Fiat 126

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fiat 126
Polski Fiat 126p
Polski Fiat 126p
Polski Fiat 126p
Inne nazwy Maluch
Mały Fiat
Steyr Puch 126 (Austria)
FSM Niki (Australia)
Producent Fiat
FSM
Zaprezentowany 1972
Okres produkcji 1972 – 1980 (Włochy)
6 czerwca 1973 – 22 września 2000 (Polska)
Miejsce produkcji  Polska, Bielsko-Biała
 Polska, Tychy (1975-1991)
 Włochy, Cassino,
 Austria, Graz
Poprzednik Fiat 500
Następca Fiat Cinquecento
Dane techniczne
Segment A, miejski
Typy nadwozia 2-drzwiowy fastback
Silniki benzynowe
594 cm³, 17 kW (23 KM),
652 cm³, 17,7 kW (24 KM),
126p BIS;

703 cm³, 18,5kW (25,2KM)

Skrzynia biegów 4-biegowa manualna
Rodzaj napędu tylny
Długość 3054 mm
Szerokość 1377 mm
Wysokość 1335 mm
Rozstaw osi 1840 mm
Masa własna 580-600 kg (126p)

– 645 kg (126p BIS)

Poj. zbiornika paliwa 21 l
Liczba miejsc 4
Pojemność bagażnika 100 l

55+110/480 l (126 Bis- przedni+tylny)

Ładowność 320 kg
Dane dodatkowe
Pokrewne Fiat 500
Fiat 133
Konkurencja Dacia 500 Lăstun
SEAT 133
Trabant 601
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pierwsze polskie fiaty 126p wzbudzały niebywałe zainteresowanie przechodniów ( 1973 r.)
Zawodnicy w Fiatach 126p podczas rajdu Rally Piaseczno 2012
zmodyfikowany 126P

Fiat 126 (centoventisei) – samochód osobowy skonstruowany w zakładach FIAT, produkowany we Włoszech w latach 1972-1980, a w Polsce od 6 czerwca 1973 do 22 września 2000 roku (Polski Fiat 126p)[1]. Polska wersja licencyjna produkowana była przez Fabrykę Samochodów Małolitrażowych „Polmo” Bielsko-Biała w Bielsku-Białej oraz w Tychach. Jego poprzednikiem był Fiat 500, następcą Fiat Cinquecento.

Przez wiele lat był jednym z najczęściej spotykanych samochodów na polskich drogach, doczekał się też bardzo wielu nazw potocznych i zwyczajowych, z których najpopularniejsza – Maluch, stała się pod koniec produkcji tego modelu (1997) jego oficjalną nazwą.

Łącznie wyprodukowano 4 671 586 sztuk Fiatów 126, z czego we Włoszech powstało 1 352 912 sztuk[1]. W Polsce wyprodukowano łącznie 3 318 674 sztuk Fiatów 126, z czego w Bielsku-Białej – 1 152 325, a w Tychach – 2 166 349[1]. W Austrii 2069 sztuk[potrzebne źródło] włoskiego Fiata zostało wzbogaconych o m.in. mocniejszy silnik typu bokser przez firmę Steyr[2], oraz ogrzewanie postojowe.

Historia modelu[edytuj | edytuj kod]

Oficjalna produkcja w Polsce ruszyła 6 czerwca 1973 roku w zakładach w Bielsku-Białej[1]. We wrześniu 1975 roku rozpoczęto montaż w Tychach[1]. Pierwsza modernizacja samochodu nastąpiła w 1977, zwiększono pojemność silnika do 652 cm³, w układzie dolotowym zastosowano tłumik szmerów ssania, prądnicę prądu stałego zastąpiono alternatorem. Najbardziej widoczną zmianą była likwidacja skrajnych szczelin na pokrywie silnika, dzięki czemu poprawiono chłodzenie i nieco wyciszono silnik. Modyfikacje pozwoliły na wzrost mocy do 17,7 kW[1]. Zmian doczekał się również układ hamulcowy, powiększono średnicę bębnów do 185 mm[1], oraz zmieniono rozstaw śrub mocujących koła z 4x90 na 4x98.

W latach 1974-75 austriacka firma Steyr-Daimler-Puch w miejscowości Graz produkowała własną wersję Fiata 126, zwaną Fiat-Steyr 126 lub Steyr-Puch 126, gdzie przychodziły samochody bez silnika i bez kół.Montowany był własny, dwucylindrowy silnik typu bokser,o parametrach i osiągach lepszych niż Fiat 126 600. Pojemność skokowa wynosiła 643 cm³, moc 25 KM przy 4800 obr./min., maks. moment obrotowy 41 Nm przy 3000 obr./min., stopień sprężania 7,8. Silnik ten zapewniał wyraźnie lepsze osiągi niż 126p 600, bowiem do 80 km/h rozpędzał się w ok. 18,5 s zamiast 21,5 s, do 100 km/h w zaledwie 37 s zamiast 54 s. Prędkość maksymalna również wzrosła do ok. 115 km/h (126p - 105 km/h). Spalanie było wyższe o ok. pół litra na 100 km. Samochód seryjnie wyposażony był w niezależne ogrzewanie benzynowe co miało wpływ na wyższą cenę o ok. 23%.

Polski Fiat 126p produkowany był w czterech wersjach: Standard (600/650/650E), Special (600S/650S/650ES), Komfort (600K/650K/650EK) i w wersji dla inwalidów (600I/650I/650EI). Równolegle z silnikami o pojemności 650 cm³ produkowano 600 cm³[1]. W latach 1978-1982 gamę uzupełniały wersje Lux (600L/650L) - spotykana niezwykle rzadko oraz charakteryzujące się zmienioną tapicerką (częściowo z tkaniny), uchylnymi tylnymi szybami bocznymi, szerokimi listwami bocznymi i zderzakami "P-4" Red (bordowy) i Brown (brązowy) z naklejonymi dookoła nadwozia paskami z nazwą wersji, a także wersje eksportowe Bambino (z cechą szczególną w postaci kloszy tylnych lamp zespolonych ze światłami cofania) i Personal 4.

Od listopada 1982 roku produkowano bardziej ekonomiczną wersję silnika 650: wyposażono ją w nowy typ gaźnika, tłumik szmerów ssania i trójkomorowy tłumik wydechu o zmniejszonych oporach przepływu. Ten pierwszy pakiet zmian ograniczał zużycie paliwa o 7%. W czerwcu 1983 roku nastąpiły dalsze udoskonalenia silnika; zastosowano głowicę z nową komora spalania (stopień sprężania wzrósł do 8:1), nowy wałek rozrządu, lekko zmieniony kadłub silnika, a także aparat zapłonowy[1]. Samochody z tymi zmianami oznaczono symbolem 650E. Głowicę nowego typu znakowano "650E", zaś kadłub symbolem "E" Według producenta typ silnika 650E oznaczono 126 A1.076/E (numer silnika poprzedzony literami FSM)[3]

Na rynek polski trafiła też niewielka liczba pojazdów z silnikiem wersji 650 na rynek chiński,przystosowanym do benzyny o liczbie oktanowej LO78, o mocy 22 KM przy 4700 obr./min., momencie obrotowym 38 Nm przy 3000 obr./min., stopniu sprężania obniżonym do 7:1. Prędkość maksymalna spadła do 102 km/h, zużycie paliwa wzrosło o około 1 litr.

W kwietniu 1985 roku nastąpił facelifting nadwozia, wynikał on z potrzeby dostosowania samochodu do europejskich norm homologacyjnych[1]. We wnętrzu samochodu zmiany były wyraźnie zauważalne - zmieniono wygląd zestawu wskaźników i umieszczenie nawiewu powietrza, miejsca na radio oraz włączników świateł i innych urządzeń (w najbogatszej wersji wyposażenia znalazł się elektrowentylator, a tylne oparcie było składane). Zastosowano nowe zderzaki (szersze od dotychczas stosowanych P-4) oraz listwy boczne (bardziej płaskie, niż dotychczasowe). Niektóre egzemplarze wyposażono w rozrusznik z wyłącznikiem elektromagnetycznym uruchamianym kluczem.

W 1985 roku zaprzestano montażu zderzaków stalowych (montowanych od początku produkcji, obecnie zwanych pieszczotliwie "łyżwami"), a w 1988 roku zakończono ostatecznie produkcję wersji Standard (ze starszym typem zestawu wskaźników) oraz ujednolicono błotniki tylne z wersją 126BIS (posiadającą większe otwory wlotu powietrza).

Kolejna większa modernizacja odbyła się we wrześniu 1994 roku, zmianom poddano nadwozie i instalację elektryczną[1]. W samochodzie zastosowano elektroniczny układ zapłonowy Nanoplex. Wzrosła niezawodność pojazdu i zmalało zużycie paliwa[1]. Zmodernizowany samochód nosił oznaczenie 126 el, ze wzbogaconym wyposażeniem 126 el SX.

Kolejna seria zmian odbyła się pod koniec 1996 roku. Główną różnicą było zastosowanie katalizatora. W modelu 126 elx zastosowano nowy gaźnik typu FOS 28 S1A1/300. W styczniu 1999 roku wprowadzono zagłówki dla pasażerów tylnej kanapy[1].

22 września 2000 roku, po 27 latach produkcji, zakończono montaż „Malucha”, w Polsce powstało 3 318 674 egzemplarzy modelu[1].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1972
  • 1973
    • 6 czerwca – pierwszy, zmontowany z włoskich części Polski Fiat 126p. Kosztował 69 tys. złotych (średnie miesięczne zarobki w owym czasie wynosiły ok. 3,5 tys. złotych).
    • Tego samego dnia pierwszy egzemplarz opuścił fabrykę FSM w Bielsku-Białej (do końca roku wyprodukowano 1750 egz.).
  • 18 września 1975 – uruchomiono produkcję w zakładzie nr 2 w Tychach.
  • 1977 – zwiększenie pojemności silnika do 652 cm³ z dotychczasowych 594 cm³. Uzyskano wzrost mocy z 16,9 kW do 17,7 kW. Prądnicę prądu stałego zastąpiono alternatorem, powiększono średnicę hamulców bębnowych do 185 mm oraz wprowadzono nowe obręcze kół jezdnych (dotychczasowe rozwiązanie montowano jeszcze do 1981 roku).
  • 1978 – wycofanie silnika o pojemności 594 cm³ (jednak jeszcze do 1983 roku był on dostępny na życzenie kupującego), zmiany nadwozia, w tym zderzaków (m.in. wydłużenie auta o 55 mm w wersji ze zderzakami typu "P-4" wykonanymi z tworzywa sztucznego).
  • 8 czerwca 1979 – umowa „O sprzedaży i modernizacji samochodu 126” zawarta na 10 lat między Pol-Motem a FIAT-em.
  • 1980 – zakończenie produkcji Fiata 126 we Włoszech. Pozostawienie FSM jako jedynego producenta Fiata 126.
  • 15 października 1981 – zostaje wyprodukowany 1 000 000 Polski Fiat 126p.
  • listopad 1982 – wprowadzenie Polskiego Fiata 126E (ekonomiczny).
  • kwiecień 1985 – zmiany mechaniczne i kosmetyczne, wariant FL („face lifting” – eliminacja ostrych krawędzi – dostosowanie do wymogów europejskich (przygotowany do wprowadzenia w listopadzie 1984)
  • 1985 – zostaje wyprodukowany 2.000.000 Polski Fiat 126p.
  • 1987 – rozpoczęcie produkcji Fiata 126 Bis (703 cm³) w Tychach.
  • 1991
  • 20 lipca 1993 – zostaje wyprodukowany 3 000 000 Polski Fiat 126p.
  • wrzesień 1994 – modernizacja nadwozia, wersja „el” z wykorzystaniem podzespołów z Cinquecento.
  • grudzień 1996 – wprowadzenie modelu elx (katalizator spalin – norma Euro 1).
  • styczeń 1997 – wprowadzenie oficjalnej nazwy Maluch.
  • styczeń 1999 – każdy Maluch opuszczający fabrykę w standardzie wyposażony jest w zagłówki na tylnym siedzeniu.
  • 22 września 2000 – zakończenie produkcji; limitowana seria 1000 aut o nazwie Happy End, 500 sztuk żółtych i 500 czerwonych. Ostatni egzemplarz jest żółty i trafił do muzeum Fiata w Turynie. Ostatni samochód, który trafił na polskie drogi, to Fiat Ostatni Maluch Happy End. W Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie można obejrzeć nieużywany egzemplarz Happy End o numerze 0979 koloru żółtego, a w Muzeum Motoryzacji przy ul. Filtrowej 62 w Warszawie również nieużywany egzemplarz nr 0001 w kolorze czerwonym.

Poziom produkcji[edytuj | edytuj kod]

Dane w tabeli[4] nie uwzględniają modelu Fiat 126 Bis wytwarzanego w latach 1987-1991 w Tychach.

Rok Bielsko-Biała Tychy Ogółem Rok Bielsko-Biała Tychy Ogółem
1973 1 500 1 500 1987 62 505 117 805 180 310
1974 10 007 10 007 1988 63 620 82 409 146 029
1975 20 015 11 512 31 527 1989 64 001 85 759 149 760
1976 21 503 60 126 81 629 1990 59 849 94 228 154 077
1977 24 987 120 027 145 014 1991 47 419 70 088 117 507
1978 23 955 162 681 186 636 1992 61 135 61 135
1979 27 365 177 699 205 064 1993 69 549 69 549
1980 33 291 181 141 214 432 1994 49 899 49 899
1981 27 228 122 269 149 497 1995 54 947 54 947
1982 33 503 122 879 156 382 1996 60 418 60 418
1983 40 398 145 150 185 548 1997 47 392 47 392
1984 51 729 143 296 195 025 1998 36 556 36 556
1985 58 573 138 416 196 989 1999 28 444 28 444
1986 60 137 140 503 200 640 2000 12 400 12 400
Ogółem 1 152 325 1 975 988 3 128 313

Według innych danych w 2000 roku wytworzono 12 411 sztuk. W latach 1973-2000 wyprodukowano 3 318 674 egzemplarzy.

Dane techniczne Fiata 126p[5][edytuj | edytuj kod]

rodzaj silnika czterosuwowy, o zapłonie iskrowym, chłodzony powietrzem
liczba cylindrów 2
pojemność skokowa 594 cm³ / 652 cm³ / 652 - OBR SM
moc 17 kW (23 KM) / 17,7 kW (24 KM) / 22 kW (30 KM)
prędkość obrotowa maksymalnej mocy 4800 obr./min. / 4500 obr./min. / 5500 obr./min.
maksymalny moment obrotowy/obroty/min 39 Nm/3400 - wersja 600 / 42 Nm/3000 - wersja 650 / 47 Nm/3500 - wersja OBR SM
skrzynia biegów mechaniczna 4-biegowa, biegi II, III, IV synchronizowane
masa samochodu gotowego do jazdy 580 kg / 600 kg / 645 kg
obciążenie maksymalne 320 kg lub 4 osoby + 40 kg
maksymalna masa przyczepy 400 kg
z hamulcem 400 kg
bez hamulca 300 kg
zdolność pokonywania wzniesień
I bieg 25%
II bieg 15%
III bieg 8,5%
IV bieg 4,5%
bieg wsteczny 30%
prędkości (minimalne...maksymalne)
1 bieg do 30 km/h
2 bieg 13...50 km/h
3 bieg 21...80 km/h / OBR ...100 km/h
4 bieg 80...105 km/h / OBR ...120 km/h
bieg wsteczny do 25 km/h
hamulce hydrauliczne, bębnowe działające na 4 koła o niezależnych obwodach kół przednich i tylnych.
chłodzenie powietrzem, za pomocą dmuchawy promieniowej
średnie zużycie benzyny 5,2...7,2 dm³/100 km
średnie zużycie oleju 0,4...0,7 dm³/1000 km
pojemność zbiornika paliwa 21 l

Fiat 126 Bis[edytuj | edytuj kod]

Fiat 126 Bis – tył nadwozia

Nowa wersja Fiata 126 została zaprezentowana jesienią 1987 roku na salonie samochodowym we Frankfurcie (robocza nazwa: „Fiat 126p restyling”). W konstrukcji dokonano około ośmiuset zmian, objęto nimi niemal wszystkie podzespoły, a ich opracowanie było w dużej mierze dziełem Polaków[6].

Samochód dzięki dodaniu trzecich drzwi charakteryzował się nadwoziem typu hatchback, zachowało ono wymiary pierwowzoru[6]. W trzecich drzwiach montowano szybę o większej wysokości poprawiając widoczność do tyłu[6]. Pojemność tylnego bagażnika wynosiła 110 dm³, po zdemontowaniu tylnej półki i złożeniu oparcia kanapy wzrastała do 480 dm³[6]. Istotnych zmian dokonano w silniku. Zmieniono rodzaj chłodzenia na układ chłodzenia cieczą. Silnik pojazdu umieszczony był w pozycji leżącej i mimo chłodzenia cieczą stosunkowo łatwo przegrzewał się. Pod przednią maską zamontowano nagrzewnicę włączoną w obieg cieczy chłodzącej. Kadłub silnika, głowica oraz miska olejowa zostały wykonane ze stopów metali lekkich[6]. Średnicę tłoka zwiększono do 80 mm. W efekcie wzrosła objętość skokowa – do 703 cm³. Dzięki modyfikacjom podniesiono także stopień sprężania do 8,6[6]. Zmieniono wymiary i kształt krzywek wałka rozrządu i zaworów dolotowych[6]. W układzie zasilania stosowano nowe, dwuprzelotowe typy gaźnikówa[6]. W układzie smarowania wprowadzono nową pompę oleju z kołami zębatymi o wewnętrznym uzębieniu. Dzięki modyfikacjom silnik osiągał moc maksymalną 18,5 kW/25,2 KM przy 4500 obr./min i maksymalny moment obrotowy 47 Nm przy 2000 obr./min. Zmianom poddano również tarczę sprzęgła, oprócz tego zmniejszono przełożenie przekładni głównej[6]. W samochodzie montowano większe koła jezdne oraz zębatkową przekładnię kierowniczą z samoczynną regulacją luzu międzyzębnego[6]. Fiat 126 Bis mógł rozpędzić się do 110 km/h, zużywając przy tym średnio 5,5 l benzyny na 100 km[6]. Według producenta kontrolne średnie zużycie paliwa przy jeździe ekonomicznej wynosi od 4,5 do 5,5 l/100 km, przy prędkości 70 km/h 3,8 do 4,2 l/100 km, a przy 90 km/h 4,2 do 4,8 l/100 km.

Samochód Fiat 126 Bis produkowany był przez zakład FSM w Tychach w latach 1987-1991, do chwili uruchomienia produkcji modelu Cinquecento[6] i przeniesienia tam produkcji wersji dwudrzwiowych.

Wyprodukowano 190 361 sztuk Fiatów 126 Bis[7]. W kolejnych latach było to[8]: 1987 – 24 198, 1988 – 60 416, 1989 – 58 157, 1990 – 35 605, 1991 – 11 985 sztuk.

Modele prototypowe[edytuj | edytuj kod]

Fiat 126p Bombel, praca studialna w Muzeum Przemysłu

Do produkcji nie wszedł ani pick-up, ani kombi, ani tym bardziej „maluch” z przednim napędem. W prawie 30-letniej historii Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Samochodów Małolitrażowych w Bielsku było wiele interesujących pomysłów, lecz w większości nie wyszły one poza fazę prototypu.

Fiat 126p Bombel[edytuj | edytuj kod]

Fiat 126p Bombel

Z chwilą uruchomienia seryjnej produkcji Malucha rozpoczęto prace nad wersjami pochodnymi tego samochodu. Nawiązano współpracę z warszawską Akademią Sztuk Pięknych, gdzie pod kierunkiem doc. Cezarego Nawrota opracowano projekty bryły samochodu dostawczego, samochodu wydłużonego oraz wersji kombi. Jako pierwszy do realizacji został skierowany furgon. Zmianie uległa tylna część pojazdu. Przestrzeń ładunkową przykryto sztywną nadbudową wykonaną z żywicy poliestrowej wzmocnionej włóknem szklanym. Jej obły kształt spowodował, że otrzymał on nazwę „Bombel”. Budowę prototypu rozpoczęto i zakończono w 1974 roku. Mimo umieszczenia z tyłu samochodu zespołu napędowego uzyskano przestrzeń ładunkową o objętości 1 m³. Miała ona dwa poziomy: górny o płaskiej powierzchni dostępny przez tylne drzwi i dolny, który tworzyła wnęka za przednimi fotelami. Między dachem a górnym poziomem rozpięta była siatka chroniąca kierowcę i pasażera przed możliwym przemieszczeniem się ładunku. Istniała możliwość łatwego zamontowania kanapy tylnej z PF 126p po usunięciu siatki i półki górnego poziomu. Ładowność „Bombla” wynosiła 300 kg. Wykonano również wersję tego pojazdu z dodatkowymi oknami bocznymi. Bomble były używane przez dział sportu FSM jako samochody serwisowe podczas wyścigów i rajdów. Powstało około 16 modeli prototypowych.

Fiat 126p Kombi[edytuj | edytuj kod]

W 1976 roku rozpoczęto prace nad samochodem PF 126p Kombi pod kierunkiem inżyniera Leopolda Kuhna. Zdecydowano się na szeroki zakres zmian – głównie w nadwoziu i silniku. Rozstaw osi zwiększono o 10 cm, a zwis tylny o 7 cm, przez co uzyskano więcej miejsca dla pasażerów tylnego siedzenia oraz dodatkową przestrzeń bagażową. Opracowano nową wersję silnika o poziomym układzie cylindrów, co pozwoliło na obniżenie głównej pokrywy komory silnika i powiększenie przestrzeni bagażowej. Silnik o objętości skokowej zwiększonej do 652 cm³ miał nową skrzynię korbową dostosowaną do poziomego układu cylindrów. Zmieniono większość zespołów osprzętu silnika takich jak gaźnik, pompa paliwa, filtr powietrza, pompa oleju, dmuchawa układu chłodzenia oraz aparat zapłonowy i tłumik. Powiększony został stopień sprężania. Nowy silnik osiągał moc 18,4 kW przy 4500 obr./min. Zmieniono również charakterystykę zawieszenia tylnych kół. Nadwozie o estetycznej sylwetce wyposażone zostało w unoszone do góry drzwi tylne. Objętość przestrzeni bagażowej za tylnym oparciem wynosiła 500 dm³, a po złożeniu kanapy tylnej wzrastała do 1000 dm³. Wydłużenie pojazdu spowodowało zwiększenie masy własnej do 630 kg. Ładowność dopuszczalna tej wersji „malucha”' wynosiła 4 osoby i 80 kg bagażu. Niekorzystny wpływ zwiększonej masy pojazdu na jego dynamikę zrekompensowany był wzrostem mocy silnika. Prędkość maksymalna modelu Combi wynosiła 105 km/h. Prototyp tego pojazdu zbudowany został w 1977.

W roku 1975 także włoscy konstruktorzy zaprojektowali model 126 w wersji combi, po dwóch latach produkcji modelu podstawowego zdecydowano o próbach wprowadzenia do produkcji dłuższej wersji zwanej „Giardiniera”. Miała to być kontynuacja zamysłu realizowanego przez Fiata w modelu Fiat 500 Giardiniera, czyli kombi, zaprezentowanego pierwszy raz w roku 1968, sprzedawanego również pod marką Autobianchi. W przypadku modelu 126 Combi zdecydowano o zastosowaniu synchronizacji wszystkich biegów, choć przewidywano pozostawienie silnika o pojemności 600 cm³ i mocy 23 KM. Do produkcji seryjnej nie doszło ze względu na wprowadzenie do oferty Fiata modelu 128 Combi. Zdjęcia Fiata 126 Giardiniera można zobaczyć w czasopiśmie QUATTRORUOTE, tam jednak widoczny jest wczesny model, wyposażony w felgi i hamulce starego typu. Kolejne fotografie zostały wykonane w roku 1980, a samochód na nich widoczny wyposażony jest już w zmodernizowany układ hamulcowy.

Fiat 126p Long[edytuj | edytuj kod]

W roku 1975 w OBR SM wykonano pod kierunkiem mgr. inż. Wiesława Wiatraka prototyp wydłużonego malucha o nazwie „Long” (ang. długi). Zwiększono rozstaw osi i długość pojazdu o 100 mm. Zmiana ta wpłynęła na zwiększenie przestrzeni dla pasażerów siedzących z tyłu, a ponadto zmniejszyła się tendencja do tzw. galopowania samochodu. Powiększone wnętrze zachęcało do częstszego używania pojazdu z pełnym obciążeniem, wobec tego zastosowano silnik o zwiększonej mocy i wzmocniono zawieszenie kół tylnych. Silnik o objętości skokowej 594 cm³ osiągał moc 19 kW przy 4600 obr./min, tj. o 2 kW większą niż w modelu podstawowym. Zwiększono stopień sprężania, powiększono średnicę zaworów dolotowych oraz zmieniono fazy rozrządu i regulację gaźnika. Masa własna samochodu „Long” zwiększyła się do 610 kg, a mimo to właściwości dynamiczne uległy poprawie. Prędkość maksymalna wynosiła 110 km/h.

Fiat 126p NP (Traction Avant lub Ryjek)[edytuj | edytuj kod]

„Ryjek” z powodu nieproporcjonalnie wydłużonej maski. Umieszczenie zespołu napędowego w tylnej części samochodu Polski Fiat 126p ograniczało funkcjonalność pojazdu oraz utrudniało budowę wersji pochodnych. Postanowiono więc w OBR SM opracować samochód z przednim napędem przy założeniu maksymalnego wykorzystania elementów dotychczas produkowanego modelu. Prace nad tym samochodem rozpoczęto w maju 1977. Prowadzącym temat był mgr inż. Zdzisław Poździak. Przeniesienie do przodu układu napędowego spowodowało konieczność wydłużenia przedniej części pojazdu. Nawiązano współpracę z krakowską Akademią Sztuk Pięknych, gdzie pod kierunkiem dr. inż. Jerzego Ginalskiego opracowano projekty bryły tego samochodu. Nad konstrukcją nadwozia i podwozia pracowali inżynierowie: Bogdan Kocoń, Ryszard Węgrzyn, Ryszard Śmiertka, Zbigniew Michniowski oraz Lesław Dudek i Józef Nowak. Adaptacją zespołu napędowego typu 126 do nowego samochodu z przednim napędem kierował mgr inż. Jerzy Winogrodzki. W grudniu 1978 r. ukończono budowę pierwszego egzemplarza samochodu PF 126p-650 NP. Silnik umieszczony został wzdłużnie przed osią kół przednich. Przy stopniu sprężania 7,6:1 osiągał on moc 19,1 kW przy 4800 obr./min. W układzie chłodzenia zastosowano nową dmuchawę osiową. Zmianę kierunku obrotów zespołu napędowego, niezbędną z uwagi na jego odwrócenie o 180°, uzyskano przez umieszczenie koła talerzowego z drugiej strony zębnika przekładni głównej. Półosie napędowe wyposażono w równobieżne przeguby typu Bierfielda – Rzeppa. Przednie koła pojazdu zawieszone były niezależnie na zwrotnicach kolumnowych typu MacPherson współpracujących z dolnymi poprzecznymi wahaczami jednoramiennymi i sprężynami śrubowymi. W tylnym zawieszeniu zmieniono jedynie charakterystykę sprężyn i amortyzatorów teleskopowych. Zastosowano nową zębatkową przekładnię kierowniczą oraz hamulce tarczowe przy kołach przednich. Pierwszy prototyp miał nadwozie dwudrzwiowe ze zmienioną częścią przednią. Wydłużona pokrywa silnika zawieszona była na tylnej krawędzi. W tylnej części powstała przestrzeń bagażowa o objętości ok. 200 dm³. Wykonano też prototyp samochodu oznaczonego symbolem 126-650NP-C o nadwoziu trzydrzwiowym i składanej kanapie tylnej, przez co jeszcze bardziej wzrosły walory użytkowe tego modelu. Przy rozstawie osi powiększonym do 1960 mm długość samochodu wynosiła 3290 mm. Masa własna wzrosła do 630 kg, a w wersji 3-drzwiowej do 650 kg. Osiągi samochodów Polski Fiat 126-650NP były zbliżone do osiągów seryjnych „maluchów”. W późniejszym okresie prowadzenie tego tematu objął inż. L. Kuhn. W latach 1979-1981 zbudowano kilka dalszych samochodów tego typu z różnymi wersjami silnika, zmienionymi przełożeniami w skrzyni biegów i przekładni głównej oraz różnymi wariantami zawieszeń tylnych kół. Ostatnia wersja tego samochodu miała zmienioną stylizację tylnej części nadwozia. Podwyższono linię dachu, zastosowano szerokie drzwi tylne i nowe lampy zespolone w układzie poziomym.

Fiat 126 LPT[edytuj | edytuj kod]

Skrót LPT oznaczał „Lekki Pojazd Terenowy”. Ta odmiana Malucha powstała do zastosowań wojskowych. W latach 1979-1981 kilka egzemplarzy było testowanych w 16 Kołobrzeskim Batalionie Powietrznodesantowym w Krakowie. Wyprodukowano zaledwie kilkadziesiąt sztuk. Prototyp powstał w Koszalinie i został sprzedany w roku 1992 do Dretynka koło Miastka w woj. pomorskim. Pojazd ten miał elektryczną blokadę na środkową i tylną oś. Wersja „Amfibia” wyposażona była w śrubę do pływania. Napęd na śrubę można było podłączyć tylko poprzez środkową oś. Nadwozie wykonane było z włókna szklanego. W oplandekowanym dachu znajdowały się szyby z pleksi. Model ten miał trzy wycieraczki. Środkowa oś nie miała własnego zawieszenia. Przez to pojazd ten mógł się zawieszać na środkowej osi. Za przeniesienie napędu na osie odpowiadał łańcuch. Pojazd wyposażony był w dwie skrzynie biegów, pierwsza jak w oryginale. Druga zaś odwrócona, napędzała dwie osie i poprzez tę redukcję pojazd pokonywał strome wzniesienia. Hamulec ręczny hamował tylko środkową oś. LPT był siedmiomiejscowy – kierowca plus dwie poprzeczne ławki po trzy miejsca każda.

W latach 1979-1980 w Zakładzie Transportu Energetyki w Radomiu skonstruowano „Wszędołaza” – gruntowną przeróbkę Fiata 126p z gąsienicowym napędem i możliwością pływania.

Fiat 126p Diesel[edytuj | edytuj kod]

Najbliższy realizacji był pomysł wstawienia do malucha silnika wysokoprężnego. W tym przypadku prowadzono już nawet analizy technologiczne. Idea zrodziła się w początku lat 80. – w epoce kartek na benzynę w Polsce. W grę wchodziły dwa przemysłowe silniki japońskiej firmy Kubota, chłodzone cieczą: trzy – o pojemności 600 cm³ i mocy 18 KM i czterocylindrowy. Ostatecznie wybrano jednostkę większą. Z pojemności 800 cm³ osiągała ona moc 24 KM i moment obrotowy 47 Nm. Samochód z nią stał się nie tylko bardziej dynamiczny, ale i bardziej komfortowy ze względu na mniejsze drgania silnika. Mimo zaawansowania prac nie doszło do seryjnej produkcji, ponieważ japoński jen zaczął gwałtownie zwyżkować i całe przedsięwzięcie przestało mieć ekonomiczny sens.

Fiat 126 Cabrio[edytuj | edytuj kod]

Najmłodszym prototypem (który, wkrótce po powstaniu przeszedł do historii i stał się muzealnym eksponatem) jest Fiat 126 el w wersji kabriolet. OBR już wcześniej wykonywał auta bez dachu na bazie wersji FL, produkowany od 1990 do 1994, dopuszczony do ruchu w 1992, wyprodukowano 507 sztuk, więc gdy Fiat zaczął produkcję modelu el, przygotowano też nowy kabriolet. W Unii Europejskiej zaczęły jednak obowiązywać zaostrzone normy hałasu, których ten samochód nie mógł już spełnić.

Fiat 126 Pingwin[edytuj | edytuj kod]

Jest to znakowarka, która malowała pasy na drogach. By dostosować Fiata 126p do tej funkcji, wycinano całość na wysokości dolnej krawędzi oraz pas przedni wraz z maską. Po zakończeniu kształtowania karoserii wyposażano PINGWINA w zbiornik na farbę, sprężarkę i pistolety natryskowe. Powstało około 20 PINGWINÓW[9].

Nieoficjalne prototypy i modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Fiat 126p pług śnieżny[edytuj | edytuj kod]

W trakcie pracy na peronie stacji kolejowej w Krzyżu Wlkp. (styczeń 2014 r.)

Jednym z bardziej popularnych sposobów modernizacji jest wykorzystanie fiata 126p jako pługu do odśnieżania posesji czy ulic, albo odśnieżania chodników. Z racji niewielkiego rozmiaru, spalania i relatywnie niskiej ceny pojazdy tego typu wykorzystywan są przez osoby prywatne, dozorców. Wg. jednego z dozorców ręcznie odśnieżanie chodników przy intensywnych opadach zajmuje średnio 4 do 5 godzin, a przy wykorzystanie fiata 126p ze specjalnie zamontowanym pługiem, czas odśnieżania skraca się do 30 minut[10][11][12][13]. [14][15]

Potoczne nazwy Fiata 126p[edytuj | edytuj kod]

Polski Fiat 126p na ulicy Hawany (2014)

W Polsce nazywany jest Maluchem lub małym Fiatem, w przeciwieństwie do Fiata 125p, zwanego dużym Fiatem.

  • W Albanii jest znany jako Kikirez.
  • W Chorwacji i Serbii znany jest jako Peglica (zdrobnienie Pegla = „żelazko”).
  • W Słowenii jako bolha („pchła”), Pici-poki (w luźnym tłumaczeniu jako „wolne i głośne”) lub Kalimero (od Calimero - postaci z włoskiej kreskówki) – na wybrzeżu słoweńskim.
  • W języku węgierskim, jest znany jako kispolszki („mały Polski”, 125p jest nazywany „nagypolszki”, co oznacza „duży Polski”), kispolák lub torpe-Polyak, gdzie „kis” oznacza małe, „torpe” karzeł, a „Polák” lub „Polyak” jest archaizmem określającym Polaków. Samochód miał tam też przydomek „egérkamion”, czyli „myszy ciężarówki”.
  • W Niemczech i Irlandii (i w Wielkiej Brytanii, jednak w mniejszym stopniu) Fiat 126 był znany jako „Bambino” (wł. „dziecko”)
  • Na Kubie jest znany jako „Polaquito”.
  • W Chile jest znany jako „Bototo”.

Fiat 126p w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Krzysztof Kelus w 1976 r. napisał piosenkę "Fiat 126p"[16], ukazującą radość i troski związane z posiadaniem pierwszego własnego samochodu. Piosenka była śpiewana następnie przez Jakuba Sienkiewicza w albumie "Od morza do morza" (1994)
  • Zespół Big Cyc nagrał piosenkę "Mały fiat" z charakterystycznym refrenem "mały fiat przetrwa jeszcze tysiąc lat", umieszczoną na płycie "Świat według Kiepskich" (2000)[17].
  • W komiksie "Kubuś Piekielny" Szarloty Pawel, na skutek zbiegu okoliczności rodzina Piekielnych staje się posiadaczami trzech nowych Fiatów 126p, co stwarza możliwość niespotykanego w latach PRL-u zarobku.
  • W filmie "Nic śmiesznego" Adaś Miauczyński (Cezary Pazura) porusza się karykaturalnie zdezelowanym Fiatem 126p, który odmawia posłuszeństwa w najmniej odpowiednim momencie.

Eksport Polskiego Fiata 126p[edytuj | edytuj kod]

Polski Fiat 126p w Czechach
Polski Fiat 126p (zadbany i utrzymany w dobrym stanie), Kuba, 2007
FSM Niki w Australii

W latach 1975-1992 wyeksportowano 897 316 Polskich Fiatów 126p. W czasach PRL był również sprzedawany w kraju za dewizy lub bony Banku PEKAO, w ramach tzw. eksportu wewnętrznego.

Polski Fiat 126p był eksportowany m.in. do Włoch, Jugosławii, RFN, Węgier, Francji, Chin, Wielkiej Brytanii, Czechosłowacji, Belgii, Bułgarii, Szwajcarii, Grecji, Austrii, Danii, Chile, Nowej Zelandii, Australii, Egiptu oraz na Cypr i Kubę.

Charakterystyka ogólna samochodu[edytuj | edytuj kod]

Dane charakterystyczne:

  • Typ silnika: 126 A1 (Fiat 126 Bis - 126A2)
  • Gaźnik: 28 IMB, jednogardzielowy, opadowy, dolnossący (Bis – Weber 30DGF 3/150, rzadko Weber 30DGF 4/100 lub FOS 30 S2HR albo JIKOV 30 SPDR (przejściowo w I połowie 1989 roku), dwugardzielowy, opadowy, dolnossący, z urządzeniem rozruchowym sterowanym ręcznie, sterowany siłownikiem podciśnieniowym, z pompką przyspieszającą)
  • Cykl pracy: czterosuwowy, z zapłonem iskrowym
  • Liczba i układ cylindrów: 2, układ rzędowy, pionowy (Bis - poziomy)
  • Pojemność całkowita: 652 cm³ (Bis – 703 cm³)
  • Średnica tłoków: 77 mm (Bis - 80 mm)
  • Skok tłoka: 70 mm
  • Stopień sprężania: 8,6:1
  • Moc maksymalna (DIN): 17,7 kW (24,2 KM) (Bis 18,5 kW (25,2 KM)
  • Moment maksymalny (DIN): 42 Nm (4,3 kGm) (Bis - 47 Nm (4,8 kGm)
  • Prędkość obrotowa momentu maksymalnego: 3000 obr./min (Bis - 2000 obr./min)
  • Pompa paliwa: przeponowa, wydatek 45 l/h
  • Filtr powietrza: suchy z wkładem papierowym
  • Smarowanie: z pompą o zazębieniu wewnętrznym, z filtrem odśrodkowym (Bis - z pompą o zazębienu wewnętrznym z filtem odśrodkowym)
  • Rozrząd: górnozaworowy, z napędem łańcuchowym
  • Chłodzenie: powietrzem, wymuszone przez napędzany mechanicznie wentylator (BIS - cieczą, sterowane termostatem)
  • Sprzęgło: mechaniczne, jednotarczowe, suche, ze sprężyną talerzową, sterowane mechanicznie
  • Skrzynia biegów: mechaniczna, 4-biegowa II, III i IV bieg synchronizowane
  • Przekładnia główna: stożkowa o uzębieniu śrubowym, zblokowana ze skrzynką biegów, przełożenie przekładni głównej 39/9 (Bis - przełożenie 8/39)
  • Hamulec roboczy: bębnowy, sterowany hydraulicznie, o niezależnych obwodach na koła przednie i tylne, działający na 4 koła, z samoczynną regulacją luzu między bębnem a szczęką
  • Hamulec awaryjny (postojowy) działający na koła tylne, sterowany dźwignią ręczną
  • Oznaczenie obręczy kół: 4,00B*12H lub 4,00B*12H2 (Bis - 4,00B*13H2)
  • Oznaczenie i wymiar opon: 135/80-SR12 (Bis - 135/70-R13)
  • Ciśnienie w ogumieniu: przód 0,14 MPa (1,4 bar), tył 0,21 MPa (2,1 bar) (Bis - 0,17 MPa (1,7 bar), tył 0,25 MPa (2,5 bar))
  • Przekładnia kierownicza: ślimakowa (Bis i niektóre modele FL – zębatkowa, z listwą zębatą i zębnikiem)
  • Przełożenie przekładni: 38 mm/obr.
  • Minimalna średnica skrętu: 8,6 m
  • Luz kątowy koła kierowniczego po ustawieniu kół do jazdy na wprost: 8°
  • Zawieszenie:
    • przednie: niezależne z wahaczami poprzecznymi i resorem półeliptycznym mocowanym dwupunktowo, amortyzatory hydrauliczne
    • tylne: niezależne z wahaczami skośnymi, sprężynami śrubowymi i amortyzatorami hydraulicznymi
  • Napięcie instalacji elektrycznej: 12V
  • Pojemność akumulatora 36 Ah
  • Alternator: typ A115-43 produkcji ZEM lub typ AA125R-14V-45A produkcji Magneti Marelli
  • Rozrusznik: R76a-0,6/12
  • Aparat zapłonowy: typ 3459 ZELMOT lub Magneti Marelli (Bis - Magneti Marelli S 314 A lub Zelmot 3459 A)
  • Świece zapłonowe: Iskra FE65PRS-Super, Magneti Marelli F7LCR Champion RN9YC, Bosch WR7DC (Bis - takie same co w 126 650 tylko z gwintem świecy M 14 x 1.25)
  • Masa:
    • Własna (w stanie gotowym do drogi) 126p/126 Bis: 600/645 kg
    • Dopuszczalna masa całkowita 126p/126 Bis: 920/990 kg
    • Dopuszczalne obciążenie użytkowe 126p/126 Bis: 320 kg (4 os. + 40 kg bagażu) / 345 kg (4 osoby + 65 kg bagażu)
    • Dopuszczalne obciążenie bagażników: – przedniego – tylnego – dodatkowo zamocowanego na dachu samochodu 25 kg; 40 kg; 30 kg
  • Dopuszczalne naciski: – na oś przednią – na oś tylną 4,0 kN; 6,30 kN
  • Prędkości maksymalne przy pełnym obciążeniu na biegu (model 600/Bis):
    • I – 30/34 km/h
    • II – 50/53 km/h
    • III – 80/85 km/h
    • IV – 108,4/120 km/h
    • R – 25/27 km/h
  • Zdolność pokonywania wzniesienia na biegu:
    • I – 24%
    • II – 14%
    • III – 8%
    • IV – 4,6%
    • R – 26,3%
  • Przyspieszenie przy pełnym obciążeniu w [s] (modele: 600/650/Bis):
    • 0-40 km/h – 5,4 / – / –
    • 0-60 km/h – 11,3 / – / –
    • 0-80 km/h – 21,6 / 20,1 / –
    • 0-100 km/h – 54,4 / 46,6 / 35,0
  • Długość samochodu w zależności od zastosowanych zderzaków: 3054 do 3129 mm.
  • Elastyczność na 4 biegu w [s] (model 600):
    • 40-60 km/h – 13,5
    • 40-80 km/h – 28,9
    • 40-100 km/h – 66,6
  • Pokonywanie 1 km w [s] (model 600):
    • Z prędkości 0 km/h – 48,3
    • Z prędkości 40 km/h na 4 biegu – 49,9
  • Filtr oleju odśrodkowy
  • Żarówki świateł drogowych i mijania (dwuwłóknowe, kuliste) 45/40 W
  • Żarówki lamp pozycyjnych tylnych i świateł hamowania (dwuwłóknowe, kuliste) 5/21 W
  • Żarówki lamp pozycyjnych przednich (jednowłóknowe, kuliste) 4 W

Materiały eksploatacyjne[edytuj | edytuj kod]

Miejsce przeznaczenia Materiał eksploatacyjny Pojemność
Zbiornik paliwa Etylina 95 22,1 dm³
Miska olejowa silnika z filtrem Oleje silnikowe typu SE lub SD, klasy według SAE zgodnie z zaleceniami podanymi w instrukcji obsługi 2,35 dm³
Obudowa bloku napędowego Olej przekładniowy Hipol MF 80W/90 1,1 dm³
Obudowa przekładni kierowniczej Olej Hipol 15F według SAE 90 EP lub smar K 854 0,12 dm³
Układ hydrauliczny hamulców Płyn hamulcowy R3 0,35 dm³
Amortyzator przedni Olej do amortyzatorów hydraulicznych 0,13 dm³
Amortyzator tylny Olej do amortyzatorów hydraulicznych 0,11 dm³
Zbiornik spryskiwaczy szyb Lazuron, Autowidol 4,0 Można stosować inne płyny dopuszczone przez producenta 2,0 dm³
Zbiornik i układ chłodzenia Borygo, Paraflu (tylko wersja Fiat 126 Bis) 5,6 dm³

Modyfikacje i przebudowy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Tomasz Wojtaś. Najukochańszy „maluch” Polaka. „Moje miasto”. 11 (11), s. 9. Agencja Wydawniczo-Reklamowa "ToMa". ISSN 1644-4507 (pol.). 
  2. Fiat 126p Standard.
  3. Z. Klimecki, J. Zembowicz, Naprawa Samochodów Fiat 126p, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1995. s. 236. ISBN 83-206-1133-4
  4. Zdzisław Podbielski: Polski Fiat 126p, czyli Maluch. Warszawa: Wydawnictwo ZP, 2011, s. 63. ISBN 978-83-61529-93-4.
  5. Z. Klimecki, R. Podolak, Jeżdżę samochodem Polski Fiat 126p, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1975.
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Fiat 126p Bis (pol.). Malczan. [dostęp 2013-06-09].
  7. wwdb: Fiat 126 – krótka historia. [dostęp 3-09-2009].
  8. Zdzisław Podbielski: Polski Fiat 126p, czyli Maluch. Warszawa: Wydawnictwo ZP, 2011, s. 130. ISBN 978-83-61529-93-4.
  9. Auto-Moto PRL „Władcy dróg i poboczy”.
  10. http://www.motofakty.pl/artykul/najmniejszy-plug-sniezny-swiata.html
  11. http://superauto24.se.pl/auto/michal-olszanski-i-henryk-palinski-z-nowego-dworu-kwidzynskiego-odsniezamy-wies-maluchem_222952.html
  12. http://www.tvp.pl/bydgoszcz/aktualnosci/rozmaitosci/malucha-przerobil-na-plug-odsnieza-az-milo/3734575
  13. http://otomoto.pl/fiat-126-plug-do-odsniezania-maluch-C27390254.html
  14. http://manager.money.pl/galerie/fiat-126p-plugiem-snieznym-g11899.html
  15. http://www.autotrader.pl/okazja_plug_do_malucha_fiat_126_p_polecam_zestaw_do_od/122364947/d
  16. Jan Krzysztof Kelus - Fiat 126p.
  17. Świat według Kiepskich - Big Cyc.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Maria Dzierżanowski, Fiat 126p na co dzień. Wyd. KAW, Warszawa 1983, s. 144. Seria: Czar Czterech Kółek.
  • Andrzej Hajnos, Roman Podolak, Polski Fiat 126 Bis. Naprawa zespołów. Wyd. WKiŁ, Warszawa 1991, s. 108. ISBN 83-206-0947-X.
  • Bogdan Jakubowski, Tadeusz Tomiczek, Polski Fiat 126p. Budowa, eksploatacja, naprawa. Wyd. 5, WKiŁ, Warszawa 1983, s. 208.
  • Zbigniew Klimecki, Roman Podolak, Jeżdżę samochodem Polski Fiat 126p. Technika jazdy, obsługa i usprawnienia. Wyd. 13, WKiŁ, Warszawa 1990, s. 208. ISBN 83-206-0825-2.
  • Zbigniew Klimecki, Józef Zembowicz, Naprawa samochodów Polski Fiat 126p. Wyd. 16, WKiŁ, Warszawa 1994, s. 255. ISBN 83-206-1068-0.
  • Zdzisław Podbielski, Polski Fiat 126p, czyli Maluch, Wyd. ZP, Warszawa 2011, s. 212. ISBN 978-83-61529934.
  • Aleksander Sowa, Fiat 126p Mały Wielki Samochód. Złote Myśli, Gliwice 2007, s. 179. ISBN 978-83-7582-550-3.
  • Stefan Szczeciński, Polski Fiat 126p. Modyfikacje i usprawnienia. Wyd. Czasopisma Wojskowe, Warszawa, s. 32. Seria: Tajniki Techniki.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]