Bitwa pod Dytiatynem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Dytiatynem
Wojna polsko-bolszewicka
Czas 16 września 1920
Miejsce Dytiatyn
Terytorium Polska
Wynik zwycięstwo Rosji Sowieckiej
Strony konfliktu
 Polska  ZSRR
Dowódcy
Jan Rudolf Gabryś Witalij Markowicz Primakow
Siły
III batalion 13pp, artyleria (ok. 600 żołnierzy, 6 dział, 6 ckm) 8 Dywizja Jazdy, 123 Brygada Strzelców (ok. 1200 szabel, 1000 bagnetów, 5 dział, 20 ckm)
Wojna polsko-bolszewicka

Walki o Wilno • Bój pod Berezą Kartuską • Powstanie nieświeskie • Walki o Lidę • Zajęcie Wilna • Operacja Mińsk • Bitwa pod Dyneburgiem • Bitwa o Latyczów • Wyprawa kijowska • Zagon na Koziatyn • Zagon na Żytomierz • Bitwa pod Czarnobylem • Bitwa pod Wołodarką • Bitwa pod Bystrzykiem • Bitwa pod Boryspolem • Bitwa o Lwów (1920) • Bitwa Warszawska • Bitwa pod Radzyminem • Bitwa pod Ossowem • Bitwa o Nasielsk • Bitwa pod Kockiem • Bitwa pod Hrubieszowem • Bitwa pod Cycowem • Kontruderzenie znad Wieprza • Bitwa o Mińsk Mazowiecki • Bitwa pod Zadwórzem • Bitwa białostocka • Bitwa pod Komarowem • Bitwa pod Dytiatynem • Zagon na Kowel • Bitwa nad Niemnem

Bitwa pod Dytiatynem – bitwa stoczona 16 września 1920 przez 3 batalion 13 pułku piechoty z dwoma brygadami bolszewickimi. Bitwa zyskała miano Polskich Termopil.

Bitwa[edytuj]

W ramach ofensywy 6 Armii gen. Stanisława Hallera w Galicji Wschodniej, 8 Dywizja Piechoty płk. Stanisława Burhardt-Bukackiego rozpoczęła 15 września natarcie z pozycji nad Dniestrem i Świrzem w kierunku Podhajec. Przeciwnik stawiał zaciekły opór, opóźniając marsz dywizji. Wchodzący w skład dywizji 13 pp kpt. Jana Gabrysia z plutonem 7 baterii 8 pułku artylerii polowej i 4 baterią 1 pułku artylerii górskiej otrzymał rozkaz posuwania się między kolumną 16 BP, maszerującą z Halicza przez Zawałów na Podhajce, a 33 PP, kierującym się na Telacze. Około godz. 19 pułk otrzymał rozkaz opanowania do południa 16 września miejscowości Rudniki nad Złotą Lipą (na zachód od Podhajec). Ponieważ większość sił pułku była zaangażowana w walkach pod Herburtowem, Kunaszowem i Bołczowem, kpt. Gabryś rozpoczął marsz na Rudniki z 9 i 11 kompaniami 3 batalionu, kompanią techniczną, oddziałem konnych zwiadowców i przydzieloną artylerią (łącznie około 600 żołnierzy, 6 dział i 7 ckm); 1 batalion miał dołączyć do kolumny kpt. Gabrysia w Dytiatyniu, zaś 2 batalion maszerował do Rudnik samodzielnie. W tym czasie Rosjanie rozpoczęli odwrót znad Gniłej Lipy. Od zachodu i północnego zachodu na Dytiatyń cofały się brygada 8 Dywizji Kawalerii Czerwonych Kozaków i 123 Brygada Strzelców (razem około 1800 żołnierzy, 16 dział i kilkadziesiąt cekaemów).

Oddziały polskie[edytuj]

  • 13 pułk piechoty (bez dwóch batalionów):
    • 3 batalion (2 kompanie strzeleckie i kompania ckm)
    • kompania techniczna,
    • pluton telefoniczny,
    • oddział konnych zwiadowców;
  • 8 Brygada Artylerii
    • 4 bateria 1 pułku artylerii górskiej, później nazwana "baterią śmierci",
    • 7 bateria 8 pułku artylerii polowej.
  • Łącznie: ok. 600 żołnierzy (w tym 60 kawalerzystów), 6 dział, w tym haubice górskie wz. 16, 6 ckmów.

Oddziały bolszewickie[edytuj]

Walki o wzgórze 385[edytuj]

Około godziny 9 rozpoczęła się ośmiogodzinna bitwa 3 batalionu zajmującego pozycje na wzgórzu 385, położonego na północny wschód od Dytiatyna. Kolumna kpt. Gabrysia wyparła słaby oddział Rosjan ze wzgórza. Jednocześnie do Dytiatyna przybył 1 batalion 13 PP. Kpt Gabryś skierował 1 batalion do Rudnik. 9 i 10 kompania zajęły pozycje na wzgórzu w okopach z I wojny światowej, frontem na północny wschód. Po rozpoznaniu podchodzącego przeciwnika ostrzelano go z dział i ckmów, zadając mu duże straty. Rosjanie wycofali się jednak i rozpoczęli ostrzał wzg. 385 niszcząc jedno działo. Ok. 11 Polacy odparli natarcie piechoty i spieszonej kawalerii. Rosjanie przeprowadzili nieudaną szarżę kawalerii na skrzydło Polaków. Ok. 13 Rosjanie przeprowadzili kolejne natarcie, wsparte silnym ogniem artylerii, który uszkodził dwa działa baterii górskiej. Kozacy wykorzystując pocięty teren podjeżdżali pod polskie pozycje szukając luk w obronie. Odpieranie szarż powodowało duże zużycie amunicji. Po rozpoznaniu przeciwnika kpt. Gabryś wysłał meldunki do dowództwa 16 BP, która w marszu na Podhajce razem z taborami 8 DP omijała Dytiatyn od południa. Załamanie się obrony na wzg. 385 umożliwiłoby przeciwnikowi wyjście na skrzydło brygady, to zaś niosło groźbę opóźnienia działań 8 DP lub nawet rozbicia 16 BP. Do 1 batalionu 13 pp w Rudnikach kpt. Gabryś wysłał rozkaz skierowania pod Dytiatyn jednej kompanii. Około godz. 14 nieprzyjaciel rozpoczął czwarte natarcie. Grupa Kozaków ominęła prawe skrzydło obrony i wdarła się do Bokowa na tyłach pozycji polskiej. Kontratak odwodowego plutonu 11 kompanii zaskoczył i rozproszył zajętą rabunkiem kawalerię. Wobec dużych strat i wyczerpywania się amunicji kpt. Gabryś, po naradzie z oficerami, wydał rozkaz opuszczenia wzg. 385. Zamierzał wycofywać się na południe, aby opóźniać marsz Rosjan i osłonić skrzydło 16 BP. Przed godz. 16 jako pierwsza wyruszyła kompania techniczna z konnymi zwiadowcami, taborem i dowództwem pułku. Gdy reszta oddziałów szykowała się do opuszczenia wzgórza, brygada 8 DK przystąpiła o godz. 16.00 do piątego natarcia. Kawaleria wdarła się do okopów na lewym skrzydle, odsłoniętym po odejściu kompanii technicznej. Rozgorzała walka wręcz, którą rozstrzygnął kontratak małego oddziału, doraźnie sformowanego z artylerzystów. Zanim Polacy wznowili odwrót, po piętnastu minutach ruszyła kolejna szarża. Gdy zostały zniszczone ostatnie cekaemy, a bateria górska wyczerpała amunicję, resztki obu kompanii pod naporem Kozaków opuściły wzgórze, a następnie podjęły próbę przebicia się do Nosowa nad Złotą Lipą. 9 kompania, która walczyła resztkami amunicji, po przebyciu dwóch kilometrów napotkała 2 kompanię 1 batalionu, wysłaną na pomoc obrońcom Dytiatyna. Razem z nią dotarła wieczorem do Nosowa, 11 kompania została rozproszona przez kawalerię i tylko jej resztki dołączyły do 1 batalionu. Na szczycie wzg. 385 kawaleria otoczyła obsługę baterii oraz 2 pluton 9 kompanii osłaniający działa. Grupa ta, dowodzona przez kpt. Adama Zająca (d-ca 4 baterii 1 pagór.), nie odpowiedziała na wezwanie do kapitulacji. Po zużyciu amunicji w większości poległa w walce wręcz. Kozacy dobili ciężko rannych. Dowództwo pułku z kompanią techniczną bezskutecznie oczekiwało we wsi Hnilcze na dołączenie reszty pododdziałów. Przed wieczorem, pod naciskiem kawalerii, wycofano się do wsi Horożanka.

Znaczenie bitwy[edytuj]

Bój pod Dytiatynem na cały dzień zatrzymał marsz dwóch brygad sowieckich. Bitwa ta przeszła do historii oręża polskiego jako symbol do końca spełnionego żołnierskiego obowiązku.

16 września był do 1939 świętem 1 pułku artylerii motorowej, a 4 bateria pułku nosiła nazwę baterii śmierci. Na polu bitwy wzniesiono kaplicę-pomnik (zniszczoną w 1948). Straty polskie: 97 poległych, 86 rannych, 6 dział i 5 cekaemów. Straty sowieckie nieznane.

Walki żołnierzy polskich pod Dytiatynem zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic w II RP i po 1990 r - "DYTIATYN 16 IX 1920".

Zobacz też[edytuj]


Bibliografia[edytuj]

  • J. Odziemkowski, Dytiatyn 1920, Warszawa 1994
  • J. Odziemkowski, Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919 - 1920, wyd. RYTM Warszawa 2004

Linki zewnętrzne[edytuj]