Fablok 6D

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z SM42)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fablok 6D
SM42 w Bielsku-Białej
SM42 w Bielsku-Białej
Producent Polska Fablok Chrzanów
Lata budowy 1963–1993
Układ osi Bo’Bo’[1]
Masa służbowa 70 t[1]
Długość ze zderzakami 14 240 mm[1]
Szerokość 3173 mm
Wysokość 4400 mm
Rozstaw osi skrajnych 10 100 mm
Średnica kół 1100 mm
Zapas paliwa 2840 l[1]
Typ silnika spalinowego a8C22/MTU
Moc znamionowa 588 kW (800 KM)[1]
Maksymalna siła pociągowa 228 kN[1]
Rodzaj przekładni elektryczna
Prędkość konstrukcyjna 90 km/h[1]
Nacisk osi na szyny 175 kN
System hamulca Oerlikon
Sterowanie wielokrotne jest
System ogrzewania brak
Portal Portal Transport szynowy

Fablok 6D (typy fabryczne Ls800E i Ls800P, typ konstrukcyjny 6D wraz z podtypami, seria PKP SM42) – normalnotorowa manewrowa lokomotywa spalinowa produkowana w zakładach Fablok w Chrzanowie w latach 1963–1992 oraz oferowana do 2013. W sumie wyprodukowano i dostarczono 1822 egzemplarze tego typu, w tym 1157 dla PKP.

Lokomotywy SM42 są obecnie najpopularniejszą serią lokomotyw w Polsce (w grudniu 2009 istniały 1224 egzemplarze, w tym 867 w barwach PKP Cargo).

Historia[edytuj]

Lokomotywa typu 6D została zaprojektowana przez Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego z Poznania w latach 1958–1962, a następnie jej wykonanie zostało zlecone zakładom Fablok z Chrzanowa[2]. Spalinowozy te skonstruowano z przeznaczeniem do ciężkich prac manewrowych, a także prowadzenia lekkich pociągów towarowych. Najważniejszym czynnikiem była jednak kwestia wyeliminowania parowozów z pracy manewrowej oraz zdolność do formowania cięższych składów dla nowo wprowadzanych ciężkich lokomotyw spalinowych serii ST43 i ST44 oraz elektrycznych ET21. SM42 to pierwsze krajowe lokomotywy spalinowe większej mocy, dzięki którym wprowadzenie trakcji spalinowej na PKP nabrało większego tempa.

Spalinowozy od numeru 521 wyposażone zostały w lżejsze wózki typu 1LN bez belki bujakowej. W latach 70. 39 sztuk wyposażono w instalację ogrzewania 500 V z zasilaniem z prądnicy głównej, tworząc typ 101D. W latach 1971–1977 przejęto trzy sztuki z kolei przemysłowych. Produkcja dla PKP trwała do 1981, a następnie w niewielkim zakresie od 1985 do 1992[2]. Na bazie SM42 powstała także prototypowa lokomotywa akumulatorowa EPA42[3].

Oprócz produkcji dla przewoźnika państwowego, w latach 1969–1992 wyprodukowano także 622 egzemplarze dla kolei przemysłowych. W latach 1972–1975 wyeksportowano 37 lokomotyw w ramach zamówienia dla Kolei Marokańskich (seria DG200). W 1982 przedsiębiorstwo Dromex, budujące drogi w Iraku, zamówiło 6 lokomotyw SM42 w wersji podobnej do dostarczanych dla Maroka[2].

Lokomotywa była oferowana w wersji fabrycznej 6Da i zmodernizowanej 6Da/R do maja 2013[4], gdy została ogłoszona upadłość likwidacyjna Fabloku[5].

Produkcja i modernizacje lokomotyw typu 6D
Typ
fabryczny
Typ
konstrukcyjny
Producent lub
modernizator
Lata
budowy
Liczba
sztuk
Odbiorca
Ls800E 6D Fablok 1963–1972 1157 PKP [2]
6Da 1972–1992 [2]
Ls800P 6D Fablok 1969–1972 622 koleje przemysłowe [2]
6Da 1972–1992 [2]
Ls800/M 6DM Fablok 1973–1975 37 ONCF (Maroko) [2][6]
6DI Fablok 1982 6 Dromex (Irak) [2]
6Dc ZNTK Piła 1996 1 PKP [2]
Ls1000 6Dd PTKiGK Rybnik 1997–2002 2 PTKiGK Rybnik [2]
6De ZNTK Poznań od 1998 [7]
6Df ZNTK Poznań od 2002 [8]
6Dg Newag od 2007 ponad 160 [2][9]
6Dh Tabor Dębica od 2008 [10]
6Dk Pesa 2010–2012 6 PKP Cargo [9]
6Dl Newag 2014–2015 10 PKP Intercity [9]

Konstrukcja[edytuj]

Kabina maszynisty

SM42 to jednokabinowa 4-osiowa lokomotywa o układzie osi Bo'Bo' z przekładnią elektryczną i elektropneumatycznym sterowaniem. Źródłem mocy jest silnik spalinowy z zapłonem samoczynnym oznaczony jako a8C22 o mocy 800 KM (590 kW), którego producentem były Zakłady Cegielskiego w Poznaniu. Silnik ten posiada nietypowy dla silnika widlastego kąt rozwidlenia cylindrów wynoszący zaledwie 50 stopni. Kąt ten był podyktowany koniecznością uzyskania możliwie wąskiego silnika i całego przedziału silnikowego lokomotywy, celem zachowania widoczności z kabiny maszynisty. Silnik ten nie jest przez to dobrze wyrównoważony, przez co generowane są drgania. Silnik wysokoprężny napędza prądnicę główną (prądu stałego), skąd prąd kablami płynie do szafy sterowniczej, a stamtąd do czterech silników trakcyjnych na wózkach (1 silnik na oś). Maszynista kręcąc nastawnikiem zmienia wzbudzenie wzbudnicy, co powoduje zmianę wzbudzenia prądnicy głównej i w efekcie zmianę napięcia na zaciskach prądnicy głównej. Regulacji mocy i obrotów silnika spalinowego dokonuje regulator obrotów Woodward przez zmianę dopływu ilości paliwa do cylindrów. Regulator Woodward wpływa też na wzbudzenie wzbudnicy.

Lokomotywa wyposażona jest w czuwak aktywny.

Lokomotywa SM42 ma dwa stopnie usprężynowania: rama wózka względem maźnic (łożysk zestawów kołowych) za pomocą resorów piórowych i podkładek gumowych oraz osprężynowanie między ostoją lokomotywy a ramą wózka.

Lokomotywa SM42 umożliwia pracę w trakcji podwójnej (o ile nie dokonano zmian w aparaturze). Z jednego miejsca można wtedy sterować dwoma jednostkami.

Modernizacje[edytuj]

6Dc[edytuj]

W 1996 Biuro Konstrukcyjne przy ZNTK Piła przy współudziale OBRPS i CBK PKP opracowało projekt modernizacji lokomotywy typu 6D do typu 6Dc z wykorzystaniem podzespołów importowanych z Niemiec. Zmodernizowano lokomotywę SM42-039, w której zamontowano wysokoobrotowy silnik MTU o większej mocy, prądnicę główną prądu przemiennego, nową amortyzowaną kabinę maszynisty, urządzenia do smarowania obrzeży kół i halogenowe reflektory. Zastosowano także możliwość kierowania pojazdem drogą radiową. Lokomotywa otrzymała nowe oznaczenie SM42-2000[2].

6Dd[edytuj]

Niecały rok po wybudowaniu lokomotywy SM42-2000, PTKiGK z Rybnika przystąpiło do przebudowy lokomotyw typu 6D do typu 6Dd. W latach 1997–1999 lokomotywę SM42-2356 zmodernizowano własnymi siłami we własnych warsztatach. Zamontowano w niej importowany agregat napędowy MTU o mocy 1065 KM, maszyny elektryczne produkcji Domel Drivers oraz agregat sprężarkowy OBRPS. Oznaczenie zmieniono na Ls1000-01. W 2002 PTKiGK przebudowało również lokomotywę SM42-2197 oznaczając ją jako Ls1000-02[2].

6Dg[edytuj]

SM42-1501
 Osobny artykuł: Newag 6Dg.

Od 2007 zakłady Newag, przy współpracy projektowej z Instytutem Pojazdów Szynowych Politechniki Krakowskiej, przeprowadzają kompleksowe modernizacje lokomotyw SM42 oznaczonych jako 6Dg. Ze starych maszyn pozostaje tylko ostoja i wózki. W skład zespołu prądotwórczego wchodzi silnik spalinowy CATERPILLAR C27 oraz prądnica główna prądu przemiennego oraz prądnica pomocnicza. W związku z tym obniżone zostają przedziały maszynowe i elektryczne. Lokomotywa zyskuje nowy kształt zewnętrzny oraz ergonomiczną kabinę maszynisty z dużymi szybami czołowymi, znacznie poprawiającymi widoczność szlaku. Pierwsze trzy egzemplarze lokomotywy wyprodukowane zostały dla ISD Huta Częstochowa. W październiku 2009 wyprodukowany został czwarty egzemplarz – zamówiony przez PKP Cargo z bardzo bogatym i nowoczesnym wyposażeniem. Otrzymała oznaczenie SM42-1201 (seria 6Dg).

Obecnie w Newagu produkowane są kolejne egzemplarze 6Dg dla PKP Cargo[11]. Zmodernizowana 6Dg-01 będąca własnością Huty Częstochowa została zaprezentowana na Międzynarodowych Targach Kolejowych Trako 2007 w Gdańsku[12], a SM42-1501 w barwach PKP Cargo na targach Trako 2009[13].

W 2011 powstała wersja 6Dg/A w wersji z mocniejszymi silnikami. Lokomotywy zostały zamówione przez Przedsiębiorstwo Transportu Kolejowego KOLTAR[14].

6Dk[edytuj]

SM42-1603

Eksploatacja lokomotyw manewrowych pokazała, że podczas manewrów bardzo rzadko wykorzystuje się pełną moc silnika, co powoduje niepotrzebne zużywanie paliwa oraz skraca trwałość silnika. Jednakże czasami podczas manewrów potrzeba pełnej mocy co powoduje, że zmniejszenie mocy silnika nie wchodzi w grę. Dobrym rozwiązaniem jest za to użycie dwóch mniejszych silników o tej samej lub jeszcze lepiej różnej mocy. Co pozwala na wykorzystanie jednego, drugiego lub dwóch silników naraz. Takie rozwiązanie było przetestowane w 1997 podczas modernizacji lokomotywy dla Huty Częstochowa. Problemem tej lokomotywy jest jednak niesymetryczność i brak miejsca na drugi silnik. Problem ten został rozwiązany poprzez zbudowanie całkowicie nowego pudła. Z oryginalnej lokomotywy pozostała tylko ostoja i wózki, które jednak też zostały nieco przebudowane[15]. Zmodernizowana SM42-1601 została zaprezentowana na Międzynarodowych Targach Kolejowych Trako 2009 w Gdańsku[13]

Takie rozwiązanie zastosowała Pesa Bydgoszcz wraz z CZ Loko przebudowując lokomotywę SM42 poprzez przestawienie na środek kabiny maszynisty i montując dwa agregaty napędowe bazujące na bardzo trwałych silnikach Caterpillar C15 i alternator trakcyjny produkcji Siemensa wraz z przekształtnikami. Agregaty mogą pracować w różnych kombinacjach, a moc całkowita pojazdu jest większa niż fabrycznej SM42 – w czasie pracy na dwóch agregatach lokomotywa osiąga moc około 800 kW. Ponadto modernizacja pozwoliła na zastosowanie budowy modułowej, co stanowi ewenement na skalę kraju w zakresie modernizacji SM42 i znacząco ułatwia obsługę serwisową lokomotywy.

Do 2012 przebudowano w ten sposób łącznie 6 lokomotyw[9].

6Dl[edytuj]

SU42-1003

We wrześniu 2013 PKP Intercity zamówiło w Newagu 10 przebudów lokomotyw typu 6D[16] na dwuagregatową lokomotywę typu 6Dl z systemem zasilania składu pociągu w energię elektryczną. Z końcem 2013 rozpoczęto prace nad projektem[17], 16 sierpnia 2014 pierwsza z zamówionych lokomotyw została przyjęta na stan IC Gdynia[18], a w maju 2015 zakończono realizację zamówienia[9].

Lokomotywy zmodernizowane do typu 6Dl[9]
Oznaczenie po mod. Oznaczenie przed mod. Rok produkcji Data zakończenia mod.
SU42-1001 SM42-576 1973 12 sierpnia 2014
SU42-1002 SM42-643 1973 31 stycznia 2015
SU42-1003 SM42-179 1969 6 marca 2015
SU42-1004 SM42-574 1973 3 marca 2015
SU42-1005 SM42-1008 1978 26 marca 2015
SU42-1006 SM42-429 1971 3 kwietnia 2015
SU42-1007 SM42-189 1969 14 kwietnia 2015
SU42-1008 SM42-563 1973 23 kwietnia 2015
SU42-1009 SM42-604 1973 6 maja 2015
SU42-1010 SM42-530 1972 12 maja 2015

18D[edytuj]

SM42-3101

We wrześniu 2013 PKP Intercity zamówiło w Newagu 10 przebudów lokomotyw typu 6D[16] na jednoagregatową lokomotywę typu 18D z systemem jazdy akumulatorowej. Z końcem 2013 rozpoczęto prace nad projektem[17], a 8 kwietnia 2014 na torze doświadczalnym Instytutu Kolejnictwa w Węglewie miały miejsce testy pierwszej lokomotywy. Do regularnej służby weszła ona na początku czerwca 2014[19], a całość zamówienia zrealizowano do listopada 2014[9].

Lokomotywy zmodernizowane do typu 18D[9]
Oznaczenie po mod. Oznaczenie przed mod. Rok produkcji Data zakończenia mod.
SM42-3001 SM42-396 1971 22 lipca 2014
SM42-3002 SM42-561 1972 25 lipca 2014
SM42-3003 SM42-980 1978 26 lipca 2014
SM42-3004 SM42-027 1967 28 lipca 2014
SM42-3005 SM42-121 1968 28 lipca 2014
SM42-3101 SM42-635 1973 28 lipca 2014
SM42-3102 SM42-479 1972 8 sierpnia 2014
SM42-3103 SM42-514 1972 28 października 2014
SM42-3104 SM42-642 1973 8 listopada 2014
SM42-3105 SM42-524 1972 21 listopada 2014

Eksploatacja przez innych przewoźników[edytuj]

SM42 w barwach Lotos Kolej

Na kolejach przemysłowych lokomotywy serii SM42 dostarczane były w latach 1967–1992 i oznaczane są jako Ls800P z numerami taborowymi od 2001 wzwyż. Najczęściej lokomotywy spalinowe SM42 wykorzystywane są przy obsłudze bocznic kolejowych, natomiast rzadziej w ruchu pociągów towarowych. Od lat 90. przewoźnicy prywatni poddają lokomotywy kompleksowym remontom i modernizacjom, m.in. poprzez przystosowanie do sterowania za pomocą radia, montaż nowych silników i oprzyrządowania. Najbardziej zaawansowaną tego typu modernizacją jest przebudowana w latach 1997–1999 lokomotywa Ls1000, należąca do PTKiGK w Rybniku. Oprócz wymiany silnika na wysokoprężny MTU o większej mocy i montaż nowej prądnicy typu LSG-850-90, zastosowano także nową, amortyzowaną kabinę maszynisty z wejściami z pomostów oraz ergonomiczne fotele i nowoczesne urządzenia sterowania. W 2002 przebudowano kolejną lokomotywę.

Dwadzieścia dwie lokomotywy SM42 pozostają w użytkowaniu przez Przedsiębiorstwo Usług Kolejowych Kolprem w Dąbrowie Górniczej. Użytkowane przez PUK Kolprem lokomotywy poddawane są modernizacji, polegającej na zabudowie sterowania zdalnego lokomotywą szwedzkiej firmy Akerstroms. Modernizacja umożliwia obsługę lokomotywy przez jedną osobę, posiadającą uprawnienia maszynisty i ustawiacza. Sterowanie lokomotywą odbywa się zdalnie, poprzez nadajnik zdalnego sterowania, za pomocą którego maszynista kieruje lokomotywą, z maksymalnej odległości 1 km.

Ciekawostki[edytuj]

Wśród maszynistów i miłośników kolejnictwa w Polsce spalinowóz serii SM42 jest nazywany Stonka lub Łaciata[20]

Lokomotywa SM42 sprzedana do Maroka jest widoczna w kadrze filmu Klejnot Nilu (Czas: 1.12.50 - 1.20.20).

Przypisy

  1. a b c d e f g Lokomotywa spalinowa SM42. www.lotos.pl. [dostęp 2011-03-14].
  2. a b c d e f g h i j k l m n Lokomotywa spalinowa typu 6D (Ls800E). W: Bogdan Pokropiński: Lokomotywy spalinowe produkcji polskiej. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2009, s. 96-109. ISBN 978-83-206-1731-3. (pol.)
  3. Paweł Rydzyński. Lokomotywy manewrowe – Unia chce zmian. „Rynek Kolejowy”. 11/2009, s. 46-50. Warszawa: Zespół Doradców Gospodarczych „Tor”. ISSN 1644-1958 (pol.). 
  4. Lokomotywy (pol.). fablok.com.pl. [dostęp 2016-01-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-01)].
  5. Przełom.pl: Sąd ogłosił upadłość Fabloku (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-05-23. [dostęp 2016-01-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-15)].
  6. Inne wyroby i wydarzenia (pol.). fablok.com.pl. [dostęp 2016-01-20].
  7. Świadectwo Nr T/2001/0197 dopuszczenia do eksploatacji typu pojazdu szynowego
  8. Świadectwo Nr T/2002/0050 dopuszczenia do eksploatacji typu pojazdu szynowego
  9. a b c d e f g h Paweł Terczyński. Lokomotywy typów 18D i 6Dl PKP Intercity. „Świat Kolei”. 9/2015, s. 12-17. Łódź: Emi-Press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  10. Świadectwo Nr T/2008/0116 dopuszczenia do eksploatacji typu pojazdu kolejowego
  11. Paweł Terczyński. Zmodernizowana lokomotywa SM42 typu 6Dg PKP Cargo. „Świat Kolei”. 1/2011, s. 12-13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  12. Jacek Goździewicz. Tabor na TRAKO 2007 lokomotywy. „Świat Kolei”. 11/2007, s. 12-13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  13. a b Paweł Korcz. TRAKO 2009. „Świat Kolei”. 11/2009, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  14. Jacek Chiżyński. 6Dg/A w spółce PTK KOLTAR. „Świat Kolei”. 3/2012, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  15. Paweł Terczyński. Dwusilnikowa lokomotywa SM42 typu 6Dk. „Świat kolei”. 2/2012, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5692. 
  16. a b Newag zmodernizuje spalinowe lokomotywy Intercity. Pojadą w góry i nad morze. (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-09-25. [dostęp 2013-10-2].
  17. a b 2013 SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPY KAPITAŁOWEJ NEWAG. newag.pl, 2014-03-14. [dostęp 2014-03-25].
  18. http://rail.phototrans.eu/15,1285,6.html
  19. SM42-18D Newagu dla PKP Intercity: Dane techniczne (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-06-13. [dostęp 2015-11-22]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  20. Przezwiska lokomotyw. [dostęp 14 marca 2011].