Czarny Dunajec (wieś)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czarny Dunajec
wieś
Ilustracja
Ulica Piłsudskiego
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowotarski

Gmina

Czarny Dunajec

Wysokość

675 m n.p.m.

Liczba ludności (31.12.2010)

3813

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

34-470

Tablice rejestracyjne

KNT

SIMC

0421629

Położenie na mapie gminy Czarny Dunajec
Mapa konturowa gminy Czarny Dunajec, w centrum znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Czarny Dunajec”
Ziemia49°26′22″N 19°51′15″E/49,439444 19,854167
Strona internetowa
Nieoficjalny herb wsi Czarny Dunajec

Czarny Dunajecwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Czarny Dunajec. Dawne miasto[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś królewska Dunajec, położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należała do tenuty nowotarskiej[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Czarny Dunajec. Położona jest w południowej Małopolsce w regionie geograficznym Kotlina Nowotarska i historyczno-etnograficznym Podhale. W okresie zaboru austriackiego była siedzibą tzw. „państwa czarnodunajeckiego”. W latach 1880–1934 miejscowość miała prawa miejskie.

8 stycznia 1905 roku powstała spóldzielnia Towarzystwo Zaliczkowe, które nie tylko udzielalo kredytów, ale również pomagało członkom w oszczędzaniu, sprawach finansowych i gospodarczych. W 1925 roku zmieniło nazwę na Bank Spółdzielczy. Obecnie jego tradycje kontynuuje Bank Spółdzielczy w Czarnym Dunajcu[3]. W latach 1925–1934 miejscowość posiadała prawa miejskie[4].

W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej[5] oraz funkcjonowało kolejowe przejście graniczne Czarny Dunajec-Suchá Hora.

8 września 1939 r. żołnierze Wehrmachtu rozstrzelali 2 mieszkańców i spalili ogółem 36 budynków[6][7].

Czarny Dunajec jest miejscem urodzenia Karola Zająca, Józefa Rafacza oraz Stanisława Cikowskiego.

W 2016 r. Czarny Dunajec uzyskał wraz z sołectwem Piekielnik w gminie Czarny Dunajec status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Czarny Dunajec”)[8].

We wrześniu 2021 zostały przeprowadzone na terenie każdego sołectwa, konsultacje, podczas których urzędnicy gminni zbierali informacje od mieszkańców, czy chcą oni, aby Czarny Dunajec uzyskał prawa miejskie. Przedstawiciele gminy, chodząc od domu do domu zbierali takowe informacje. Z opublikowanych danych wynika, że prawie 70% ludności gminy opowiedziało się za tym pomysłem[9]. 16 lutego 2022 r. Rada Gminy zdecydowała, że wystąpi z wnioskiem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o nadanie Czarnemu Dunajcowi praw miejskich oraz o zmianę statusu gminy z wiejskiej na miejsko-wiejską[10]. Dnia 27 lipca 2022 Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie przygotowane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, na mocy którego od 1 stycznia 2023 r. Czarny Dunajec będzie już oficjalnie miastem, włączonym w skład gminy miejsko-wiejskiej[11][12].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Czarny Dunajec leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, średnia temperatury w bieżącym stuleciu wynosi średnio 5,3 °C. Najwyższa temperatura, jaką zanotowano wynosiła 33,9 °C[13], a najniższa temperatura wynosiła –42 °C[14] (10 lutego 1929). 3 lutego 2012 roku temperatura spadła do –34,8 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi 743 mm[15]. Torfowiska (szczególnie Puścizna Rękowiańska) w Czarnym Dunajcu są jednym z najchłodniejszych miejsc w Polsce. Nawet latem, w lipcu i sierpniu temperatura przy bezchmurnym niebie potrafi spadać poniżej zera. Przykładowo 8 lipca 2016 zanotowano –1,9 °C a 8 stycznia 2017 –39,8 °C[16][17].

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi istnieje klub sportowy TS Podhalański Czarny Dunajec (Towarzystwo Sportowe Podhalański), utworzony w 2010. W chwili obecnej prowadzi sekcję piłki siatkowej. Debiut w rozgrywkach IV Ligi Piłki Siatkowej w sezonie 2011/2012 przyniósł drużynie 3 miejsce.

TS Podhalański posiada boiska do siatkówki plażowej oraz boisko do piłki nożnej plażowej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Czarnym Dunajcem[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Na podstawie Skorowidzów miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Tom XIII – Województwo Lwowskie, Tom XIV – Województwo Stanisławowskie, Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923-1925.
  2. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 97.
  3. Grzegorz Jaworek, » Historia Banku, Bombel4Design [dostęp 2022-02-12].
  4. Czy Czarny Dunajec stanie się znów miastem?, www.radiokrakow.pl [dostęp 2022-02-18] (pol.).
  5. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
  6. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 241.
  7. Rozstrzelani to Jan Gliściński i Władysław Ogrodny.
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej sołectwu Czarny Dunajec i sołectwu Piekielnik położonym na obszarze gminy Czarny Dunajec (Dz.U. z 2016 r. poz. 755).
  9. Łukasz Bobek, Podhale. Górale chcą, by Czarny Dunajec był miastem. To wynik konsultacji prowadzonych w gminie w tej sprawie, Gazeta Krakowska, 6 października 2021 [dostęp 2022-02-18] (pol.).
  10. 24.pl, Wójt: „Czarny Dunajec zaczyna być miejscowością widmo”. Dlatego powinien zostać miastem – podhale24.pl, podhale24.pl [dostęp 2022-02-18].
  11. Nowe miasta i zmiany granic od 2023 roku. Ważne decyzje jeszcze w lipcu, www.portalsamorzadowy.pl [dostęp 2022-07-10] (pol.).
  12. 24.pl, Czarny Dunajec będzie miastem - zdecydował rząd - podhale24.pl, podhale24.pl [dostęp 2022-07-29].
  13. Gmina Czarny Dunajec Geografia, klimat, czarny-dunajec.pl [dostęp 2017-10-24] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-25] (pol.).
  14. Jerzy Michalczewski, Zagadnienia Klimatyczne Kotliny Podhalańskiej, s. 55, 1962.
  15. Czarny Dunajec | Klimat. [dostęp 2009-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-05)].
  16. Zastoisko mrozowe w Cz. Dunajcu- klimat.
  17. –39,8 °C i –38,9 °C – Pogoda i Klimat, „Pogoda i Klimat”, 8 stycznia 2017 [dostęp 2017-10-24] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]