Zamek Grodziec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek Grodziec
Obiekt zabytkowy nr rej. A/3515/279 z 11.05.1951
oraz 613 z 28.08.1959[1]
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Polska
Miejscowość Grodziec
Adres Grodziec 111, 59-516 Zagrodno[2]
Styl architektoniczny późnogotycki
Kondygnacje 2
Powierzchnia użytkowa 37800 m²
Rozpoczęcie budowy 1159
Ważniejsze przebudowy 1296-1301, 1475, 1522-1524, 1663-1972, 1800, 1906-1908
Pierwszy właściciel książę Bolesław I Wysoki
Kolejni właściciele książę Bolko I
książę Bolesław III Rozrzutny
rycerz Budziwój z Niedźwiedzic i Chojnowa
książę Fryderyk I
książę Fryderyk II
Leonard von Skopp
książę Henryk XI
cesarz Leopold I
hrabia Walter von Gallas
baron Hans von Frankenberg
feldmarszałek hrabia Fryderyk Leopold von Gessler
Johan Karl con Schellendorf
Hans Siegismund
• hrabia Hans Heinrich VI von Hochberg
Wilhelm Chrystian Benecke
Willibald von Dirksen
Herbert von Dirksen
Obecny właściciel dzierżawa - Zenon Bernacki
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Zamek Grodziec
Zamek Grodziec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Grodziec
Zamek Grodziec
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Zamek Grodziec
Zamek Grodziec
Ziemia 51°10′37″N 15°45′33″E/51,176944 15,759167
Strona internetowa
Zamek GRODZIEC
Widok zamku
Brama zamkowa
Pierwsza brama
Widok z wieży widokowej
Pallatium
Sala zamku

Zamek Grodziec (niem.: Gröditzberg) – późnogotycki zamek położony w pobliżu wsi Grodziec, w gminie Zagrodno, powiecie złotoryjskim, województwie dolnośląskim, na szczycie wzniesienia o tej samej nazwie. Został wybudowany na bazaltowym, powulkanicznym, stromym wzgórzu na wysokości 389 m n.p.m. Dnia 11 maja 1951 roku pod numerem A/3515/279, zamek został wpisany do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Przy zamku przebiega szlak turystyczny zielony Szlak Zamków Piastowskich.

Historia zamku[edytuj]

Pierwsze wzmianki o średniowiecznym zamku pochodzą z 1159 roku. Był to gród obronny Bobrzan. W 1175 roku Grodziec wraz z zamkiem był własnością księcia Bolesława I Wysokiego. Kolejnym właścicielem zamku był książę świdnicko-jaworski Bolko I, który rozbudował swoją siedzibę w latach 1296-1301. Następnymi właścicielami byli: książę Bolesław III Rozrzutny, rycerz Budziwój z Niedźwiedzic i Chojnowa, książę legnicki Fryderyk I i książę legnicki Fryderyk II. Wówczas zamek został ponownie rozbudowany, a kamień był głównym materiałem zastosowanym w rozbudowę. Budowla została wówczas wzniesiona na planie sześciokąta z basztami w narożnikach i czteroboczną wieżą. Na początku XVI wieku po północno-zachodniej stronie założenia powstał nowy budynek, tzw. palatium. W okresie wojen husyckich budowla została zdobyta i splądrowana przez oddziały husytów. W czasie, gdy właścicielem był Fryderyk I, zamek stał się dość potężną warownią murowaną na wzór zamku legnickiego[3]. Od 1522 roku do 1524 roku miała miejsce kolejna rozbudowa zamku w stylu renesansowym, gdzie po stronie północnej i południowej wzniesiono kolejne dwie baszty. Pracami wówczas kierował Wendelin Rosskopf ze Zgorzelca. W II połowie XVI wieku dzierżawcą Grodźca był Leonard von Skopp, a następnie swoją siedzibę miał tutaj Henryk XI[4].

W czasach wojny 30-letniej, we wrześniu 1633 roku, spora część zamku została zniszczona przez pożar, w kolejnych latach stając się coraz większą ruiną. W latach 1633-1672 przeprowadzono częściowy remont. W 1675 roku zamek staje się własnością cesarza Leopolda I, a ten 5 lat później oddaje go w zastaw hrabiemu Walterowi von Gallas. Kolejnym właścicielem został w 1700 roku baron Hans von Frankenberg, a w 1749 roku feldmarszałek hrabia Fryderyk Leopold von Gessler. Od 1800 roku właścicielem zamku był hrabia Hans Heinrich VI von Hochberg z Książa i Mieroszowa. Za jego czasów w zamku podjęto prace remontowe. Odbudowano m.in. część palatium, niektóre sale zapełniono pamiątkami i udostępniono turystom do zwiedzania[5]. W tamtym czasie zamek uchodził za pierwszy w Europie zabytek specjalnie przystosowany do celów turystycznych. W 1823 roku zamek znalazł się w posiadaniu Wilhelma Chrystian Benecke z Berlina, a w 1899 roku majątek zakupił Willibald von Dirksen. W 1906 roku ruszył kolejny remont zamku, prace były wykonywane na podstawie projektu Bodo Ebhardta. Ostatnim właścicielem zamku był Herbert von Dirksen, nazistowski polityk i zaufany współpracownik Hitlera. W latach 1939-45 często przebywał on w Grodźcu, gdzie pod koniec wojny został najpierw złapany przez Sowietów, a następnie wywieziony przez niemieckich agentów w głąb Rzeszy[6]. W 1945 roku w zamku znajdowały się eksponaty z wrocławskich muzeów oraz z berlińskiej Biblioteki Państwowej. W latach 60. XX wieku zamek był własnością Starostwa Powiatowego w Złotoryi. W 1978 roku należał do gminy Złotoryja, a obecnie dzierżawcą zamku jest Zenon Bernacki[4]. W latach 2004-2005 był miejscem realizacji filmów przez telewizje: szwedzką, francuską, belgijską oraz rosyjską[7].

Na zamku odbywają się również regionalne i międzynarodowe imprezy:

  • Legnicko-Brzeski Turniej Rycerski o Srebrny Pierścień Kasztelana,
  • Międzynarodowe Biesiady Zespołów Kresowych,
  • Śląskie Święto Pieśni,
  • Agroturystyczne Święto Wina i Miodu Pitnego[5][7].

Architektura zamku[edytuj]

Obecnie zespół składa się z zamku górnego oraz przedzamcza o wymiarach 270x140 metrów. Zabudowa zamku górnego tworzy nieregularny sześciobok, w którym elementami dominującymi są: pałac główny (tzw. palatium), wieża północna i w południowej stronie potężny donżon. Palatium załamane jest pod kątem 30 stopni i jest jedną z nielicznych na Śląsku zachowanych książęcych siedzib. Charakteryzuje się ono różną grubością murów: u podstawy mierzy on 5 metrów, a na pierwszym piętrze 2 metry. Donżon zbudowany został na planie kwadratu o podstawie 16 metrów, a jego wysokość przekracza 26 metrów, na które składa się sześć kondygnacji. Druga, mniejsza wieża, zwana jest "Starą". Wieńczy ją czterospadowy dach, u podstawy którego prowadzi ganek obronny z prostokątnymi blankami i otworami strzelniczymi. Komunikacja między wieżami a palatium odbywała się poprzez drewniane tarasy i zbudowane na murach ganki. Obronność założenia zwiększają wysunięte basteje i kaponiery. Dodatkowo bezpieczeństwo zamku zapewnia flankowane wieżyczkami przedzamcze.

Zamek główny składa się z dwóch kondygnacji. W najniżej znajduje się zbiornik z wodą pitną i piwnice, w których dawniej były piwiarnia, spiżarnia oraz jadalnia dla służby. Na parterze dawniej były pokoje gościnne, natomiast po przebudowie znajdowała się tutaj gospoda dla podróżnych i kuchnia. Na tej kondygnacji znajdują się ponadto dwa pomieszczenia:

  • większe zwane "Wielką Salą",
  • mniejsze z gotyckim kominkiem, ozdobione przez stwory podobne do lwów.

Pierwsze i drugie piętro pełniły funkcje rezydencjalne, o czym świadczą otwory okienne, dawniej ozdobione witrażami. W północnej części drugiego piętra znajduje się kaplica, sąsiadująca z "Salą Rycerską" (najbardziej reprezentacyjna komnata na zamku). Z "Sali Rycerskiej" do sąsiednich pokoi prowadzą gotyckie portale. W komnatach tych były dawniej pomieszczenia księżnej i jej dworu. Najwyższy poziom pałacu zajmuje blankowany ganek obronny[6].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie. 31 marca 2016. [dostęp 9.12.2012].
  2. Dane adresowe zamku. [dostęp 10 marca 2013].
  3. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 143
  4. a b Gaworski Marek - "Najpiękniejsze zamki, pałace Śląska i pogranicza polsko-czeskiego" Wydawca - Matiang (Strzelce Opolskie 2012) Strona - 33 ISBN 978-83-932293-6-9
  5. a b Zamek Grodziec. [dostęp 10 marca 2013].
  6. a b Historia zamku Grodziec. [dostęp 10 marca 2013].
  7. a b Klub podróżników - zamek Grodziec. [dostęp 10 marca 2013].

Bibliografia[edytuj]

  • Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 143
  • Marek Gaworski - "Najpiękniejsze zamki i pałace Śląska i pogranicza polsko-czeskiego", Matiang, Strzelce Opolskie 2012, ISBN 978-83-932293-6-9

Linki zewnętrzne[edytuj]