To jest dobry artykuł

37 Łęczycki Pułk Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty. Zobacz też: 37 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 37.
37 Łęczycki Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 25 lutego 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Łęczycki
Patron Książę Józef Poniatowski
Tradycje
Święto 9 września (1921-1934)
26 maja (1934–1939)
Nadanie sztandaru 25 czerwca 1933
Rodowód 4 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego
Dowódcy
Pierwszy ppłk Adam Jaroszewski
Ostatni ppłk Stanisław Kurcz
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Grodno, Ostrołęka (1920-1921)
Kutno[1] i Łęczyca (1921-1939)
Powązki (1923)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 4 Dywizja Piechoty
26 Dywizja Piechoty
Książę Józef Poniatowski – patron pułku
Tereny działań bojowych pułku w latach 1918–1920)
Grodno – w tym mieście pułk stacjonował w odwodzie naczelnego dowództwa
26 DP w 1938

37 Łęczycki Pułk Piechoty im. ks. Józefa Poniatowskiegooddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

W swej tradycji pułk nawiązywał do 4 pułku piechoty Księstwa Warszawskiego. Zalążek pułku powstał w Przemyślu w listopadzie 1918. Od 25 lutego 1919 nosił nazwę 37 pułku piechoty, a w latach 1920–1937 – 37 pułku piechoty Ziemi Łęczyckiej. W wojnie polsko-ukraińskiej walczył o otwarcie drogi do broniącego się Lwowa zajmując Gródek Jagielloński a następnie brał udział w walkach o Sambor, Drohobycz i Stanisławów, nad Dniestrem i Zbruczem.

W wojnie polsko-bolszewickiej, do lipca 1920, brał udział w walkach pod Korosteniem, Koziatynem i Żukowcem, nad Berezyną, Niemnem i Bugiem. W sierpniu uczestniczył w zwycięskim boju pod Baboszewem, po czym został przetransportowany w rejon Lwowa, gdzie po ciężkich walkach zajął Rohatyn i w pogoni za nieprzyjacielem doszedł do Wiśniowca. Po zakończonej wojnie został rozlokowany w Kutnie i Łęczycy.

W przewrocie majowym 1926 wziął udział w walkach w Warszawie po stronie marszałka Józefa Piłsudskiego.

W składzie Armii „Poznań”, a później Armii „Pomorze” brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Od Wągrowca przez Inowrocław, okolice Kutna dotarł na pola bitwy nad Bzurą, gdzie walczył do 18 września 1939, po czym resztki pułku przekroczyły Bzurę i przez Puszczę Kampinoską dotarły do Warszawy. Po kampanii wrześniowej pułk został rozwiązany.

4 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego w latach 1806-1813[edytuj | edytuj kod]

Historia 37 pułku piechoty sięga czasów napoleońskich i Księstwa Warszawskiego, gdyż 37 pp przejął tradycje bojowe 4 pułku piechoty Księstwa Warszawskiego z lat 1806-1813.

4 pp brał udział w walkach na Pomorzu, północnym Mazowszu oraz w rejonie Narwi i Bugu. Walczył też w bojach o Grudziądz i nad Narwią. Od grudnia 1808 pułk walczył w Hiszpanii pod dowództwem płk Feliksa Potockiego. Pułk bił się w Starej i Nowej Kastylii, Asturii i Królestwie León. 4 pp brał udział w bitwach pod: Almaraz, Consuegrą, Talaverą, Fuengirolą, Almonacid, Ocaną (w prowincji Toledo), Coien Monbellą i Ximenes de la Frontare.

4 pp brał też udział w wyprawie na Moskwę. Toczył walki o Czaśniki, Krasnoje, pod Smoleńskiem i nad Berezyną w trakcie odwrotu Napoleona. Poniósłszy ciężkie straty trafił pod Poznań celem dokonania uzupełnień. Następnie w ramach Korpusu gen. Jana Henryka Dąbrowskiego walczył pod Szpandawą, Belzig, Jüterbog, Wittenbergą, Düben i Lipskiem. Po zakończeniu działań żołnierze zdziesiątkowanego 4 pp powrócili do kraju w ramach innych jednostek.

Utworzenie 37 pułku piechoty i pierwsze boje[edytuj | edytuj kod]

Po rozpadzie Austro-Węgier 28 października 1918 powstała w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna, która organizowała w Galicji polskie struktury administracyjne i wojskowe. W Przemyślu powstała 1 listopada 1918 Rada Rządząca i Komenda Placu, które zaczęły organizować wojsko polskie i administrację. W koszarach po c. i k. 45 pułku piechoty zaczęto zbierać luźne oddziały wojskowe i na ich bazie powstał zalążek 37 pułku piechoty. Pierwszym dowódcą oddziału został porucznik saperów Leon Kazubski, 3 listopada 1918 odbity uwolniony z miejscowego więzienia, który następnie został komendantem placu (wart i koszar) oddziałów polskich na Zasaniu w Przemyślu[2], od 5 listopada dowódca wszystkich sił zbrojnych i komendant Przemyśla[3].

Około 7 listopada 1918 wykształcił się pułk piechoty w Przemyślu, któremu dowódca por. Kazubski 9 listopada nadał nazwę 18 pułk strzelców[4][5]. Dowódcami batalionów byli wówczas: I – ppor. Zając, II – ppor. Dudziński, III – Marian Doskowski[6]. Żołnierze przeszli chrzest bojowy w walkach z Ukraińcami w dniach 9–11 listopada 1918 na przemyskim Zasaniu. 13 listopada 1918 pułk zmienił nazwę na 10 pułk piechoty[7].

Przybyłym w listopadzie 1918 do Przemyśla batalionem zapasowym b. austriackiego 10 pułku piechoty dowodził wówczas kpt. Wilhelm Zwonarz, który pod koniec tego miesiąca był tymczasowym komendantem tzw. 10 pułku piechoty „Dzieci Przemyskich”[8][9]. W 30 listopada cieszący się szacunkiem podkomendnych por. Kazubski został odwołany ze stanowiska dowódcy pułku, a nowym dowódcą został tego dnia ppłk Adam Jaroszewski[10].

Część pułku walczyła o otwarcie drogi do broniącego się Lwowa w Grupie ppłk Tokarzewskiego-Karaszewicza, zaś pozostali toczyli walki w rejonie Niżankowic, Siedlisk i Medyki, a także Chyrowa. Pułk zdobył Stodółki, Uherce Niezabitowskie, Czerlany i Lubień Wielki. Utrzymał też Gródek Jagielloński oraz obronił przed wojskiem ukraińskim połączenie kolejowe Lwów–Przemyśl.

25 lutego 1919 roku dokonano zmiany nazwy pułku – odtąd nosił nazwę 37 pułku piechoty. Wiosną 1919 roku pułk zdobył Sambor i Drohobycz. Brał też udział w zdobyciu miasta Stanisławów. Od 13 do 16 czerwca 1919 pułk bronił przepraw nad rzeką Dniestr.

Od 28 czerwca brał udział w walkach nad rzeką Zbrucz, a w lipcu 1919 przerzucony został na front wołyński, gdzie toczył walki z oddziałami ukraińskimi. Od 5 sierpnia pełnił rolę zabezpieczającą. 3 kwietnia 1920 dowódcą 37 pułku piechoty został mjr Józef Kuś.

Udział w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

Pułk znalazł się w składzie 4 Dywizji Piechoty, która miała za zadanie zająć w czasie ofensywy polskiej miasto Korosteń. 37 pp zajął węzeł kolejowy i inne wyznaczone tereny, a następnie umocnił się pozostając w odwodzie swej dywizji do czasu zajęcia Kijowa.

W związku z kontrofensywą sowiecką I i III batalion 21 maja 1920 wyruszyły nad Berezynę, gdzie powstrzymywały ataki Sowietów w kierunku na Mińsk. W bitwach pod Borowiną i Żukowcem (26 maja 1920) pułk zadał napastnikom poważne straty. Nad Berezyną pułk walczył do 7 czerwca 1920 tocząc bitwy pod Murawą, Czerniewiczami i pod Wielkim Stachowem (3 czerwca 1920). Spod Wielkiego Stachowa przez Zamosze, Zawidne i Mińsk pułk pomaszerował do stacji Grodzianki. Tydzień później przetransportowany został na stację Ratmirowicze i podporządkowany dowódcy 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej, w składzie której miał wziąć udział w natarciu na przedpolu Bobrujska. Do zaplanowanego działania nie doszło na skutek przerwania frontu przez bolszewików. Odwrót rozpoczął się 7 lipca 1920.

Część oddziałów wycofywało się do miejscowości Miratycze przez Mińsk i Niemen. I i III batalion po próbie zdobycia Słonimia wycofały się na zachód w ramach 4 DP. III batalion zdobył Kazimierz Litewski, a następnie po ciężkich walkach pod wsią Wierzchy przedarł się do wsi Stawy w pobliżu Bugu, gdzie połączył się z I batalionem. Bataliony te wkrótce ponownie rozdzieliły się: I batalion trafił do VIII Brygady Piechoty, a III do odwodu II Brygady Jazdy. 4 sierpnia 1920 pułk odniósł sukcesy w czasie próby – podjętej przez 4 Armię – wyrzucenia bolszewików za Bug. Pułk wycofano w rejon miasta Siedlce.

II batalion por. Beniamina Kotarby z kompanią techniczną pozostawał poza pułkiem od 21 maja 1920. Na początku obsadził Korosteń, a po otrzymaniu rozkazu wycofał się do Koziatyna. Następnie po przegrupowaniu brał udział w nieudanym ostatecznie, choć z początku obiecującym, ataku na Korzec.

Pod naciskiem Sowietów, a w szczególności konnicy Budionnego 3 i 6 DP rozpoczęły odwrót na zachód. II batalion, stanowiąc straż tylną, został okrążony i zniszczony przez kawalerię sowiecką. Poległo i dostało się do niewoli 10 oficerów i 374 szeregowych. 22 lipca 1920 resztki II batalionu dotarły do Siedlec, gdzie dowództwo objął ppłk Michał Remizowski, a następnie do Łęczycy i Kutna[11]. Tam został odtworzony. 13 sierpnia 1920 batalion stawił się w Górze Kalwarii, gdzie stacjonowały już bataliony I i III.

W Pilawie pułk otrzymał wzmocnienie w postaci jednej kompanii marszowej- Harcerskiej Kompanii Szturmowej 37 pułku piechoty Ziemi Łęczyckiej- złożonej głównie z ochotników (uczniów I Liceum Ogólnokształcącego im. Gen. J.H. Dąbrowskiego i harcerzy z I Kutnowskiej Drużyny Wędrowniczej im. T. Rejtana) z Kutna, Mieczysławowa i Łęczycy. W tym czasie pułk skutecznie bronił dostępu do przeprawy mostowej w Górze Kalwarii. W walkach tych wzięli udział też młodzi żołnierze z ochotniczej kompanii. 19 sierpnia 1920 żołnierze 37 pułku piechoty przerzuceni zostali koleją w rejon Płońska, gdzie wzięli udział w zwycięskiej bitwie pod Baboszowem. Szczególnym męstwem odznaczyła się tam kompania ochotnicza.

W czasie, kiedy Bitwa Warszawska zakończyła się pełnym zwycięstwem i armie polskie przeszły do pościgu za wrogiem, na froncie południowym pod Lwowem toczyły się nadal ciężkie walki. W celu powstrzymania ewentualnej ofensywy wojsk sowieckich przerzucono w ten rejon 4 Dywizję Piechoty, a w jej składzie pułk, który został skierowany do Chodorowa. 7 września 1920 pułk stacza ciężkie walki z oddziałami sowieckimi zagrażającymi linii kolejowej Lwów – Chodorów. Zdobył kolejno: Knihynicze, Nowosielce, Okrześnice. Nazajutrz przystępuje do forsowania rzeki Stryj, z zamiarem zajęcia miejscowości Rohatyn, co nastąpiło 9 września 1920.

Pamięć tych walk, w których po raz pierwszy w czasie wojny polsko-bolszewickiej wzięły udział wszystkie bataliony razem, pułk uwiecznił obierając datę 9 września za dzień święta pułkowego. Jeszcze przez kolejne dni broni Rohatyna przed kontratakami oddziałów sowieckich. Pułk, uzupełniony trzema kompaniami marszowymi w dniu 13 września, w składzie 4 Dywizji Piechoty, w pościgu za nieprzyjacielem doszedł do Wiśniowca, by 25 września, transportem kolejowym, przebazować się do Grodna jako odwód naczelnego dowództwa. Skierowany przez 2 Dywizję Piechoty Legionów, w dniu 12 listopada pułk przez Grodno i Łomżę odszedł do Ostrołęki, gdzie do 28 kwietnia 1921 pełnił służbę graniczną, po czym wrócił do Kutna i Łęczycy.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Budynki byłych koszar 37 Pułku Piechoty w Kutnie[a],
Dziedziniec pułku w latach 30. XX w

Dowództwo i sztab pułku, oraz bataliony I i II zostały rozlokowane na terenie Okręgu Korpusu Nr IV[12] w Kutnie, w koszarach po byłym rosyjskim 4 pułku strzelców, III batalion został zakwaterowany w Łęczycy w budynku poklasztornym. Koszary były ciasne, brakowało wielu podstawowych sprzętów, koszary nie były skanalizowane, nie było placu ćwiczeń, stosownych magazynów a strzelnica miała długość zaledwie 100 m. Pod koniec 1921 zmienił się dotychczasowy przydział pułku. Został on włączony do 26 Dywizji Piechoty (wraz z 10 pułkiem piechoty, 18 pułkiem piechoty i 26 pułkiem artylerii lekkiej). Ten przydział pozostał aktualny do wybuchu drugiej wojny światowej. Wśród przychodzących corocznie rekrutów znajdował się spory odsetek analfabetów, dla których zorganizowano szkołę prowadzoną przez oficerów i podoficerów zawodowych. Święto pułku początkowo obchodzono 9 września, na pamiątkę zwycięstwa pod Rohatyniem, zaś od 1934 – 26 maja, w rocznicę innej zwycięskiej bitwy stoczonej w 1920 pod Żukowcem.

W związku z napiętą sytuacją społeczną, w okresie od października do grudnia 1923, pułk przebywał w Warszawie (stacjonując na Powązkach w dawnych magazynach rosyjskich), pełniąc służbę wartowniczą.

Bardzo istotnym wydarzeniem w dziejach pułku był udział w przewrocie majowym Marszałka Józefa Piłsudskiego. Większość pułku dowodzonego przez płk SG Władysława Bortnowskiego opowiedziała się zdecydowanie po stronie Marszałka. 13 maja 1926 w godzinach popołudniowych bataliony I i II, transportem kolejowym, przybyły do Warszawy i wzięły udział w walkach z wojskami rządowymi, w rejonie Mokotowa i w centrum miasta. W czasie transportu do stolicy oraz w rejonie wyładowania pododdziały były bombardowane przez lotnictwo. W czasie walk zginęło 9 żołnierzy: sierż. Michał Łuc, kpr. Jan Iwan, st. szer. Jan Moskaluk, st. szer. Wacław Złotowski, szeregowi Józef Cholewa, Lajzer Gutenberg, Leon Siermiński, Wilhelm Tom i Szurek Kalman. Rannych zostało 32 żołnierzy.

Kolejne znaczące wydarzenie, w dziejach pokojowej służby pułku, to akcja pacyfikacyjna na terenie Małopolski Wschodniej w okresie od 16 września do 30 listopada 1930. Pododdziały skierowane do tych działań były w znacznej części dowodzone przez oficerów i podoficerów pochodzenia ukraińskiego a ok. 30% szeregowych było również tej narodowości. Akcja miała miejsce w rejonie: Bolechów, Kołomyja, Dolina, Stryj, Bolesław.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 37 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[13]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu (Batalionu „Wołożyn”) Korpusu Ochrony Pogranicza[14].

Minister Spraw Wojskowych rozkazem z 12 kwietnia 1937 nadał pułkowi, na wniosek jego dowództwa, „szefostwo honorowe” księcia Józefa Poniatowskiego i zezwolił na noszenie przez żołnierzy, na patkach, herbu Ziemi Łęczyckiej, a na naramiennikach inicjałów „JP”. Dotychczasowa nazwa -37 pułk piechoty Ziemi Łęczyckiej, zastąpiona została nową – 37 Łęczycki Pułk Piechoty im. księcia Józefa Poniatowskiego. Na odznace pułkowej umieszczono koronę książęcą (mitrę).

Od października do końca listopada 1938 pułk przebywał w Karpatach, w rejonie miejscowości Nadwórna i Delatyń, w związku z rozbiorem Czechosłowacji na mocy układu monachijskiego.

Społeczeństwo kutnowskie i łęczyckie dawało liczne dowody uznania i szacunku dla tradycji i dokonań pułku – fundując sztandary, tablice pamiątkowe[b][c] i inne.

Udział w kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

Tereny walk Pułku w 1939 r
Cmentarz w Młodzieszynie – groby żołnierzy poległych w bitwie nad Bzurą we wrześniu 1939 (czerwony znicz na grobie por. Stanisława Synoradzkiego)

23 marca 1939 pułk zmobilizowany został w alarmie i cztery dni później przewieziony do miejscowości Damasławek w Wielkopolsce. Z Damasławka dwa bataliony udały się do Wągrowca, a jeden do Żnina. Żołnierze przechodzili intensywne szkolenie. Z początkiem lipca bataliony otrzymały rozkaz przystąpienia do budowy umocnień polowych na odcinku około 30 km, na południe i północ od Wągrowca oraz od miejscowości Łęgowo przez Cekanowo, Przysiekę do miejscowości Skoki.

W pierwszej połowie sierpnia dowódca pułku otrzymał rozkaz wycofania się na linię Jezioro Żnińskie DużeJezioro Żnińskie Małe, gdzie miała przebiegać główna linia obrony, budowane wcześniej umocnienia potraktowano jako czołowe pozycje wstrzymujące. 31 sierpnia[d] pułk zajął pozycje obronne wzdłuż granicy i nie atakowany pozostał na nich do 3 września. Tego dnia wieczorem, wykonując rozkazy dowództwa 26 Dywizji Piechoty, działającej już w strukturach Armii „Pomorze”, rozpoczął odwrót. Bataliony pułku skierowały się w kierunku Inowrocławia i dalej Lubienia, okolic Kutna, Żychlina i 13 września dotarły nad Bzurę, kilka kilometrów na wschód od Łowicza. Do tego czasu jednostka nie brała czynnego udziału w walce. I batalion stanął w rejonie Gągolina Północnego, pozostałe pod Emilianowem.

Rankiem 14 września jednostka wzięła udział w natarciu w składzie Grupy Operacyjnej „Wschód” gen. Mikołaja Bołtucia. Pułk nacierał, przy wsparciu 26 pułku artylerii lekkiej, na lewym skrzydle zgrupowania uderzeniowego Armii Pomorze. Po przekroczeniu drogi WarszawaPoznań oddziały sforsowały Bzurę i atakowały na kierunku KarolewJasionnaSierzchów. Nad polem walki dominował niszczący ogień artylerii niemieckiej. Pododdziały podeszły pod miejscowość Bolimów, jednak wykonując rozkaz dowódcy dywizji atak przerwano i rozpoczęto wycofywanie jednostek pod Gągolin. W ataku tym pułk stracił niemal 50% swojego stanu osobowego – poległych, rannych i wziętych do niewoli.

15 września stanowiska obronne pułku biegły wzdłuż Bzury, broniąc dostępu do miejscowości Kompina – Patoki, a za tą linią do Kozłowa Szlacheckiego i Gągolina Południowego. Pułk toczył walki, ze zmiennym szczęściem przez cały dzień. Na 16 września zaplanowano ponowne natarcie na Bzurę. Oddziały uderzyły w kierunku na Kozłów Szlachecki, całodzienny bój nie zmienił sytuacji na tym odcinku. Była to ostatnia walka w rejonie Gągolina. Po dwudniowych walkach, w których Niemcy nie byli w stanie przełamać oporu, pułk praktycznie „zredukowany” do siły batalionu, na rozkaz dowództwa, odszedł w kierunku północnym w rejon: OsiekIłówBudy StareMłodzieszynJustynów. Wieczorem tego samego dnia, na skraju lasu Budy Stare w rejonie Leontynowa, odpierał natarcie niemieckiej piechoty wspartej czołgami i samochodami pancernymi.

W wyniku ciągłych walk i poniesionych strat 18 września jednostka uległa praktycznie rozsypce. Pojedyncze grupy żołnierzy usiłowały jeszcze podejmować walkę. W nocy z 18 na 19 września resztki pułku sforsowały Bzurę na południe od Kamiona Małego[e], kierując się do Puszczy Kampinoskiej, by podążyć na odsiecz Warszawie. Dotarły do stolicy 21 września. Po kampanii wrześniowej pułk nie został odtworzony.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Tablica na budynku byłych koszar w Kutnie

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[17].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[18]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie
  • mjr piech. Jan Pyszko (10 VII 1922[24] – 1923)
  • mjr / ppłk piech. Albin Skroczyński (V 1924 – I 1925 → zastępca dowódcy 37 pp)
  • mjr piech. Jan Pyszko (1925 – 19 VII 1926 → dowódca II baonu)
  • mjr piech. Franciszek Gwizdak (19 VII 1926[25] – 12 I 1927 → kwatermistrz 13 pp[26])
  • mjr / ppłk piech. Józef II Kuś (23 V 1927[27] – 12 III 1929 → zastępca dowódcy 37 pp[28])
  • mjr piech. Jan II Rogowski (od 6 VII 1929[29])
  • mjr piech. Mieczysław Gumkowski (31 III 1930[30] – XII 1932 → dowódca baonu w 80 pp[31])
  • mjr piech. Franciszek Uhrynowicz (od XII 1932[32])
  • kpt. Leon Owadiuk[g] (IX 1939)
Oficerowie pułku

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze 37 pułku piechoty odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1921[36][37][38]. W nawiasach podano numery krzyży.

Order Virtuti Militari
  1. sierż. Marian Danielewicz
  2. sierż. Henryk Daszkowski
  3. por. Franciszek Dudziński
  4. ś.p. płk Adam Jaroszewski (8022)
  5. sierż. Karol Jelonek
  6. kpt. Mieczysław Jus
  7. sierż. Roch Konarski
  8. ś.p. por. Józef Kowalski (8023)
  9. ppor. Antoni Kulesza
  10. por. Stanisław Kukla
  11. plut. Wincenty Landa
  12. ś.p. por. Józef Markiel (8024)
  13. ppor. Władysław Nosowicz
  14. sierż. Henryk Paszkowski
  15. por. Bolesław Pędzikiewicz
  16. por. Władysław Pokorny
  17. ppłk Michał Remizowski
  18. ś.p. ppor. Kazimierz Schaller[39] (8026)
  19. plut. Jan Siusta
  20. sierż. Tomasz Smyczyński
  21. por. Bolesław Feliks Stachoń
  22. kpt. Władysław Starzecki
  23. por. Roman Szłapa
  24. st. sierż. Ludwik Szuba
  25. por. Jerzy Tramer
  26. por. Czesław Wawrosz
  27. ś.p. chor. Kazimierz Winiarski[40] (8027)
  28. plut. Jan Wójcik
  29. ś.p. por. Jan Wójciak[41][42] (8028)

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[43][i]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Roman Umiastowski
  • I zastępca dowódcy – ppłk Stanisław Ignacy Kurcz
  • adiutant – por. Zygmunt Klekowicki
  • starszy lekarz – ppłk dr Józef Michał Kuś
  • młodszy lekarz – vacat
  • w dyspozycji dowódcy – mjr kontr. Józef Mandzenko
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Władysław Smoter
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Stanisław Ludwik Skierski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. int. Teodor Dziedzic
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. adm. (piech.) Kazimierz Andrzej Blajer
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jakub Król
  • oficer żywnościowy – por Jan Strzelecki
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. tab. Jan Wojtal
  • kapelmistrz – por. adm. (kapelm.) Eugeniusz Wiltos
  • dowódca plutonu łączności – por Julian Henryk Dzięciołowski
  • dowódca plutonu pionierów – por Stanisław Synoradzki
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Piotr Kamiński
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Stanisław Kaczor
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Damian Edward Silski
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Molenda
  • dowódca 1 kompanii – por. kontr. Antoni Sawczenko
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Janusz Purr
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Leon Owadiuk
  • dowódca plutonu – ppor. Eugeniusz Bronisław Iwański
  • dowódca plutonu – ppor. Rudolf Józef König
  • dowódca 3 kompanii – por. Jerzy Grabski
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Józef Urbański
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Witold Marian Jachimowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Kuncyusz
II batalion
  • dowódca batalionu – vacat
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Henryk Leon Machnowski
  • dowódca plutonu – ppor. Leopold Jan Karol Manz
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Brunon Kaliński
  • dowódca plutonu – por. Wiktor Mikiszko
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Bronisław Sabor
  • dowódca plutonu – ppor. Albin Mrall
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Zygmunt Gajewski
  • dowódca plutonu – por. Edward Mataczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Olkowski
  • dowódca 2 kompanii km – p.o. por. Marian Sroka
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Krünes
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Henryk Tomasz Reymann
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Mieczysław Sylwester Bobrownicki-Libchen
  • dowódca plutonu – por. Stefan Szczepan Jerzy Miller
  • dowódca 8 kompanii – por. Wacław Kieża
  • dowódca plutonu – ppor. Roman Jan Mazur
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Mieczysław Antoni Roszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Eugeniusz Jaworski
  • dowódca plutonu – ppor. Teodor Szwacki
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Józef Kozieł
  • dowódca plutonu – ppor. Adam Tadeusz Podolak
  • na kursie – kpt. Józef II Tenerowicz
  • na kursie – por. Władysław Kozal
37 obwód przysposobienia wojskowego „Kutno”
  • kmdt obwodowy PW – mjr piech. Józef Kazimierz Skwarnicki
  • kmdt powiatowy PW Kutno – por. kontr. piech. Jerzy Gajewski
  • kmdt powiatowy PW Łęczyca – kpt. piech. Stanisław Stefaniak
Obsada personalna we wrześniu 1939[45]
Stanisław Synoradzki – dowódca plutonu pionierów[46]
Żołnierz 37 pułku ze sztandarem
Replika sztandaru 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty (strona lewa)
Replika sztandaru 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty (strona prawa)
Kompania honorowa z nowym sztandarem oraz po prawej ze sztandarem Harcerskiej Kompanii Szturmowej 37 Pułku Piechoty
Dowództwo i organa kwatermistrzowskie jednostek pozabatalionowych
  • dowódca pułku – ppłk Stanisław Ignacy Kurcz
  • I adiutant – kpt. Zygmunt Gajewski †16 IX 1939 pod Gągolinem[47]
  • II adiutant – ppor. rez. Zbigniew Ubysz
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Feliks Górkiewicz
  • oficer łączności – kpt. Brunon Kaliński
  • kwatermistrz – kpt. Leon Owadiuk
  • oficer płatnik – ppor. rez. Władysław Wiśniewski
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Czesław Motylewski
  • naczelny lekarz – kpt. lek. Zenon Deka
  • kapelan – kpl. rez. ks. Henryk Denis
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. rez. Władysław Kossobudzki
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Henryk Tomasz Reymann
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Mieczysław Danielewski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. rez. Mgr Mieczysław Frątczak
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – ppor. Eugeniusz Bronisław Iwański
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – ppor. rez. Jan Bryniczka
  • dowódca 1 kompanii ckm – ppor. Franciszek Kuncyusz
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Stanisław Molenda †18 IX 1939 nad Bzurą[47]
  • adiutant batalionu – por. rez. Wiktor Józef Niedziałkowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – ppor. Albin Mrall
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – p.o. ppor. rez. Władysław Pawlak
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – ppor. Leopold Jan Karol Manz
  • dowódca 2 kompanii ckm – por. Marian Sroka
III batalion
  • dowódca III batalionu – mjr Wilhelm Jan Fedorko
  • adiutant batalionu – ppor. Jerzy Kriines
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Stefan Szczepan Jerzy Miller
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – ppor. Teodor Szwacki
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Julian Henryk Dzięciołowski
  • dowódca 3 kompanii ckm – kpt. Józef Kozieł
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – kpt. Witold Marian Jachimowicz
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Piotr Kamiński
  • dowódca kompanii zwiadowców – por. Stanisław Bronisław Sabor, (ppor. Damian Solski)
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Synoradzki †17 IX 1939 w lesie Budy Stare[47]
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Stanisław Kaczor

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandary
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Staraniem mieszkańców ziemi łęczyckiej powstał „komitet chorągwiany”, który uzyskał zezwolenie na nazwanie pułku 37 pułkiem piechoty Ziemi Łęczyckiej i ufundował chorągiew. Uroczystość wręczenia odbyła się 23 maja 1920. Ponieważ w tym czasie pułk przebywał „w polu” chorągiew, z rąk ministra spraw wojskowych, gen. Józefa Leśniewskiego odebrała delegacja oficerów, podoficerów i szeregowych. Do czasu powrotu pułku z wojny była ona przechowywana w dowództwie batalionu zapasowego. W 1921 roku, w dniu święta pułkowego, chorągiew została udekorowana odznaką ufundowaną przez obywateli Kutna i kutnowski Oddział Czerwonego Krzyża w postaci srebrnego pierścienia z herbem Kutna i odpowiednim napisem[48]. W lipcu 1933 została przekazana do Muzeum Wojska Polskiego[49].

26 czerwca 1933 roku na boisku sportowym „Piaski” w Kutnie Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi nową chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo ziemi łęczyckiej. Rodzicami chrzestnymi chorągwi byli: wojewoda łódzki Aleksander Hauke-Nowak i p. Maria Pajdakowa, żona starosty łęczyckiego dr Zygmunta Pajdaka[50]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[51]. W czasie Bitwy nad Bzurą, koło Iłowa sztandar został oddany na przechowanie miejscowemu rolnikowi i od tamtej pory ślad po nim zaginął.

Odznaka pamiątkowa

22 grudnia 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 37 pułku piechoty[52]. Odznaka o wymiarach 43x43 mm ma kształt krzyża Orderu Virtuti Militari, którego ramiona emaliowane są w kolorze granatowym. Na krzyż nałożona jest tarcza herbowa Ziemi Łęczyckiej, na której wpisano inicjały „ZŁ”. Tarcza zwieńczona jest koroną. Na ramionach krzyża wpisano numer pułku i inicjały pułku „37 PP” oraz datę jego powstania „3 XI 1918”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym, emaliowana. Wykonawcami odznak byli: Paweł Bobkowicz i Bronisław Grabski, obaj z Łodzi[53]. Podczas święta pułkowego 9 września 1931 odznaką pułkową wyróżniono oficerów oraz jednostki braterskie: 10 pułk piechoty, 18 pułk piechoty, 4 pułk artylerii polowej, 26 pułk artylerii polowej[54].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Po wojnie stacjonowała w nich jednostka radziecka, potem zajmowały je Zakłady Podzespołów Radiowych „MIFLEX”
  2. Według Eugeniusz Walczaka i Andrzeja Urbaniaka, autorów opracowań monograficznych pułku, umieszczono tablice w Szkole Rolniczej w Mieczysławowie oraz na murze kościoła farnego w Łęczycy (Powiatowe Życie Kutna nr 13/67 z 21.06.2001 r), tworząc Towarzystwo Przyjaciół 37 pp fundując, dla ubarwienia oprawy uroczystości pułkowych, komplet mundurów historycznych nawiązujących do tradycji 4 Pułku Strzelców Pieszych, nadając imię pułku okolicznym szkołom
  3. Według Eugeniusz Walczaka i Andrzeja Urbaniaka, imię pułku nadano Publicznej Szkole Powszechnej III stopnia w Pleckiej Dąbrowie (Powiatowe Życie Kutna nr 13/67 z 21.06.2001 r).
  4. „28 sierpnia ppor. Feliks Michalski, pełniący służbę oficera inspekcyjnego 37 pułku, otrzymał zaszyfrowaną depeszę , nadaną przez radio ze sztabu dywizji „Tamiza”. Treść depeszy brzmiała: „Rozkaz nr 228, wykonać”. ...Trzydziestego pierwszego sierpnia ... alarm bojowy poderwał bataliony, które po raz wtóry i ostateczny zajęły stanowiska obronne” – [15].
  5. W forsowaniu Bzury w tym miejscu brał udział gen. Grzmot-Skotnicki[16].
  6. Stanisław Trzebunia urodził się 19 sierpnia 1888 roku w Zakopanem. Zmarł w 1960 roku w Warszawie. Pochowany na Starych Powązkach. Kawaler Virtuti Militari [1].
  7. Leon Owadiuk urodził się 10 listopada 1900 roku w Skale Podolskiej. W 1928 roku pełnił służbę w KOP. W czasie kampanii wrześniowej dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II A Prenzlau, a następnie w Oflagu II E Neubrandenburg. W 1938 roku został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi[33]
  8. Porucznik Jan Kazimierz Mikurda urodził się w 1896 roku, zmarł tragicznie 3 sierpnia 1933 roku w Żabikowie. 25 stycznia 1933 roku został odznaczony Krzyżem Niepodległości. Ponadto był odznaczony Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 i Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[34].
  9. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[44].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 73.
  2. Kozubal 1929 ↓, s. 3.
  3. Jednodniówka 37 P. P. 1929 ↓, s. 8, 9.
  4. Zieliński 1934 ↓, s. 14-15.
  5. Jednodniówka 37 P. P. 1929 ↓, s. 12.
  6. Zieliński 1934 ↓, s. 15.
  7. Jednodniówka 37 P. P. 1929 ↓, s. 13.
  8. Kronika. Odezwa. „Ziemia Przemyska”. Nr 16, s. 2, 23 listopada 1928. 
  9. Kozubal 1929 ↓, s. 5.
  10. Jednodniówka 37 P. P. 1929 ↓, s. 15.
  11. Kozubal 1929 ↓, s. 22.
  12. Almanach 1923 ↓, s. 51.
  13. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  14. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  15. Kukuła 1977 ↓, s. 28.
  16. Kukuła 1977 ↓, s. 222.
  17. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  18. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  20. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 103.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 234.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 409, we wrześniu 1932 roku został zatwierdzony na stanowisku komendanta PKU Jarosław.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 548.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 19 lipca 1926 roku, s. 224.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 12 stycznia 1927 roku, s. 2.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 154.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 92.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 210.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 415.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 439.
  33. Straty ↓.
  34. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 212.
  35. Nekrolog ś.p. Jana Kazimierza Mikurdy. „Polska Zbrojna”. 215, s. 3, 8, 1933-08-05. Warszawa. .
  36. Kozubal 1929 ↓, s. 26.
  37. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 23 kwietnia 1921 roku, s. 810-811.
  38. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 19 sierpnia 1922 roku, s. 616, 617.
  39. Lista strat 1934 ↓, s. 774. Figuruje pod pozycją 34593, jako porucznik 37 Pułku Piechoty poległy 30 kwietnia 1919 roku w m. Glinna.
  40. Lista strat 1934 ↓, s. 971. Figuruje pod pozycją 43268, jako podoficer 10 Pułku Piechoty poległy 17 lutego 1919 roku w m. Porzecze Janowskie.
  41. Lista strat 1934 ↓, s. 999.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 31 stycznia 1920 roku, s. 26.
  43. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 592-593 i 675.
  44. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  45. Paradowski, Wojewoda 2018 ↓, s. 92.
  46. Mundur oficera – Na lewej kieszeni: odznaka oficerska 37 pp, pod nią absolwencka Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi – Komorowo; Na prawej kieszeni: Odznaka Komendancka Przysposobienia Wojskowego.
  47. a b c Kukuła 1977 ↓, s. 254
  48. Kozubal 1929 ↓, s. 22-23.
  49. Satora 1990 ↓, s. 82.
  50. P. Prezydent Rzeczypospolitej w Kutnie na święcie 37 p. s. k.. „Polska Zbrojna”. 175, s. 2, 1933-06-26. Warszawa. 
  51. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32.
  52. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 22 grudnia 1928 roku, poz. 394.
  53. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 73-75.
  54. Święto 37 P. P. Ziemi Łęczyckiej w Kutnie. „Wiarus”. Nr 40, s. 863, 4 października 1931. Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hugo Zieliński: Oswobodzenie Przemyśla w listopadzie 1918 roku (Zarys). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1934.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]