Teofipol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teofipol
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Khmelnytskyi Oblast.svg chmielnicki
Rejon teofipolski
Data założenia 1420
Nr kierunkowy +380 344
Kod pocztowy 30600-30608
Położenie na mapie obwodu chmielnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu chmielnickiego
Teofipol
Teofipol
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Teofipol
Teofipol
Ziemia49°50′31″N 26°24′43″E/49,841944 26,411944
Portal Portal Ukraina

Teofipol lub Teofilpol (ukr. Теофі́поль, dawniej Kamień [do XVI wieku], Kamień Czowhański [XVII wiek], Czowhań [1681-1740]), Biały Kamień – osiedle typu miejskiego w obwodzie chmielnickim Ukrainy, siedziba władz rejonu teofipolskiego.

Leży nad rzeką Połtwa, w 2001 ludność miasta liczyła 7161 mieszkańców. W sąsiedztwie miasta znajduje się duża cukrownia.

Historia[edytuj]

Miejscowość założona w 1420 na prawie magdeburskim jako posiadłość Sieniutów i zwana była wówczas Kamieniem, a potem Białym Kamieniem. Za czasów kolejnych posiadaczy, rodziny Czołhańskich, nazywano ją Kamieniem Czołhańskim lub Czołhanem. Pod koniec XVII stulecia, około 1681 r., dobra nabył hetman wielki koronny Stanisław Jan Jabłonowski (1634–1702). Teofilpol był jedną z siedzib jego syna – chorążego wielkiego koronnego Aleksandra Jana Jabłonowskiego (zm. 1723), a następnie stał się głównym miejscem rezydencji  wdowy – Teofili z Sieniawskich. Zapewne za jej czasów nastąpiła zmiana nazwy miejscowości, upamiętniona wielokrotnie przytaczanymi anegdotami. Po śmierci Teofili w 1754 roku majątek przejął wojewoda nowogródzki książę Józef Aleksander Jabłonowski (1711–1777), a po zgonie ojca dobra odziedziczyła starsza córka – Teofila Strzeżysława Sapieżyna. Była ona od 1761 roku żoną krajczego litewskiego Józefa Sapiehy (1737–1792). Teofila po separacji osiedliła się najpierw  w sapieżyńskich Wisznicach, a następnie (od ok. 1792 r.) zamieszkała w Teofilpolu, gdzie przeniosła słynną bibliotekę lachowiecką (część z niej przekazała w 1805 r. Liceum Krzemienieckiemu). Po śmierci została pochowana w Teofilpolu jako jedyna z przedstawicieli obu rodów. Kolejnym spadkobiercą Teofilpola był Aleksander Antoni Sapieha (1773–1812) miecznik Księstwa Warszawskiego, adiutant cesarza Napoleona I, żonaty z Anną Jadwigą Zamoyską. Ten podróżnik, przyrodnik, mecenas, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie (od 1800 r.) jest uznawany za jednego z twórców polskiej geologii i mineralogii. Ostatnim właścicielem miejscowości był książę Leon Ludwik Sapieha (1803–1878), późniejszy marszałek Sejmu Galicyjskiego. Z powodu udziału w powstaniu listopadowym władze rosyjskie skonfiskowały mu majątek.

W 1895 w miejscowości urodził się Stanisław Zieliński - polski dowódca wojskowy, porucznik piechoty Wojska Polskiego II RP i komisarz Policji Państwowej II RP.

Pałac[edytuj]

Przypuszczalnie to Teofila z Sieniawskich Jabłonowska wybudowała w latach 30 XVIII wieku rezydencję znaną z widoku Napoleona Ordy. Projektantem był prawdopodobnie Francesco Capponi[1]. Pałac został przebudowany w XIX wieku. Pałac był piętrowy, miał plan prostokątny i był nakryty dachem mansardowym. Na narożach znajdowały się pawilony alkierzowe.

Majątek został skonfiskowany po 1831 roku za udział Leona Sapiehy w Powstaniu listopadowym.

Kościół Trynitarzy[edytuj]

Kościół barokowy z połowy XVIII wieku zaprojektował Franciszek Placidi i ufundował Józef Aleksander Jabłonowski. Kościół ten wraz z klasztorem trynitarzy z 1742 roku został zburzony w XX wieku.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]