Wieża mieszkalna w Żelaźnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Obiekt zabytkowy nr rej. 1466 z dn. 29.11.65
Widok od południowego wschodu
Widok od południowego wschodu
Państwo  Polska
Miejscowość Żelazno
Adres Żelazno powiat Kłodzko
Typ budynku murowany z kamienia łamanego
Styl architektoniczny barok
Kondygnacje cztery
Rozpoczęcie budowy koniec XV w.
Ukończenie budowy początek XVI w.
Ważniejsze przebudowy 1689 i 1727
Zniszczono 22 października 1646 przez pożar
Odbudowano 1689
Właściciel obecnie własność prywatna
Położenie na mapie gminy Kłodzko
Mapa lokalizacyjna gminy Kłodzko
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłodzkiego
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Wieża mieszkalna w Żelaźnie
Ziemia50°22′10,827″N 16°40′22,699″E/50,369674 16,672972

Wieża mieszkalna w Żelaźnie (niem. Eisersdorf, Kreis Glatz) – zabytkowa budowla gotycka z przełomu XV/XVI wieku w Żelaźnie w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Kłodzko.

Położenie[edytuj]

Wieża mieszkalna znajduje się w południowo-zachodniej Polsce w Sudetach Wschodnich, w południowo-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej[1], około 7 km na południe od centrum Kłodzka.

Historia[edytuj]

Wieża wzniesiona została na przełomie XV/XVI wieku, najprawdopodobniej po roku 1485[2], na wzgórzu w pobliżu ujścia potoku Piotrówka do Białej Lądeckiej na terenie majątku sędziowskiego, przebudowywana w 1689 i 1727 roku. Fundator nie jest znany, historycy wskazują na postać burgrabiego zamku kłodzkiego Jacoba Stanke von Koritau właściciela lokalnych dóbr. Nieznana pozostaje również pierwotna funkcja wieży według badaczy[jakich?] wieża pełniła funkcję średniowiecznej strażnicy, lub rycerskiej siedziby mieszkalnej. Wieża w Żelaźnie stanowiła majątek sędziowski i mieszczański, jedynie okresowo była siedzibą rycerską. Podczas wojny trzydziestoletniej 22 października 1646 wieżę zniszczył pożar. W roku 1727 wieża została odbudowana otynkowano i nakryto siodłowym dachem. Podziały wewnątrz wieży są wtórne i pochodzą z okresu przebudowy, na co wskazuje wykuta na nadprożu portalu wejściowego data 1727, prawdopodobnie pierwotnie na każdej kondygnacji znajdowało się jedno pomieszczenie. Początkowo budynek nie był otynkowany, obecnie tynk zakrywa pierwotne mury. Podczas II wojny światowej w murach wieży mieścił się niewielki niemiecki obóz pracy przymusowej dla ok. 20 więźniów różnych narodowości, wśród nich byli Anglicy, Francuzi i Polacy[3]. Możliwe, że nie była to początkowo wieża mieszkalna, nie trafiono bowiem na ślady okien w murach. W niszczejącej po drugiej wojnie światowej średniowiecznej wieży w 1966 r. przeprowadzono remont generalny, po czym przekazano ją drużynie harcerskiej z Żelazna. Zabytek pod opieką harcerzy pozostał około dwudziestu lat, po czym w znacznym stopniu zdegradowany został opuszczony. Obecnie wieża jest własnością prywatną.
Decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków z dnia 29 listopada 1965 roku wieża została wpisana do rejestru zabytków[4].

Architektura[edytuj]

Budowla gotycka, pochodząca z przełomu XV/XVI wieku, zbudowana z kamienia łamanego na planie kwadratu o bokach 6,5 × 7 metrów w kształcie czterokondygnacyjnej murowanej, nieotynkowanej i niepodpiwniczonej wieży, nakrytej dachem siodłowym[2]. W ścianach na pierwszym piętrze zachowane relikty wykusza latrynowego i wąskie otwory okienne, interpretowane jako otwory strzelnicze lub wentylacyjne, pochodzące z późniejszego okresu[2]. Na każdej kondygnacji mieści się dwutraktowy układ komunikacyjny z drabiniastymi schodami, oddzielony od siebie przepierzeniem, oświetlony szczelinowymi okienkami oraz jedna izba mieszkalna wyposażona w prostokątne okno[5]. Parter pierwotnie nakryty był stropem wspartym na kamiennych wspornikach które zachowały się do obecnych czasów.

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna 1:100 000, wyd. EKO-GRAF, Wrocław 1997.
  2. a b c Józef Pilch: Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2005, s. 476. ISBN 83-213-4366-X.
  3. Pałace Śląska – Żelazno
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2014-04-01].
  5. Wieża w Żelaźnie

Bibliografia[edytuj]

  • Małgorzata Chorowska, Rezydencje średniowieczne na Śląsku. Zamki, pałace, wieże mieszkalne, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2003, ISBN ​ISBN 83-7085-680-2​.
  • Józef Pilch, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2005, ​ISBN 83-213-4366-X​.