Francuski kalendarz rewolucyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Francuski kalendarz rewolucyjny na rok II (1793-1794)
Pierwszy egzemplarz francuskiego kalendarza rewolucyjnego

Francuski kalendarz rewolucyjny, wł. francuski kalendarz republikański[a]kalendarz wprowadzony 5 października 1793 przez Konwent republikański w rewolucyjnej Francji. Napoleon Bonaparte 9 września 1805 podpisał akt prawny przywracający kalendarz gregoriański 1 stycznia 1806. Wprowadzony jeszcze, ale na krótko w 1871 przez Komunę Paryską (miesiące germinal i floréal roku LXXIX). Projekt kalendarza opracował Gilbert Romme, a nazwy miesięcy i dni wymyślił poeta Philippe Fabre d’Églantine. Era chrześcijańska zastąpiona została erą rewolucyjną.

Lata liczono od 22 września 1792, daty ustanowienia pierwszej republiki francuskiej. Co czwarty rok miał być przestępnym, ale w praktyce starano się utrzymać początek roku w dniu równonocy jesiennej. Zawierał 12 miesięcy po 30 dni plus 5 (6 w latach przestępnych) dodatkowych dni świątecznych, tak zwanych Dni Sankiulotów. Na miejsce świąt kościelnych wprowadzono święta narodowe z dniem zdobycia Bastylii jako najważniejszym. Każdy dzień w roku został nazwany na cześć zwierząt, roślin, narzędzi pracy, minerałów czy też zjawisk.

Podstawą kalendarza był almanach napisany przez filozofa i pisarza Pierre Sylvain Maréchala Almanach des honnêtes gens (ang. Dictionary of Notables, 1788)[1].

Dni dekady[edytuj | edytuj kod]

Miesiąc, zamiast na tygodnie, podzielono na 3 dekady – po 10 dni. Każdy z dziesięciu dni nazywany był po prostu liczebnikami porządkowymi:

  • primidi (pierwszy dzień),
  • duodi (drugi dzień),
  • tridi (trzeci dzień),
  • quartidi (czwarty dzień),
  • quintidi (piąty dzień),
  • sextidi (szósty dzień),
  • septidi (siódmy dzień),
  • octidi (ósmy dzień),
  • nonidi (dziewiąty dzień)
  • décadi (dziesiąty dzień).

W 1802 zniesiono podział na dekady jako uciążliwy dla społeczeństwa.

Miesiące[edytuj | edytuj kod]

Jesień:

  • Vendémiaire (od łacińskiego vindemia – pl. winobranie) – od 22 września do 21 października
  • Brumaire (od francuskiego brume – pl. gęsta mgła) – od 22 października do 20 listopada
  • Frimaire (od francuskiego frimas – pl. mróz) – od 21 listopada do 20 grudnia

Zima:

  • Nivôse (od łacińskiego nivosus – pl. śnieżny) – od 21 grudnia do 19 stycznia
  • Pluviôse (od łacińskiego pluviosus – pl. deszczowy) – od 20 stycznia do 18 lutego
  • Ventôse (od łacińskiego ventosus – pl.wietrzny) – od 19 lutego do 20 marca

Wiosna:

  • Germinal (od łacińskiego germen – pl. kiełek) – od 21 marca do 19 kwietnia
  • Floréal (od łacińskiego flos – pl. kwiat) – od 20 kwietnia do 19 maja
  • Prairial (od francuskiego prairie – pl. łąka) – od 20 maja do 18 czerwca

Lato:

  • Messidor (od łacińskiego messis – pl. żniwa) – od 19 czerwca do 18 lipca
  • Thermidor (od greckiego thermos – pl. gorący) – od 19 lipca do 17 sierpnia
  • Fructidor (od łacińskiego fructus – pl. owoce) – od 18 sierpnia do 16 września

Nazwy dni[edytuj | edytuj kod]

Jesień[edytuj | edytuj kod]

Vendémiaire

  1. Raisin – 22 września
  2. Safran – 23 września
  3. Châtaigne – 24 września
  4. Colchique – 25 września
  5. Cheval – 26 września
  6. Balsamine – 27 września
  7. Carotte – 28 września
  8. Amarante – 29 września
  9. Panais – 30 września
  10. Cuve – 1 października
  11. Pomme de terre – 2 października
  12. Immortelle – 3 października
  13. Potiron – 4 października
  14. Réséda – 5 października
  15. Âne – 6 października
  16. Belle de nuit – 7 października
  17. Citrouille – 8 października
  18. Sarrasin – 9 października
  19. Tournesol – 10 października
  20. Pressoir – 11 października
  21. Chanvre – 12 października
  22. Pêche – 13 października
  23. Navet – 14 października
  24. Amaryllis – 15 października
  25. Bœuf – 16 października
  26. Aubergine – 17 października
  27. Piment – 18 października
  28. Tomate – 19 października
  29. Orge – 20 października
  30. Tonneau – 21 października

Brumaire

  1. Pomme – 22 października
  2. Céleri – 23 października
  3. Poire – 24 października
  4. Betterave – 25 października
  5. Oie – 26 października
  6. Héliotrope – 27 października
  7. Figue – 28 października
  8. Scorsonère – 29 października
  9. Alisier – 30 października
  10. Charrue – 31 października
  11. Salsifis – 1 listopada
  12. Mâcre – 2 listopada
  13. Topinambour – 3 listopada
  14. Endive – 4 listopada
  15. Dindon – 5 listopada
  16. Chervis – 6 listopada
  17. Cresson – 7 listopada
  18. Plumbago – 8 listopada
  19. Grenade – 9 listopada
  20. Herse – 10 listopada
  21. Bacchante – 11 listopada
  22. Azerole – 12 listopada
  23. Garance – 13 listopada
  24. Orange – 14 listopada
  25. Faisan – 15 listopada
  26. Pistache – 16 listopada
  27. Macjonc – 17 listopada
  28. Coing – 18 listopada
  29. Cormier – 19 listopada
  30. Rouleau – 20 listopada

Frimaire

  1. Raiponce – 21 listopada
  2. Turneps – 22 listopada
  3. Chicorée – 23 listopada
  4. Nèfle – 24 listopada
  5. Cochon – 25 listopada
  6. Mâche – 26 listopada
  7. Chou-fleur – 27 listopada
  8. Miel – 28 listopada
  9. Genièvrev – 29 listopada
  10. Pioche – 30 listopada
  11. Cire – 1 grudnia
  12. Raifort – 2 grudnia
  13. Cèdrev – 3 grudnia
  14. Sapinv – 4 grudnia
  15. Chevreuil – 5 grudnia
  16. Ajonc – 6 grudnia
  17. Cyprès – 7 grudnia
  18. Lierre – 8 grudnia
  19. Sabine – 9 grudnia
  20. Hoyau – 10 grudnia
  21. Érable sucré – 11 grudnia
  22. Bruyère – 12 grudnia
  23. Roseau – 13 grudnia
  24. Oseille – 14 grudnia
  25. Grillon – 15 grudnia
  26. Pignon – 16 grudnia
  27. Liège – 17 grudnia
  28. Truffe – 18 grudnia
  29. Olive – 19 grudnia
  30. Pelle – 20 grudnia

Zima[edytuj | edytuj kod]

Nivôse

  1. Tourbe – 21 grudnia
  2. Houille – 22 grudnia
  3. Bitume – 23 grudnia
  4. Soufre – 24 grudnia
  5. Chien – 25 grudnia
  6. Lave – 26 grudnia
  7. Terre végétale – 27 grudnia
  8. Fumier – 28 grudnia
  9. Salpêtre – 29 grudnia
  10. Fléau – 30 grudnia
  11. Granit – 31 grudnia
  12. Argile – 1 stycznia
  13. Ardoise – 2 stycznia
  14. Grès – 3 stycznia
  15. Lapin – 4 stycznia
  16. Silex – 5 stycznia
  17. Marne – 6 stycznia
  18. Pierre à chaux – 7 stycznia
  19. Marbre – 8 stycznia
  20. Van – 9 stycznia
  21. Pierre à plâtre – 10 stycznia
  22. Sel – 11 stycznia
  23. Fer – 12 stycznia
  24. Cuivre – 13 stycznia
  25. Chat – 14 stycznia
  26. Étain – 15 stycznia
  27. Plomb – 16 stycznia
  28. Zinc – 17 stycznia
  29. Mercure – 18 stycznia
  30. Crible – 19 stycznia

Pluviôse

  1. Lauréole – 20 stycznia
  2. Mousse – 21 stycznia
  3. Fragon – 22 stycznia
  4. Perce-neige – 23 stycznia
  5. Taureau – 24 stycznia
  6. Laurier tin – 25 stycznia
  7. Amadouvier – 26 stycznia
  8. Mézéréon – 27 stycznia
  9. Peuplier – 28 stycznia
  10. Coignée – 29 stycznia
  11. Ellébore – 30 stycznia
  12. Brocoli – 31 stycznia
  13. Laurier – 1 lutego
  14. Avelinier – 2 lutego
  15. Vache – 3 lutego
  16. Buis – 4 lutego
  17. Lichen – 5 lutego
  18. If – 6 lutego
  19. Pulmonaire – 7 lutego
  20. Serpette – 8 lutego
  21. Thlaspi – 9 lutego
  22. Thimele – 10 lutego
  23. Chiendent – 11 lutego
  24. Trainasse – 12 lutego
  25. Lièvre – 13 lutego
  26. Guède – 14 lutego
  27. Noisetier – 15 lutego
  28. Cyclamen – 16 lutego
  29. Chélidoine – 17 lutego
  30. Traîneau – 18 lutego

Ventôse

  1. Tussilage – 19 lutego
  2. Cornouiller – 20 lutego
  3. Violier – 21 lutego
  4. Troène – 22 lutego
  5. Bouc – 23 lutego
  6. Asaret – 24 lutego
  7. Alaterne – 25 lutego
  8. Violette – 26 lutego
  9. Marceau – 27 lutego
  10. Bêche – 28 lutego
  11. Narcisse – 1 marca
  12. Orme – 2 marca
  13. Fumeterre – 3 marca
  14. Vélar – 4 marca
  15. Chèvre – 5 marca
  16. Épinard – 6 marca
  17. Doronic – 7 marca
  18. Mouron – 8 marca
  19. Cerfeuil – 9 marca
  20. Cordeau – 10 marca
  21. Mandragore – 11 marca
  22. Persil – 12 marca
  23. Cochléaria – 13 marca
  24. Pâquerette – 14 marca
  25. Thon – 15 marca
  26. Pissenlit – 16 marca
  27. Sylvie – 17 marca
  28. Capillaire – 18 marca
  29. Frêne – 19 marca
  30. Plantoir – 20 marca

Wiosna[edytuj | edytuj kod]

Germinal

  1. Primevère – 21 marca
  2. Platane – 22 marca
  3. Asperge – 23 marca
  4. Tulipe – 24 marca
  5. Poule – 25 marca
  6. Bette – 26 marca
  7. Bouleau – 27 marca
  8. Jonquille – 28 marca
  9. Aulne – 29 marca
  10. Couvoir – 30 marca
  11. Pervenche – 31 marca
  12. Charme – 1 kwietnia
  13. Morille – 2 kwietnia
  14. Hêtre – 3 kwietnia
  15. Abeille – 4 kwietnia
  16. Laitue – 5 kwietnia
  17. Mélèze – 6 kwietnia
  18. Ciguë – 7 kwietnia
  19. Radis – 8 kwietnia
  20. Ruche – 9 kwietnia
  21. Gainier – 10 kwietnia
  22. Romaine – 11 kwietnia
  23. Marronnier – 12 kwietnia
  24. Roquette – 13 kwietnia
  25. Pigeon – 14 kwietnia
  26. Lilas – 15 kwietnia
  27. Anémone – 16 kwietnia
  28. Pensée – 17 kwietnia
  29. Myrtille – 18 kwietnia
  30. Greffoir – 19 kwietnia

Floréal

  1. Rose – 20 kwietnia
  2. Chêne – 21 kwietnia
  3. Fougère – 22 kwietnia
  4. Aubépine – 23 kwietnia
  5. Rossignol – 24 kwietnia
  6. Ancolie – 25 kwietnia
  7. Muguet – 26 kwietnia
  8. Champignon – 27 kwietnia
  9. Hyacinthe – 28 kwietnia
  10. Râteau – 29 kwietnia
  11. Rhubarbe – 30 kwietnia
  12. Sainfoin – 1 maja
  13. Bâton-d'or – 2 maja
  14. Chamerops – 3 maja
  15. Ver à soie – 4 maja
  16. Consoude – 5 maja
  17. Pimprenelle – 6 maja
  18. Corbeille d'or – 7 maja
  19. Arroche – 8 maja
  20. Sarcloir – 9 maja
  21. Statice – 10 maja
  22. Fritillaire – 11 maja
  23. Bourrache – 12 maja
  24. Valériane – 13 maja
  25. Carpe – 14 maja
  26. Fusain – 15 maja
  27. Civette – 16 maja
  28. Buglosse – 17 maja
  29. Sénevé – 18 maja
  30. Houlette – 19 maja

Prairial

  1. Luzerne – 20 maja
  2. Hémérocalle – 21 maja
  3. Trèfle – 22 maja
  4. Angélique – 23 maja
  5. Canard – 24 maja
  6. Mélisse – 25 maja
  7. Fromental – 26 maja
  8. Martagon – 27 maja
  9. Serpolet – 28 maja
  10. Faux – 29 maja
  11. Fraise – 30 maja
  12. Bétoine – 31 maja
  13. Pois – 1 czerwca
  14. Acacia – 2 czerwca
  15. Caille – 3 czerwca
  16. Œillet – 4 czerwca
  17. Sureau – 5 czerwca
  18. Pavot – 6 czerwca
  19. Tilleul – 7 czerwca
  20. Fourche – 8 czerwca
  21. Barbeau – 9 czerwca
  22. Camomille – 10 czerwca
  23. Chèvrefeuille – 11 czerwca
  24. Caille-lait – 12 czerwca
  25. Tanche – 13 czerwca
  26. Jasmin – 14 czerwca
  27. Verveine – 15 czerwca
  28. Thym – 16 czerwca
  29. Pivoine – 17 czerwca
  30. Chariot – 18 czerwca

Lato[edytuj | edytuj kod]

Messidor

  1. Seigle – 19 czerwca
  2. Avoine – 20 czerwca
  3. Oignon – 21 czerwca
  4. Véronique – 22 czerwca
  5. Mulet – 23 czerwca
  6. Romarin – 24 czerwca
  7. Concombre – 25 czerwca
  8. Échalote – 26 czerwca
  9. Absinthe – 27 czerwca
  10. Faucille – 28 czerwca
  11. Coriandre – 29 czerwca
  12. Artichaut – 30 czerwca
  13. Girofle – 1 lipca
  14. Lavande – 2 lipca
  15. Chamois – 3 lipca
  16. Tabac – 4 lipca
  17. Groseille – 5 lipca
  18. Gesse – 6 lipca
  19. Cerise – 7 lipca
  20. Parc – 8 lipca
  21. Menthe – 9 lipca
  22. Cumin – 10 lipca
  23. Haricot – 11 lipca
  24. Orcanète – 12 lipca
  25. Pintade – 13 lipca
  26. Sauge – 14 lipca
  27. Ail – 15 lipca
  28. Vesce – 16 lipca
  29. Blé – 17 lipca
  30. Chalémie – 18 lipca

Thermidor

  1. Épeautre – 19 lipca
  2. Bouillon blanc – 20 lipca
  3. Melon – 21 lipca
  4. Ivraie – 22 lipca
  5. Bélier – 23 lipca
  6. Prêle – 24 lipca
  7. Armoise – 25 lipca
  8. Carthame – 26 lipca
  9. Mûre – 27 lipca
  10. Arrosoir – 28 lipca
  11. Panis – 29 lipca
  12. Salicorne – 30 lipca
  13. Abricot – 31 lipca
  14. Basilic – 1 sierpnia
  15. Brebis – 2 sierpnia
  16. Guimauve – 3 sierpnia
  17. Lin – 4 sierpnia
  18. Amande – 5 sierpnia
  19. Gentiane – 6 sierpnia
  20. Écluse – 7 sierpnia
  21. Carline – 8 sierpnia
  22. Câprier – 9 sierpnia
  23. Lentille – 10 sierpnia
  24. Aunée – 11 sierpnia
  25. Loutre – 12 sierpnia
  26. Myrte – 13 sierpnia
  27. Colza – 14 sierpnia
  28. Lupin – 15 sierpnia
  29. Coton – 16 sierpnia
  30. Moulin – 17 sierpnia

Fructidor

  1. Prune – 18 sierpnia
  2. Millet – 19 sierpnia
  3. Lycoperdon – 20 sierpnia
  4. Escourgeon – 21 sierpnia
  5. Saumon – 22 sierpnia
  6. Tubéreuse – 23 sierpnia
  7. Sucrion – 24 sierpnia
  8. Apocyn – 25 sierpnia
  9. Réglisse – 26 sierpnia
  10. Échelle – 27 sierpnia
  11. Pastèque – 28 sierpnia
  12. Fenouil – 29 sierpnia
  13. Épine vinette – 30 sierpnia
  14. Noix – 31 sierpnia
  15. Truite – 1 września
  16. Citron – 2 września
  17. Cardère – 3 września
  18. Nerprun – 4 września
  19. Tagette – 5 września
  20. Hotte – 6 września
  21. Églantier – 7 września
  22. Noisette – 8 września
  23. Houblon – 9 września
  24. Sorgho – 10 września
  25. Écrevisse – 11 września
  26. Bigarade – 12 września
  27. Verge d'or – 13 września
  28. Maïs – 14 września
  29. Marron – 15 września
  30. Panier – 16 września

Dni Sankiulotów[edytuj | edytuj kod]

  • La Fête de la Vertu (Święto Cnoty) – 17 września
  • La Fête du Génie (Święto Talentu) – 18 września
  • La Fête du Travail (Święto Pracy) – 19 września
  • La Fête de l'Opinion (Święto Opinii) – 20 września
  • La Fête des Récompenses (Święto Nagród) – 21 września
  • La Fête de la Révolution (Święto Rewolucji) – dzień uzupełniający, występujący w latach przestępnych

Uwagi

  1. Nazwa „rewolucyjny” nigdy nie była używana we Francji.

Przypisy

Wikimedia Commons