Mu’ammar al-Kaddafi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Muammar al-Kaddafi)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mu’ammar al-Kaddafi
Muammar al-Gaddafi at the AU summit.jpg
Mu’ammar al-Kaddafi, 2 lutego 2009
Data i miejsce urodzenia 13 września 1942
Syrta
Data i miejsce śmierci 20 października 2011
Syrta
Przywódca Rewolucji 1 Września
Okres urzędowania od 1 września 1969
do 23 sierpnia/16 września 2011[1]
Sekretarz Generalny Powszechnego Kongresu Ludowego
Okres urzędowania od 2 marca 1977
do 2 marca 1979
Następca Abdul Ati al-Obeidi
Premier Libii
Okres urzędowania od 16 stycznia 1970
do 16 lipca 1972
Poprzednik Mahmud Sulayman al-Maghribi
Następca Abdessalam Jalloud
Odznaczenia
Wielki Mistrz Orderu Odwagi (Libia) Order Białego Lwa I Klasy (CSRS) Narodowy Order Zasługi I Klasy z Kollaną (Malta) Xirka Ġieħ ir-Repubblika (Malta) Wielka Wstęga Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Order Księcia Jarosława Mądrego I Klasy (Ukraina) Order Bohdana Chmielnickiego I Klasy (Ukraina) Wielka Kollana Orderu Wyzwoliciela (Wenezuela)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Mu’ammar al-Kaddafi, arab. معمر القذافـي i, trl. Muʿammar al-Qaḏḏāfī, trb. Mu’ammar al-Kazzafi[2], dialektalnie Gaddafi (ur. 13 września lub 7 czerwca[3] 1942 w Syrcie, zm. 20 października 2011 w okolicach Syrty[4]) – pułkownik, polityk, przywódca Libii w latach 1969–2011, sprawował władzę autorytarną jako Przywódca Rewolucji 1 Września.

Spis treści

Młodość i dojście do władzy[edytuj]

Al-Kaddafi pochodził z niewielkiego plemienia Al-Kaddafa, wywodzącego się z Syrty w środkowej części wybrzeża Libii. Jego ród uważa się za potomków Mahometa[5]. Jest synem Beduina, wędrownego hodowcy wielbłądów. Miał siedmiu synów; jednym z nich jest Saif al-Islam al-Kaddafi.

W młodości zafascynował się postacią i ideologią egipskiego prezydenta Nasera, co ukształtowało jego poglądy. W 1963 roku, po roku studiów historycznych, porzucił Uniwersytet Libijski w Bengazi, a dwa lata później ukończył Akademię Wojskową w Bengazi. Stanął na czele Związku Wolnych Oficerów i 1 września 1969 roku przeprowadził zamach stanu, który odsunął od władzy króla Idrisa I. Al-Kaddafi został naczelnym dowódcą sił zbrojnych oraz przewodniczącym Rady Rewolucji (nowo utworzonego rządu Libii). W latach 1970–1972 był szefem rządu, a od 1977 do 1979 głową państwa. W 1979 zrezygnował z tej funkcji, ale de facto pozostał pierwszą osobą w państwie. W 2011 roku w długości rządzenia zajmował czwarte miejsce w historii[6].

Władza w Libii[edytuj]

Unbalanced scales lighter one blue.svg
 Treść tej sekcji może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia.
Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż ją poprawić.
Information icon.svg Osobny artykuł: Libia w okresie rządów Mu’ammara al-Kaddafiego.
Mu’ammar al-Kaddafi (z lewej) i prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser, 1969

Obejmując władzę w Libii, postawił sobie za cel likwidację podziałów klanowo-plemiennych i wprowadzenie libijskiej tożsamości narodowej oraz zaprowadzenie wśród obywateli lojalności wobec państwa. Polityka ta poniosła klęskę, ponieważ al-Kaddafi sam obsadzał instytucje państwa głównie członkami swojego i zaprzyjaźnionych rodów. Wykorzystywał również plemienne animozje, kupując lojalność rodów przywilejami ekonomicznymi, małżeństwami albo wymuszając ją siłą[5].

Al-Kaddafi w 1970 roku zlikwidował w swoim kraju amerykańskie i brytyjskie bazy wojskowe, wydalił włoskie i żydowskie organizacje narodowe, a w 1973 roku dokonał nacjonalizacji przemysłu naftowego należącego do zachodnich inwestorów. W lipcu 1977 roku przegrał krótkotrwałą przygraniczną wojnę z Egiptem. Al-Kaddafi prowadził bardzo aktywną politykę zagraniczną wymierzoną przeciwko wpływom Stanów Zjednoczonych i Izraela oraz skoncentrowaną na wspieraniu Organizacji Wyzwolenia Palestyny, przez co był oskarżany o wspieranie islamskiego terroryzmu. Wielokrotnie zabiegał o utworzenie ścisłej federacji państw północnoafrykańskich i bliskowschodnich. Proponował zawarcie unii m.in. Sudanowi, Egiptowi, Syrii oraz Malcie. W wyniku pogarszających się stosunków z Egiptem nawiązał współpracę z ZSRR, ale w zimnej wojnie pozostawał neutralny, wiążąc się z Ruchem Państw Niezaangażowanych. Wspierał AFN w walce z apartheidem, a przez Nelsona Mandelę nazywany był przyjacielem i towarzyszem broni[7]. Od połowy lat 90. Al-Kaddafi prowadził bardziej umiarkowaną politykę. W 2007 wypuścił z kraju oskarżane o zarażenie wirusem HIV kilkuset niemowląt bułgarskie pielęgniarki i palestyńskiego lekarza, którym w Libii groziła kara śmierci. W 2009 roku wybrany na jeden rok szefem Unii Afrykańskiej[8].

Zielona książka w angielskiej i rosyjskiej wersji językowej
Mu’ammar al-Kaddafi podczas spotkania z Premierem Grecji Jorgosem Papandreu

Al-Kaddafi był autorem teorii rozwoju społecznego oraz systemu ustrojowego "ludowej, bezpośredniej demokracji", którą zawarł w opublikowanej w latach 70. Al-Kitab al-achdar (Zielonej książce), wyrażonej w libijskiej konstytucji z 1977 roku. System ten określany jest jako dżamahirijja (dosł. przedstawicielstwo ludu) i opiera się na kongresach i komitetach ludowych. W praktyce system ma autorytarny charakter. Ideologia rządów al-Kaddafiego łączyła nacjonalizm arabski z "islamskim socjalizmem" (rozbudowanym systemem opieki społecznej i oświaty). Deklarując islamski charakter państwa i zachowując pewne elementy szariatu (zakaz używania alkoholu i hazardu), jednocześnie kładła nacisk na równouprawnienie kobiet.

Jako głowa państwa libijskiego w czerwcu 1978 roku gościł w Polsce, spotykając się m.in. z sekretarzem Edwardem Gierkiem, a w 2005 roku przyjął premiera Marka Belkę składającego oficjalną wizytę w Libii.

Wojna domowa w Libii[edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna domowa w Libii (2011).

W lutym 2011 roku w Libii doszło do rewolty przeciwko reżimowi al-Kaddafiego. Ambasadorzy libijscy w wielu krajach oficjalnie wypowiedzieli się przeciw rządzącemu dyktatorowi i poparli protesty. W oparciu o rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, do walki z wojskami wiernymi al-Kaddafiemu przystąpiła koalicja wielu państw (np. Francja, Wielka Brytania, USA, Kanada, Włochy i Belgia), m.in. wysyłając samoloty nad tereny objęte konfliktem. 27 czerwca 2011 roku Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) wydał nakazy aresztowania Mu’ammara al-Kaddafiego, jego syna Saifa al-Islama oraz szefa wywiadu Abdullaha al-Senussiego.

Odsunięcie od władzy[edytuj]

Wraz z ofensywą powstańców, wspieranych z powietrza przez siły NATO, wzrastało uznanie międzynarodowe dla Narodowej Rady Tymczasowej. 23 sierpnia 2011 powstańcy zdobyli kwaterę al-Kaddafiego w Trypolisie, zmuszając go do ucieczki, a Rada efektywnie (de facto) przejęła władzę w kraju[9]. 16 września 2011 Rada została oficjalnie uznana przez ONZ, a jej przedstawiciel uzyskał mandat w Zgromadzeniu Ogólnym[10].

Śmierć[edytuj]

Al-Kaddafi został zabity 20 października 2011 roku. Początkowo zraniono go w nogi i głowę podczas próby ucieczki przed atakiem lotniczym NATO na konwój 15 ciężarówek, co wydarzyło się ok. godz. 8:30. W ataku lotniczym zginęło 50 osób. NATO nie wiedziało, iż konwój transportuje obalonego dyktatora[11]. Sam al-Kaddafi zdołał ukryć się w betonowym przepuście pod autostradą i został tam znaleziony i pochwycony przez żołnierzy NRL[12]. Następnie został wciągnięty na platformę ciężarówki. Zakrwawiony był targany przez tłum. Jako możliwych zabójców, którzy oddali strzał w głowę al-Kaddafiego wskazano bojowników Mohammeda Al-Bibiego lub Ahmeda Al-Szebaniego[13][14].

Ciało przetransportowano do Misraty, gdzie na podłodze chłodni wystawiono je na widok publiczny, wraz z ciałami Mutasima al-Kaddafiego i byłego ministra obrony Abu Bakra Junisa Dżabra, którzy również zginęli w Syrcie. Nocą 22/23 października lekarze sądowi przeprowadzili sekcje zwłok. Została ona przeprowadzona w kostnicy w Misracie. Wynikło z niej, iż miał kule w głowie i brzuchu, a zmarł od rany postrzałowej[15]. Według jednego z dowódców Narodowej Rady Libijskiej (NRL) Abdela Madżida Mlegty, pochówek byłego libijskiego przywódcy odbył się około południa we wtorek 25 października 2011 w nieznanym miejscu na pustyni, by zapobiec ewentualnym aktom wandalizmu. Osoby będące przy pochówku przysięgły na Koran, że nie wyjawią miejsca spoczynku dyktatora. Razem z al-Kaddafim pochowano jego syna Mutasima al-Kaddafiego oraz byłego ministra obrony i dowódcę armii Abu Bakra Junisa Dżabra. Osobisty duchowny al-Kaddafiego Chalid Tantusz odmówił muzułmańskie modlitwy nad ciałami. W obrzędach uczestniczyli także dwaj jego kuzyni: dawny szef Gwardii Ludowej Mansur Dhao Ibrahim oraz Ahmed Ibrahim, obaj zostali pojmani wraz z pułkownikiem. Według Mlegty gdy duchowny zakończył odmawianie modlitwy, ciała przekazano dwóm zaufanym ludziom NRL, którzy zabrali je daleko na pustynię.

W poniedziałek 24 października 2011 szef Narodowej Rady Libijskiej Mustafa Abdel Dżalil poinformował o utworzeniu komisji, która ma zbadać okoliczności śmierci byłego libijskiego przywódcy. 27 października 2011 Narodowa Rada Libijska zapowiedziała, że zabójcy Mu’ammara al-Kaddafiego staną przed sądem.

Po zakończeniu wojny brytyjski dziennik Daily Telegraph zasugerował iż pewna brytyjska prywatna firma ochroniarska mogła być zaangażowana w wywiezienie Mu’ammara al-Kaddafiego z Libii podczas ostatnich dni wojny. Firma miała pośredniczyć w wynajęciu 50 najemników (w tym 19 z RPA), którzy mieli przetransportować dyktatora do Nigru. W akcji udział mieli brać członkowie najemniczej firmy Simona Manna – byłego oficera elitarnej jednostki komandosów SAS, który w 2004 próbował obalić prezydenta Gwinei Równikowej – Teodoro Obiang Nguema Mbasogo. Podczas przygotowywania akcji dwóch najemników zginęło. Wg dziennika, firma, która przyjęła zlecenie, ostatecznie zdradziła swoje plany NATO, co umożliwiło zaatakowanie konwojów z al-Kaddafim 20 października pod Syrtą. NATO jednak twierdziło, iż nie wiedziało, że atakuje konwój z al-Kaddafim[16].

Rodzina[edytuj]

Fatiha al-Nuri
 
 Muammar al-Kaddafi
 
 Safia Farkasz
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mohammed
 
 Saif al-Islam
 
 Saadi
 
 Mutasim
 
 Hannibal
 
 Ajsza
 
 Saif al-Arab
 
 Chamis
 
 
 

Odznaczenia i wyróżnienia (lista niepełna)[edytuj]

Transkrypcja imienia i nazwiska[edytuj]

Ze względu na różny sposób transkrypcji z języka arabskiego i różnorodność wymowy (w zależności od dialektu) spotyka się wiele form latynizowanych imienia i nazwiska libijskiego przywódcy.

{\color{OliveGreen}M \begin{cases}u\\o\end{cases} \begin{cases}\varnothing\\'\end{cases} a \begin{cases}mm\\m\end{cases} \begin{cases}a\\e\end{cases} r} ~~~~ {\color{MidnightBlue}\begin{cases}al\\el\\Al\\El\\\varnothing\end{cases} \begin{cases}-\\\textvisiblespace\\\varnothing\end{cases}} {\color{RedViolet}\begin{cases}Q\\G\\Gh\\K\\Kh\end{cases} \begin{cases}a\\e\\u\end{cases} \begin{cases}d\\dh\\dd\\ddh\\dhdh\\dth\\th\\zz\end{cases} a \begin{cases}f\\f\!f\end{cases} \begin{cases}i\\y\end{cases}}

Przypisy

  1. ↑ Al-Kaddafi utracił de facto władzę w kraju 23 sierpnia 2011, po zdobyciu jego siedziby przez powstańców i ucieczce z Trypolisu. 16 września 2011 ONZ de iure uznała Narodową Radę Tymczasową za legalne władze Libii.
  2. ↑ Zapis w polskiej transkrypcji fonetycznej współczesnego standardowego języka arabskiego
  3. ↑ Kira Salak: National Geographic article about Libya. National Geographic Adventure.
  4. ↑ msz.gov.pl Oświadczenie MSZ po śmierci płk. Kadafiego
  5. ↑ 5,0 5,1 Robert Stefanicki: Armia i plemiona Libii (pol.). Gazeta Wyborcza, 2011-02-23 20:04. [dostęp 2011-02-24]. s. 1.
  6. ↑ Background Note: Libya (ang.). U.S Departament of State. [dostęp 14 lipca 2009].
  7. ↑ Dlaczego Zachód chce upadku Kadafiego
  8. ↑ Gaddafi chides African Union after leadership change (ang.). Reuters, 31 stycznia 2010. [dostęp 2010-02-01].
  9. ↑ Libyan rebels overrun Gaddafi HQ, say he's 'finished' (ang.). Reuters, 24 sierpnia 2010. [dostęp 2011-09-20].
  10. ↑ UN assembly recognizes Libya's interim government (ang.). Reuters, 16 września 2011. [dostęp 2011-09-20].
  11. ↑ NATO nie wiedziało, do kogo strzela (pol.). tvn24.pl, 21 października 2011. [dostęp 21 października 2011].
  12. ↑ Współplemieniec wydał Kaddafiego powstańcom? (pol.). tvn24.pl, 21 października 2011. [dostęp 21 października 2011].
  13. ↑ Tak wygląda człowiek, który zastrzelił Kadafiego (pol.). wp.pl, 20 października 2011. [dostęp 20 października 2011].
  14. ↑ Wstrząsające zdjęcia z Al-Dżaziry - żołnierze ciągnęli zakrwawione ciało Kadafiego po ulicy (pol.). wp.pl, 20 października 2011. [dostęp 20 października 2011].
  15. ↑ Sekcja zwłok Kaddafiego jednak się odbyła. Zmarł od rany postrzałowej (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2011-10-22].
  16. ↑ Brytyjscy ochroniarze mieli wywieźć Kaddafiego z Libii? (pol.). tvn24.pl, 2011-06-24. [dostęp 2011-06-24].
  17. ↑ Honorary Appointments to the National Order of Merit. opm.gov.mt, 8 lutego 2004. [dostęp 2 kwietnia 2011].
  18. ↑ Members and Honorary Members of the Xirka Ġieħ ir-Repubblika. opm.gov.mt, 5 grudnia 1975. [dostęp 1 kwietnia 2011].
  19. ↑ Condecoró a Gadafi con la Orden del Libertador y le dio una réplica de la espada (hiszp.). noticias24.com, 28 września 2009. [dostęp 13 stycznia 2012].
  20. ↑ Michał Janczuk: Kaddafi – ponownie doktorem honoris causa na Białorusi. Biełsat TV, 22 czerwca 2011. [dostęp 23 czerwca 2011].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

p • d • e
Przywódcy Libii
Godło Libii
p • d • e
Premierzy Libii
Królestwo Libii Flaga Libii
Rządy Kaddafiego
Okres od 2011 roku
* – nie zdołał utworzyć rządu

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mu’ammar_al-Kaddafi&oldid=36727447”