Francuski kalendarz rewolucyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Francuski kalendarz rewolucyjny na rok II (1793-1794)
Pierwszy egzemplarz francuskiego kalendarza rewolucyjnego

Francuski kalendarz rewolucyjny, wł. francuski kalendarz republikański[a]kalendarz wprowadzony 5 października 1793 przez Konwent republikański w rewolucyjnej Francji. Obszerną instrukcję uzupełniającą wydano 24 listopada 1793. Napoleon Bonaparte 9 września 1805 podpisał akt prawny przywracający kalendarz gregoriański od 1 stycznia 1806 (11 Nivôse roku XIV). Wprowadzony jeszcze, ale na krótko w 1871 przez Komunę Paryską (miesiące germinal i floréal roku LXXIX). Projekt kalendarza opracował Gilbert Romme, a nazwy miesięcy i dni wymyślił poeta Philippe Fabre d’Églantine. Era chrześcijańska zastąpiona została erą republikańską.

Lata liczono od 22 września 1792, daty ustanowienia pierwszej republiki francuskiej. Co czwarty rok miał być przestępnym, ale w praktyce starano się utrzymać początek roku w dniu równonocy jesiennej. Długość roku pozostała ta sama co w kalendarzu gregoriańskim. Rok zawierał 12 miesięcy po 30 dni plus 5 (6 w latach przestępnych) dodatkowych dni świątecznych, tak zwanych Dni Sankiulotów (les Sans-cullotides). Czteroletni cykl nazwano Francjadą (le franciade) na wzór olimpiady.

Na miejsce świąt kościelnych wprowadzono święta narodowe z dniem zdobycia Bastylii jako najważniejszym. Każdy dzień w roku został nazwany na cześć zwierząt, roślin, narzędzi pracy, minerałów czy też zjawisk.

Podstawą kalendarza był almanach napisany przez filozofa i pisarza Pierre Sylvain Maréchala Almanach des honnêtes gens (ang. Dictionary of Notables, 1788)[1].

Dni dekady[edytuj | edytuj kod]

Miesiąc, zamiast na tygodnie, podzielono na 3 dekady – po 10 dni. Każdy z dziesięciu dni nazywany był po prostu liczebnikami porządkowymi:

  • primidi (pierwszy dzień),
  • duodi (drugi dzień),
  • tridi (trzeci dzień),
  • quartidi (czwarty dzień),
  • quintidi (piąty dzień),
  • sextidi (szósty dzień),
  • septidi (siódmy dzień),
  • octidi (ósmy dzień),
  • nonidi (dziewiąty dzień)
  • décadi (dziesiąty dzień).

Dziesiąty dzień był świętem. W kwietniu 1802 zniesiono podział na dekady jako uciążliwy dla społeczeństwa.

Planowany był także podział doby na 10 godzin, godziny na 100 minut po 100 sekund. Nowa godzina liczyła by 144 dawne minuty, nowa minuta 86,4 dawnych sekund zaś nowa sekunda 0,864 dawnej.

Miesiące[edytuj | edytuj kod]

Jesień (nazwy miesięcy kończą się na -aire):

  • Vendémiaire (od łacińskiego vindemia – pl. winobranie) – od 22 września do 21 października
  • Brumaire (od francuskiego brume – pl. gęsta mgła) – od 22 października do 20 listopada
  • Frimaire (od francuskiego frimas – pl. mróz) – od 21 listopada do 20 grudnia

Zima (nazwy miesięcy kończą się na -ôse):

  • Nivôse (od łacińskiego nivosus – pl. śnieżny) – od 21 grudnia do 19 stycznia
  • Pluviôse (od łacińskiego pluviosus – pl. deszczowy) – od 20 stycznia do 18 lutego
  • Ventôse (od łacińskiego ventosus – pl.wietrzny) – od 19 lutego do 20 marca

Wiosna (nazwy miesięcy kończą się na -al):

  • Germinal (od łacińskiego germen – pl. kiełek) – od 21 marca do 19 kwietnia
  • Floréal (od łacińskiego flos – pl. kwiat) – od 20 kwietnia do 19 maja
  • Prairial (od francuskiego prairie – pl. łąka) – od 20 maja do 18 czerwca

Lato (nazwy miesięcy kończą się na -dor):

  • Messidor (od łacińskiego messis – pl. żniwa) – od 19 czerwca do 18 lipca
  • Thermidor (od greckiego thermos – pl. gorący) – od 19 lipca do 17 sierpnia
  • Fructidor (od łacińskiego fructus – pl. owoce) – od 18 sierpnia do 16 września

Nazwy dni[edytuj | edytuj kod]

Jesień[edytuj | edytuj kod]

Vendémiaire

  1. Raisin – 22 września
  2. Safran – 23 września
  3. Châtaigne – 24 września
  4. Colchique – 25 września
  5. Cheval – 26 września
  6. Balsamine – 27 września
  7. Carotte – 28 września
  8. Amarante – 29 września
  9. Panais – 30 września
  10. Cuve – 1 października
  11. Pomme de terre – 2 października
  12. Immortelle – 3 października
  13. Potiron – 4 października
  14. Réséda – 5 października
  15. Âne – 6 października
  16. Belle de nuit – 7 października
  17. Citrouille – 8 października
  18. Sarrasin – 9 października
  19. Tournesol – 10 października
  20. Pressoir – 11 października
  21. Chanvre – 12 października
  22. Pêche – 13 października
  23. Navet – 14 października
  24. Amaryllis – 15 października
  25. Bœuf – 16 października
  26. Aubergine – 17 października
  27. Piment – 18 października
  28. Tomate – 19 października
  29. Orge – 20 października
  30. Tonneau – 21 października

Brumaire

  1. Pomme – 22 października
  2. Céleri – 23 października
  3. Poire – 24 października
  4. Betterave – 25 października
  5. Oie – 26 października
  6. Héliotrope – 27 października
  7. Figue – 28 października
  8. Scorsonère – 29 października
  9. Alisier – 30 października
  10. Charrue – 31 października
  11. Salsifis – 1 listopada
  12. Mâcre – 2 listopada
  13. Topinambour – 3 listopada
  14. Endive – 4 listopada
  15. Dindon – 5 listopada
  16. Chervis – 6 listopada
  17. Cresson – 7 listopada
  18. Plumbago – 8 listopada
  19. Grenade – 9 listopada
  20. Herse – 10 listopada
  21. Bacchante – 11 listopada
  22. Azerole – 12 listopada
  23. Garance – 13 listopada
  24. Orange – 14 listopada
  25. Faisan – 15 listopada
  26. Pistache – 16 listopada
  27. Macjonc – 17 listopada
  28. Coing – 18 listopada
  29. Cormier – 19 listopada
  30. Rouleau – 20 listopada

Frimaire

  1. Raiponce – 21 listopada
  2. Turneps – 22 listopada
  3. Chicorée – 23 listopada
  4. Nèfle – 24 listopada
  5. Cochon – 25 listopada
  6. Mâche – 26 listopada
  7. Chou-fleur – 27 listopada
  8. Miel – 28 listopada
  9. Genièvrev – 29 listopada
  10. Pioche – 30 listopada
  11. Cire – 1 grudnia
  12. Raifort – 2 grudnia
  13. Cèdrev – 3 grudnia
  14. Sapinv – 4 grudnia
  15. Chevreuil – 5 grudnia
  16. Ajonc – 6 grudnia
  17. Cyprès – 7 grudnia
  18. Lierre – 8 grudnia
  19. Sabine – 9 grudnia
  20. Hoyau – 10 grudnia
  21. Érable sucré – 11 grudnia
  22. Bruyère – 12 grudnia
  23. Roseau – 13 grudnia
  24. Oseille – 14 grudnia
  25. Grillon – 15 grudnia
  26. Pignon – 16 grudnia
  27. Liège – 17 grudnia
  28. Truffe – 18 grudnia
  29. Olive – 19 grudnia
  30. Pelle – 20 grudnia

Zima[edytuj | edytuj kod]

Nivôse

  1. Tourbe – 21 grudnia
  2. Houille – 22 grudnia
  3. Bitume – 23 grudnia
  4. Soufre – 24 grudnia
  5. Chien – 25 grudnia
  6. Lave – 26 grudnia
  7. Terre végétale – 27 grudnia
  8. Fumier – 28 grudnia
  9. Salpêtre – 29 grudnia
  10. Fléau – 30 grudnia
  11. Granit – 31 grudnia
  12. Argile – 1 stycznia
  13. Ardoise – 2 stycznia
  14. Grès – 3 stycznia
  15. Lapin – 4 stycznia
  16. Silex – 5 stycznia
  17. Marne – 6 stycznia
  18. Pierre à chaux – 7 stycznia
  19. Marbre – 8 stycznia
  20. Van – 9 stycznia
  21. Pierre à plâtre – 10 stycznia
  22. Sel – 11 stycznia
  23. Fer – 12 stycznia
  24. Cuivre – 13 stycznia
  25. Chat – 14 stycznia
  26. Étain – 15 stycznia
  27. Plomb – 16 stycznia
  28. Zinc – 17 stycznia
  29. Mercure – 18 stycznia
  30. Crible – 19 stycznia

Pluviôse

  1. Lauréole – 20 stycznia
  2. Mousse – 21 stycznia
  3. Fragon – 22 stycznia
  4. Perce-neige – 23 stycznia
  5. Taureau – 24 stycznia
  6. Laurier tin – 25 stycznia
  7. Amadouvier – 26 stycznia
  8. Mézéréon – 27 stycznia
  9. Peuplier – 28 stycznia
  10. Coignée – 29 stycznia
  11. Ellébore – 30 stycznia
  12. Brocoli – 31 stycznia
  13. Laurier – 1 lutego
  14. Avelinier – 2 lutego
  15. Vache – 3 lutego
  16. Buis – 4 lutego
  17. Lichen – 5 lutego
  18. If – 6 lutego
  19. Pulmonaire – 7 lutego
  20. Serpette – 8 lutego
  21. Thlaspi – 9 lutego
  22. Thimele – 10 lutego
  23. Chiendent – 11 lutego
  24. Trainasse – 12 lutego
  25. Lièvre – 13 lutego
  26. Guède – 14 lutego
  27. Noisetier – 15 lutego
  28. Cyclamen – 16 lutego
  29. Chélidoine – 17 lutego
  30. Traîneau – 18 lutego

Ventôse

  1. Tussilage – 19 lutego
  2. Cornouiller – 20 lutego
  3. Violier – 21 lutego
  4. Troène – 22 lutego
  5. Bouc – 23 lutego
  6. Asaret – 24 lutego
  7. Alaterne – 25 lutego
  8. Violette – 26 lutego
  9. Marceau – 27 lutego
  10. Bêche – 28 lutego
  11. Narcisse – 1 marca
  12. Orme – 2 marca
  13. Fumeterre – 3 marca
  14. Vélar – 4 marca
  15. Chèvre – 5 marca
  16. Épinard – 6 marca
  17. Doronic – 7 marca
  18. Mouron – 8 marca
  19. Cerfeuil – 9 marca
  20. Cordeau – 10 marca
  21. Mandragore – 11 marca
  22. Persil – 12 marca
  23. Cochléaria – 13 marca
  24. Pâquerette – 14 marca
  25. Thon – 15 marca
  26. Pissenlit – 16 marca
  27. Sylvie – 17 marca
  28. Capillaire – 18 marca
  29. Frêne – 19 marca
  30. Plantoir – 20 marca

Wiosna[edytuj | edytuj kod]

Germinal

  1. Primevère – 21 marca
  2. Platane – 22 marca
  3. Asperge – 23 marca
  4. Tulipe – 24 marca
  5. Poule – 25 marca
  6. Bette – 26 marca
  7. Bouleau – 27 marca
  8. Jonquille – 28 marca
  9. Aulne – 29 marca
  10. Couvoir – 30 marca
  11. Pervenche – 31 marca
  12. Charme – 1 kwietnia
  13. Morille – 2 kwietnia
  14. Hêtre – 3 kwietnia
  15. Abeille – 4 kwietnia
  16. Laitue – 5 kwietnia
  17. Mélèze – 6 kwietnia
  18. Ciguë – 7 kwietnia
  19. Radis – 8 kwietnia
  20. Ruche – 9 kwietnia
  21. Gainier – 10 kwietnia
  22. Romaine – 11 kwietnia
  23. Marronnier – 12 kwietnia
  24. Roquette – 13 kwietnia
  25. Pigeon – 14 kwietnia
  26. Lilas – 15 kwietnia
  27. Anémone – 16 kwietnia
  28. Pensée – 17 kwietnia
  29. Myrtille – 18 kwietnia
  30. Greffoir – 19 kwietnia

Floréal

  1. Rose – 20 kwietnia
  2. Chêne – 21 kwietnia
  3. Fougère – 22 kwietnia
  4. Aubépine – 23 kwietnia
  5. Rossignol – 24 kwietnia
  6. Ancolie – 25 kwietnia
  7. Muguet – 26 kwietnia
  8. Champignon – 27 kwietnia
  9. Hyacinthe – 28 kwietnia
  10. Râteau – 29 kwietnia
  11. Rhubarbe – 30 kwietnia
  12. Sainfoin – 1 maja
  13. Bâton-d'or – 2 maja
  14. Chamerops – 3 maja
  15. Ver à soie – 4 maja
  16. Consoude – 5 maja
  17. Pimprenelle – 6 maja
  18. Corbeille d'or – 7 maja
  19. Arroche – 8 maja
  20. Sarcloir – 9 maja
  21. Statice – 10 maja
  22. Fritillaire – 11 maja
  23. Bourrache – 12 maja
  24. Valériane – 13 maja
  25. Carpe – 14 maja
  26. Fusain – 15 maja
  27. Civette – 16 maja
  28. Buglosse – 17 maja
  29. Sénevé – 18 maja
  30. Houlette – 19 maja

Prairial

  1. Luzerne – 20 maja
  2. Hémérocalle – 21 maja
  3. Trèfle – 22 maja
  4. Angélique – 23 maja
  5. Canard – 24 maja
  6. Mélisse – 25 maja
  7. Fromental – 26 maja
  8. Martagon – 27 maja
  9. Serpolet – 28 maja
  10. Faux – 29 maja
  11. Fraise – 30 maja
  12. Bétoine – 31 maja
  13. Pois – 1 czerwca
  14. Acacia – 2 czerwca
  15. Caille – 3 czerwca
  16. Œillet – 4 czerwca
  17. Sureau – 5 czerwca
  18. Pavot – 6 czerwca
  19. Tilleul – 7 czerwca
  20. Fourche – 8 czerwca
  21. Barbeau – 9 czerwca
  22. Camomille – 10 czerwca
  23. Chèvrefeuille – 11 czerwca
  24. Caille-lait – 12 czerwca
  25. Tanche – 13 czerwca
  26. Jasmin – 14 czerwca
  27. Verveine – 15 czerwca
  28. Thym – 16 czerwca
  29. Pivoine – 17 czerwca
  30. Chariot – 18 czerwca

Lato[edytuj | edytuj kod]

Messidor

  1. Seigle – 19 czerwca
  2. Avoine – 20 czerwca
  3. Oignon – 21 czerwca
  4. Véronique – 22 czerwca
  5. Mulet – 23 czerwca
  6. Romarin – 24 czerwca
  7. Concombre – 25 czerwca
  8. Échalote – 26 czerwca
  9. Absinthe – 27 czerwca
  10. Faucille – 28 czerwca
  11. Coriandre – 29 czerwca
  12. Artichaut – 30 czerwca
  13. Girofle – 1 lipca
  14. Lavande – 2 lipca
  15. Chamois – 3 lipca
  16. Tabac – 4 lipca
  17. Groseille – 5 lipca
  18. Gesse – 6 lipca
  19. Cerise – 7 lipca
  20. Parc – 8 lipca
  21. Menthe – 9 lipca
  22. Cumin – 10 lipca
  23. Haricot – 11 lipca
  24. Orcanète – 12 lipca
  25. Pintade – 13 lipca
  26. Sauge – 14 lipca
  27. Ail – 15 lipca
  28. Vesce – 16 lipca
  29. Blé – 17 lipca
  30. Chalémie – 18 lipca

Thermidor

  1. Épeautre – 19 lipca
  2. Bouillon blanc – 20 lipca
  3. Melon – 21 lipca
  4. Ivraie – 22 lipca
  5. Bélier – 23 lipca
  6. Prêle – 24 lipca
  7. Armoise – 25 lipca
  8. Carthame – 26 lipca
  9. Mûre – 27 lipca
  10. Arrosoir – 28 lipca
  11. Panis – 29 lipca
  12. Salicorne – 30 lipca
  13. Abricot – 31 lipca
  14. Basilic – 1 sierpnia
  15. Brebis – 2 sierpnia
  16. Guimauve – 3 sierpnia
  17. Lin – 4 sierpnia
  18. Amande – 5 sierpnia
  19. Gentiane – 6 sierpnia
  20. Écluse – 7 sierpnia
  21. Carline – 8 sierpnia
  22. Câprier – 9 sierpnia
  23. Lentille – 10 sierpnia
  24. Aunée – 11 sierpnia
  25. Loutre – 12 sierpnia
  26. Myrte – 13 sierpnia
  27. Colza – 14 sierpnia
  28. Lupin – 15 sierpnia
  29. Coton – 16 sierpnia
  30. Moulin – 17 sierpnia

Fructidor

  1. Prune – 18 sierpnia
  2. Millet – 19 sierpnia
  3. Lycoperdon – 20 sierpnia
  4. Escourgeon – 21 sierpnia
  5. Saumon – 22 sierpnia
  6. Tubéreuse – 23 sierpnia
  7. Sucrion – 24 sierpnia
  8. Apocyn – 25 sierpnia
  9. Réglisse – 26 sierpnia
  10. Échelle – 27 sierpnia
  11. Pastèque – 28 sierpnia
  12. Fenouil – 29 sierpnia
  13. Épine vinette – 30 sierpnia
  14. Noix – 31 sierpnia
  15. Truite – 1 września
  16. Citron – 2 września
  17. Cardère – 3 września
  18. Nerprun – 4 września
  19. Tagette – 5 września
  20. Hotte – 6 września
  21. Églantier – 7 września
  22. Noisette – 8 września
  23. Houblon – 9 września
  24. Sorgho – 10 września
  25. Écrevisse – 11 września
  26. Bigarade – 12 września
  27. Verge d'or – 13 września
  28. Maïs – 14 września
  29. Marron – 15 września
  30. Panier – 16 września

Dni Sankiulotów[edytuj | edytuj kod]

  • La Fête de la Vertu (Święto Cnoty) – 17 września
  • La Fête du Génie (Święto Talentu) – 18 września
  • La Fête du Travail (Święto Pracy) – 19 września
  • La Fête de l'Opinion (Święto Opinii) – 20 września
  • La Fête des Récompenses (Święto Nagród) – 21 września
  • La Fête de la Révolution (Święto Rewolucji) – dzień uzupełniający, występujący w latach przestępnych.

Podział roku na 12 równych miesięcy i dni dodatkowe przypominał kalendarz egipski.

Uwagi

  1. Nazwa „rewolucyjny” nigdy nie była używana we Francji.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]