Bitwa pod Brodami i Beresteczkiem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Brodami i Beresteczkiem
Wojna polsko-bolszewicka
Ilustracja
Czas 29 lipca–4 sierpnia 1920
Miejsce Brody, Beresteczko
Terytorium II Rzeczpospolita
Wynik opóźnienie marszu Armii Konnej
Strony konfliktu
II Rzeczpospolita Polska  Rosyjska FSRR
Dowódcy
Kazimierz Raszewski Siemion Budionny
Siły
2 Armia
18 DP
1 DP Leg.
1 Armia Konna
brak współrzędnych
Beresteczko w województwie wołyńskim - panorama miejscowości od strony rzeki Styr

Bitwa pod Brodami i Beresteczkiem – bitwa polskiej 2 Armii i części 6 Armii stoczona w dniach 29 lipca 1920 do 3 sierpnia 1920 z 1 Armią Konną Siemiona Budionnego w okresie wojny polsko-bolszewickiej.

Planowanie walki[edytuj | edytuj kod]

W końcu lipca Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego planowało uderzenie na prawe skrzydło nacierających wojsk Michaiła Tuchaczewskiego. Natarcie miały wykonać wojska Frontu Południowo-Wschodniego generała Edwarda Rydza-Śmigłego. Warunkiem sukcesu było wcześniejsze pobicie 1 Armii Konnej Budionnego. Zadanie to miała wykonać 2 Armia gen. Kazimierza Raszewskiego w składzie 3. i 6. Dywizje Piechoty , 1 Dywizja Jazdy, 4 Brygada Jazdy i 7 pułk ułanów. Z 2 Armią współdziałać miały 1 Dywizja Piechoty Legionów z 3 Armii, 2 Dywizja Jazdy, która wspólnie z 1 DJ tworzyć miała Grupę Operacyjną Jazdy generała Jana Sawickiego oraz 18 Dywizja Piechoty[1] z podporządkowaną jej X Brygadą Piechoty.

Plan zakładał uderzenie głównych sił 2 Armii spod Beresteczka na BrodyRadziwiłłów, na prawe skrzydło i tyły wojsk Budionnego. 18 Dywizja Piechoty i X Brygada Piechoty miały wiązać aktywnymi działaniami część sił nieprzyjaciela na południowym zachodzie.

W tym czasie dowódca Frontu Południowo-Zachodniego Aleksander Jegorow nakazał 1 Armii Konnej Budionnego zdobyć Lwów. Jego dywizje wdarły się w słabo obsadzoną lukę między 2 i 6 Armią, sforsowały Styr, a 4. i 11 Dywizja Kawalerii nacierały w kierunku na Kamionkę Strumiłową. Północne skrzydło Armii Konnej osłaniała walcząca pod Łuckiem 24 Dywizja Strzelców, a południowe 45 Dywizja Strzelców[2].

Walki[edytuj | edytuj kod]

Natarcie 2 Armii miało rozpocząć się 29 lipca, ale do tego dnia oddziały nie zakończyły koncentracji sił. O wyznaczonej porze ruszyły tylko skrzydła 2 Armii. Na lewym 1 Dywizja Piechoty Legionów sforsowała Styr i odepchnęła od rzeki oddziały sowieckiej 14 Dywizji Kawalerii. 1. i 6 pułki piechoty Legionów opanowały Kniahinin. Na prawym skrzydle uderzyła bez powodzenia 4 Brygada Jazdy. Oddziały sowieckiej 4. i 6 Dywizji Kawalerii zmusiły ją do przyjęcia ugrupowania obronnego za rzeką Sydołówką. Dowódca 1 Dywizji Jazdy płk Juliusz Rómmel wieczorem wzmocnił prawe skrzydło brygady 14 pułkiem ułanów. W centrum 2 Armii 12 pułk piechoty zdobył przyczółek na wschodnim brzegu Styru. O 14.00 rzekę przekroczyły też 1. i 9 pułki ułanów. Do wieczora kawaleria opanowała Mytnicę. Na koniec dnia płk Rómmel, w porozumieniu z dowódcą 2 Armii, częściowo zmienił plan działania. Rozkazał dowódcy 4 BJ, by bezwzględnie utrzymała linię Sydołówki, a w tym czasie 1 Dywizja Jazdy siłami 3. i 6 Brygady Jazdy przeprawi się na zachodni brzeg Styru pod Grzymałówką, by stąd uderzyć na tyły Sowietów walczących nad Sydołówką[3].

30 lipca o świcie natarcie rozpoczęła tylko 6 Brygada Jazdy i wspólnie z I/20 pułku piechoty opanowała Grzymałówkę. Nieprzyjaciel zastosował obejście i od strony Leszniowa zagroził tyłom brygady. W tym czasie na pole bitwy nadciągała częściami 3 Brygada Jazdy płk. Stefana Strzemieńskiego, a jej 9 pułk ułanów osłonił tyły 6 BJ. Równocześnie 1 pułk ułanów z batalionem 20 pułku piechoty uderzyły z Grzymałówki wzdłuż grobli na Szczurowice i zdobyły je w walce wręcz, po czym szwadrony ścigały nieprzyjaciela na Strzemlicze i Zawidcze. Przeprawa na Styrze była opanowana. Jednak od wschodu uderzyły oddziały sowieckiej 6 Dywizji Kawalerii. Powstrzymywał je 9 pułk ułanów i dwa szwadrony 1 pułku ułanów, a wspierały baterie 6 dywizjonu artylerii konnej. Opóźniona 3 Brygada Jazdy nadciągnęła dopiero około 17.00, a walczące oddziały meldowały o wyczerpywaniu amunicji. Pułkownik Rómmel wydał zatem rozkaz odwrotu do Beresteczka. Osamotniona 4 Brygada Jazdy nie wytrzymała naporu kozaków i wieczorem wycofała się na linię DzikowinySmolawaŁobaczówka[3].

Na lewym skrzydle 2 Armii walczyła, z powodzeniem, pod Demidówką 1 DPLeg. Sowiecka 14 Dywizja Kawalerii pobita została tak skutecznie, że nie wzięła już udziału w walkach pod Beresteczkiem. Na południu polskiego zgrupowania uderzeniowego do walki z kozakami weszły jednostki 6 Armii. Spod Krasnego i Ożydowa w kierunku na Połoniczną i Toporów zaatakowała XXXVI Brygada Piechoty i 19 pułk piechoty. Oddziały sowieckiej 11 Dywizji Kawalerii zostały pobite, a miejscowości znalazły się w rękach Polaków. Bez powodzenia atakowały jednak XXXV i X BP. Sowiecka 45 Dywizja Strzelców obroniła swoje pozycje pod Brodami[3].

Wobec niepomyślnego przebiegu walk, dowódca Frontu Południowo-Wschodniego gen. Rydz-Smigły nakazał przegrupowanie sił. Grupa Operacyjna Jazdy gen. Sawickiego, w składzie 1 Dywizja Jazdy, 4 Brygada Jazdy, 3 i 11 pułk ułanów miała zgrupować się w rejonie Sobaczewska, Smolawa, Merwa i być gotowa do wyparcia sił nieprzyjaciela, które przedostały się na północny brzeg Sydołówki, a 5. i 17 pułki ułanów miały być gotowe do uderzenia na Drużkopol. 6 Dywizja Piechoty zająć miała rejon Smolawa – Dzikowiny, pozostawiając elementy rozpoznawcze na linii Styru od Werben do Mikołajowa, a 1 Dywizja Piechoty miała wycofać się na zachodni brzeg Styru i obsadzić odcinek od Werbenia do Targowicy[4].

Cała Grupa Operacyjna Jazdy zebrała się zatem 31 lipca nad rzeką Bezimienną, aby stąd uderzyć wzdłuż zachodniego brzegu Styru na południe. Natomiast 6 Dywizja Piechoty miała nacierać spod Beresteczka wzdłuż wschodniego brzegu Styru na LeszniówSzczurowice. W ten sposób uzyskano lokalną przewagę. Przed frontem sowieckiej 6 Dywizji Kawalerii zgrupowano trzy polskie dywizje[5]. Wieczorem 31 lipca dowódca 2 Armii wydał rozkaz operacyjny z którego wynikało: Grupa Jazdy przekroczy Sydołówkę pod Mikołajewem i Skryhołowem i uderzy na Szczurowicę i Leszniów, działając na zachodnie skrzydło i tyły nieprzyjaciela; 6 Dywizja Piechoty uderzy z Beresteczka w kierunku południowym na Mytnica – Leszniów; 1 Dywizja Piechoty Legionów miała osłonić lewe skrzydło zgrupowania uderzeniowego[6].

Działania od 1 sierpnia

1 sierpnia Wojsko Polskie wznowiło działania zaczepne. Dziesięciogodzinny bój o Leszniów z oddziałami sowieckiej 6 Dywizji Kawalerii stoczył z powodzeniem 12 pułk piechoty kpt. Franciszka Altera. Jednak lewe skrzydło 6 Dywizji Piechoty utknęło pod Mytnicą. Załamało się także natarcie XXXVI Brygady Piechoty. Sowiecka 11 Dywizja Kawalerii obroniła Łopatyn. Nadal z powodzeniem walczyła 1 Dywizja Piechoty Legionów, która związała siły bolszewickiej 24 Dywizji Strzelców[7]. Główne uderzenie wykonywała jednak Grupa Operacyjna Jazdy gen. Sawickiego. Jej 1 i 2 DJ sforsowały Sydołówkę i lewym skrzydłem dotarły do Szczurowic. Pod Mikołajowem 9., 11. i 14 pułki ułanów zmusiły do odwrotu 6 Dywizję Kawalerii, a na Łopatyn nacierała 4 Brygada Jazdy wzmocniona 1 pułkiem ułanów. O zmierzchu zdobyto Łopatyn, a w nim tabory 11 Dywizji Kawalerii. W ten sposób 4 BJ znalazła się na tyłach sowieckiej 11 DK, która od przodu walczyć musiała z oddziałami 18 Dywizji Piechoty gen. Franciszka Krajowskiego[7].

Wieczorem dowódca 2 Armii wydał rozkazy na dzień następny. Cześć Grupy Operacyjnej Jazdy miała ścigać nieprzyjaciela przez Łaszków – Stanisławczyk, starając się go zniszczyć, a gros sił Grupy prowadzić natarcie przez Szczurowicę w kierunku wschodnim, potem przez Sestratyn na Radziwiłłów w kierunku Redków – Chotyn i Sestratyn – Radziwiłłów. 6 Dywizja Piechoty miała natarciem nocnym zająć Brody, a 1 Dywizja Piechoty Legionów nocnym atakiem zdobyć Redków i Chotyń. Jej głównym zadaniem była osłona północnej flanki Grupy Jazdy i 6 Dywizji Piechoty[8].

Nocą z 1 na 2 sierpnia kozacy atakowali Łopatyn. 4 BJ skoncentrowała się pod Kustyniem, pozostawiając dwa szwadrony 1 pułku ułanów do obserwacji Łopatyna. O świcie zaobserwowano długie kolumny bolszewickiej kawalerii galopujące przez Łopatyn w kierunku lasów nad Styrem.

Rano 2 sierpnia 6 DP rozpoczęła natarcie na Brody. Maszerowano dwoma kolumnami: przez LeszniówBielawce i przez KorsówSznyrów. Po całodniowych walkach zdobyto Berlin, Komuszków i Sznyrów. Tym samym zamknięto bolszewikom drogą odwrotu ze Stanisławczyka na Brody. Dowódca dywizji, gen. Mieczysław Linde, zamierzał przeprowadzić szturm na Brody po zmroku lub w nocy z 2 na 3 sierpnia. Grupa Jazdy w składzie 1 DJ i BJ wyruszyła do natarcia ze Szczurowic przez Chotyń i pod wieczór zajęła Radziwiłłów. 1 DP z powodzeniem walczyła o Redków i Chotyń z brygadą ze składu sowieckiej 45 Dywizji Strzelców. 4 Brygada Jazdy natrafiła pod Łopatynem na większe siły nieprzyjaciela, maszerujące w kierunku północno-wschodnim. Walczyła z nimi z powodzeniem i wkroczyła do Łopatyna[9]. W tym samym czasie od południa na Łopatyn nacierała XXXVI Brygada Piechoty. Zdobycie Łopatyna spowodowało, że wreszcie nawiązana została łączność taktyczna między oddziałami polskich 2 i 6 Armii[10]. Grupa Operacyjna Jazdy nacierała dalej, przekroczyła Styr w Szczurowicach i opanowała Radziwiłłów. 6 DP zbliżała się do Brodów od północy, grożąc odcięciem odwrotu sowieckich 11. i 4 Dywizji Kawalerii oraz części 6 Dywizji Kawalerii. Nad głównymi siłami 1 Armii Konnej zawisła groźba okrążenia[7].

Zatrzymanie natarcia

Sukcesy wojsk polskich podniosły morale żołnierzy. Oczekiwano dalszego natarcia i rozbicia Armii Budionnego. Niestety, na innych odcinkach frontu sytuacja armii polskiej była tragiczna. Nadspodziewanie szybko zdobyta została przez bolszewików Twierdza Brzeska. Plan uderzenia na skrzydło wojsk Tuchaczewskiego z rejonu Brześcia stał się nieaktualny. Jeszcze wieczorem 2 sierpnia naczelny wódz przerwał natarcie. Zgodnie z rozkazem marszałka Piłsudskiego, 3 sierpnia 2 Armia cofnęła się za Styr. 6 Dywizja Piechoty jeszcze przed świtem 3 sierpnia wycofała się w kierunku na Szczurowicę. Dowódca Grupy Operacyjnej Jazdy otrzymał rozkaz dopiero o świcie. Wydał on rozkaz skoncentrowania 2 DJ w Bielawcach, zaś 1 DJ w Bezodni, z zamiarem uderzenia stamtąd w kierunku na Bołdury, Berlin lub Brody. Sowiecka 4 Dywizja Kawalerii, podążając już za cofającą się 6 DP, o 13.00 uderzyła na przeprawiającą się przez bagna pod Klekotowem 2 DJ i zadała jej ciężkie straty. Zagrożona też była 1 Dywizja Jazdy, stojąca jeszcze w rejonie Michałówki i Krupca. Dowódca grupy wydał więc rozkaz wycofania się 1 DJ przez Chotyń na Szczurowice[7][11][9].

Ponowny rozkaz dowódcy 2 Armii nakazywał wstrzymanie ruchu odwrotowego o 24 godziny i wyzyskanie zwycięstwa uzyskanego nad armią Budionnego. Lecz rozkaz ten przyszedł do podległych jednostek już za późno. Zdołano już tylko zatrzymać części 1 DP pod Redkowem i tym samym umożliwić ściganej 1 DJ uporządkowanie swoich oddziałów[9].

Jedynie 4 Brygada Jazdy i 18 Dywizja Piechoty uderzyły na Brody. XXXVI BP uderzyła od strony południowo-zachodniej, zaś XXXV BP razem z X BP od strony południowo-wschodniej. XXXVI BP atakowała wzdłuż osi Stanisławczyk – Brody, a XXXV BP wzdłuż osi Olesko – Czyszki – Zabłotce – Hołoskowice – Gaje Starobrodzkie. Około 17.00 XXXVI BP zajęła dworzec kolejowy w Brodach[12], miasto zaś zostało zdobyte w 2 godziny później. 4 Dywizja Kawalerii opuściła miasto. Mimo tych sukcesów, nieprzyjaciel wciąż mocno trzymał swoje stanowiska w lasach na północ od miasta, przez cały czas ostrzeliwując Brody silnym ogniem artyleryjskim[13][7]. Nocą z 3 na 4 sierpnia 145 i 49 pułki piechoty zaatakowały wzdłuż szosy Brody – Radziwiłłów[14]. Wsparty ogniem baterii 18 pap atak rozproszył zebrane pod Brodami oddziały 1 Armii Konnej i umożliwił 18 DP odwrót za Styr[7][15].

Epilog[edytuj | edytuj kod]

Bitwa pod Beresteczkiem i Brodami pozostała nierozstrzygnięta. Oddziały polskie nie zdołały okrążyć i zniszczyć 1 Armii Konnej Budionnego, ale zadały jej wielkie straty. O kilka dni opóźniły marsz Budionnego na Lwów, co ułatwiło wycofanie z frontu niektórych jednostek do bitwy nad Wisłą[7]. Zdaniem Franciszka Arciszewskiego przedwczesny rozkaz wycofania się jednostek 2 Armii pozbawił Polaków plonów wygranej walnej bitwy. Nieprzyjaciel nie został zniszczony, lecz tylko odrzucony. Zdołał on nawet w ostatniej chwili zadać 2 Dywizji Jazdy dotkliwe straty. Po uderzeniu 18 Dywizji Piechoty nieprzyjaciel 5 sierpnia cofnął się spod Brodów w kierunku Krzemieńca[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]