Zamek Gryf

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Gryf
Obiekt zabytkowy nr rej. A/853/497 z 12.12.1958[1]
Ilustracja
Najwyższa część ruin zamku o zachodzie słońca
Państwo  Polska
Miejscowość Proszówka
Rozpoczęcie budowy XIII w.
Zniszczono 1799 (częściowe rozebranie)
Pierwszy właściciel Konrad II Garbaty
Kolejni właściciele Wacław IV Luksemburski Benesz Chuśnik Schaffgotschowie
Położenie na mapie gminy Gryfów Śląski
Mapa lokalizacyjna gminy Gryfów Śląski
Zamek Gryf
Zamek Gryf
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Gryf
Zamek Gryf
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Zamek Gryf
Zamek Gryf
Położenie na mapie powiatu lwóweckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lwóweckiego
Zamek Gryf
Zamek Gryf
Ziemia50°59′33″N 15°25′17″E/50,992500 15,421389
Strona internetowa

Zamek Gryf (niem. Greiffenstein) – ruiny średniowiecznego zamku we wsi Proszówka, na wzgórzu (447 m n.p.m.) panującym nad drogą Gryfów ŚląskiMirsk (obecnie droga wojewódzka nr 361), 6 km na południe od Gryfowa i 2 km na północny wschód od Mirska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji zamek miał być wzniesiony w 1198 r. przez Bolesława Wysokiego, a rozbudowany przez Henryka Brodatego w 1202 r. Podawana jest także wersja o budowie warowni przez Bolesława Rogatkę w latach 1244–1276. Kolejną datą świadczącą o istnieniu zamku miał być 1242 r., w którym wymieniony jest komes Stanisław kasztelan Gryffinsteinu. W 1254 r. pojawia się na dokumentach Wittigo de Griphenstein, prawdopodobnie właściciel dóbr, których centrum stanowił zamek[2]. Niewątpliwie w końcu XIII w. Gryf był ośrodkiem dystryktu. W 1300 r. zamek miał zostać otoczony murami na polecenie Bolka I[2]. Prace budowlane w obrębie warowni miał prowadzić także Henryk jaworski. W połowie XIV w. zamek miał status warowni książęcej, o czym świadczy wymienienie Gryfa wśród warowni i targów księstwa świdnicko-jaworskiego, na dokumentach z 1353 r. spisanych przy okazji układu na przeżycie między Bolkiem II i Karolem IV[2]. Jednak już w 1354 r. książę sprzedaje zamek z dożywotnim prawem lennym Zygfrydowi de Rusindorfowi i jego synom Wincentemu oraz Zygfrydowi. Zastrzega sobie jednak prawo wykupu warowni przez swoich następców za tę samą sumę. W 1369 r. jako burgrabia zamku odnotowany jest Wincenty von Reussendorf, w 1374 r. Henryk von Dohna, a w latach 1383–1387 Gunter i Fryczko von Rohnau[2]. W latach 1390–1399 burgrabią Gryfa był starosta świdnicki Benesz z Choustnika. W 1393 r. Benesz z Choustnika sprzedał go Jankowi z Chotiemitz[2]. W 1395 r. Wacław IV Luksemburski zatwierdził nadanie zamku Gryf wraz z przyległościami (miasta Gryf i Mirsk z sądownictwem, cłem, targiem solnym, lennami kościelnymi, podatkami i daninami i okolicznymi wsiami) staroście świdnickiemu Beneszowi z Choustnika. Zastrzegł sobie jednak, że twierdza ma być otwarta dla niego, jego następców i książąt świdnickich lub jego urzędników[2].

W 1399 r. Gotsche II Schaff wziął w zastaw zamek Gryf od Benesza z Choustnika za 1300 kop groszy praskich. W wyniku kolejnej transakcji, zatwierdzonej przez Wacława IV w 1400 r., zadłużenie Benesza na zamku i przyległościach powiększyło się u Gotsche II o kolejnych 3400 kop groszy praskich[2]. Mimo że Gotsche dysponował warownią jako dobrem zastawnym, zamek spełniał funkcję jego rezydencji, z której też się pisał. W 1418 r. Wacław IV, wykorzystując swe prawa do tych dóbr, nadał je Jankowi von Chotemitzowi z prawem swobodnego dysponowania majątkiem, co jednak nastąpić miało po uprzednim wykupieniu kwot zastawnych należnych Gotschowi II. Ostatecznie jednak dług nie został spłacony, a jedynie Gotsche, po wyrównaniu różnicy między obecnym zadłużeniem a wartością lenna, przejął od Janka cały majątek. Transakcja ta dokonana została jeszcze przed 09.10.1418 r., gdy Wacław IV zatwierdził prawa Hansa i Gotsche synów nieżyjącego już Gotsche II do pełnego dysponowania zamkiem Gryf oraz należącymi do jego lenna miastami Gryfów i Mirsk. Obiekt przetrwał w ręku rodu Schaffgotschów do 1945 r. z przerwą w latach 1635–1638 spowodowaną konfiskatą dóbr Hansa Ulricha Schaffgotscha. Dwukrotnie był oblegany przez Szwedów, w 1639 roku zamek obronił się, lecz zdobyto go 1645 roku.

W latach 1420–1446 i w 1546 r. zamek poddany został przebudowom. Między 1640 i 1650 r. w trakcie wojny trzydziestoletniej warownia była wielokrotnie oblegana, zdobywana i remontowana. W latach 50. XVII w. prowadzono kolejną przebudowę zamku. W okresie II wojny śląskiej (1744-1745) i wojny siedmioletniej (1756-1763) warownię na zmianę zajmowały wojska pruskie i austriackie[2]. W 1778 r. stacjonował tu garnizon, co doprowadziło do dewastacji obiektu. W 1798 r. ze względu na zły stan zamku rozpoczęto rozbiórkę zabudowań[2]. Jednak już w 1799 r. podniosły się protesty miłośników starożytności, co spowodowało przerwanie rozbiórki. Na początku lat 60. XIX w. podjęto prace remontowe ruin[2].

W 1799 roku został częściowo rozebrany na materiał do budowy folwarku usytuowanego poniżej zamku[3]. Od tego czasu pozostaje w ruinie. Obecnie zamek jest własnością prywatną.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Obecna forma zamku górnego jest efektem wielokrotnych przebudów. Zamek składał się z trzech elementów: zamku górnego, zamku średniego i najmłodszego, a zarazem najsłabiej zachowanego zamku dolnego[3]. Najwyższą część zamku wzniesiono na planie nieregularnego pięcioboku, na północ ulokowano zamek średni, natomiast zamek dolny zajmował największą, wschodnia część[3]. W kaplicy na jednej ze ścian namalowany był swego czasu wizerunek dużego gryfa, od którego pochodzi nazwa zamku[3].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]