Zamek Czocha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek Czocha
Obiekt zabytkowy nr rej. 100/790 z 26 października 1960[1]
Zamek Czocha, część główna zamku
Zamek Czocha, część główna zamku
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miejscowość Sucha
Adres 59-820 Leśna
Typ budynku zamek
Rozpoczęcie budowy 1241
Ukończenie budowy 1247
Pierwszy właściciel biskup miśnieński von Weisenow
Obecny właściciel Grupa Hoteli WAM Sp. z o.o.
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Zamek Czocha
Zamek Czocha
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Czocha
Zamek Czocha
Ziemia 51°01′52″N 15°18′13″E/51,031111 15,303611
Strona internetowa

Zamek Czocha – obronny zamek graniczny położony w miejscowości Sucha (Czocha), gmina Leśna, nad Zalewem Leśniańskim na Kwisie w polskiej części Łużyc Górnych. Pierwotna nazwa brzmiała prawdopodobnie Czajków (1329: castrum Caychow), przed 1945 Tzschocha.

Zamek posadowiony jest na gnejsowych skałach należących do metamorfiku izerskiego. Najstarszą część stanowi, stojący przy głównych bramach (istnieją dwie, starsza dolna i nowa górna), stołp – później obudowany częścią mieszkalną. Z części mieszkalnej najstarszy jest północny fragment.

Historia zamku[edytuj]

Powstał jako warownia graniczna na pograniczu śląsko-łużyckim w latach 1241–1247 z rozkazu króla czeskiego Wacława I Przemyślidy. W 1253 roku przekazany biskupowi miśnieńskiemu von Weisenow (Łużyce były wówczas częścią korony czeskiej).

W 1319 roku jako posag wraz z okolicznymi ziemiami został włączony do księstwa Henryka I jaworskiego[2]. Po śmierci krewnego w 1346 roku przejął go, wraz z całym księstwem zmarłego, Bolko II Mały, książę świdnicko-jaworski. Po śmierci księżnej Agnieszki Habsburg, wdowy po Bolku II Małym, na mocy układu o przeżycie z cesarzem i królem Czech Karolem IV Luksemburskim wrócił do Czech. Od 1389–1453 w dobrach rycerskich rodów von Dohn i von Klüks. W latach 1451 − 1700 zamek był własnością rodu von Nostitz[3]. Na początku XV wieku bezskutecznie oblegany przez husytów, ostatecznie w 1427 roku zdobyty przez oddział Czirnina pod nieobecność właścicieli. Odbity krótko później.

Zamek pod polską nazwą Czocha w książce pt. Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił górnośląski ksiądz, nauczyciel i pisarz, Józef Lompa, który notuje, że w owym czasie był to "zamek spustoszały"[4].

Zakupiony w 1909 roku przez drezdeńskiego producenta wyrobów tytoniowych (cygar) Ernsta Gütschowa za 1,5 mln marek, do 1912 roku został przebudowany przez znanego architekta berlińskiego Bodo Ebhardta zgodnie z wyglądem zachowanym na rycinie z 1703 roku. Podczas przebudowy zniszczono jednak wiele najstarszych fragmentów kompleksu. W dawnej fosie urządzono zwierzyniec. Ernst Gütschow utrzymywał dobre stosunki z dworem carskim, a po rewolucji z rosyjskimi emigrantami, od których skupował różne przedmioty o wysokiej wartości artystycznej. W zamku mieszkał do marca 1945 roku. Opuszczając zamek, zostawiając najcenniejszą część wyposażenia. Przyjmuje się, że w latach II wojny w zamku mieściła się szkoła szyfrantów Abwehry, jednak brak to dowodów.

Po II wojnie światowej zamek przechodził różne koleje losu. Był wielokrotnie okradany z mebli i wyposażenia zarówno przez Rosjan, jak i rodzimych szabrowników. Część zbiorów bibliofilskich została zabrana w ramach akcji rewindykacyjnych do Wrocławia. W ostatnich latach dominowała sensacyjna teza, że największej kradzieży dopuścił się 1 lutego 1946 roku burmistrz Leśnej Kazimierz Lech, wspólnie z Krystyną von Saurma – zamkową bibliotekarką, która odkryła zamkowy schowek – wywożąc pełną ciężarówkę mienia zamkowego: (insygnia koronacyjne Romanowów, 60 popiersi carów rosyjskich, 100 ikon, zastawy porcelanowe, biżuterię, obrazy), z którą udało mu się przedostać do amerykańskiej strefy okupacyjnej[5]. Ostatnie teza ta została obalona, albowiem ikony zostały zabrane do składnicy rewindykacyjnej w Jeleniej Górze, a stamtąd trafiły do Warszawy[6]. Następnie w zamku przez krótki czas mieszkali uchodźcy z Grecji, którzy w sali rycerskiej trzymali zwierzęta gospodarskie, dopełniając tym samym dzieła dewastacji. Od 1952 roku mieścił się tam Wojskowy Dom Wczasowy i z tego powodu obiekt był utajniony, tj. nie występował na mapach. Od września 1996 roku publicznie dostępny jako ośrodek hotelowo-konferencyjny.

Właścicielem obiektu jest Grupa Hoteli WAM Sp. z o.o. należąca do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej.

Sztuka filmowa[edytuj]

Zabudowania zamku zostały wykorzystane przy kręceniu filmów: Gdzie jest generał?, Dolina szczęścia, Wiedźmin, Legenda[7], Poza Lasem Sherwood (Beyond Sherwood Forest)[8] oraz seriali Tajemnica twierdzy szyfrów, Dwa światy (Spellbinder), Święta wojna oraz Pierwsza miłość.

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie. 31 marca 2016.
  2. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 89
  3. M. Chorowska Rezydencje średniowieczne na Śląsku
  4. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, str.14.
  5. SkowrońskiS. Janusz SkowrońskiS., Skarby Trzeciej Rzeszy, 2005.
  6. WrzesińskiW. Szymon WrzesińskiW., UrbanU. Krzysztof UrbanU., Zamki Czocha i Książ. Tajne kwatery Hitlera, czy skarbnice III Rzeszy?", 2016.
  7. Polski film z 2005 roku
  8. Kanadyjski film z 2009 roku

Linki zewnętrzne[edytuj]