6 Pułk Strzelców Podhalańskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 6 Pułku Strzelców Podhalańskich. Zobacz też: 6 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 6.
6 Pułk Strzelców Podhalańskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 24 września 1939
Nazwa wyróżniająca Podhalańczycy
Tradycje
Święto 9 maja
Nadanie sztandaru 1928
Rodowód 2 pułk strzelców im. Tadeusza Kościuszki
5 pułk strzelców pieszych
Kontynuacja 21 Brygada Strzelców Podhalańskich
Dowódcy
Pierwszy ppłk Alfons Chaillot
Ostatni ppłk dypl. Mieczysław Dobrzański
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, wojna polsko-ukraińska
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Sambor, Drohobycz
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 2 Dywizja Górska
22 Dywizja Piechoty Górskiej

6 Pułk Strzelców Podhalańskich (6 pspodh.) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku[edytuj | edytuj kod]

4 grudnia 1918 w miejscowości Santa Maria Capua Vetere we Włoszech z jeńców Cesarskiej i Królewskiej Armii narodowości polskiej zorganizowany został 2 pułk strzelców im. Tadeusza Kościuszki.

14 stycznia 1919 roku I batalion przetransportowany został do miejscowości Tonnoy w pobliżu Nancy, gdzie po uzupełnieniu ochotnikami z Ameryki Północnej i jeńcami Armii Cesarstwa Niemieckiego z obozów we Francji i Anglii oraz zasileniu kadrą oficerską i podoficerską francuskiego 411 pułku piechoty stał się bazą dla organizowanego 5 pułku strzelców polskich. 8 lutego formowanie oddziału zostało zakończone. Dziesięć dni później jednostka przeniesiona została do Bulgnéville (dowództwo pułku i III batalion), Saint Quen les Troyes (I batalion) i Saulxures les Julgneville (II batalion). 23 lutego do oddziału wcielono 13 oficerów i 300 żołnierzy z II batalionu 2 pułku strzelców im. Tadeusza Kościuszki. 8 marca gen. Józef Haller, dowódca Armii Polskiej we Francji dokonał przeglądu pułku. Trzy dni później do jednostki przybyło kolejnych dwóch oficerów i 300 szeregowych, jeńców wojennych z zaboru austriackiego i Stanów Zjednoczonych. 5 kwietnia każdy z batalionów zasilony został żołnierzami Kompanii Instrukcyjnych Nr 4, 8 i 12. 23 kwietnia rozpoczęto przegrupowanie pułku do Polski. Koło Leszna przekroczył granicę Polski i przez Łódź, Koluszki, Kraków, Jarosław dotarł do Hrubieszowa, który został jego miastem garnizonowym.

Po przybyciu do kraju jednostka przemianowana została na 5 pułk strzelców pieszych, a 1 września na 47 pułk strzelców Kresowych z prawem używania w ciągu kolejnych trzech miesięcy, w nawiasie, nazwy „5 p.s.p. gen. Hallera”.

Na początku czerwca 1919, w składzie 2 Dywizji Strzelców Polskich gen. Hallera został skierowany na Górny Śląsk na granicę polsko-niemiecką, w rejon Jaworzna i Chrzanowa. Pułk pozostawał na granicy do 11 stycznia 1920, po czym został przebazowany na Pomorze w celu obejmowania ziem przyznanych Polsce Traktatem wersalskim. W Mławie czasowo otrzymał nazwę Grupa Operacyjna Nr 1. Pomorze zaczął obejmować 22 stycznia w rocznicę wybuchu powstania 1863. „Grupa” objęła miejscowości: Działdowo, Pepłówek, Nowe Miasto Lubawskie, Lubawę i inne. Do starć z Niemcami nie doszło. 9 lutego delegacja pułku z chorągwią wzięła udział w uroczystości objęcia morza w Pucku.

10 marca pułk został zluzowany i dyslokowany: 1 batalion do Jabłonowa, 2 batalion do Lubawy, 3 batalion do Działdowa. Z tych miejscowości został skierowany do Hrubieszowa a stamtąd na front wojny polsko-ukraińskiej, w rejon KryłówMirczeDołhobyczów. Stan pułku w chwili przybycia na front to 68 oficerów, w tym 17 oficerów francuskich i 2513 szeregowych[1].

9 maja 1920 przeszedł zwycięski chrzest ogniowy w okolicach Dołhobyczowa, Tuczap i Radostowa. Dzień 9 maja obchodzony był corocznie jako święto pułkowe[2].

Począwszy od 14 maja zdobył kolejno Uhrynów i Chorobrów, 17 maja przeprawił się przez Bug i zajął Sokal a następnie Suszyn, Stojanów i Turze. 23 maja otrzymał rozkaz powrotu do Lwowa. Już 25 maja został przetransportowany przez Warszawę, Grodno i Wilno do powiatu święciańskiego, w rejon koncentracji Armii Rezerwowej.

1 czerwca 1920 przystąpił do walki w okolicach jezior Narocz i Miadzioł atakując miasto Miadzioł. W czasie akcji pościgowej nie tylko wypełnił swoje zadanie, ale także wspierał działania pozostałych pułków 11 DP. Nieprzyjaciel, po zajęciu wcześniej przygotowanych stanowisk w okolicznym terenie bagiennym i uzupełnieniu zaopatrzenie, 4 lipca przeszedł do kontrofensywy. Pułk jako straż tylna dywizji, w ciągłych bojach, obsadził lewy brzeg Niemna od ujścia Świsłoczy do Samostrzelnik. Po trzech dniach prób forsowania rzeki przez oddziały sowieckie, musiał ustąpić przed przeważającą siłą wroga. 26 lipca obsadził linię Nowosiółki – Borki, 27 i 28 lipca w straży tylnej dywizji, przez Narew, wycofał się do Ścinawy. Na rozkaz dowódcy XXI Brygady Piechoty 2 sierpnia przeszedł do Ostrowia a 5 sierpnia, rozbity i wyczerpany, do Kątów Grodziskich i został odwodem generała-gubernatora Warszawy gen. Latinika.

Tu przystąpiono do szybkiej jego reorganizacji. Pułk otrzymał uzupełnienie z: 5., 41. i 42. pułków piechoty oraz jako IV batalion wcielono doń I warszawski batalion wartowniczy. Przed bitwą warszawską stan pułku wynosił: 61 oficerów, 3426 szeregowych, 16 karabinów maszynowych i działko 37 mm.[1] 8 sierpnia pułk został skierowany w rejon HelenówLeśniakowizna. Od 13 sierpnia pododdziały pułku nawiązały kontakt ogniowy z nieprzyjacielem. Walki trwały do 17 sierpnia a w nocy jednostka została zluzowana przez Dywizję Litewsko-Białoruską i odeszła do Nasielska, gdzie w odwodzie pozostawała macierzysta 11 DP. Po 10 dniach pułk został przetransportowany do Brześcia nad Bugiem, gdzie jego działalność bojowa polegała na prowadzeniu skutecznych wypadów na nieprzyjaciela. Pod koniec września został przesunięty nad rzekę Muchawiec. 22 września skutecznie zaatakował miejscowość Zaprudy a następnie marszem ubezpieczonym skierował się w kierunku Dziatkowic. 25 września płk S.G. Fabrycy nakazał atak na pozycje nieprzyjaciela pod miastem. Miasto, po ciężkich bojach, zostało zdobyte. Następnie w grupie płk. Fabrycego, 11 października w walkach ulicznych, zdobył Słuck. 17 października stoczył zwycięski krwawy bój pod Berezowką i w pościgu za nieprzyjacielem, po przebyciu kilkunastu kilometrów, jeszcze przed zawieszeniem broni, zajął miejscowość Podłoszyce.

23 października został zluzowany i przeszedł w rejon Kopyla. Niestety, 14 listopada tereny te przeszły pod władzę sowiecką a pułk w kilkanaście dni później rozpoczął powrót do Stryja. 27 czerwca 1921 oddział przybył do pokojowego garnizonu w Stryju. 10 października tego roku jednostka po raz ostatni przemianowana została na 6 Pułk Strzelców Podhalańskich i podporządkowana dowódcy nowo powstałej 2 Dywizji Górskiej. 14 marca 1930 II batalion dyslokowany został do Drohobycza, 15 grudnia tego roku pozostała część pułku przeniesiona została do Sambora. Dyslokacja jednostki nie uległa zmianie do II wojny światowej.

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej walczącej w ramach Armii "Kraków", a następnie Armii "Małopolska"

Strzelcy podhalańscy[edytuj | edytuj kod]

Korpusówka Strzelców Podhalańskich (do 1945)
Porucznik strzelców podhalańskich
Tablica na grobie żołnierzy 6PSP poległych 10 września 1939 w Bykowcach
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w marcu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[7]
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Mieczysław Karol Dobrzański
  • I z–ca dowódcy – ppłk Mieczysław Pretsch
  • adiutant – mjr Karol Olma
  • starszy lekarz – mjr dr Marian Gustek
  • młodszy lekarz – vacat
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Stanisław Szkaradek
  • oficer mobilizacyjny – mjr adm. (piech.) Karol Leon Dyszyński
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Aleksander I Prociuk
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Piotr Świętoń
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Stanisław Gargas
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Władysław Szklarski
  • kapelmistrz – vacat
  • dowódca plutonu łączności – por. Jan Smela
  • dowódca plutonu pionierów – por. Antoni Grajski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Leon Brzozowski
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Stanisław Ludwik Betlej
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Jan Kozik
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jan Wilczak
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Karol Jan Dehnel
  • dowódca plutonu – chor. Władysław Szulc
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Stanisław Maksymilian Prus
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Kukfisz
  • dowódca plutonu – chor. Władysław Olesiak
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Józef Dominiak
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Piekarz
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Stanisław Józef Sławiński
  • dowódca plutonu – por. Alojzy Bukowski
II batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Józef Gawlik
  • adiutant baonu – p o. kpt. Władysław Mieczysław Ohorok(*)[a]
  • pomocnik ds. gospodarczych dowódcy baonu – kpt. adm. (piech.) Józef Lurskl
  • lekarz baonu – por. lek. Jan Stanisław Zbierski
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Karol Stanisław Piskorz
  • dowódca plutonu – ppor. Andrzej Siglowy
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Józef Borucki
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Maria Bes
  • dowódca plutonu – ppor. Czesław Kozłowski
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Jakub Samulski
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Władysław Mieczysław Ohorok(*)
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. kontr. Melik Somchjanc
  • dowódca plutonu – por. Knapik
  • dowódca plutonu – ppor. Julian Sałwacki Bolesław
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Amirowicz Stanisław Jan
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Aleksander Bronisław Ziółkowski
  • dowódca plutonu – por. Aleksy Minkacz
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Antoni Buszta
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Bronisław Pirogowicz
  • dowódca 8 kompanii – por. Józef Tadeusz Żyjewski
  • dowódca 9 kompanii – por. Wincenty Romańczukiewicz
  • dowódca 3 kompanii km – por. Jan Zaucha
  • dowódca plutonu – ppor. Wojciech Sekuła
  • na kursie – kpt. Józef Marian Grabowiecki
  • na kursie – por. Radomir Walczak
  • na kursie – ppor. Stanisław Kowalcze
  • odkomenderowany – por. Władysław Leon Przybysz
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 22 DP
  • dowódca – Jan II Rutkowski
  • dowódca plutonu – por. Roman Skierkowski
  • dowódca plutonu – por. Stefan Witold Kurasiewicz

Organizacyjna wojenna i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Organizacyjna wojenna i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk dypl. piech. Mieczysław Dobrzański
  • I adiutant – kpt. Stanisław Maksymilian Prus
  • II adiutant – por. Wincenty Romańczukiewicz
  • kwatermistrz - kpt. Karol Dehnel
  • naczelny lekarz - mjr lek. dr Marian Gustek
  • dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Władysław Szklarski
I batalion
  • dowódca batalionu – kpt. Aleksander Ziółkowski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. Aleksy Minkacz
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej –
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej –
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Stefan Kurasiewicz
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jan Wilczak
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – ppor. Władysław Bes
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – kpt. Józef Borucki † 23 IX 1939
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – kpt. Władysław Mieczysław Ohorok
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Aleksander Prociuk (od 9 IX 1939 dowódca II baonu)
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr piech. Stanisław Jan Amirowicz
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – ppor. Jan Baszuta
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej –
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej –
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Jan Zaucha
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadu - ppor. Jan Kozik
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Stanisław Betlej
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Leon Brzozowski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Antoni Grajski
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - NN
  • dowódca plutonu łączności - por. Jan Smela

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze 47 pułku piechoty odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[9][10]

Order Virtuti Militari
  • sierż. Julian Błaszczyk
  • plut. Aleksander Karaszkiewicz
  • szer. Wacław Karpowicz
  • ppor. Wilhelm Kasprzykiewicz
  • kpr. Julian Kozłowski
  • kpt. Władysław Krzyżewicz
  • por. Marian Kluska
  • szer. Roman Kubasiak
  • śp. szer. Kazimierz Lorec
  • ppor. Stefan Osika
  • ppor. Selig Reis
  • ppłk Julian Skokowski
  • kpt. Józef Synoś
  • kpt. Marian Rudziński
  • sierż. Adam Szymkiewicz vel Andrzej Szybki[b]
  • sierż. Marian Szybka
  • szer. Franciszek Soska
  • plut. Wacław Wysocki

Sztandar[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą chorągiew pułk otrzymał 3 października 1919. Był to dar księcia Lubomirskiego a wręczenie odbyło się w Dąbrowie Górniczej. Oto opis chorągwi: Rozmiary chorągwi 80 × 90 cm. Tło z amarantowego cienkiego jedwabiu, na przedniej stronie orzeł haftowany srebrem. Nad nim napis „5 Pułk”. Na dole napis „Strzelców Polskich”. Na odwrotnej stronie chorągwi duży napis „Wojsko Polskie”. Cała chorągiew obramowana srebrnymi frędzlami. W 1921 obywatel warszawski Wabia-Wabiński, za udział w obronie stolicy, podarował srebrnego orła na drzewce chorągwi. Miał on kształt orła z czasów Księstwa Warszawskiego. Na przedniej stronie jego podstawy umieszczona była liczba „47”, na tylnej napis „47 Pułk Strzelców Kresowych w hołdzie za męstwo Orła ofiaruje jubiler złotnik warszawski Wincenty Wabia-Wabiński 1921 r.”[1]

13 sierpnia 1924 Prezydent RP zatwierdził wzór chorągwi 6 pspodh[12].

W niedzielę 6 maja 1928, w Drohobyczu, generał dywizji Kazimierz Sosnkowski, w imieniu Prezydenta RP i Ministra Spraw Wojskowych, wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Ziemi Drohobyckiej i Borysławskiej. Chorągiew poświęcił biskup polowy Wojska Polskiego, Stanisław Gall. W ceremonii poświęcenia i wręczenia chorągwi wziął udział wojewoda lwowski, Piotr Dunin-Borkowski. O godz. 13.00 odbył się obiad żołnierski, a następnie obiad wydany w gmachu „Sokoła” przez korpus oficerski i obywatelstwo dla zaproszonych gości. Uroczystości zakończył wieczorny raut[13].

Pułk w Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Obwód Krosno AK OP-15 przekształcono w czasie Akcji Burza na krośnieńsko-brzozowski 6 pułk strzelców podhalańskich AK pod dowództwem kpt. Stanisława Cząstka Kotwicza, a następnie por.Stanisława Węklar Wujek z Krosna

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Bykowcach ustanowiono pomnik pięciu żołnierzy pułku poległych we wrześniu 1939, zaprojektowany przez Stanisława Bryndala i poświęcony 1 września 2001[14].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[8].
  2. Na podstawie pisma L. 20406/23 Powiatowej Komendy Uzupełnień w Nowym Sączu z 15 września 1923 r. zostało zmienione imię i nazwisko odznaczonego Orderem VW Adama Szymkiewicza na Andrzej Szybki „ponieważ nazwisko Szymkiewicz miał przybrane w czasie swej służby w b. Armii Polskiej we Francji”[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c J. Synoś Zarys historji wojennej 6-go Pułku Strzelców Podhalańskich Warszawa 1928, str 8 – 12 i 20
  2. J. Synoś Zarys historji wojennej 6-go Pułku Strzelców Podhalańskich Warszawa 1928, s 13
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 lutego 1935 roku, s. 3.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 289.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 257.
  7. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 658-659.
  8. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  9. Synoś 1928 ↓, s. 29.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921 roku, s. 993.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 29 kwietnia 1924 roku, s. 248.
  12. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 36 z 9 września 1924 r., poz. 525.
  13. „Polska Zbrojna” Nr 177 z 7 maja 1928 r. s. 2.
  14. Agata i Maciej Skowrońscy. Podhalańczycy w Bykowcach. „Tygodnik Sanocki”. Nr 36 (513), s. 1, 7 września 2001. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]