Poryck

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Poryck
Ilustracja
Cerkiew św. Michała Archanioła
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód wołyński
Rejon iwanicki
Populacja (2001)
• liczba ludności

914
Kod pocztowy 45342
Położenie na mapie obwodu wołyńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu wołyńskiego
Poryck
Poryck
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Poryck
Poryck
Ziemia50°37′10″N 24°27′44″E/50,619444 24,462222
Portal Portal Ukraina

Poryck (ukr. Павлівка, Pawliwka) – wieś na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie iwanickim, nad Ługą, 8 km na wschód od Iwanicz i 62 km na zachód od Łucka. W 2001 roku liczyła 914 mieszkańców. We wsi znajdują się: urząd pocztowy, cerkiew, opuszczony kościół oraz pomnik ofiar rzezi wołyńskiej.

Prywatne miasto szlacheckie położone było w XVI wieku w województwie wołyńskim[1].

Poryck i okolice, mapa topograficzna, rok 1910
Poryck i okolice, mapa topograficzna WIG, rok 1926

Historia[edytuj]

Gniazdo rodowe książąt Poryckich[2] wzmiankowane w pierwszej połowie XV wieku. W 1557 roku król Zygmunt II August przez wzgląd na pożar miasta należącego do księcia Aleksandra Poryckiego ze Zbaraża uwolnił je na 10 lat od opłaty wszelkich ceł i myt, wyjąwszy od pogranicznych. Poryck przez lata pozostawał własnością polskich rodów szlacheckich, m.in. Koniecpolskich i Czackich. Przed I wojną światową nad tutejszym jeziorem stały dwa piętrowe, empirowe pałace Czackich zbudowane w 1806 roku przez Tadeusza Czackiego, jeden przeznaczony na bibliotekę i zbiory kolekcjonerskie, w którym przez kilka lat przechowywał pamiątki narodowe m.in. relikwię kości króla Bolesława Chrobrego, czy różnego rodzaju rzeczy pozyskane podczas przeprowadzania badań grobów Zygmunta Starego, Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki. Główny pałac zdobiła facjata oparta na czterech kolumnach doryckich. W 1916 roku został pałac obrabowany, zniszczono bibliotekę i zbiory porcelany. Natomiast drugi pałac, ów w którym mieszkał Tadeusz Czacki, spalony w 1915 roku przez wojska austriackie, znajduje się obecnie w stanie ruiny. Wraz z nim spaliło się też archiwum Czackich. Pozostała po Tadeuszu Czackim biblioteka z 15 tysięcy tomów wkrótce po jego śmierci w 1813 roku została wywieziona do Puław.

W 1816 roku Poryck odwiedził Julian Ursyn Niemcewicz i opisał go w „Podróżach Historycznych”.

W czasie powstania listopadowego 11 kwietnia 1831 roku pod Poryckiem rozegrała się jedna z bitew wyprawy Dwernickiego na ziemie zabrane wygrana przez stronę polską. Polacy wzięli około 250 jeńców, 100 koni, oraz 200 sztuk broni i cały tabor. Po tym zwycięstwie generał Józef Dwernicki wydał odezwę do mieszkańców Ukrainy, Wołynia i Podola wzywającą ich do udziału w powstaniu.

W czasie I wojny światowej poważnie zniszczona została zabudowa miasta, w tym kościół i pałace.

W czasie II Rzeczypospolitej miasto, liczące nieco ponad 2 tys. mieszkańców (w tym ok. połowa Żydów), należało do gminy Poryck w powiecie włodzimierskim, w województwie wołyńskim. Od północy graniczyło z wsiami Lachów i Kłopoczyn, od zachodu z Kolonią Romanowską, od południa z Samowolą i Peresławiczami, od wschodu zaś z Holendernią i Rukowiczami.

Podczas okupacji niemieckiej w pałacu Czackich znajdował się posterunek żandarmerii niemieckiej i ukraińskiej policji. Niemcy eksterminowali żydowskich mieszkańców miasteczka. W pierwszej egzekucji, która odbyła się we wrześniu 1941 roku zginęło około 100 żydowskich mężczyzn. Pozostałych (900 osób) rozstrzelano we wrześniu 1942 roku. Wraz z nimi zabito podobną liczbę Żydów spoza Porycka[3].

W marcu 1943 roku policjanci ukraińscy z posterunku w Porycku zdezerterowali do UPA porywając i zabijając 7 Polaków. Wkrótce potem Niemcy wycofali się z miasteczka; Polacy zostali poddani terrorowi ukraińskich nacjonalistów. W dniach 11 i 12 lipca 1943 roku oddziały UPA i OUN-B wymordowały polską ludność miasteczka – około 200 osób. W późniejszym czasie spalono pałac Czackich[4].

 Osobny artykuł: zbrodnia w Porycku.

18 lipca 1944 roku miejscowość zajęły wojska radzieckie 1 Frontu Ukraińskiego[5].

Zabytki[edytuj]

  • cerkiew (XVII wiek)
  • drewniana synagoga (XVII wiek)
  • kościół rokokowo-klasycystyczny (XVIII wiek)
  • mogiły i pomnik pomordowanych znajdujące się na miejscowym cmentarzu
  • dwa piętrowe pałace wybudowane w 1806 roku przez Tadeusza Czackiego w stylu empire. Pierwszy przeznaczony był na bibliotekę i zbiory sztuki. Po śmierci T. Czackiego w 1813 roku 15 tysięcy woluminów trafiło do Puław. Drugi z mansardą położoną na czterech doryckich kolumnach, w którym mieszkał T. Czacki został spalony, razem z archiwum Czackich, przez wojska austriackie 1915 roku podczas I wojny światowej. W 1916 r. pierwszy pałac obrabowano niszcząc bibliotekę i kolekcję porcelany. Drugi na początku XX w. był zupełną ruiną[2].

Przypisy

  1. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 163.
  2. a b dr Mieczysław Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Wołyniu, Kowel – Włodzimierz – Poryck, cz. 5. wolyn.ovh.org. [dostęp 26.12.2013].
  3. Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ​ISBN 978-5-8243-1296-6​ s.717
  4. Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945, Warszawa 2000, ​ISBN 83-87689-34-3​, s.896-899
  5. ВОВ-60 – Сводки.

Bibliografia[edytuj]

  • Julian Ursyn Niemcewicz, „Juljana Ursyna Niemcewicza, podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte”, wydawcy A. Franck; B. M. Wolff, Paryż, Petersburg, 1858, Poryck strony: 171-175.
  • Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko „Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945, Wydane przy pomocy finansowej Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2000, stron 1433, ilustrowana, źródła, ​ISBN 83-87689-34-3​. Poryck strony: 163, 184, 549, 834, 866, 888, 890, 891, 893, 895, 896-899, 900, 901, 904, 961, 1018, 1027, 1042, 1051, 1058, 1060, 1069, 1088, 1124, 1126, 1128, 1233, 1234, 1254, 1256, 1257, 1267, 1268, 1269, 1271, 1274.
  • Grzegorz Motyka. Ukraińska partyzantka 1942-1960. Rytm Oficyna Wydawnicza. Warszawa. 2006 ​ISBN 83-7399-163-8​. Poryck strona 331.
  • „Ilustrowany przewodnik po Wołyniu – 1929” http://wolyn.ovh.org/ippw/005.htm

Linki zewnętrzne[edytuj]