Bitwa pod Leplem (1919)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Leplem
Wojna polsko-bolszewicka
Czas 29 IX–16 X 1919
5 XI 1919
13-16 XI 1919
Miejsce pod Leplem
Wynik Wygrana Polaków
Strony konfliktu
 Polska  Rosyjska FSRR
Siły
8 Dywizja Piechoty
1 Dywizja Lit.-Biał.
53 Dywizja Strzelców
17 Dywizja Strzelców
brak współrzędnych
Adam Przybylski,
Wojna Polska 1918–1921[1]

Bitwa pod Leplemwalki oddziałów polskich 8 Dywizji Piechoty gen.Stefana Mokrzeckiego i 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej gen. Józefa Lasockiego z oddziałami Armii Czerwonej toczone w pierwszym roku wojny polsko-bolszewickiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Latem 1919 Wojsko Polskie realizowało szeroko zakrojoną operację zaczepną, której celem było opanowanie Mińska, Borysowa, Bobrujska i oparcie frontu o linię rzek Dźwiny i Berezyny[2][3][4][5]. W jej wyniku na północy oddziały polskie na przełomie sierpnia i września dotarły do Dźwiny. Przeciwnik utrzymał jednak silne przedmościa pod Dyneburgiem, Krasławiem i Dryssą[6].

Dowódca Frontu Litewsko-Białoruskiego gen. Stanisław Szeptycki podzielił front nad Dźwiną na dwa odcinki. Odcinka wschodniego, osłaniającego kierunek z Połocka do Dzisny i biegnącego dalej wzdłuż Auty do jeziora Żado, broniła 8 Dywizja Piechoty gen. Stefana Mokrzeckiego[7]. Na północnym wschodzie dywizja graniczyła z 1 Dywizją Piechoty Legionów, na północnym zachodzie z 1 Brygadą Jazdy płk.Władysława Beliny-Prażmowskiego[8].

Walczące wojska[edytuj | edytuj kod]

Jednostka
Dowódca
Podporządkowanie
II Rzeczpospolita Wojsko Polskie
Front Litewsko-Białoruski gen. Stanisław Szeptycki NDWP
8 Dywizja Piechoty gen. Stefan Mokrzecki Front Lit. Biał.
13 pułk piechoty płk Bolesław Kraupa grupa płk. Kraupy
→ I/33 pułku piechoty[9]
1 Dywizja Lit.-Biał. gen. Józef Lasocki Front Lit. Biał.
Wileński pułk strzelców mjr Stanisław Bobiatyński[a] grupa płk. Bejnara
— I/wileńskiego ps
— II/wileńskiego ps por. Jan Dąbrowski
Grodzieński pułk strzelców mjr. Kazimierz Rybicki
batalion grodzieńskiego ps por. Jerzy Dąbrowski
Miński pułk strzelców ppłk Bronisław Adamowicz grupa płk. Kraupy
10 pułk artylerii polowej grupa wsparcia
→ pluton 6/8 pułku artylerii polowej por. Józef Derewojed
Armia Czerwona
11 Dywizja Strzelców
52 Dywizja Strzelców
→ 460, 462, 164, 463 pułk strzelców
17 Dywizja Strzelców
53 Dywizja Strzelców

Walki pod Leplem[edytuj | edytuj kod]

Oficerowie II batalionu Wileńskiego Pułku Strzelców w Leplu
Oficerowie II batalionu ze sztabem Wileńskiego Pułku Strzelców
Walki w październiku 1919

Obszar Lepla miał duże znaczenie strategiczne dla obu walczących stron. Tędy biegł szlak prowadzący na tak zwaną Bramę Smoleńską i dalej na Moskwę oraz drogi na Newel i Rżew. 29 września 1919 Lepel opanowała grupa ppłk. Bolesława Kraupy[b] w składzie 13. i I/33 pułki piechoty[11][9]. 27 września dowódca grupy zarządził atak na Lepel[12]. 2 i 3 kompania 13 pułku piechoty otrzymały rozkaz oskrzydlenia nieprzyjaciela, a dwie kompanie 35 pp, wsparte plutonem 6/8 pułku artylerii polowej ppor. Józefa Derewojeda, miały wykonać atak frontalny. Skrzydłowy atak prowadzony przez kpt. Feliksa Frankowskiego uzyskał powodzenie i nieprzyjaciel opuścił Lepel, a następnego dnia został odrzucony dalej na wschód[13].

W połowie października Sowieci przeszli do natarcia, a 8 Dywizja Piechoty została zmuszona do odwrotu na linię Auty. Nieprzyjaciel obszedł Lepel i w Osietyszczach zmusił kompanię 33 pułku piechoty do wycofania się. Dla jej wzmocnienia wysłano 5/13 pułku piechoty. Nie doszła ona jednak do Osietyszcz, gdyż już w Miedwiedówce stoczyła walkę z nieprzyjacielem i zmuszona została do odwrotu na Pyszno. Jednocześnie nieprzyjaciel zaatakował 3. i 7 kompanię 13 pp w okolicy Zatyklasie i Staje i obie odrzucił również w kierunku na Pyszno[14].

16 października Sowieci zajęli Pyszno, a polskim pododdziałom zgrupowanym w Leplu groziło okrążenie. Nie mogły się już one wycofać na zachód w stronę Berezyny. Po zajęciu Osietyszcz nieprzyjaciel zamknął też drogę odwrotu od południa. Jedyną drogą odwrotu, jaka pozostawała, był trakt północno-wschodni, prowadzący z Lepla na Kamień i Woroń[14]. W tym też dniu do Lepla przybył dowódca grupy ppłk Bolesław Kraupa i nakazał odwrót na Kamień. 13 pułk piechoty, wzmocniony 6 baterią 8 pułku artylerii polowej, opuścił miasto. Wraz z nim swoje domostwa opuszczała ludność cywilna, bojąc się zemsty bolszewików[15].

Marsz do Woronia odbył się bez przeszkód, ale okazało się, że w okolicy tej nie było żadnych polskich oddziałów. Wobec takiego stanu rzeczy dowódca grupy postanowił wrócić i siłą utorować sobie drogę do Berezyny przez Pyszno. Po drodze, na wysokości Antonówki, silny oddział sowiecki zamknął drogę Polakom, lecz po krótkiej walce został odrzucony. Kolejną walkę stoczono w okolicach Pyszna[15]. Pod Pysznem Polacy odrzucili trzy bataliony sowieckie próbujące odciąć im odwrót i wycofali się za Berezynę[16].

17 października, po nieudanej akcji odzyskania Lepla, oddziały polskie rozpoczęły odwrót na tak zwaną drugą linię obronną Uhły – Świada – Ziabki[17]. W czasie działań odwrotowych miejscowa ludność, a szczególnie mieszkańcy Staj i Małego Półświża, była bardzo wrogo nastawiona do polskiego wojska. Zdarzały się przypadki, że rannych żołnierzy polskich dobijano i obdzierano z ubrań[15]

Walki w rejonie Lepla
w listopadzie 1919
Plan Lepla i umocnień polowych[18]
Bolesław Waligóra, Dzieje 85-go pułku Strzelców Wileńskich[19]
Bolesław Waligóra, Dzieje 85-go pułku Strzelców Wileńskich[20]
Działania wojenne w listopadzie 1919
Dowództwo placu w Leplu
Mjr. St. Bobiatyński i kpt. Ryszard Downar-Zapolski w zimie 1919 w Leplu

Wobec trudnego położenia 8 Dywizji Piechoty atakowanej przez oddziały sowieckich 11., 52., 17. i 53 Dywizji Strzelców[21], w trzeciej dekadzie października wycofano znad Berezyny i Ptyczy 1 Dywizję Litewsko-Białoruską i skierowano ją na pomoc ciężko walczącej 8 Dywizji Piechoty. Jej zadaniem było rozbicie wojsk nieprzyjaciela działających między Połockiem i Leplem oraz odrzucenie ich za Ułłę i Dźwinę[22].

3 listopada ruszyło polskie natarcie. Grupa południowa płk. Władysława Bejnara[c], w składzie wileński pułk strzelców, I batalion grodzieńskiego pułku strzelców[24] i jedna bateria 10 pułku artylerii polowej, sforsowała Berezynę pod Mościszczem, przełamała obronę sowieckiego 461 pułku strzelców i rozwijała natarcie na Osietyszcze - Horodek - Lepel. Grupa północna płk. Bolesława Kraupy, w składzie dwa bataliony 13 pułku piechoty, miński pułk strzelców i dwie baterie 10 pułku artylerii polowej, maszerowała dwiema kolumnami przez Kadubiszcze - Pyszno na Stary Lepel, oraz przez Czernicę na Woroń - Kamień[16][23]. 4 listopada grupa północna opanowała Uszacz i, nacierając dalej, do 8 listopada wyrzuciła Sowietów za Dźwinę. Także grupa południowa odniosła sukces.

5 listopada Wileński pułk strzelców mjr. Stanisława Bobiatyńskiego[d], wzmocniony batalionem grodzieńskiego ps, opanował Horodek i podszedł do Lepla. Miejscowości broniły 460 i 463 pułki strzelców, a wspierały je ogniowo dwie baterie artylerii. Pierwsze natarcie I/wileńskiego ps załamało się w ogniu oddziałów 52 DS. Na dodatek z pobliskiego Kamienia w kierunku Lepla maszerował silny oddział 17 Dywizji Strzelców. Uderzył on na I batalion spychając go do wsi Staje. Wtedy mjr Bobiatyński wprowadził do walki odwodowy batalion grodzieński por. Jerzego Dąbrowskiego. Kompanie obu batalionów, w przeprowadzonym z wielkim impetem kontrataku, rozbiły nieprzyjaciela pod Stajami i uchwyciły mosty na Jessie.

Równocześnie II/wileńskiego ps por. Jana Dąbrowskiego opanował przeprawę we wsi Śluzy i zagroził Leplowi od południa. Około 17.00 Lepel został opanowany, ale nieprzyjaciel kontratakował i walki uliczne trwały aż do nocy. W walkach tych wyróżnił się por. Feliks Oreluk[e], który zgrupował wokół siebie strzelców grodzieńskich i wileńskich i zaciekle bronił miasta. W nocy w mieście kwaterowały dwa bataliony wileńskiego pułku i jeden mińskiego oraz dwie baterie, a I/grodzieńskiego ps wysunął się do przodu i o świcie 6 listopada zdobył Półświż. W walkach o Lepel oddziały polskie straciły 75 żołnierzy. Wzięto do niewoli około 150 jeńców i zdobyto dwa ckm-y[26][27].

13 listopada na stanowiska Wileńskiego pułku strzelców rozmieszczone w Leplu uderzyły dwie brygady 52 Dywizji Strzelców. Przez cztery dni czerwonoarmiści bezskutecznie próbowali przełamać twardą polską obronę grupy płk. Bejnara[28].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W czasie walk obowiązki dowódcy Wileńskiego ps pełnił etatowy dowódca I batalionu mjr Stanisław Bobiatyński. W tym czasie etatowy dowódca pułku płk Adamski pełnił obowiązki dowódcy brygady[10].
  2. Ppłk Bolesław Kraupa w owym czasie był etatowym dowódcą 13 pułku piechoty.
  3. Pułkownik Władysław Bejnar objął 2 listopada dowództwo I Brygady Litewsko-Białoruskiej[23].
  4. Wileński pułk posiadał w tym czasie dwa bataliony z dwiema kompaniami karabinów maszynowych oraz 9 kompanię, utworzoną z uzupełnienia z batalionu zapasowego pułku. Ponadto w skład pułku wchodziły: oddział konnych wywiadowców w sile 56 szabel, kompania techniczna, 3 kompania karabinów maszynowych oraz pluton telefoniczny, Stan bojowy pułku wynosił: 36 oficerów, 833 szeregowych[10].
  5. Za zdobycie Lepla ppor. Feliks Oreluk został odznaczony krzyżem srebrnym Orderu „Virtuti Militari”[25].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]