudowany przez producenta, ponieważ wystające części lokomotywy uszkadzały mostki przejściowe wagonów PKP Intercity[68] typu 159A[69].

Na obu końcach lokomotywy znajdują się urządzenia cięgłowo-zderzne. Zainstalowane są sprzęgi śrubowe, przewody hamulcowe i zasilające, gniazda sterowania wielokrotnego oraz sprzęgi do ogrzewania wagonów. Do manewrowania maszynista dysponuje, oprócz luster bocznych i kamer czołowych, dodatkowymi kamerami skierowanymi bezpośrednio na sprzęg[22].

Zawieszenie[edytuj | edytuj kod]

Gama ma dwa stopnie usprężynowienia zawieszenia. Pierwszym są sprężyny śrubowe, drugim sprężyny typu flexicoil. Dodatkowo zastosowano pionowe, poziome i skośne tłumiki zmniejszające drgania między wózkiem a pudłem i zapobiegające wężykowaniu[22].

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Wytrzymałość konstrukcji spełnia wymagania normy EN 12663. Lokomotywa jest ponadto wyposażona w wymienialne elementy odkształcające się w czasie kolizji i ma przewidzianą strefę zgniotu, dzięki czemu spełnia wymagania normy EN 15227 i ma zapewnić zwiększone bezpieczeństwo maszynistów[10]. Lokomotywa opcjonalnie może także mieć system ETCS[70].

Wyposażenie socjalne[edytuj | edytuj kod]
Wyposażenie socjalne (111Eb)

W lokomotywie znajduje się klimatyzacja z opcją ogrzewania produkcji Konvekty[22], lodówka, kuchenka mikrofalowa i toaleta w systemie zamkniętym produkcji TM Technischer Gerätebau. Wnętrze lokomotywy było projektowane we współpracy ze Związkiem Zawodowym Maszynistów Kolejowych w Polsce[17].

111Eb[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywa elektryczna typu 111Eb jest zbieżna konstrukcyjnie z pierwszym przedstawicielem rodziny Gama typu 111Ed, jednak nie jest ona wyposażona w dodatkowy agregat prądotwórczy. Ponadto w porównaniu z pierwowzorem jest ona wyposażona w nieco zmieniony pulpit maszynisty. Kokpit po lewej stronie ma dodatkową konsolę z radiotelefonem i przyciskami sterowania, natomiast na prawym słupku pulpitu umieszczono mikrofon radiotelefonu[71].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Eksploatacja lokomotyw Pesa Gama
Państwo Właściciel Przewoźnik Typ Liczba Oznaczenia Okres eksploatacji Źródło danych
 Polska Rail Capital Partners różni 111Ed 33 111Ed-002 ÷ 029
031 ÷ 037
od marca 2017 [72][73][74][75][76][77]
PCC Intermodal 111E 3 [78].
Pol-Miedź Trans 111Ed 1 111Ed-030 od 30 lipca 2021 [79][80]
PKP Intercity 111Db 10 SU160-001 ÷ 010 od 16 czerwca 2015 [81][82][44][83]
Koleje Mazowieckie 111Eb 2 111Eb-001 ÷ 002 od 31 stycznia 2016 [59][84][85]
Industrial Divison różni 111Eb 2 111Eb-003 ÷ 004 [74][86][36][87]
111Ed 1 111Ed-001 [88][89]
Pesa różni 111Db 1 111Db-001 [90]
PKP Intercity 111DE 1 111DE-001 [91][54]

PKP Intercity[edytuj | edytuj kod]

SU160-001 na stacji Rzeszów Główny

W 2014 PKP Intercity zamówiło 10 lokomotyw w wersji spalinowej. Lokomotywy zamówiono do obsługi tras: EłkKorsze, Ełk – Suwałki, RzeszówZamość, Rzeszów – Zagórz, KrzyżGorzów Wielkopolski i Piła – Krzyż[92]. Później postanowiono, że lokomotywy będą również obsługiwać trasę Rzeszów – Lublin[93].

W połowie maja 2015 PKP IC rozpoczęło jazdy testowe pierwszej dostarczonej lokomotywy z wagonami pasażerskimi bez pasażerów[81], a 16 czerwca rozpoczął jej normalną eksploatację[82]. Pod koniec lipca przewoźnik eksploatował już 3 lokomotywy[94]. W pierwszych tygodniach użytkowanie przebiegało z pewnymi problemami: podczas upałów dochodziło do przegrzewania się jednego z elementów przetwornicy pomocniczej, a także układ antypoślizgowy nie działał prawidłowo[94]. Dostawy lokomotyw zakończono z końcem października[83]. Dzięki zakupowi lokomotywy przewoźnik mógł zaprzestać wypożyczania lokomotyw SU46 od PKP Cargo[95].

Na początku stycznia 2016 część spalinowozów eksploatowanych przez przewoźnika uległa awariom związanym z silnymi mrozami i została wyłączona z użytku, przez co PKP Intercity zmuszone było uruchomić autobusową komunikację zastępczą na odcinkach RzeszówZagórz, Rzeszów – Zamość, Stróże – Zagórz, KrzyżGorzów Wielkopolski i Piła – Gorzów Wielkopolski[96]. Później komunikacja zastępcza była uruchomiana również na odcinku Ełk – Korsze[97]. Żeby ograniczyć utrudnienia związane z niedostępnością lokomotyw, Pesa użyczyła PKP IC własny prototypowy spalinowóz (111Db-001)[98][99] a PKP IC wypożyczył od České dráhy 5 dodatkowym lokomotyw spalinowych[100]. Według przedstawicieli Pesy jedną z przyczyn awarii było niewłaściwe paliwo[101], jednakże po wykonaniu ekspertyzy nie stwierdzono uchybień[102]. Ze względu na niedyspozycyjność lokomotyw przewoźnik zamierza naliczyć Pesie kary finansowe[103].

23 stycznia 2016 o godzinie 23:00, w związku z kolejnymi awariami mającymi miejsce od 20 stycznia, przewoźnik podjął decyzję o wycofaniu wszystkich lokomotyw serii SU160, jednakże 2 godziny później decyzja ta została wycofana[104]. Trzy dni później w kabinie maszynisty jednego z egzemplarzy pojawił się dym. Po tym zdarzeniu Urząd Transportu Kolejowego nieoficjalnie zapowiedział weryfikację i kontrolę tych lokomotyw[102].

Na początku kwietnia 2016 podano, że wskaźnik dostępność spalinowych gam wynosi 58,64% (zgodnie z podpisaną umową powinna wynosić 99,5%), jednakże około 60% wyłączeń wynikało z siły wyższej lub błędów ludzkich (kolizje ze zwierzętami i wykolejenie na stacji Białystok)[100].

W wakacje 2016 PKP IC po raz kolejny zmuszone było wprowadzić komunikację zastępczą do Zagórza i Zamościa w związku z brakiem dostępnych gam[105]. W lipcu na odcinku Rzeszów – Zamość komunikacja zastępcza została uruchomiona za 46 z 124 zaplanowanych połączeń[106]. W styczniu 2017 na Podkarpaciu po raz kolejny większość pociągów prowadzonych trakcją spalinową zostało odwołanych ze względu na wyłączenia gam z ruchu[107].

10 grudnia 2017, wraz z wprowadzeniem nowego rozkładu jazdy, gamy rozpoczęły obsługę odcinka Zamość – Hrubieszów[108]. W styczniu i lutym 2018 na Podkarpaciu ponownie wystąpiły problemy z dostępnością gam, przez co przewoźnik zmuszony był odwołać kilkadziesiąt połączeń. Według szefa zespołu PR producenta najczęstszymi przyczynami wyłączeń z ruchu były kolizje, uszkodzenia sprzęgła wynikające z eksploatacji po torowiskach o złym stanie technicznym oraz problemy z eksploatacją silników w okresie zimowym[109].

Pod koniec października 2018 w ruchu było 5 lokomotyw, 3 były wyłączone ze względu na uszkodzenia silników, a 2 ze względu na naprawy powypadkowe[110]. Według producenta przyczyną problemów z silnikami jest wada seryjna[111].

Ecco Rail[edytuj | edytuj kod]

W maju 2015 pierwszy egzemplarz elektrycznej Gamy będący własnością Pesy rozpoczął eksploatację w Ecco Rail. 8 lipca[36] lokomotywa ta została zakupiona przez Lokomotiv, ale użytkownik pojazdu nie uległ zmianie[86]. Tego samego dnia[36] zamówiono również kolejne 2 lokomotywy typu 111Ed[112]. Ostatecznie w 2016 dostarczone zostały elektrowozy w wersji 111Eb[74]. 1 września 2017 spółka Industrial Divison kupiła wszystkie 31 lokomotyw posiadanych przez spółkę Lokomotiv, w tym 3 gamy[87].

Koleje Mazowieckie[edytuj | edytuj kod]

111Eb-001 na stacji Warszawa Wschodnia

15 kwietnia 2014 podpisano umowę na dostawę 22 wagonów piętrowych Sundeck i dwóch lokomotyw Gama dla Kolei Mazowieckich[50]. Zgodnie z treścią zamówienia Pesa była zobowiązana dostarczyć do sierpnia 2015 20 wagonów środkowych, 2 sterownicze i 2 lokomotywy elektryczne o mocy 5600 kW i prędkości maksymalnej 160 km/h. Część dostarczonych wagonów miała zostać wykorzystana do wydłużenia zakupionych wcześniej składów push-pull, a część do stworzenia dwóch nowych składów[50][59].

W grudniu 2014 gotowe było pudło elektrycznej gamy typu 111Eb[113]. W połowie stycznia 2015 producent zadeklarował, że pierwsza lokomotywa zostanie ukończona do końca tamtego miesiąca[114]. Na początku września 2015 jedna z lokomotyw była zestawiona z wagonami w skład, którego testy na torze doświadczalnym Instytutu Kolejnictwa w Żmigrodzie zaplanowano na koniec tego miesiąca, drugi egzemplarz natomiast był wówczas w trakcie uruchamiania. Termin realizacji zamówienia został przesunięty na I dekadę grudnia 2015[115]. Pod koniec września na gdańskich targach Trako zaprezentowano lokomotywę 111Eb-001[116], a 6 października rozpoczęto jej testy ze składem Sundecków w Żmigrodzie[117]. 18 grudnia przewoźnik odebrał jedną z dwóch zamówionych lokomotyw i poinformował wówczas, że przewozy pojazdami z tego zamówienia chce rozpocząć w styczniu 2016[118]. 30 grudnia odebrany został drugi egzemplarz[119]. Eksploatację lokomotyw rozpoczęto 31 stycznia 2016[84].

3 stycznia 2019 lokomotywa 111Eb-002 została wyłączna z ruchu ze względu na usterkę szafy wysokiego napięcia, a 22 stycznia lokomotywa 111Eb-001 z powodu zaniku komunikacji magistrali danych WTB. Lokomotywa 111Eb-001 wróciła do przewoźnika po naprawie na przełomie lutego i marca[120].

Rail Capital Partners[edytuj | edytuj kod]

16 maja 2016 PESA i zarządzany przez Polski Fundusz Rozwoju Fundusz Inwestycji Infrastrukturalnych podpisały umowę wspólników dotyczącą spółki Rail Capital Partners – nowego poolu taborowego. Pesa ma w niej 51% udziałów, a II – pozostałe 49%. Zaplanowano, że spółka ma mieć 8 lokomotyw Gama w wersji 111Ed w przeciągu 2 lat[72]. Na początku maja 2017 na stanie poolu były 2 lokomotywy, pierwsza z nich weszła do ruchu w marcu, a druga w maju 2017. Druga z lokomotyw trafiła do spółki Pol-Miedź Trans[73]. Na początku sierpnia dysponowała 4 lokomotywami[74], które pod koniec września były użytkowane przez Kolprem, Pol-Miedź Trans i Orlen KolTrans[67][121]. 21 maja 2018 PKP Cargo podpisało z RCP miesięczną umowę dzierżawy jednej z 111Ed[122]. Z początkiem lipca lokomotywa 111Ed-004, które wcześniej służyła w Orlenie, rozpoczęła miesięczny testy w Zakładzie Południowym PKP Cargo[123]. Na początku września umowę wynajmu jednej lokomotywy podpisano z Pomorskim Przedsiębiorstwem Mechaniczno-Torowym, będącym spółką zależną PKP Polskich Linii Kolejowych[124]. W lipcu 2019 roku Rail Capital Partners zamówił dodatkowo dwanaście lokomotyw[1]. W maju 2020 została przekazana pierwsza Gama zamówiona przez RCB celem wydzierżawienia spółce AlzaCargo[77]. Ostatni elektrowóz przeznaczony dla poolu taborowego został dostarczony pod koniec sierpnia 2021 roku[1].

PCC Intermodal[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2021 przewoźnik zamówił trzy elektrowozy[78].

Pol-Miedź Trans[edytuj | edytuj kod]

7 lipca 2020 roku lokomotywa z silnikiem dojazdowym została zamówiona przez Pol-Miedź Trans[125]. Pod koniec lipca 2021 roku lokomotywa została przekazana[79][80]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 2013 – nagroda Dobry Wzór 2013 w kategorii Sfera publiczna[126]
  • 2013 – nagroda specjalna ministra gospodarki Wzór Roku 2013 dla najlepszego produktu zaprojektowanego przez polskiego projektanta i wyprodukowanego przez polskiego przedsiębiorcę[53]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Kurier Kolejowy, Wszystkie lokomotywy dla RCP dostarczone. PESA terminowo kończy kolejny kontrakt., Kurier Kolejowy, 31 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31].
  2. a b Paweł Terczyński. Lokomotywy serii SM42. „Świat Kolei”. 5/2013, s. 22. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  3. H.Cegielski – Fabryka Pojazdów Szynowych – Historia (pol.). fpspoznan.pl. [dostęp 2013-09-17].
  4. a b Paweł Terczyński. Pafawag – kronika produkcji. „Świat Kolei”. 10/2005, s. 18. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  5. Paweł Terczyński. Lokomotywa elektryczna serii EU07 (303E). „Świat Kolei”. ŚK 10/2002, s. 11–12. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  6. Ryszard Rusak. Od Pafawagu do Bombardiera. 60 lat Państwowej Fabryki Wagonów Pafawag we Wrocławiu.. „Świat Kolei”. ŚK 10/2005. s. 16. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  7. Paweł Korcz. TRAKO 2009. „Świat Kolei”. 11/2009, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  8. O firmie – Historia, Newag S.A. [dostęp 2014-09-23] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-07] (pol.).
  9. a b c d e Dariusz Kalinowski, Ryszard Rusak. Targi InnoTrans 2012. „Świat Kolei”. 10/2012, s. 12–15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  10. a b c d Lokomotywy. pesa.pl. [dostęp 2012-10-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-24)].
  11. Metro kupiło „kanciastą lokomotywę” dla Inspiro. rynek-kolejowy.pl, 2012-12-12. [dostęp 2013-08-29].
  12. PESA – historia firmy (pol.). pesa.pl. [dostęp 2015-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-11)].
  13. Paweł Terczyński: Atlas Lokomotyw 2007. Wyd. III. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2007, s. 17. ISBN 978-83-920757-7-6. (pol.)
  14. Ryszard Piech: Stary prawie jak nowy (pol.). InfoRail.pl, 2011-03-29. [dostęp 2013-09-17].
  15. Paweł Terczyński: Atlas wagonów towarowych. Poznań: Kolpress, 2011, s. 46,112,120,131,197. ISBN 978-83-933257-1-9.
  16. Cała gama lokomotyw. „Kreatorzy innowacji”. 2013, s. 24–25. ncbir.pl (pol.). 
  17. a b c d e f g h i Páté ročni období – část druhá. „Železniční magazín”. 11/2012, s. 32–33. M-presse plus (cz.). 
  18. mg: Pierwsze jazdy próbne Gama Marathon (pol.). Rynek Kolejowy, 2012-10-12. [dostęp 2012-10-12].
  19. Gama On Test (ang.). railvolution.net, 2012-12-05. [dostęp 2012-12-15].
  20. PESA: Gama pojechała 173 km/h (pol.). InfoRail.pl, 2013-01-17. [dostęp 2013-04-20].
  21. Świadectwo dopuszczenia do eksploatacji typu kolejowego 111Ed. „Elektroniczna baza świadectw dopuszczenia typu do eksploatacji”. T/2012/0895, 2012-12-18. utk.gov.pl. 
  22. a b c d e f g h i Dariusz Kalinowski. Lokomotywa elektryczna z pomocniczym napędem spalinowym typu 111Ed. „Świat Kolei”. 7/2013, s. 12–16. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  23. Maraton PESY już na szlaku (pol.). InfoRail.pl, 2013-01-15. [dostęp 2013-01-15].
  24. WYROK z dnia 18 marca 2014 r., t. KIO 408/14, uzp.gov.pl, s. 4 (pol.).
  25. PESA: Lotos Kolej sprawdził Gamę. Zero defektów (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2013-02-21. [dostęp 2013-02-21].
  26. Gama Marathon Passenger Debut (ang.). railvolution.net, 2013-03-02. [dostęp 2013-03-06].
  27. PKP Intercity S.A. przetestuje pierwszą polską lokomotywę z serii Gama. intercity.pl. [dostęp 2013-03-06].
  28. Harmonogram pracy Gamy (pol.). InfoRail.pl, 2013-03-05. [dostęp 2013-03-06].
  29. ARR: Gama jednak bez usterki (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2013-03-22. [dostęp 2013-04-20].
  30. PKP Intercity: Gdzie pojedzie Gama w kwietniu? (pol.). InfoRail.pl, 2013-04-19. [dostęp 2013-04-20].
  31. Gamę czeka krótka pauza (pol.). Rynek Kolejowy, 2013-04-23. [dostęp 2013-05-03].
  32. Gama ponownie na testach w Lotosie (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2013-05-21. [dostęp 2013-05-21].
  33. a b J. Chiżyński. 111Ed-001 na testach w PMT. „Świat Kolei”. 4/2014, s. 5. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  34. [PL] Orlen Koltrans evaluates the Gama Marathon (ang.). railcolor.net, 2014-06-24. [dostęp 2014-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-19)].
  35. Wykaz świadectw dopuszczenia do eksploatacji wydanych w 2014 roku (pol.). utk.gov.pl, 2017-01-10. [dostęp 2018-11-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-22)].
  36. a b c d e Lokomotiv kupił Gamę i chce jeszcze dwie. rynek-kolejowy.pl, 2015-07-08. [dostęp 2015-07-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-08)].
  37. Tabor kolejowy na targach TRAKO 2017 (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2017-09-26. [dostęp 2017-10-01].
  38. Gama spalinowa jest gotowa – w sierpniu badania (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2014-07-09. [dostęp 2014-07-10].
  39. Pierwsza Gama nie dla PKP Intercity (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-04-17. [dostęp 2014-04-17].
  40. a b InnoTrans: PESA pokazała spalinową GAMĘ w barwach PKP Intercity (pol.). inforail.pl, 2014-09-24. [dostęp 2014-09-24].
  41. First GAMA Diesel Starts Dynamic Testing (ang.). railvolution.net, 2014-10-22. [dostęp 2014-10-25].
  42. jm: Spalinowa Gama w PKP Cargo? Tylko na próbach (pol.). Rynek Kolejowy, 2014-12-15. [dostęp 2014-12-22].
  43. Spalinowa Gama poprowadziła wagony pasażerskie (pol.). Rynek Kolejowy, 2014-12-16. [dostęp 2014-12-22].
  44. a b Już trzy spalinowe Gamy w eksploatacji. rynek-kolejowy.pl, 2015-06-18. [dostęp 2015-06-18].
  45. Startuje Luxtorpeda 2.0. Pesa zbuduje dwutrakcyjną lokomotywę. rynek-kolejowy.pl, 2016-10-06. [dostęp 2016-10-08].
  46. PKP IC, Pesa oraz IPS Tabor stworzą nową lokomotywę (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2017-09-27. [dostęp 2018-01-05].
  47. Pesa ma opracować autonomiczną lokomotywę dla PKP Cargo. I zmodernizować Gagariny. rynek-kolejowy.pl, 2018-05-21. [dostęp 2018-10-14].
  48. a b Pesa z umową na budowę dwunapędowej, częściowo autonomicznej lokomotywy dla PKP Cargo. rynek-kolejowy.pl, 2018-09-19. [dostęp 2018-10-23].
  49. a b PKP Cargo, Pesa i IPS Tabor. Na czym polega nowy projekt?. rynek-kolejowy.pl, 2018-09-24. [dostęp 2018-10-23].
  50. a b c Pesa z umową na piętrusy dla Kolei Mazowieckich (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-04-15. [dostęp 2014-04-16].
  51. PKP Intercity GAMA Diesel Contract Signed. railvolution.net, 2014-09-10. [dostęp 2014-11-11].
  52. Pesa chce podwoić sprzedaż Gam i przygotowuje hybrydę, www.rynek-kolejowy.pl [dostęp 2021-01-12] (pol.).
  53. a b Wzór Roku 2013. iwp.com.pl. [dostęp 2016-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-12)].
  54. a b c Piotr Michalak, Wojciech Jakuszko, Innowacyjna uniwersalna lokomotywa dwunapędowa, „Zeszyty Naukowo-Techniczne Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Komunikacji w Krakowie”, 2 (119), Kraków: Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji Rzeczpospolitej Polskiej. Oddział w Krakowie, 2019, s. 149–158, ISSN 1231-9171, OCLC 648909227.
  55. a b Marek Sobaś, Tomasz Antkowiak, Dariusz Kalinowski. Wózek lokomotywy typu 111E. „Pojazdy Szynowe”. 4/2013, s. 29–43. Instytut Pojazdów Szynowych „Tabor”. ISSN 0138-0370 (pol.). 
  56. Lokomotywy multisystemowe (pol.). pesa.pl. [dostęp 2015-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-02)].
  57. Krzysztof Dyl, Ignacy Góra. Świadectwo dopuszczenia do eksploatacji typu kolejowego 111Db. „Elektroniczna baza świadectw dopuszczenia typu do eksploatacji”. T/2015/0003, 2015-02-26. utk.gov.pl (pol.). 
  58. 111Db GAMA
  59. a b c Jakie piętrusy i Gamy dla Kolei Mazowieckich? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-04-16. [dostęp 2014-04-16].
  60. a b Poznaliśmy bydgoski elektrowóz Maraton (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2012-09-18. [dostęp 2012-09-19].
  61. Jaka będzie dwutrakcyjna lokomotywa Gama z Pesy?. rynek-kolejowy.pl, 2016-10-06. [dostęp 2016-10-08].
  62. Dariusz Kalinowski. 111Ed na próbach z pociągami PKP Intercity. „Świat Kolei”. 4/2013, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  63. jm: Gama jechała 76 km/h na silniku spalinowym (pol.). Rynek Kolejowy, 2013-03-28. [dostęp 2013-06-06].
  64. Marek Graff. Testy lokomotywy Gama Marathon. „Technika Transportu Szynowego”. 4/2013, s. 13. Emi-press. ISSN 1232-3829 (pol.). 
  65. Dwunapędowa Gama – nowy model obsługi trakcyjnej w przewozach intermodalnych (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2015-12-09. [dostęp 2015-12-17].
  66. RW, AB: Co się zmieniło w lokomotywie Gama? (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2013-05-14. [dostęp 2013-07-23].
  67. a b Jakub Madrjas: Trako: Biało-czerwona Gama rozpędza spółkę Pesy i PFR (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2017-09-28. [dostęp 2017-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-29)].
  68. AB: Gama powraca na tory i nie rysuje wagonów (pol.). kurier-kolejowy.pl. [dostęp 2013-04-20].
  69. jm: Gama „przytarła” wagon PKP IC. UTK: To się zdarza (pol.). Rynek Kolejowy, 2013-03-22. [dostęp 2013-04-20].
  70. Pierwsze jazdy próbne Gama Marathon. rynek-kolejowy.pl, 2012-10-12. [dostęp 2013-10-08].
  71. Dariusz Kalinowski. Tabor szynowy na targach Trako 2015. „Świat Kolei”. 10/2015, s. 12–19. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  72. a b RCP: Osiem Gam Marathon w ciągu dwóch lat. rynek-kolejowy.pl, 2016-05-16. [dostęp 2017-05-09].
  73. a b Co z poolem taborowym Pesy i PFR?. rynek-kolejowy.pl, 2017-05-09. [dostęp 2017-05-09].
  74. a b c d Dostawy lokomotywy elektrycznych zrealizowane przez polskich producentów. inforail.pl, 2016-08-01. [dostęp 2017-09-02].
  75. Pesa dostarczyła RCP pierwszą lokomotywę Gama w ramach projektu intermodalnego, www.rynek-kolejowy.pl, 2 października 2020 [dostęp 2022-01-02] (pol.).
  76. Ilostan pojazdów trakcyjnych [dostęp 2022-01-02].
  77. a b Kurier Kolejowy, Pierwsza Gama Marathon dla AlzaCargo przekazana, Kurier Kolejowy, 20 maja 2021 [dostęp 2021-05-21].
  78. a b Bartłomiej Supernak, PCC Intermodal zamówił w Pesie trzy elektrowozy Gama, inwestycje.pl, 9 lipca 2021 [dostęp 2021-07-09].
  79. a b Redakcja, Pesa przekazała lokomotywę Gama Marathon z silnikiem dojazdowym dla PMT, NaKolei, 30 lipca 2021 [dostęp 2021-07-30].
  80. a b Kurier Kolejowy, Lokomotywa Gama Marathon z Pesa dla Pol Miedź Trans przekazana!, Kurier Kolejowy, 30 lipca 2021 [dostęp 2021-07-30].
  81. a b PKP IC testuje już nowe Gamy (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2015-05-13. [dostęp 2015-05-14].
  82. a b Spalinowa Gama już w trasie. rynek-kolejowy.pl, 2015-06-16. [dostęp 2015-06-16].
  83. a b Wszystkie Gamy dla Intercity dostarczone. rynek-kolejowy.pl, 2015-10-30. [dostęp 2015-10-30].
  84. a b Jakub Madrjas: Pierwsze piętrowe Sundecki Pesy już na torach. rynek-kolejowy.pl, 2016-02-01. [dostęp 2016-02-01].
  85. Ilostan pojazdów trakcyjnych [dostęp 2021-06-17].
  86. a b Locomotiv kupuje Gamę Marathon. rynek-kolejowy.pl, 2015-07-07. [dostęp 2015-07-07].
  87. a b Industrial Division powiększa swój tabor o kolejne 36 lokomotyw. rynek-kolejowy.pl, 2017-09-08. [dostęp 2017-11-01].
  88. Ilostan pojazdów trakcyjnych [dostęp 2021-06-17].
  89. Wózki i pudło Gamy już gotowe (pol.). Rynek Kolejowy, 2011-12-09. [dostęp 2012-03-28].
  90. Ilostan pojazdów trakcyjnych [dostęp 2021-07-09].
  91. NaKolei, Pesa ma gotową hybrydową lokomotywę! Prototyp już po pierwszych jazdach testowych, NaKolei, 17 lutego 2022 [dostęp 2022-02-18].
  92. Tak wygląda spalinowa Gama dla PKP Intercity (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2014-09-04. [dostęp 2014-09-04].
  93. PKP Intercity zmienia zastosowanie spalinowych Gam (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2015-07-13. [dostęp 2015-07-13].
  94. a b Gamy IC z chorobami wieku dziecięcego. rynek-kolejowy.pl, 2015-07-29. [dostęp 2015-08-05].
  95. Dostępność spalinówek, a raczej jej brak. inforail.pl, 2016-04-08. [dostęp 2016-04-23].
  96. Stadler i Pesa tłumaczą przyczyny awarii swoich pojazdów. rynek-kolejowy.pl, 2016-01-04. [dostęp 2016-01-04].
  97. Michał Szymajda: Zamiast pociągu pojedzie Krzyś. Męczarnia z komunikacją zastępczą trwa. rynek-kolejowy.pl, 2016-02-01. [dostęp 2016-02-03].
  98. Spalinowe lokomotywy Gama wracają na tory. rynek-kolejowy.pl, 2016-01-07. [dostęp 2016-01-07].
  99. 111Db-001 z TLK „Staszic” [Lublin]. 2015-01-16. [dostęp 2015-01-17].
  100. a b MIB: Komunikacja zastępcza za unieruchomione Gamy kosztowała 200 tys. zł. rynek-kolejowy.pl, 2016-04-08. [dostęp 2016-04-23].
  101. Pesa: Za część awarii lokomotyw Gama odpowiadało niewłaściwe paliwo. rynek-kolejowy.pl, 2016-01-14. [dostęp 2016-01-14].
  102. a b Łukasz Kuś, Jakub Madrjas: Dym w Gamie i kolejne kłopoty. UTK zajmie się lokomotywami IC [aktualizacja]. rynek-kolejowy.pl, 2016-01-26. [dostęp 2016-01-27].
  103. Łukasz Kuś: PKP Intercity naliczają kary. inforail.pl, 2016-01-21. [dostęp 2016-01-24].
  104. Łukasz Kuś: PKP Intercity wycofało z eksploatacji lokomotywy Gama. rynek-kolejowy.pl, 2016-01-24. [dostęp 2016-01-24].
  105. Znów problem z Gamami. Nie kursują pociągi IC do Zagórza i Zamościa. rynek-kolejowy.pl, 2016-08-03. [dostęp 2016-08-08].
  106. Komunikacja zastępcza za Gamy była, ale wcale nie za często. inforail.pl, 2016-09-29. [dostęp 2016-09-30].
  107. Podkarpackie Gamy wrócą na tory jeszcze w styczniu. rynek-kolejowy.pl, 2017-01-18. [dostęp 2017-01-19].
  108. Spore problemy z realizacją połączeń PKP Intercity do Hrubieszowa. rynek-kolejowy.pl, 2017-12-24. [dostęp 2017-12-27].
  109. Połączenia (bez)nadziei. Pół setki pociągów odwołanych w miesiąc. rynek-kolejowy.pl, 2018-02-16. [dostęp 2018-02-17].
  110. W PKP Intercity jeździ tylko 5 z 10 spalinowych SU160 Gama. rynek-kolejowy.pl, 2018-10-31. [dostęp 2018-11-01].
  111. Producent powinien był wymienić silniki lokomotyw Gama?. rynek-kolejowy.pl, 2019-01-14. [dostęp 2019-01-14].
  112. Michał Szymajda. Lokomotiv chwali i kupuje elektryczne Gamy. „Rynek Kolejowy”. 10/2015, s. 180. Warszawa: Zespół Doradców Gospodarczych „Tor”. ISSN 1644-1958 (pol.). 
  113. Pierwsze pudło Gamy dla Kolei Mazowieckich odebrane (pol.). Rynek Kolejowy, 2015-01-09. [dostęp 2015-01-09].
  114. AB: Pierwszy push-pull Pesy powstanie za 3 miesiące. kurier-kolejowy.pl, 2015-01-19. [dostęp 2015-12-20].
  115. ms: Dostawa lokomotyw i wagonów piętrowych dla KM z lekkim opóźnieniem. rynek-kolejowy.pl, 2015-09-04. [dostęp 2015-09-05].
  116. jm: Pociągi już na torach Trako! Zobacz zdjęcia. rynek-kolejowy.pl, 2015-09-21. [dostęp 2015-09-23].
  117. KM Double Deck Carriages On Test At Źmigród (ang.). railvolution.net, 2015-10-07. [dostęp 2015-12-20].
  118. Koleje Mazowieckie: Pierwsze piętrowe wagony Sundeck odebrane przez Koleje Mazowieckie. rynek-kolejowy.pl, 2015-12-18. [dostęp 2015-12-18].
  119. Koleje Mazowieckie: Wszystkie wagony piętrowe Sundeck i lokomotywy Gama odebrane przez KM. rynek-kolejowy.pl, 2015-12-30. [dostęp 2015-12-30].
  120. Gamy Kolei Mazowieckich uziemione od ponad miesiąca. rynek-kolejowy.pl, 2019-02-28. [dostęp 2019-02-28].
  121. Orlen KolTrans chce wycofać ET22. W zamian nowoczesne lokomotywy. inforail.pl, 2018-02-12. [dostęp 2018-02-09].
  122. PKP Cargo wydzierżawiło Gamę Marathon od Pesy i PFR. rynek-kolejowy.pl, 2018-05-21. [dostęp 2018-10-14].
  123. Gama rozpoczęła testy w PKP CARGO. inforail.pl, 2018-07-06. [dostęp 2018-10-14].
  124. PESA Gama Marathon w spółce zależnej od PKP PLK. inforail.pl, 2018-09-04. [dostęp 2018-10-22].
  125. Adrian Izydorek, Pesa dostarczy lokomotywę Gama Marathon dla Pol Miedź Trans, NaKolei.pl, 7 lipca 2020 [dostęp 2021-07-30].
  126. Dobry Wzór 2013 w Sferze Publicznej. iwp.com.pl. [dostęp 2016-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-12)].