6 Pułk Strzelców Podhalańskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 6 Pułku Strzelców Podhalańskich. Zobacz też: 6 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 6.
6 Pułk Strzelców Podhalańskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 24 września 1939
Nazwa wyróżniająca Podhalańczycy
Tradycje
Święto 9 maja
Nadanie sztandaru 1928
Rodowód 2 pułk strzelców im. Tadeusza Kościuszki
5 pułk strzelców polskich
5 pułk strzelców pieszych
47 pułk strzelców kresowych
Kontynuacja 21 Brygada Strzelców Podhalańskich
Dowódcy
Pierwszy ppłk Alfons Chaillot
Ostatni ppłk dypl. Mieczysław Dobrzański
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
wojna polsko-ukraińska
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Sambor, Drohobycz
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 2 Dywizja Górska
22 Dywizja Piechoty Górskiej
Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere pod Neapolem - zaprzysiężenie 300 oficerów; 1918 r.
Orkiestra 6 pspodh. w Sanoku; z ciupagą kapelmistrz por. Jarosław Vorel
Wycieczka 6 pspodh. w Warszawie; 1936 r.
Porucznik Walenty Węgrzyn[a] jako oficer 14 pułku piechoty. W roku 1933, już w stopniu kapitana, służył w 6 pułku strzelców podhalańskich.

6 Pułk Strzelców Podhalańskich (6 pspodh.) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został w 1918 we Włoszech jako 2 pułk strzelców im. Tadeusza Kościuszki. Po przetransportowaniu do Francji i przeformowaniu występował pod nazwą 5 pułku strzelców polskich. Po przybyciu do kraju jednostka przemianowana została na 5 pułk strzelców pieszych, a 8 września pułk otrzymał nazwę 47 pułk piechoty Strzelców Kresowych Już w maju 1919 wysłany na front, wziął udział w wojnie polsko-ukraińskiej. Na początku czerwca został skierowany na granicę polsko-niemiecką, w rejon Jaworzna i Chrzanowa, a styczniu 1920 został przebazowany na Pomorze w celu obejmowania ziem przyznanych Polsce traktatem wersalskim. Od maja 1920 walczył na frontach wojny polsko bolszewickiej.

W okresie międzywojennym stacjonował w Samborze, a jego II batalion w Drohobyczu. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej 22 Dywizji Piechoty Górskiej.

Formowanie pułku i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

4 grudnia 1918 w miejscowości Santa Maria Capua Vetere we Włoszech z jeńców cesarskiej i królewskiej armii narodowości polskiej zorganizowany został 2 pułk strzelców im. Tadeusza Kościuszki[1].

14 stycznia 1919 roku jego I batalion przetransportowany został do Tonnoy w pobliżu Nancy, gdzie po uzupełnieniu ochotnikami z Ameryki Północnej i jeńcami Armii Cesarstwa Niemieckiego z obozów we Francji i Anglii oraz zasileniu kadrą oficerską i podoficerską francuskiego 411 pułku piechoty stał się bazą dla organizowanego 5 pułku strzelców polskich. 8 lutego formowanie oddziału zostało zakończone[2]. Pułk składał się z trzech batalionów piechoty, po trzy kompanie piechoty i jednej kompanii karabinów maszynowych oraz kompanii zafrontowej. Faktyczne dowództwo batalionów i kompanii sprawowali oficerowie francuscy, a oficerowie polscy pełnili funkcje jedynie nominalnie[3]. Umundurowanie żołnierzy pochodziło z magazynów francuskich. Oznaką polskości była sukienna rogatywka z metalowym orłem z literami WP oraz amarantowe owale z orłami haftowanymi białą nicią,noszone na naramiennikach. Oddawanie honorów odbywało się „dwoma palcami”[4].

Dziesięć dni później jednostka przeniesiona została do Bulgnéville (dowództwo pułku i III batalion), Saint Quen les Troyes (I batalion) i Saulxures les Julgneville (II batalion). 23 lutego do oddziału wcielono 13 oficerów i 300 żołnierzy z II batalionu 2 pułku strzelców im. Tadeusza Kościuszki[3]. 8 marca gen. Józef Haller, dowódca Armii Polskiej we Francji dokonał przeglądu pułku. Trzy dni później do jednostki przybyło kolejnych dwóch oficerów i 300 szeregowych, jeńców wojennych z zaboru austriackiego i Stanów Zjednoczonych[3]. 5 kwietnia każdy z batalionów zasilony został żołnierzami kompanii instrukcyjnych nr 4, 8 i 12[5].

23 kwietnia rozpoczęto przegrupowanie pułku do Polski[1]. Koło Leszna przekroczył granicę Polski i przez Łódź, Koluszki, Kraków, Jarosław dotarł do Hrubieszowa, który został jego miastem garnizonowym[5]. Po przybyciu do Polski stan pułku wynosił: 68 oficerów (w tym 17 Francuzów) i 2513 szeregowych[4]. W tym też czasie jednostka przemianowana została na 5 pułk strzelców pieszych.

Latem 1919, w okresie pełnienia służby granicznej na Górnym Śląsku, w pułku przeprowadzono kolejną reorganizację. W lipcu utworzono w Stryju batalion zapasowy pułku. W końcu tego miesiąca zdemobilizowano starsze roczniki, w tym prawie wszystkich ochotników z USA i Kanady. Zgodnie z dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, z dniem 1 września wszystkie formacje Wojska Polskiego zorganizowane poza krajem przeszły pod rozkazy Naczelnego Wodza. Nastąpiło też ujednolicenie numeracji pułków. 8 września pułk otrzymał nazwę 47 pułk piechoty Strzelców Kresowych. Jeszcze przez trzy miesiące mógł alternatywnie używać nazwy 5 pułk strzelców polskich gen. Hallera[6].

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

Walki pułku na froncie polsko-ukraińskim[edytuj | edytuj kod]

8 maja 1919 pułk wyruszył w kierunku Dołhobyczowa na front przeciwukraiński z zadaniem wzmocnienia sił polskich w rejonie działania Grupy kpt. Juliusza Meraka[7]. Ugrupowanie marszowe składało się z trzech kolumn, po jednym batalionie piechoty i jednej baterii artylerii polowej w każdej[4]. 9 maja I batalion zaatakował nieprzyjaciela pod Dołhobyczowem i zajął go. Następnego dnia kompania wzmocniona dwoma sekcjami karabinów maszynowych uderzyła na Oszczów i zdobyła go. W tym samym czasie 10 kompania wyparła nieprzyjaciela z Żabiec, a pozostała część batalionu oczyściła z Ukraińców las w rejonie Wererszyna i zajęła rubież WilkówWiszniów. W tym czasie II batalion zajął Radostów i ubezpieczał prawe skrzydło i tyły pułku. Bój pod Dołhobyczowem był pierwszym bojem pułku i stanowił jego chrzest ogniowy. Dzień 9 maja obchodzony był odtąd jako święto pułkowe[4].

13 maja pułk otrzymał zadanie zdobyć Uhryniów i Sokal i nawiązać kontakt taktyczny z 4 pułkiem strzelców polskich walczącym w okolicach Krystynopola[8]. 14 maja rozpoczęły się walki o silnie ufortyfikowany Uhrynów. Okoliczne bagna sprzyjały obrońcom. Początkowe natarcie pułku z marszu bez przygotowania artyleryjskiego zostało zatrzymane w silnym ogniu nieprzyjaciela. Drugie natarcie oddziałów polskich rozpoczęła artyleria. I batalionu, który uderzył frontalnie, a III batalion z północnego skrzydła. Koncentryczne natarcie obu batalionów osiągnęło powodzenie i Ukraińcy opuścili Uhrynów[9]. Następnego dnia pułk nacierał dalej i przed południem zajął Chorobów i Opulsko. Po południu pułk uderzył na przedmieście Sokala I batalionem od północy, a III batalionem od południa i zajął dzielnicę Zaburze. Ukraińcy zostali wyparci na wschodni brzeg Bugu. Rozpoczął się pojedynek artyleryjski. Szczególnie mocno ukraińska artyleria ostrzeliwała rejon dworca kolejowego. Wkrótce rozpoczęła ogień artyleria polska z Opulska, rozbijając baterię ukraińską, stojącą na wzgórzu za Sokalem[10].

16 maja pułk przygotowywał się do forsowania Bugu. W trakcie tych czynności przyszedł rozkaz zaniechania wszelkich kroków wojennych. Nieco później rozkaz został odwołany, pułkowi polecono zajęcie opuszczonego przez Ukraińców Sokala, a plutonowi pionierów odbudowę spalonego mostu[11].

19 maja pułk ugrupowany w dwie kolumny pomaszerował w kierunku Stojanowa i Radziechowa. Jeszcze w tym samym dniu III batalion zajął Radziechów, a dnia następnego I i II bataliony wkroczyły do Stojanowa. 21 maja pułk opanował rubież Trojca–Chladów–Radziechów. Następnego dnia III batalion zajął Zabłotce. Na miejscowej stacji kolejowej zdobyto dużo sprzętu wojskowego, w tym uszkodzone samoloty, konie, uprząż i żywność[11].

23 maja pułk otrzymał rozkaz wstrzymania dalszych akcji i przejścia do Lwowa. Dwa dni później został załadowany do wagonów i skierowany w rejon Górnego Śląska[11].

Działania pułku na granicy zachodniej[edytuj | edytuj kod]

Na początku czerwca 1919, w składzie 2 Dywizji Strzelców Polskich gen. Hallera pułk przybył na granicę polsko-niemiecką i rozlokował się w rejonie Jaworzna i Chrzanowa. W związku z napiętą sytuacją międzynarodową, pozostawał na niej w ostrym pogotowiu bojowym. 5 czerwca na osobisty rozkaz gen. Józefa Hallera, 1 kompania zajęła Libiąż. Władze polskie liczyły się też z siłowym zajęciem przez Niemców Byczyny, 23 czerwca skierowano tam III batalion. Ostre pogotowie bojowe trwało do 28 czerwca, kiedy to Niemcy podpisały traktat w Wersalu[6].

24 października poszczególne pododdziały pułku zmieniły dyslokację. I batalion kwaterował w Kościelcu, II w Trzebini, a III batalion w Mysłowicach. Dowództwo pułku i kompania zafrontowa rozlokowana została w Chrzanowie[12].

Pułk pozostawał na obszarze Górnego Śląska do 11 stycznia 1920. W tym czasie przechodził reorganizację[13].

W styczniu przegrupował się na Pomorze. Tam obejmował ziemie przyznane Polsce traktatem wersalskim. W Mławie wszedł w skład Grupy Operacyjnej nr 1 płk. Pawła Kozubka[14]. Grupa zajęła Działdowo, Pepłówek, Nowe Miasto Lubawskie, Lubawę i Lidzbark. 22 stycznia, w rocznicę wybuchu powstania styczniowego, obejmowanie Pomorza zostało w sposób pokojowy zakończone. 10 lutego delegacja pułku z chorągwią wzięła udział w uroczystości „zaślubin z morzem” w Pucku[6].

10 marca pułk został zluzowany przez 3 pułk strzelców granicznych i dyslokowany do nowych garnizonów: I batalion do Jabłonowa, II batalion do Lubawy, III batalion do Działdowa[15].

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

25 maja 47 pułk piechoty Strzelców Kresowych został przetransportowany przez Warszawę, Grodno i Wilno do powiatu święciańskiego w rejon koncentracji Armii Rezerwowej gen. Kazimierza Sosnkowskiego[16]. Pułk zluzował oddziały 8 Dywizji Piechoty i 1 czerwca rozpoczął walki w okolicach jezior Narocz i Miadzioł[17]. Pod Bojarami II batalion napotkał okopanego przeciwnika. W walce pokonał go, ale zwycięstwo okupił dużymi stratami. Ranny został między innymi dowódca batalionu kpt. Marian Rudziński[18]. Wieczorem 4 czerwca pułk osiągnął linię rzeki Serwecz i I batalionem zajął Czerkasy. 6 czerwca 46 pułk piechoty Strzelców Kresowych wraz z I/47 pp zajął Ledniki i nacierał dalej na Sziragi i na Słobodę w rejonie dokszyckim. Natarcie załamało się w silnym ogniu nieprzyjaciela. Dowódca 47 pp zdecydował prowadzić natarcie III batalionem przez Jasewicze-Pużyny. Wykorzystując powodzenie III batalionu, atak ponowił II/47 pp i wyrzucił przeciwnika ze stanowisk pod Słobodą. Dalej uderzał na Szabany i mimo poważnych strat, miejscowość tę zajął. Jednak skrzydłowy kontratak czerwonoarmistów zmusił go do wycofania się ze wsi. W tym samym czasie, w bagnistym terenie, utknęły też pozostałe bataliony. Sytuację uratował dowódca 47 pp ppłk Julian Skokowski, który I batalionem wszedł w lukę pomiędzy 46 pułkiem a II/47 pp i uderzeniem „na bagnety” wyrzucił przeciwnika z Korolewicz[17]. 7 czerwca pułk próbował sforsować Szoszę. Ponawiane ataki nie dawały rezultatu. Przeciwnik twardo trzymał wschodni brzeg rzeki. Dopiero na drugi dzień, po kilkunastominutowym przygotowaniu artyleryjskim, I batalion sforsował rzekę w pobliżu zniszczonego mostu, a III batalion pokonał ją w bród i zajął Ostrów i Lipowo[19].

W nocy z 11 na 12 czerwca pułk został zluzowany przez 46 pułk piechoty Strzelców Kresowych i zakończył działania w tym rejonie[20]. W czasie akcji pościgowej nie tylko wypełnił swoje zadanie, ale także wspierał działania pozostałych pułków 11 Dywizji Piechoty[19].

Pułk w działaniach opóźniających

4 lipca wojska Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego przeszły do kontrofensywy nad Autą i Berezyną i przełamały front polski. O 4.00 bolszewicy uderzyli też na pozycje obronne 47 pułku. Zostało ono odparte, ale wyniku oceny sytuacji na innych odcinkach frontu, już o 8.00 zarządzony został ogólny odwrót[21]. 6 lipca, działając w straży tylnej 11 DP, pułk obsadził wzgórza na północ od Parafinowa. Tu na pewien czas powstrzymano bolszewickie natarcie. Kolejną rubież opóźniania zorganizowano pod Szabanami i Chażowem w rejonie głębockim. Tu, odpierając ataki sowieckiej kawalerii, duże straty poniósł II batalion. 12 lipca pułk osiągnął linię „starych okopów niemieckich”, a dwa dni później wycofywał się już dalej i 20 lipca obsadził lewy brzeg Niemna, od ujścia Świsłoczy do Samostrzelnik[19].

23 lipca oddziały sowieckie przystąpiły do forsowania rzeki. Początkowo oddziałom polskim udawało się odpierać zmasowane ataki. Jednak sąsiedni, 46 pułk piechoty Strzelców Kresowych, nie wytrzymał uderzenia, a przechodząca przez jego ugrupowanie sowiecka kawaleria uderzyła na tyły 47 pułku. Bataliony rozpoczęły odwrót pod bezpośrednim ogniem nieprzyjaciela, ponosząc przy tym ciężkie straty[22].

Pułk w Bitwie Warszawskiej

W pierwszej połowie sierpnia Wojsko Polskie przygotowywała się do decydującego starcia z Armią Czerwoną. 1 Armia gen. Franciszka Latinika przyjęła na siebie obronę przedmościa Warszawy. Na rozkaz dowódcy XXI Brygady Piechoty pułk przeszedł do Ostrowia, a 5 sierpnia, do Kątów Grodziskich i stał się odwodem generała-gubernatora Warszawy gen. Latinika. Tu przystąpiono do szybkiej jego reorganizacji. Pułk otrzymał uzupełnienie z: 5., 41. i 42. pułków piechoty oraz jako IV batalion wcielono doń I warszawski batalion wartowniczy[23]. Przed bitwą warszawską stan pułku wynosił: 61 oficerów, 3426 szeregowych, 16 karabinów maszynowych i działko 37 mm[24]. 8 sierpnia pułk został skierowany w rejon HelenówLeśniakowizna, a 13 sierpnia pododdziały pułku nawiązały kontakt ogniowy z nieprzyjacielem[25]. W tym dniu zaznaczyła się duża aktywność jednostek sowieckich kierujących swoje główne uderzenie na Radzymin. W walce całkowicie rozbity został 46 pułk piechoty Strzelców Kresowych. Skrzydłowa 3/47 pp zagięła skrzydło i była ustawicznie ostrzeliwana ogniem flankowym karabinów maszynowych. W godzinach nocnych nieprzyjaciel uderzył na pozycje 4 kompanii. Jej stanowiska kilkakrotnie przechodziły z rąk do rąk[26].

13 sierpnia bolszewicy uzyskali powodzenie na odcinku bronionym przez IV batalion. Interweniował dowódca pułku wysyłając na zagrożony odcinek odwodową 12 kompanię ppor. Wilhelma Kasprzykiewicza. Wieczorem odtworzono przedni skraj obrony IV batalionu[27]. Rano nieprzyjaciel wznowił natarcie na stanowiska skrzydłowej 4 kompanii. Zmasowany ogień 4 i 2 kompanii pułku zatrzymał natarcie przed zaporami inżynieryjnymi[28]. W tym czasie ciężkie walki toczyła też 3 kompania. Nawiązała ona kontakt taktyczny z Nowogródzkim pułkiem strzelców i wspólnie z nim przeszła do natarcia. Kontratak przeciwnika zmusił pułk nowogródzki do wycofania się. Dopiero po południu atakujące 1. i 11. kompanie 47 pp odrzuciły nieprzyjaciela i odtworzyły przedni skraj, a 3 kompania wróciła na swoje stanowiska[29]. W tym czasie IV batalion, a szczególnie 12 kompania por. Wilhelma Kasprzykiewicza z powodzeniem odpierała gwałtowne ataki nieprzyjaciela.

15 sierpnia na kierunku Radzymina uderzyła 10 Dywizja Piechoty gen. Lucjana Żeligowskiego. Jej natarcie odciążyło wykrwawione już bataliony 47 pułku strzelców kresowych. 17 sierpnia pułk zakończył swoją działalność na tym kierunku i został zluzowany przez oddziały 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej[b] W tym dniu pomaszerował do Nasielska i tam w składzie macierzystej 11 Dywizji Piechoty pozostawał w odwodzie[29].

Działania pułku w okresie bitwy niemeńskiej
B n Niemnem.png

Zwycięstwa nad Wisłą, Wkrą i Wieprzem, i prowadzone działania pościgowe doprowadziły 2. i 4 Armię nad granicę z Prusami Wschodnimi. Naczelne Dowództwo WP postanowiło zmienić dotychczasowy kierunek natarcia obu związków operacyjnych z północnego na wschodni. 27 sierpnia rozpoczęto przegrupowanie. 2 Armia gen. Edward Rydza- Śmigłego otrzymała rozkaz zajęcia pozycji w rejonie Białegostoku, z odpowiedzialnością za teren na północ od Hajnówki, 4 Armia gen. Leonarda Skierskiego przejścia spod Łomży do rejonu Brześcia i przejęcia odpowiedzialności za odcinek frontu od Hajnówki do Włodawy. 29 sierpnia podjęto intensywne przygotowania do operacji zaczepnej przeciwko wojskom Frontu Zachodniego[30]. Plan przeprowadzenia operacji zakładał, że 4 Armia wykona uderzenie pomocnicze z Polesia w kierunku na Baranowicze[31].

47 pułk piechoty strzelców kresowych został przetransportowany do Brześcia[32][33]. Tu jego działalność bojowa polegała na prowadzeniu skutecznych wypadów na nieprzyjaciela[34]. Walczył też z powodzeniem pod Czernianami i Kobryniem. W połowie września pułk wyszedł na linię rzeki Muchawiec. Nieprzyjaciel okopał się na jej prawym brzegu po obu stronach szosy Kobryń–Baranowicze. 22 września, po dziesięciominutowym przygotowaniu artyleryjskim, forsowanie rozpoczął III batalion kpt. Józefa Synosia. W pierwszym rzucie frontalnie ruszyły 9. i 12. kompania. Zdecydowany opór bolszewików powstrzymał polskie natarcie. W tym czasie 48 pułk piechoty Strzelców Kresowych, a wraz z nim 10/47 pp przeprawiła się przez Muchawiec i uderzyła ze skrzydła na nieprzyjaciela. Wykorzystały to czołowe kompanie III batalionu, wznowiły natarcie i zajęły Zaprudy[34].

Następnego dnia pułk pułk rozpoczął marsz w kierunku Dziatkowicz. Po drodze walczył skutecznie z nieprzyjacielskim podjazdem w okolicy Dubowa. 25 września rozpoczęło się natarcie na Dziatkowicze. Całodzienny bój nie dawał rezultatu. Dopiero w godzinach wieczornych I i III batalion zdobyły miejscowość[35].

Od 11 października pułk walczył w składzie Grupy płk. Fabrycego o Słuck[35]. 17 października pod Berezowką stoczył swój ostatni bój i w pościgu za nieprzyjacielem, jeszcze przed zawieszeniem broni, zajął miejscowość Podłoszyce[36][37].

23 października pułk został zluzowany i przeszedł w rejon Kopyla[38]. 14 listopada tereny te przeszły pod władzę sowiecką i pułk musiał się wycofać. W okresie od 26 listopada do 27 czerwca 1921 pułk stacjonował w rejonie Baranowicz, po czym transportami kolejowymi został przewieziony do Stryja[36].

Bilans walk[edytuj | edytuj kod]

W uznaniu męstwa wykazanego na bojowym wielu żołnierzy 47 pułku piechoty Strzelców Kresowych zostało wyróżnionych wysokimi odznaczeniami bojowymi. Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari odznaczonych zostało 8 oficerów, 5 podoficerów i 4 strzelców, zaś Krzyż Walecznych otrzymało 45 oficerów, 3 chorążych, l podchorąży i 134 strzelców[39]. W czasie walk poległo 208 żołnierzy, w tym 3 oficerów, oraz 1360 zostało rannych. Pułk zdobył 34 karabiny maszynowe, wiele sprzętu telefonicznego i technicznego oraz wziął do niewoli 1560 jeńców[36].

Pułk w okresie międzywojennym[edytuj | edytuj kod]

22 DP w 1938.jpg

27 czerwca 1921 oddział przybył do pokojowego garnizonu w Stryju. 10 października tego roku jednostka po raz ostatni przemianowana została na 6 pułk strzelców podhalańskich i podporządkowana dowódcy nowo powstałej 2 Dywizji Górskiej. 14 marca 1930 II batalion dyslokowany został do Drohobycza, 15 grudnia tego roku pozostała część pułku przeniesiona została do Sambora[40]. Dowództwo pułku stacjonowało przy ul. Piłsudskiego[41], a III batalion przy ul. Drohobyckiej[42]. Dyslokacja jednostki nie uległa zmianie do II wojny światowej[40].

Szkolenie wojsk

W wyniku przejścia pułku na organizację pokojową nastąpiła demobilizacja starszych roczników[43]. Wiosną 1922 wcielono do pułku pierwszą grupę rekrutów. Rekruci pochodzili z województw: lwowskiego, kieleckiego, śląskiego i krakowskiego. Na ogół przestrzegano zasady aby rekruci wyznania rzymskokatolickiego stanowili co najmniej 50%[44]. Do szkolenia wykorzystywano był plac koszarowy, przyległy stadion sportowy, plac ćwiczeń w Zawidówce oraz plac ćwiczeń w Radłowicach. Strzelania z broni ręcznej odbywały się na strzelnicy szkolnej w Dąbrówce, a strzelania szkolno-bojowe na strzelnicy w Radłowicach[45]. Na początku sierpnia pułk wyjeżdżał na „przedobozia”. Zgrupowania te odbywały się najczęściej w Zawadce i Spassach, w Felsztynie lub w Niżankowicach. Tam główny nacisk kładziono na wyszkolenie bojowe plutonu i kompanii. Był to przede wszystkim sprawdzian dla kadry oficerskiej i podoficerskiej. W pierwszej połowie września pułk zazwyczaj uczestniczył w manewrach dywizyjnych lub międzydywizyjnych[46].

W okresie od listopada do lutego organizowana była pułkowa szkoła podoficerska.Składała się z trzech plutonów strzeleckich oraz plutonu ckm z sekcją moździerzy[47].[48]

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 6 pułk strzelców podhalańskich zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[49][50].

Walki pułku w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej walczącej w ramach Armii „Kraków”", a następnie Armii „Małopolska”

Strzelcy podhalańscy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku[51]
Stopień i mię i nazwisko okres pełnienia służby Kolejne stanowisko
ppłk armii francuskiej Alfons Chaillot 8 II – 13 IX 1919
płk piech. Paweł Kozubek 14 IX 1919 – 11 IV 1920
ppłk piech. Julian Skokowski 11 IV 1920 – 15 V 1927
ppłk piech. Lucjan Ruszczewski 19 V 1927 – 8 I 1931
ppłk / płk piech. Bolesław Schwarzenberg-Czerny 8 I 1931 – XII 1934 komendant SP dla Podof.[52]
płk piech. Jan Stefan Kotowicz 17 VI 1935 – 4 VI 1938
ppłk dypl. piech. Mieczysław Dobrzański 4 VI 1938 – 24 IX 1939
Zastępcy dowódcy pułku
ppłk piech. Wojciech Piasecki 1922-1925
ppłk SG Antoni Jan Żurakowski 1928
ppłk piech. Władysław Muzyka 1930
ppłk piech. Józef Gronowski 23 III 1932[53] † 29 V 1934 Warszawa[54]
ppłk dypl. piech. Stanisław Wiloch VI 1934[55] dowódca 82 pp
ppłk piech. Mieczysław Pretsch do VIII 1939 dowódca OZ 22 DP Gór.
Kwatermistrzowie
mjr piech. Tytus Obłaza p.o. 1923[56]
mjr piech. Ludwik Krynicki-Korab od III 1924[57]
mjr piech. Ignacy Żabnieński 1924[58]
mjr piech. Julian Pileski 1926
mjr piech. dr Rudolf Czerkiewski do V 1927 dowódca I baonu[59]
mjr piech. Ignacy Żabnieński V 1927[59] – IV 1928 dowódca III/25 pp[60]
mjr piech. Stanisław Kwapniewski IV 1928[61] – III 1930 dowódca baonu KOP
mjr piech. Sylwester Korwin-Kruczkowski III 1930[62] – VIII 1935 komendant PKU Złoczów[63]
mjr piech. Artur Engelbert Pollak od VIII 1935[63]
mjr piech. Stanisław Szkaradek 1939
kpt. Karol Dehnel IX 1939
Inni oficerowie pułku
ppłk piech. Józef Gawlik
mjr Antoni Chruściel
Tadeusz Danilewicz
mjr dypl. piech. Beniamin Kotarba
Jan Józef Kraus
Eugeniusz Lityński
Władysław Marmurowicz
Franciszek Słonczyński
kpt. Paweł Staroń
kpt. Józef Synoś
Mieczysław Zatłokal
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[64][c]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko Przydział we wrześniu 1939
Dowództwo pułku i pododdziały specjalne
dowódca pułku ppłk dypl. Mieczysław Dobrzański dowódca 6 pspodh.
I zastępca dowódcy ppłk Mieczysław Pretsch dowódca OZ 22 DP
adiutant mjr Karol Olma
starszy lekarz mjr dr Marian Gustek
młodszy lekarz vacat
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Stanisław Szkaradek
oficer mobilizacyjny mjr adm. (piech.) Karol Dyszyński
zastępca oficera mobilizacyjnego kpt. Aleksander I Prociuk
oficer administracyjno-materiałowy kpt. adm. (piech.) Piotr Świętoń
oficer gospodarczy kpt. int. Stanisław Gargas
oficer żywnościowy vacat
oficer taborowy kpt. tab. Władysław Szklarski
kapelmistrz vacat
dowódca plutonu łączności por. Jan Smela oficer łączności
dowódca plutonu pionierów por. Antoni Grajski
dowódca plutonu artylerii piechoty por. art. Leon Brzozowski
dowódca plutonu ppanc. por. Stanisław Ludwik Betlej dowódca kompanii ppanc.
dowódca oddziału zwiadu ppor. Jan Kozik dowódca oddziału zwiadu
I batalion
dowódca batalionu mjr Jan Wilczak
dowódca 1 kompanii kpt. Karol Jan Dehnel kwatermistrz 6 pspodh.
dowódca plutonu chor. Władysław Szulc
dowódca 2 kompanii kpt. Stanisław Prus
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Kukfisz
dowódca plutonu chor. Władysław Olesiak
dowódca 3 kompanii kpt. Józef Dominiak
dowódca plutonu ppor. Józef Piekarz dowódca 9 kompanii 6 pspodh.
dowódca 1 kompanii km kpt. Stanisław Józef Sławiński
dowódca plutonu por. Alojzy Bukowski
II batalion
dowódca batalionu ppłk Józef Gawlik
adiutant batalionu p o. kpt. Władysław Ohorok[d] dowódca 6 kompanii 6 pspodh.
pomocnik ds. gospodarczych kpt. adm. (piech.) Józef Lurskl
lekarz baonu por. lek. Jan Stanisław Zbierski
dowódca 4 kompanii kpt. Karol Stanisław Piskorz
dowódca plutonu ppor. Andrzej Siglowy
dowódca 5 kompanii kpt. Józef Borucki dowódca 5 kompanii 6 pspodh.
dowódca plutonu ppor. Władysław Maria Bes
dowódca plutonu ppor. Czesław Kozłowski
dowódca plutonu ppor. Kazimierz Jakub Samulski
dowódca 6 kompanii kpt. Władysław Ohorok[d]
dowódca 2 kompanii km kpt. kontr. Melik Somchjanc
dowódca plutonu por. Julian Knapik dowódca batalionu nadwyżek
dowódca plutonu ppor. Julian Sałwacki dowódca 3 kompanii
III batalion
dowódca batalionu mjr Stanisław Jan Amirowicz dowódca III batalionu
dowódca 7 kompanii kpt. Aleksander Ziółkowski dowódca I batalionu
dowódca plutonu por. Aleksy Minkacz dowódca 1 kompanii
dowódca plutonu ppor. Jan Antoni Buszta
dowódca plutonu ppor. Jerzy Bronisław Pirogowicz
dowódca 8 kompanii por. Józef Tadeusz Żyjewski
dowódca 9 kompanii por. Wincenty Romańczukiewicz II adiutant dowódcy pułku
dowódca 3 kompanii km por. Jan Zaucha
dowódca plutonu ppor. Wojciech Sekuła
na kursie kpt. Józef Marian Grabowiecki
na kursie por. Radomir Walczak
na kursie ppor. Stanisław Kowalcze
odkomenderowany por. Władysław Leon Przybysz
Dywizyjny kurs dla podoficerów nadterminowych
dowódca Jan II Rutkowski dowódca II/155 pp
dowódca plutonu por. Roman Skierkowski
dowódca plutonu por. Stefan Witold Kurasiewicz
Organizacyjna wojenna i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko Dalsze losy żołnierza
Dowództwo
dowódca pułku ppłk dypl. Mieczysław Dobrzański w Armii Krajowej
I adiutant kpt. Stanisław Prus w Armii Krajowej
II adiutant por. Wincenty Romańczukiewicz
kwatermistrz kpt. Karol Dehnel
oficer informacyjny ppor. Zbigniew Tadeusz Zasławski
oficer łączności por. Jan Smela
oficer płatnik por. rez. Antoni Łabiak
naczelny lekarz mjr lek. dr Marian Gustek
dowódca kompanii gospodarczej kpt. Władysław Szklarski
podoficer gospodarczy sierż. Józef Kochański
kapelmistrz kpt. Marian Dorożyński
I batalion
dowódca batalionu kpt. Aleksander Ziółkowski
dowódca 1 kompanii strzeleckiej por. Aleksy Minkacz
dowódca 2 plutonu ppor. rez. Maksymilian Szwarc
dowódca 3 plutonu ppor. rez. Wiszniewski
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. rez. Tadeusz Procyk
dowódca 3 kompanii strzeleckiej por. Bolesław Sałwacki
dowódca 1 kompanii ckm por. Stefan Kurasiewicz
II batalion
dowódca batalionu mjr Jan Wilczak
dowódca 4 kompanii strzeleckiej ppor. Władysław Bes
dowódca 5 kompanii strzeleckiej kpt. Józef Borucki † 23 IX 1939
dowódca 6 kompanii strzeleckiej kpt. Władysław Mieczysław Ohorok
dowódca 2 kompanii ckm kpt. Aleksander Prociuk[e]
III batalion
dowódca batalionu mjr piech. Stanisław Amirowicz
dowódca 7 kompanii strzeleckiej ppor. Jan Baszuta
dowódca 8 kompanii strzeleckiej por. Roman Skierkowski
dowódca 9 kompanii strzeleckiej ppor. Józef Piekarz
dowódca 3 kompanii ckm por. Jan Zaucha
Pododdziały specjalne
dowódca kompanii zwiadu ppor. Jan Kozik
dowódca kompanii ppanc. por. Stanisław Betlej
dowódca plutonu artylerii piechoty por. Leon Brzozowski
dowódca plutonu pionierów por. Antoni Grajski
dowódca plutonu przeciwgazowego NN
dowódca plutonu łączności por. Jan Smela
Kawalerowie Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1919–1920[39][67][68]
sierż. Julian Błaszczyk por. Marian Kluska kpt. Józef Synoś
plut. Aleksander Karaszkiewicz szer. Roman Kubasiak kpt. Marian Rudziński
szer. Wacław Karpowicz szer. Kazimierz Lorec [f] sierż. Adam Szymkiewicz[g]
ppor. Wilhelm Kasprzykiewicz ppor. Stefan Osika sierż. Marian Szybka
kpr. Julian Kozłowski ppor. Selig Reiss[h] szer. Franciszek Suski[i]
kpt. Władysław Krzyżewicz ppłk Julian Skokowski plut. Wacław Wysocki

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą chorągiew pułk otrzymał 3 października 1919. Był to dar księcia Lubomirskiego, a wręczenie odbyło się w Dąbrowie Górniczej[72]. W 1921 obywatel warszawski Wabia-Wabiński, za udział w obronie stolicy, podarował srebrnego orła na drzewce chorągwi. Miał on kształt orła z czasów Księstwa Warszawskiego. Na przedniej stronie jego podstawy umieszczona była liczba „47”, na tylnej napis „47 Pułk Strzelców Kresowych w hołdzie za męstwo Orła ofiaruje jubiler złotnik warszawski Wincenty Wabia-Wabiński 1921 r.”[24].

13 sierpnia 1924 Prezydent RP zatwierdził wzór chorągwi 6 pspodh[73].

W niedzielę 6 maja 1928, w Drohobyczu, generał dywizji Kazimierz Sosnkowski, w imieniu Prezydenta RP i Ministra Spraw Wojskowych, wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Ziemi Drohobyckiej i Borysławskiej. Chorągiew poświęcił biskup polowy Wojska Polskiego, Stanisław Gall. W ceremonii poświęcenia i wręczenia chorągwi wziął udział wojewoda lwowski, Piotr Dunin-Borkowski. O godz. 13.00 odbył się obiad żołnierski, a następnie obiad wydany w gmachu „Sokoła” przez korpus oficerski i obywatelstwo dla zaproszonych gości. Uroczystości zakończył wieczorny raut[74].

Opis sztandaru

Sztandar wykonany był z jedwabiu barwy białej i czerwonej. Płat sztandaru, o wymiarach 97 x 97 cm, oblamowany z trzech stron złotą frędzlą, z czwartej posiadał białą tuleje na drzewce.
Na awersie czerwony krzyż kawalerski, w środku którego, w złotym wieńcu laurowym, wyhaftowany srebrny orzeł. Na czterech polach pomiędzy ramionami krzyża w złotych wieńcach laurowych cztery cyfry 6 z dopisanymi u dołu literami PSP.
Rewers sztandaru posiadał taki sam krzyż, w środku którego w złotym wieńculaurowym widniał napis: HONOR I OJCZYZNA. Pomiędzy ramionami krzyża umieszczone symbole: lewy górny – gałązka jodłowa ze swastyką, prawy górny – herb miasta Drohobycza, lewy dolny – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej, prawy dolny – herb Borysławia. Na ramionach krzyża nazwy miejscowości i daty: u góry – Dziatkowice 25.IX.1920 u dołu – Warszawa 16.VIII. 1920, z lewej – Uhrynów 15.V.1919, z prawej – Muchawiec 21.IX.1920
Na szarfach przy sztandarze wyhaftowany napis: 6p.Strzelców Podhalańskich — Obywatele Ziemi Drohobyckiej[75].

Odznaka pułkowa[edytuj | edytuj kod]

Mundur oficera
Tablica na grobie żołnierzy 6 pspodh. poległych 10 września 1939 w Bykowcach

Pierwszy wzór odznaki pamiątkowej nie uzyskał aprobaty Ministerstwa Spraw Wojskowych. Dopiero drugi wzór został zatwierdzony w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 16, poz. 158, z 18 maja 1929.
Odznaka ma kształt równoramiennego krzyża maltańskiego, o wymiarach 40 x 40 mm. Ramiona krzyża pokryte granatową emalią i zakończone kuleczkami. Na krzyż nałożona lewoskrętna swastyka emaliowana na biało, w środku której znajdował się granatowo–zielony okrągły medalion, z zarysem krajobrazu górskiego i inicjały: 6 PSP. Na dolnym ramieniu krzyża data: 19.XII.1918 . Odznaki produkowała pracownia grawerska Wiktora Gontarczyka z Warszawy[76].

Symbolika podhalańska[edytuj | edytuj kod]

Od 1922 w pułku używano emblematów symboliki podhalańskiej na patkach kołnierzy płaszcza, a później peleryny oraz na metalowych spinkach do piór przy rogatywkach. Część szeregowych zamiast piór używała pęku białego puchu spiętych metalową spinką. Do wystąpień uroczystych używano kapeluszy i peleryn. Kapelusz podhalański wykonany był jednego kawałka filcu barwy khaki. Miał kuliste ogłowie, przechodzące u dołu w rondo zawinięte na brzegu wewnątrz i przyszyte. Wewnątrz wszyty był skórzany potnik i podpinka wykonana z dwóch pasków filcu. Z lewej strony mocowane było pióro ptaka drapieżnego z pękiem białego puchu. Do mocowania pióra służyła metalowa spinka w formie gałązki jodłowej ze swastyką. Z przodu orzeł wojskowy, a pod nim dystynkcje. Peleryna podhalańska, wykonana z dwóch płatów sukna barwy khaki zszytych przez środek pleców, zapinana była z przodu na sześć guzików. Oba końce kołnierza łączone były dwuczęściową plecioną zapinką z baryłką i pętelką. Pułk posiadał posiadał kapelusze i peleryny podhalańskie tylko na stan jednego batalionu. Przechowywane były w magazynie i wydawane wyznaczonym pododdziałom tylko na uroczystości. Kadra pułku posiadała własne kapelusze i peleryny[77].

 Osobny artykuł: Kapelusz podhalański.

Pułk w Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Obwód Krosno AK OP-15 przekształcono w czasie Akcji Burza na krośnieńsko-brzozowski 6 pułk strzelców podhalańskich AK pod dowództwem kpt. Stanisława Cząstka Kotwicza, a następnie por.Stanisława Węklar Wujek z Krosna

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Bykowcach ustanowiono pomnik pięciu żołnierzy pułku poległych we wrześniu 1939, zaprojektowany przez Stanisława Bryndala i poświęcony 1 września 2001[78].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kpt. piech. Walenty Węgrzyn - urodzony 04.02.1897 r. w Komornikach (powiat myślenicki), syn Jana. Zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 01.06.1919 r., awansowany do stopnia kapitana z dniem 01.01.1931 r. Jako oficer Wojska Polskiego służył w 5 pułku strzelców podhalańskich, 61 pułku piechoty, 14 pułku piechoty i (od 1933 roku) 6 pułku strzelców podhalańskich. Zmarł w Warszawie dnia 16.11.1933 r. i spoczął na cmentarzu powązkowskim. Odznaczony był Krzyżem Walecznych oraz Medalem Niepodległości.
  2. W uznaniu zasług pułku w obronie stolicy, warszawski złotnik i jubiler Wincenty Wabia-Wabiński ofiarował pułkowi w 1921 srebrnego orła do sztandaru[29].
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[65].
  4. a b Oficer, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[66].
  5. kpt. Aleksander Prociu od 9 IX 1939 był dowódcą II baonu.
  6. Kazimierz Lorec zginął 23 IX 1920 pod Dziatkowiczami[69].
  7. Na podstawie pisma L. 20406/23 Powiatowej Komendy Uzupełnień w Nowym Sączu z 15 września 1923 r. zostało zmienione imię i nazwisko odznaczonego Orderem VW Adama Szymkiewicza na Andrzej Szybki „ponieważ nazwisko Szymkiewicz miał przybrane w czasie swej służby w b. Armii Polskiej we Francji”[70].
  8. Selig Reiss zginął 8 VI 1920 pod Przewozem[71].
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 252, sprostowano nazwisko z „Soska” na „Suski”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Groński ↓, s. 278.
  2. Synoś 1928 ↓, s. 6.
  3. a b c Osiński 1996 ↓, s. 3.
  4. a b c d Osiński 1996 ↓, s. 4.
  5. a b Synoś 1928 ↓, s. 7.
  6. a b c Osiński 1996 ↓, s. 7.
  7. Synoś 1928 ↓, s. 12.
  8. Synoś 1928 ↓, s. 13.
  9. Osiński 1996 ↓, s. 5.
  10. Osiński 1996 ↓, s. 5-6.
  11. a b c Osiński 1996 ↓, s. 6.
  12. Synoś 1928 ↓, s. 10.
  13. Osiński 1996 ↓, s. 6-7.
  14. Groński ↓, s. 279.
  15. Synoś 1928 ↓, s. 11.
  16. Synoś 1928 ↓, s. 15.
  17. a b Osiński 1996 ↓, s. 8.
  18. Synoś 1928 ↓, s. 16.
  19. a b c Osiński 1996 ↓, s. 9.
  20. Synoś 1928 ↓, s. 18.
  21. Synoś 1928 ↓, s. 19.
  22. Osiński 1996 ↓, s. 9-10.
  23. Synoś 1928 ↓, s. 20.
  24. a b Synoś 1928 ↓, s. 8-12 i 20.
  25. Osiński 1996 ↓, s. 10.
  26. Osiński 1996 ↓, s. 10-11.
  27. Synoś 1928 ↓, s. 22.
  28. Synoś 1928 ↓, s. 21.
  29. a b c Osiński 1996 ↓, s. 11.
  30. Modrawski 2009 ↓, s. 326–327.
  31. Modrawski 2009 ↓, s. 328.
  32. Synoś 1928 ↓, s. 23.
  33. Groński ↓, s. 280.
  34. a b Osiński 1996 ↓, s. 12.
  35. a b Synoś 1928 ↓, s. 24.
  36. a b c Osiński 1996 ↓, s. 13.
  37. Synoś 1928 ↓, s. 25.
  38. Synoś 1928 ↓, s. 26.
  39. a b Synoś 1928 ↓, s. 29.
  40. a b Osiński 1996 ↓, s. 14.
  41. Groński ↓, s. 287.
  42. Groński ↓, s. 288.
  43. Osiński 1996 ↓, s. 16.
  44. Osiński 1996 ↓, s. 16-17.
  45. Osiński 1996 ↓, s. 19-20.
  46. Osiński 1996 ↓, s. 20.
  47. Osiński 1996 ↓, s. 19.
  48. Groński ↓.
  49. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  50. Groński ↓, s. 281.
  51. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  52. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 lutego 1935 roku, s. 3.
  53. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  54. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 289.
  55. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 257.
  56. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 391.
  57. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 9 marca 1924 roku, s. 108.
  58. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 336.
  59. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 154.
  60. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 138.
  61. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 174.
  62. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  63. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
  64. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 658-659.
  65. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  66. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  67. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921 roku, s. 993.
  68. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1922 roku, s. 9.
  69. Lista strat 1934 ↓, s. 491.
  70. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 29 kwietnia 1924 roku, s. 248.
  71. Lista strat 1934 ↓, s. 734.
  72. Synoś 1928 ↓, s. 8.
  73. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 36 z 9 września 1924 r., poz. 525.
  74. „Polska Zbrojna” Nr 177 z 7 maja 1928 r. s. 2.
  75. Osiński 1996 ↓, s. 52-53.
  76. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 146.
  77. Osiński 1996 ↓, s. 23-25.
  78. Agata i Maciej Skowrońscy. Podhalańczycy w Bykowcach. „Tygodnik Sanocki”. Nr 36 (513), s. 1, 7 września 2001. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]