To jest dobry artykuł

39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich. Zobacz też: 39 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 39.
39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich
Ilustracja
Odznaka żołnierska 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 25 listopada 1918
Rozformowanie 20 września 1939
Nazwa wyróżniająca Strzelców Lwowskich
Tradycje
Święto 29 kwietnia
Nadanie sztandaru 29 kwietnia 1924
Kontynuacja 14 Dywizjon Artylerii Samobieżnej[1]
Dowódcy
Pierwszy ppłk Jan Ryszard Hausner
Ostatni ppłk dypl. piech. Roman Władysław Szymański
Działania zbrojne
Wojna polsko-ukraińska, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Tarnopol, Winnica, w czasie pokoju: Jarosław i Lubaczów
Rodzaj sił zbrojnych Wojska Lądowe
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 24 Dywizji Piechoty

39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich (39 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Utworzony został spośród listopadowych obrońców Lwowa 1918 roku.

Uczestnik walk o granice 1919 roku oraz wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.

W okresie międzywojennym wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty[2]. Stacjonował w garnizonie Jarosław[3] (I batalion w Lubaczowie)[2].

W kampanii wrześniowej przeszedł szlak bojowy od Wojnicza – walcząc pod Zgłobicami i Zbylitowską Górą, Jawornikiem Ruskim, Boguszówką, Boratyczami, Husakowem, Mużyłowicami Kolonią, Rzęsną Ruską oraz Hołoskiem, przebijając się do oblężonego Lwowa, pod którym wykrwawił się ostatecznie 20 września 1939 roku.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Lwów. Dworca Głównego bronił II/2 Pułku Strzelców Lwowskich w 1918

39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich powstał z oddziałów broniących Lwowa przed Ukraińcami, którzy 1 listopada 1918 roku, po rozpadzie Austro-Węgier, opanowali Małopolskę Wschodnią ze Lwowem włącznie. Samorzutnie zaczęły tworzyć się i walczyć tam polskie grupy bojowe. Przez trzy tygodnie trwały walki uliczne. 20 listopada 1918 roku z odsieczą przybyły: 4 i 5 Pułk Piechoty. 22 listopada Lwów został opanowany przez Polaków.

25 listopada 1918 roku zorganizowano trzy lwowskie pułki piechoty. Jednym z nich był 2 Pułk Strzelców Lwowskich, sformowany przez Komendę Lwowa z różnych oddziałów. I batalion powstał z obsady odcinka Podzamcze–Rzęsna Polska, a II – z obrońców Dworca Głównego. 20 grudnia w skład oddziału włączony został 3 Pułk Strzelców Lwowskich, jako III batalion. Numerację zmieniono Rozkazem Sztabu Generalnego z dnia 8 marca 1919 roku na 39 Pułk Piechoty[4]. 4 kwietnia 1919 roku pułk otrzymał nazwę „Strzelców Lwowskich”[5]. Z dniem 25 stycznia 1919 r. batalion zapasowy pułku przeniesiono do Jarosławia.

Walki o granice[edytuj]

Tereny działań pułku w latach 1918–1920

Działania zbrojne na froncie ukraińskim[edytuj]

Pułk otrzymał zadanie obrony północno-zachodniego i zachodniego odcinka frontu lwowskiego. Bronił: Hołosko i Rzęsnę Polską, Lewandówkę, Biłohorszcze, Sygnówkę, Zboiska i Kościarnię. 14 lutego siły ukraińskie przeszły do ofensywy i przez miesiąc bataliony pułku walczyły w okrążeniu aż do przybycia odsieczy gen. Wacława Iwaszkiewicza (17 marca 1919 roku). Największe zwycięstwo pułk odniósł 29 kwietnia 1919 r., przerywając w Zboiskach i Brzuchowicach pierścień wojsk ukraińskich wokół Lwowa, zdobywając rejon umocniony Melechów–Laszki Murowane. W połowie maja rozpoczęła się polska ofensywa. Pułk w składzie 5 Dywizji Piechoty przełamał front nieprzyjaciela i dotarł do Zborowa i Jeziernej. 1 czerwca zajął Tarnopol, zdobywając dziewięć lokomotyw, kilkaset wagonów z amunicją i sprzętem wojskowym. Podczas kontrofensywy ukraińskiej pułk osłaniał odwrót dywizji, aby 28 czerwca przejść znów do działań zaczepnych. W trakcie ponownej ofensywy pułk zajął Kruchów, Kotłów i Załoźce, ponosząc jednak ogromne straty. W związku z tym pułk odszedł do odwodu frontu galicyjskiego do Hłuboczka Wielkiego. 1 września 1919 roku na mocy rozejmu ustalono linię demarkacyjną wzdłuż rzeki Zbrucz. Tutaj, w rejonie Satanowa pułk zakończył swój szlak bojowy w wojnie polsko-ukraińskiej.

Wojna polsko-bolszewicka 1920 roku[edytuj]

W lutym 1920 roku pułk zdobył Nowokonstantynów po czterodniowych walkach, a 14 kwietnia 1920 roku wraz z 38 Pułkiem Piechoty nacierał na Wołkowińce, gdzie rozbito kilka pułków piechoty i jazdy sowieckiej. W kwietniu 1920 r. w składzie 6 Armii uczestniczył w wyprawie kijowskiej. 29 kwietnia 1920 roku pułk zajął Winnicę. Następnie działał w składzie Armii Rezerwowej gen. K. Sosnkowskiego. 4 lipca 1920 r. ruszyła generalna ofensywa sowiecka, co oznaczało dla pułku największe walki. W odwrocie pułk poniósł takie straty, że z jego resztek nie dało się sformować większego oddziału. Został wycofany z frontu i wysłany do Jarosławia do uzupełnienia i reorganizacji. W końcu sierpnia pułk wrócił na linię frontu i wziął udział w bojach pod Kutkorzem i Milatynem, gdzie stracił ponad 300 zabitych i rannych. Ostatnie walki pułk stoczył, forsując rzekę Boh i zdobywając Nowokonstantynów.

W czasie walk o granice poległo w walce lub zmarło od ran: dwudziestu pięciu oficerów (2 kapitanów – dowódców kompanii), dwóch poruczników, czternastu podporuczników, siedmiu podchorążych, 361 podoficerów i szeregowców.

Krzyżem Virtuti Militari odznaczonych zostało dwudziestu dwóch oficerów, podoficerów i szeregowców.

Krzyż Walecznych otrzymało pięćdziesięciu dziewięciu oficerów, dwunastu podchorążych, trzydziestu sześciu podoficerów i sześćdziesięciu czterech szeregowców, w tym siedmiu dwukrotnie, sześciu trzykrotnie i trzech czterokrotnie[6].

Okres międzywojenny[edytuj]

Organizacja i wyposażenie[edytuj]

Granatnik wz. 36 – broń wsparcia kompanii piechoty

W styczniu 1921 roku sztab pułku przeniesiony został do Jarosławia, I batalion stacjonował w Stanisławowie, II i III w Kołomyi. W lipcu 1921 roku pułk w całości dyslokowany został w Jarosławiu, w koszarach przy ul. Kościuszki. W 1922 roku I i III batalion przeniesiono do Lubaczowa, do koszar im. gen. Józefa Zajączka. I batalion stacjonował w Lubaczowie do września 1939 roku. III batalion został skadrowany i w 1930 roku powrócił do Jarosławia. Kadra batalionu zapasowego stacjonowała w Jarosławiu[7].

Organizacyjnie od 1921 roku pułk wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty.

Pułk składał się z: dowództwa, batalionu sztabowego, trzech batalionów piechoty i kadry batalionu zapasowego.

W 1924 roku zlikwidowano batalion sztabowy i kadrę batalionu zapasowego. W ich miejsce wprowadzono: drużynę dowódcy pułku i dwa plutony specjalne – pionierów i łączności.

Reorganizacja 1930 roku wprowadziła: dowództwo, kwatermistrzostwo z kompanią administracyjną, trzy bataliony piechoty (każdy po 3 kompanie strzeleckie i 1 kompania ckm) oraz oddziały specjalne: łączności, pionierów, artylerii piechoty[8] i zwiad konny. W 1937 roku sformowano kompanię przeciwpancerną[9], a w 1938 roku oddział zwiadu: pluton kolarzy i pluton zwiadowców konnych.

Od 1930 roku wycofywano karabiny i karabinki Mannlicher wz. 95, wprowadzając sukcesywnie karabinki Mauser wz. 98. Do 1936 roku przezbrojono pułk w broń maszynową: erkaemy Browning wz. 28 i cekaemy Browning wz. 30. Wiosną 1939 roku wyposażono pułk w karabiny przeciwpancerne Ur.

Według stanów pokojowych w 1938 roku pułk wyposażony był m.in.: dwadzieścia cztery ckm, czterdzieści cztery rkm, dwa działa 75 mm, siedem dział ppanc. 37 mm, trzy moździerze wz. 31.

Plan pełnego uzbrojenia przewidywał co najmniej trzydzieści sześć ckm, osiemdziesiąt trzy rkm, dwadzieścia siedem granatników, dwanaście moździerzy, dwanaście armat ppanc. i dwadzieścia dziewięć karabinów ppanc.

Wiosną 1939 roku nasilone zostało zaopatrzenie w sprzęt i uzbrojenie.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 39 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[10].

Od 1928 roku wcielenie rekrutów było jednorazowe i odbywało się około 1 kwietnia. Pułk otrzymywał nadwyżkę rekrutów na dwie kompanie szkolące uzupełnienie dla KOP[11]. Pobór odbywał się na zasadzie eksterytorialnej. W pułku szkolili się rekruci kierowani przede wszystkim z PKU (RKU) ze Śląska, Krakowa, Sandomierza, Przemyśla, Sambora i Turki.

Wyszkolenie[edytuj]

Szkolenie obejmowało indywidualne szkolenie rekrutów, doskonalenie szeregowych starszego rocznika oraz doskonalenie dowódców wszystkich szczebli, od dowódcy drużyny do dowódcy pułku. Szkolenie indywidualne odbywało się w garnizonach stałych. Po zakończeniu szkolenia podstawowego odbywały się ćwiczenia letnie, organizowane na szczeblu dywizyjnym w wyznaczonych rejonach. Były to obozy szkoleniowe piechoty, koncentracje oddziałów specjalnych i koncentracje ogólne 24 DP. Rejon ćwiczeń osiągany był marszem pieszym. Ostatnie ćwiczenia przed wybuchem wojny odbyły się w Grodzisku Dolnym, gdzie pododdziały ćwiczyły działania nocne i sposoby walki z bronią pancerną. Każdy strzelec poznał słabe strony wozów pancernych i sposoby zniszczenia ich w walce.

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej[12], pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[13].

Wychowanie obywatelskie[edytuj]

Koszary 39 ppSL – obecnie SP ZOZ Jarosław

Założenia wychowania obywatelskiego przewidywały, aby żołnierz po odbyciu służby był czynny społecznie w życiu państwa i narodu. Za szczególnie ważne zadanie uważano opanowanie przez strzelców elementarnych umiejętności pisania, czytania i liczenia. Ze względu na wysoki odsetek analfabetów wśród poborowych organizowano żołnierskie szkoły początkowe. Program nauczania zawierał skrócony zakres szkoły powszechnej oraz wiadomości o prawach i obowiązkach żołnierza i obywatela. Istniała biblioteka pułkowa z filiami w kompaniach oraz czytelnia. W świetlicach pododdziałowych odbywały się pogadanki i wykłady oficerskie, słuchano radia i wyświetlano filmy. W 1939 roku zwrócono szczególną uwagę na podniesienie morale wojska wobec zagrożenia wojennego.

Ożywioną działalność prowadziły chóry żołnierskie[14].

Szczególną rolę wychowawczą pełniły uroczystości wojskowe, narodowe i kościelne. Szczególne znaczenie miała przysięga wojskowa rekrutów, która zawsze odbywała się z zachowaniem ich praw wyznaniowych. Ważnym dniem dla żołnierzy było święto pułku – odczytywano wtedy rozkaz dowódcy pułku, wręczano nagrody, odznaki strzeleckie oraz odznaki pułkowe.

Obchody świąt państwowych organizowano według kalendarza zalecanego przez instrukcje[15].

Najważniejszym świętem był dzień ogłoszenia Konstytucji 3 Maja. W przeddzień dowódcy wygłaszali dla żołnierzy pogadanki o jej znaczeniu. Odbywał się capstrzyk z udziałem orkiestry pułkowej. W dniu święta odbywał się przegląd pododdziałów i defilada, wieczorem uroczysta akademia w kasynie garnizonowym.

Święta kościelne również stanowiły znaczące wydarzenie w życiu wojska.

W każdym roku dowódca DOK nr X, a następnie dowódca pułku podawał w rozkazie dziennym wykaz świąt dla wyznań katolickich i niekatolickich. Żołnierze wyznań niekatolickich zwolnieni byli z zajęć służbowych i mieli prawo uczestniczyć w swoich nabożeństwach.

Dyscyplina (wypadki nadzwyczajne)[edytuj]

18 września 1928 w Ożańsku kpr. Józef Rychtyk w wyniku nieostrożnego obchodzenia się z granatem doprowadził do jego eksplozji w następstwie której zranił 4 osoby i 3 konie z orszaku weselnego[16].

Wojna obronna 1939 roku[edytuj]

Mobilizacja[edytuj]

Tereny działań pułku w 1939 r.
Pułk walczył w składzie armii od 6 września 1939
Jaworow 1939.png

Pierwsza mobilizacja zarządzona została popołudniem 27 sierpnia. Odwołana została w godzinę po jej zarządzeniu przez dowódcę Okręgu Korpusu nr X gen. bryg. Wacława Wieczorkiewicza. Mobilizację powszechną ogłoszono 31 sierpnia o godz. 11.30. I batalion mobilizował się w Młodowie pod Lubaczowem, pozostałe pod Jarosławiem – II w Tywonii, III we Wierzbnej. Mobilizacja przebiegała zgodnie z planami mobilizacyjnymi, które przewidywały całkowitą gotowość pododdziałów szóstego dnia. Jednak z uwagi na niepomyślną sytuację na froncie pułk otrzymał rozkaz zakończenia jej do godziny 12.00, 3 września.

Załadunek pododdziałów na eszelony odbywał się na stacjach Munina i Jarosław w następującej kolejności: pluton artylerii piechoty i kompania ppanc., I batalion, dowództwo pułku i kompania zwiadu, II batalion. Odjazd nastąpił o godz. 15.00. Załadunek III batalionu odbył się późną nocą na rampie w Jarosławiu, skąd wyruszył w rejon koncentracji 24 Dywizji Piechoty o godz. 3.00, 4 września.

Obrona na linii Dunajca[edytuj]

Pierwszy transport wyładował się w Tarnowie 4 września. I batalion został wtedy zbombardowany i poniósł pierwsze straty. Zginął podoficer żywnościowy 2 kompanii, rozbita została kuchnia i wóz przykuchenny. II batalion wyładunek rozpoczął w południe, zbombardowany dwukrotnie nie poniósł żadnych strat. III batalion wyładował się dopiero rano 5 września, również dwukrotnie zbombardowany dołączył do pułku w dniu następnym i pozostał w odwodzie w rejonie Koszyc.

W składzie Armii Kraków pułk zorganizować miał obronę wschodniego brzegu Dunajca, na odcinku: ZgłobiceZbylitowska Góra, na odcinku około 8 km. Pułk przygotował się do obrony stałej, nie mając jednak wsparcia artylerii[17]. Do pierwszej styczności z oddziałami niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej doszło 6 września w Wojniczu, podczas próby opanowania mostu drogowego nad Dunajcem przez zmotoryzowany pododdział rozpoznawczy niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej. Po południu pułk oddał swój III batalion na rzecz 38 pp. Jednocześnie dotarł do dywizji 24 pal, którego 1 bateria wzmocniła artylerię pułku. Około północy dotarł rozkaz wycofania się w kierunku Pilzna.

Odwrót na linię Wisłoka, Wisłoki i Sanu[edytuj]

Odwrót rozpoczął się rano 7 września. W dniu następnym pułk zajmował skraj lasu na wschód od Pilzna, jednak po południu dotarł rozkaz o przeniesieniu obrony nad Wisłok. Późnym wieczorem 9 września pułk dotarł do Węglówki i ok. 23.00 zatrzymał się pod Domaradzem. 10 września, w trakcie dalszego marszu drogami zatłoczonymi oddziałami wojska i uciekinierami, oddziały pułku przemieszały się z oddziałami 11 Dywizji Piechoty. Nastąpiła też zmiana kierunku odwrotu: za San. W trakcie marszu doszło do starć z oddziałami niemieckimi, co spowodowało, że przeprawa rozpoczęła się późnym popołudniem. O świcie 11 września pułk ruszył przez Jawornik Ruski na Birczę[18].

Bój pod Jawornikiem i Birczą[edytuj]

Pod Jawornikiem Ruskim pułk wpadł w zasadzkę. Walkę podjęła część II i III batalionu, które powstrzymały niemiecki atak, ponosząc duże straty. Oddziały te zdołały oderwać się od nieprzyjaciela i dotarły wieczorem do Tarnawki. Następnie idąc wzdłuż Sanu, przez Iskań i Krasiczyn do Kruhela Wielkiego, połączyły się z resztą pułku. I batalion wraz z resztą II batalionu i częścią oddziałów specjalnych zdołały przejść przez Kotów i dotarły 12 września do rejonu na wschód od Birczy, a wieczorem do odwodu dywizji w Kruhelu Wielkim. Po tych walkach siły pułku spadły do dwóch batalionów.

Kierunek: Lwów. Bitwa pod Boratyczami i Husakowem[edytuj]

Armata ppanc. Bofors wz. 36

Wieczorem 13 września dowódca Armii Małopolska gen. K. Sosnkowski nakazał 24 DP forsowny marsz w kierunku Lwowa w celu obrony przyczółka rumuńskiego na linii DniestrStryj. W związku z tym rozkazem 39 pp otrzymał rozkaz marszu do Husakowa. W czasie postoju w Prałkowcach i Kruhelu Wielkim uzupełniono oddziały rozbitym batalionem ON „Nowy Sącz”. Resztki III batalionu utworzyły 2 kompanię strzelców – dowódca por. L. Zalasiński. Rozwiązana została również orkiestra pułkowa. Skład pułku po reorganizacji:

  • I i II batalion z etatowymi kompaniami ckm
  • kompania zwiadu z 2 ckm
  • 4 moździerze 80 mm
  • 4 armatki ppanc
  • 2 działony artylerii 75 mm

Rano 14 września w rejonie Boratycz idący w straży przedniej I batalion uderzył z zaskoczenia na oddział rozpoznawczy niemieckiej 2 Dywizji Górskiej i zmusił go do odwrotu. Następnie pułk (wraz z 155 pułkiem piechoty) przeszedł do natarcia na las pod Boratyczami. Po ciężkich walkach zmuszono Niemców do wycofania się[19]. Zwycięstwo zostało okupione bardzo wysokimi stratami. W pułku pozostały trzy niepełne kompanie, liczące po kilkudziesięciu żołnierzy.

Walki pod Mużyłowicami Kolonią. Marsz do Lasów Janowskich[edytuj]

Tereny działań pułku w okolicach Lwowa we wrześniu 1939 r.

15 września resztki pułku zatrzymały się na postój w Lipnikach. Po trzygodzinnym wypoczynku zarządzona została reorganizacja. Do pułku wcielono dwa bataliony Obrony Narodowej, które nie wzięły udziały w obronie Przemyśla oraz resztki batalionu KOP „Żytyń”. Po południu pułk wyruszył na pozycję wyjściową do przewidywanego nocnego uderzenia przez Słomianki do lasów koło Zarzecza. Po dotarciu na miejsce w czasie postoju dołączył do pułku batalion marszowy mjr. Henryka Dyducha oraz dwa działony armatek ppanc[20]. W czasie uderzenia pułk szedł w odwodzie dywizji i o północy dotarł do Dubnik, a następnie przeszedł przez Nowosiółki i Mogiłę. Rano 16 września straż przednia pułku dotarła pod Mużyłowice Kolonię, gdzie napotkała zdecydowany opór resztek – rozbitego w nocy przez 11 KDP, pułku zmotoryzowanego SS-Standarte Germania. Po kilkugodzinnej, zwycięskiej walce pułk dotarł do Mołoszkowic, a następnie do Lasów Janowskich (na północny zachód od Lwowa), obsadzając odcinek obronny Karczmary, wzgórze 336.

17 września wieczorem, po odrzuceniu kolejnego niemieckiego uderzenia, pułk przebijał się w kierunku Janowa. Kompanie miały wówczas po około 50 strzelców, a kompania zwiadu przestała istnieć. Rankiem 18 września pułk dotarł do Janowa.

Ostatnie boje pod Lwowem i i rozwiązanie pułku[edytuj]

Po krótkim postoju w Janowie pułk ruszył na Jamelnę – Kozice – Rzęsnę Ruską. Dalszy marsz zatrzymany został na przedpolu Rzęsnej Ruskiej przez oddziały niemieckiej 1 Dywizji Górskiej. Wobec zamknięcia drogi na Lwów zgrupowaniu gen. Sosnkowskiego, pułk otrzymał rozkaz uderzenia na Rzęsną Ruską. Po gwałtownej walce, wobec braku wsparcia, natarcie utknęło w połowie miejscowości. Po południu w gajówce Żorniska gen. Sosnkowski podjął decyzję o rozwiązaniu pozostałych jeszcze oddziałów. Z pułku pozostało wówczas niespełna 200 ludzi z dwoma kompaniami KM, bez broni ciężkiej, która zniszczona została wcześniej, na rozkaz d-cy zgrupowania. O godz. 22.00 pułk rozpoczął nocny marsz do Brzuchowic. O północy gen. Sosnkowskiemu udało się nawiązać łączność z dowódcą 11 Karpackiej Dywizji Piechoty, wobec czego odwołał swój poprzedni rozkaz o rozwiązaniu oddziałów i zniszczeniu ciężkiego sprzętu. Niestety, pułk zniszczył już swoje moździerze i dwa działony artylerii piechoty. Pozostało jednak dwadzieścia ckm, pięć armatek ppanc., cztery karabiny ppanc. oraz większość rkm.

19 września resztki pułku weszły do akcji w Lasach Brzuchowickich. Zacięte walki na odcinku działań pułku pod Hołoskiem Małym trwały do wieczora 20 września. Z pułku pozostało ok.: 400 żołnierzy, czterech armatek ppanc. i ośmiu ckm. Około godz. 20.00 przystąpiono do ostatniej próby przebicia się do Lwowa wąwozem biegnącym od strzelnicy wojskowej do Zboisk, a następnie uderzeniem przez tę miejscowość, jednak nie zdołano przełamać linii niemieckich. 20 września 1939 roku jarosławski 39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich przestał istnieć.

Ordre de Bataille i obsada personalna pułku we wrześniu 1939[edytuj]

  • dowódca – ppłk dypl. Roman Władysław Szymański
  • I adiutant – kpt. Stefan Józef Żółtowski
  • II adiutant – kpt. dypl. Jan Vano Nanuaszwili
  • oficer łączności – kpt. Eugeniusz Józef Buczyński
  • oficer łącznikowy – ppor. Józef Chirowski
  • kwatermistrz – kpt. Władysław Leon Tomaka
    • oficer płatnik – NN
    • oficer żywnościowy – NN
    • naczelny lekarz – por. lek. dr Antoni Mateusz Pieszak
    • kompania gospodarcza – kpt. Stanisław Bronszewski
  • kapelan – NN
  • pododdziały specjalne
    • kompania przeciwpancerna – NN
    • kompania zwiadu – por. Kazimierz Bukowy + 18 IX 1939 Mużyłowice Narodowe
      • pluton zwiadu konnego – wachm. Stefan Bajorski
      • pluton kolarzy – sierż. Jan Tedys
      • pluton zwiadu pieszego – st. sierż. Stefan Wańczycki
    • pluton artylerii piechoty – por. Jan Dominik Cehak
    • pluton pionierów – st. sierż. Stanisław Szajnar
    • pluton przeciwgazowy – NN
    • pluton łączności – sierż. Emil Opielowski
      • zastępca dowódcy plutonu – sierż. Stanisław Argasiński
      • dowódca radiostacji N1 – plut. Józef Babiarz
  • I batalion piechoty – ppłk Piotr Kaczała
    • adiutant – NN
    • lekarz – NN
    • 1 kompania strzelecka – por. rez. Władysław Todt
      • I pluton – ppor. Jerzy Stanisław Głoskowski + 14 IX 1939 Tyszkowice
      • II pluton – ppor. Maciej Józef Kielman
      • III pluton – st. sierż. Ciećkiewicz
    • 2 kompania strzelecka – por. Michał Kwieciński
      • I pluton – NN
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
    • 3 kompania strzelecka – kpt. Edward Pycz
      • I pluton – por. rez. Stanisław Szczerbiński
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
      • szef kompanii – sierż. Józef Bąk
    • 1 kompania karabinów maszynowych – kpt. Miron Manuel Czmyr
      • I pluton – ppor. rez. Henryk Ginalski
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
      • IV pluton na taczankach – NN
      • V pluton moździerzy – NN
  • II batalion – mjr Józef Bieniek
    • adiutant – ppor. rez. Alfred Sobel + 21 IX 1939
    • lekarz – NN
    • 4 kompania strzelecka – kpt. rez. Józef Dziedzic
      • I pluton – NN
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
    • 5 kompania strzelecka – kpt. Zygmunt Rylski
      • I pluton – NN
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
    • 6 kompania strzelecka – por. Kazimierz Czabanowski + 14 IX 1939 Tyszkowce
      • I pluton – NN
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
    • 2 kompania karabinów maszynowych – por. Stanisław Julian Trondowski
      • I pluton – ppor. rez. Ludwik Marian Krowicki
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
      • IV pluton na taczankach – NN
      • V pluton moździerzy – NN
  • III batalion – kpt. Zygmunt Gawłowski
    • adiutant – NN
    • lekarz – NN
    • 7 kompania strzelecka – por. Leon Hieronim Zalasiński
      • I pluton – NN
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
    • 8 kompania – kpt. rez. Leopold Arendt
    • 9 kompania – kpt. Karol Domiter
      • I pluton – ppor. rez. Edmund Reimann + 18 IX 1939 Rzęsna Ruska
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
    • 3 kompania karabinów maszynowych – por. Marian Józef Żurawski
      • I pluton – NN
      • II pluton – NN
      • III pluton – NN
      • IV pluton na taczankach – NN
      • V pluton moździerzy – NN

Pododdziały formowane przez 39 pp[edytuj]

III batalion 154 Pułku Piechoty Rezerwowego

Zmobilizowany został dla 45 Dywizji Piechoty Rezerwowej, która miała być odwodem Armii „Kraków”. Oprócz oficerów z 39 pp odeszło do mobilizowanego batalionu 200 strzelców z pełnym uzbrojeniem. Mobilizacji 45 DP (rez.) nie zakończono, nie udało się również sformować dowództwa 154 pp (rez.) i scalić jego pododdziałów. Z rozkazu dowódcy Okręgu Korpusu nr X gen. Wacława Wieczorkiewicza batalion przeznaczony został do organizowanej obrony linii Sanu i 9 września zajmował pozycje obronne w Nowosielcach koło Przeworska. Wieczorem opuścił stanowiska i wymaszerował pod Leżajsk w celu wzmocnienia obsady przyczółka mostowego pod Kuryłówką. Niestety, rano 10 września na postoju w lasach w rejonie Dębna został zaskoczony i rozbity przez oddziały niemieckiej 2 Dywizji Pancernej.

Dowódca – ppłk Franciszek Herzog

  • 7 kompania – por. Tadeusz Gola
  • 8 kompania – por. Henryk Mickiewicz
  • 9 kompania – por. rez. Edward Tomaszewski
  • 3 kompania karabinów maszynowych – por. Cyprian Osiński.

I batalion improwizowany 39 pp

Utworzony został z nadwyżek osobowych I batalionu 39 pułku piechoty. 7 września obsadzał odcinek obronny pod Przemyślem: LipowicaWinna Góra–zakole Sanu pod Buszkowicami. Wycofany 14 września, obsadził odcinek drogi od Dobromila przez Zniesienie i Podzamcze do Krasiczyna i skutecznie odpierał wielokrotne ataki niemieckiej 7 Dywizji Piechoty. Poniósł duże straty[21] i wieczorem wycofał się w lasy janowskie, gdzie uzupełnił stany osobowe macierzystego pułku.

Dowódca – kpt. Franciszek Wylęgała

  • 1 kompania – por. Józef Przybylski
  • 2 kompania – ppor. Jerzy Górkiewicz
  • 3 kompania – ppor. rez. Szczepański
  • 1 kompania karabinów maszynowych – ppor. Marian Kadlec
    • I pluton – ppor. Kazimierz Sokół + 14 IX 1939 Przemyśl

II batalion improwizowany 39 pp

Zorganizowany w Ośrodku Zapasowym 24 Dywizji Piechoty z nadwyżek mobilizacyjnych pułku. W związku z załamaniem frontu batalion przewidziany został do do obrony Przemyśla. Obsadzał odcinek obrony na Zasaniu. 14 września wycofany został do wschodniej części miasta i nie dopuścił do przeprawy przez San niemieckiego podjazdu, który sforsował rzekę pod Buszkowicami. Wieczorem wycofał się do Mościsk, gdzie dołączył do 24 Dywizji Piechoty.

Dowódca – mjr Henryk Dyduch

  • 4 kompania – ppor. Piotr Kurek
  • 5 kompania – kpt. Marian Ostrowski
  • 6 kompania – ppor. rez. Leszek Winiarski
  • 2 kompania karabinów maszynowych – por. rez. Józef Kupka

III batalion improwizowany 39 pp

Zorganizowany został w koszarach 5 psp. W trakcie obrony Przemyśla batalion obsadzał główną pozycję obronną w rejonie mostu kolejowego i drogowego. W nocy 13/14 września opuścił dotychczasową pozycję i zajął odcinek w południowo-wschodnim rejonie Przemyśla, od koszar 22 pal do cmentarza przy ul. Słowackiego. Podczas walk o miasto poniósł duże straty pod ogniem niemieckiej artylerii i broni maszynowej (54 zabitych i kilkudziesięciu rannych). Wieczorem 14 września wycofał się do Mościsk, gdzie dołączył do 24 Dywizji Piechoty.

Dowódca – kpt. Jakub Szutt

  • adiutant – ppor. Kazimierz Radwański
  • 7 kompania – por. rez. mgr Tomasz Sajdłowski
  • 8 kompania – por. Józef Kuś
  • 9 kompania – por. rez. Bolesław Osierda
  • 3 kompania karabinów maszynowych – por. rez. Stanisław Kamiński
  • Batalion Obrony Narodowej „Jarosław”
  • Samodzielna Kompania Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej nr 103 dla 24 DP
  • Samodzielna Kompania Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej nr 104 dla 45 DPRez
  • Kompania Kolarzy nr 104 dla 45 DPRez
  • Kompania Asystencyjna nr 198
  • Kolumna Taborowa Parokonna nr 18 dla 24 DP
  • Kolumna Taborowa Parokonna nr 19 dla 24 DP
  • Obóz Jeńców Lubaczów

Symbole pułku[edytuj]

Sztandar pułku

Odznaka 39pp.jpg

9 maja 1923 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski dekretem L. 589/23 zatwierdził wzór chorągwi 39 pp[22].

29 kwietnia 1924 generał broni Lucjan Żeligowski, w imieniu Prezydenta RP, wręczył chorągiew ówczesnemu dowódcy oddziału, pułkownikowi Edwardowi Kańczuckiemu. Chorągiew została ufundowana przez Polonię amerykańską z Detroit[2].

Motywem kolorystycznym obu stron płata był czerwony krzyż maltański na białym tle. W środku prawego płata umieszczono wieniec wawrzynowy z haftowanym srebrnym orłem. Między ramionami krzyża, również w otoku wieńca wawrzynu znajdowały się numery pułku: 39. Środek lewego płata zajmował wieniec wawrzynowy z dewizą: Honor i Ojczyzna. W rogach herby Lwowa i Jarosławia i wizerunek Matki Bożej. Na ramionach krzyża nazwy miejscowości i daty związane z tradycjami bojowymi pułku:

  • zwycięstwo pod Brzuchowicami i Zboiskami 29 IV 1919
  • zajęcie Hłuboczka i Tarnopola 1 VI 1919
  • zdobycie Nowokonstantynowa 24 II 1920
  • bój nad rzeką Autą 4 VII 1920

Drzewce zwieńczone było srebrną głowicą z orłem, zwróconym głową w lewo, rozchylonymi skrzydłami, siedzącym na podstawie z numerem pułku. Na drzewcu, poniżej podstawy orła umocowana była kokarda z biało-czerwoną wstęgą.

We wrześniu 1939 roku, w związku z odejściem pułku na front, sztandaru nie oddano do Ośrodka Zapasowego pułku. Pojechał na front wozem sztabowym kapelana i przeszedł cały szlak bojowy[2]. 14 września, w boju pod Boratyczami i Husakowem, w obliczu przełamania obrony przez Niemców – poczet sztandarowy wprowadzony został na pole walki, przyczyniając się do opanowania paniki[23]. Zakopany nocą 18 września koło leśniczówki w Lasach Brzuchowickich zaginął i dalsze jego losy nie są znane. Jednak w Muzeum Wojska w Paryżu odnalazł się orzeł od sztandaru z numerem 39 na podstawie[24].

Święto pułku

Święto pułku przypadało 29 kwietnia. Obchodzone było uroczyście, z udziałem licznie zaproszonych gości, wojskowych i cywilnych. Rozpoczynało się ono mszą polową i przysięgą młodego rocznika. Po obowiązkowej defiladzie odbywał się uroczysty raport, odczytywano rozkaz dowódcy pułku, wręczano nagrody i odznaki strzeleckie oraz odznaki pułkowe. Następnie odbywał się na dziedzińcu koszar wspólny obiad z udziałem dowódcy, oficerów i zaproszonych gości. Święto kończył festyn i bal oficerski.

Odznaka pamiątkowa

Odznaka oficerska

Wzór odznaki wraz z regulaminem normował Dziennik Rozkazów MSWojsk. Nr 13 z 23 kwietnia 1929 roku. Ośmioboczna tarcza o wymiarach 40 × 28 mm otoczona była stylizowanym wieńcem laurowym. Na wieńcu data: 22 XI 1918 – walki w obronie i wyzwolenie Lwowa. W środku wieńca ośmiobok z podwójną krawędzią, na nim numer i inicjały pułku: 39 P.P.S.L. Nad ośmiobokiem herb Jarosławia, pod ośmiobokiem herb Lwowa. Odznaka oficerska była tłoczona w srebrze i częściowo emaliowana. Pole ośmioboku granatowe, jego obwódka – żółta. Kolorystyka ta związana była ściśle z granatowymi mundurami z żółtymi wyłogami piechoty polskiej epoki napoleońskiej i powstania listopadowego. Odznaka żołnierska była tłoczona z mosiądzu, nie była emaliowana[25].

Prawo do otrzymania odznaki pamiątkowej przysługiwało oficerom i szeregowym biorącym udział w działaniach wojennych 1918–1920 roku w okresie nie mniejszym niż trzy miesiące na froncie lub w pułku przez rok. W czasie pokoju oficerom i podoficerom po przesłużeniu w pułku co najmniej dwóch lat, szeregowym po roku nienagannej służby.

Nadawana była przez dowódcę pułku na wniosek dowódcy kompanii.

Odznakę nadawano również osobistościom państwowym i osobom cywilnym zasłużonym dla pułku. Odbywało się to uroczyście, przed frontem pułku, w dniu święta pułkowego.

Hymn pułku

Hymnem pułku była Warszawianka.

Strzelcy lwowscy[edytuj]

Ppłk dypl. Zygmunt Durski

Dowódcy pułku

ppłk Jan Ryszard Hausner
mjr Czunikin Krasowiecki
mjr Kazimierz Topoliński
płk Stanisław Eulagiusz Sobolewski
kpt. Karol Pomian Battaglia
płk Stanisław Eulagiusz Sobolewski
ppłk Franciszek Goliński
mjr piech. Bolesław Pytel
płk piech. Edward Kańczucki
płk dypl. Zygmunt Durski
ppłk dypl. Józef Gruszka
ppłk dypl. piech. Roman Władysław Szymański
25 XI 1918 – 20 VI 1919
23 VI 1919 – 1 VII 1919
2 VII 1919 – 7 VIII 1919
8 VIII 1919 – 15 VI 1920
16 VI 1920 – 15 VII 1920
16 VII 1920 – 28 VII 1920
29 VII 1920 – 7 VIII 1920
7 VIII 1920 – 23 II 1921
1 VI 1921 – 31 III 1927[26]
5 V 1927[27] – 22 XII 1934
22 XII 1934[28] – † 18 XI 1937
1938 – 20 XI 1939

Oficerowie:

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy[30].
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 39-go pułku strzelców lwowskich” s. 27

Order Virtuti Militari
st. szer. Julian Kartasiński
kpr. Franciszek Filip
plut. Stanisław Barylski
sierż. Jan Czereba
sierż. Józef Eliaszów
pchor. Jan Gorżko
pchor. Rudolf Götz
pchor. Władysław Kolbuszowski
ppor. Franciszek Górski
ppor. Feliks Serbeński
ppor. Bożymir Stala
ppor. Stefan Sozański
por. Stanisław Kruszyński
por. Tytus Rotter
por. Władysław Sawicki
por. Jan Schram
por. Wacław Kruszewski
kpt. Ludwik Wiktor Kopeć
kpt. Stanisław Szyłejko
kpt. lek. dr Stanisław Ostrowski
mjr Walerian Sikorski
płk Stanisław Eulagiusz Sobolewski

Przypisy

  1. Decyzja Nr 275/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 sierpnia 2009 r. w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji i nadania imienia patrona 14 dywizjonowi artylerii samobieżnej.
  2. a b c d Satora 1990 ↓, s. 85.
  3. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 77.
  4. Rozkaz Sztabu Generalnego Nr 98 z dnia 8 marca 1919 roku.
  5. Rozkaz L. dz. 1267 Ministra Spraw Wojskowych z dnia 4 kwietnia 1919 r. w: Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 39 z dnia 8 kwietnia 1919 roku.
  6. Zarys historji wojennej 39-go pułku Strzelców Lwowskich.
  7. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  8. Dwa działa 75 mm.
  9. W 1938 roku kompania miała na stanie siedem armat ppanc. kal. 37 mm.
  10. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  11. Wcielenie rekrutów do KOP odbywało się dwukrotnie, systemem wiosnajesień.
  12. Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930.
  13. Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
  14. W Jarosławiu i Lubaczowie.
  15. Powstanie Styczniowe, Imieniny Prezydenta, Imieniny Pierwszego Marszałka Polski, Rocznica Konstytucji 3 Maja, Wymarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej, Święto Żołnierza, Święto Niepodległości i Powstanie Listopadowe.
  16. Głos Jarosławski. Czasopismo Katolicko-Narodowe, Nr 38, Jarosław, 28 września 1928, s. 4.
  17. 24 pal mobilizował się z opóźnieniem i nie dotarł jeszcze w rejon koncentracji 24 DP.
  18. Eugeniusz Buczyński, Smutny wrzesień, 1985, s. 123.
  19. W krytycznym momencie na polu walki pojawił się poczet ze sztandarem pułku.
  20. Armatki pochodziły z III batalionu i przeznaczone były do obrony Przemyśla.
  21. 68 zabitych i 97 rannych.
  22. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 7 sierpnia 1923 r., Nr 29, poz. 379 i Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 13 listopada 1923 r., Nr 43, poz. 555.
  23. Eugeniusz Buczyński, Smutny wrzesień, 1985, s. 133–135.
  24. Kazimierz Satora, Na tropach wrześniowych sztandarów, s. 72.
  25. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 77-80.
  26. Dziennik Personalny MSWojsk 1927, 31 marca, nr 11, s. 97.
  27. Dziennik Personalny MSWojsk 1927, 5 maja, nr 14, s. 127.
  28. Dziennik Personalny MSWojsk 1934, 22 grudnia, nr 14, s. 257.
  29. Dekret L. 1828 z 14 I 1920, Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 3 z 31.01.1920 r., s. 26.
  30. Wyróżnieni za walki 1918–1921.

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
  • Henryk Smotrecki, Zarys historji wojennej 39-go pułku Strzelców Lwowskich, Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1929.
  • Eugeniusz Buczyński, Smutny wrzesień. Wspomnienia, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985, ​ISBN 83-08-01208-6​.
  • Ryszard Dalecki, Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 1939 r., KAW, Rzeszów 1989, ​ISBN 83-03-02830-8​.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • [red.]Bronisław Prugar-Ketling: Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
  • Zygmunt Kubrak, 39 Pułk Piechoty, Ajaks, Pruszków 1999, ​ISBN 83-871403-84-5​.
  • Kazimierz Satora, Na tropach wrześniowych sztandarów, Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Warszawa Śródmieście Fundacja Moje Wojenne Dzieciństwo, Warszawa 2001, ​ISBN 83-911280-5-9​.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Wojciech Włodarkiewicz, Lwów 1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2007, ​ISBN 978-83-11-10791-5​.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.