To jest dobry artykuł

39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich
Ilustracja
Odznaka żołnierska 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

25 listopada 1918

Rozformowanie

20 września 1939

Nazwa wyróżniająca

Strzelców Lwowskich

Tradycje
Święto

29 kwietnia

Nadanie sztandaru

29 kwietnia 1924

Kontynuacja

14 Dywizjon Artylerii Samobieżnej

Dowódcy
Pierwszy

ppłk Ryszard Hausner

Ostatni

ppłk dypl. piech. Roman Władysław Szymański

Działania zbrojne
Wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Wołkowińcami (14 IV 1920)
bitwa pod Zadorożem (4–6 VII 1920)
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja

Jarosław, Lubaczów

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

24 Dywizji Piechoty

Tereny działań pułku w latach 1918–1920
Ofensywa 4lipca1920.png
Bitwa lida lipiec 1920.png

39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich (39 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Utworzony został spośród listopadowych obrońców Lwowa 1918 roku.

Uczestnik walk o granice 1919 roku oraz wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.

W okresie międzywojennym wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty[1]. Stacjonował w garnizonie Jarosław[2] (I batalion w Lubaczowie)[1].

W kampanii wrześniowej przeszedł szlak bojowy od Wojnicza – walcząc pod Zgłobicami i Zbylitowską Górą, Jawornikiem Ruskim, Boguszówką, Boratyczami, Husakowem, Mużyłowicami Kolonią, Rzęsną Ruską oraz Hołoskiem, przebijając się do oblężonego Lwowa, pod którym wykrwawił się ostatecznie 20 września 1939 roku.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

39 pułk piechoty Strzelców Lwowskich powstał z oddziałów broniących Lwowa przed Ukraińcami, którzy 1 listopada 1918 roku, po rozpadzie Austro-Węgier, opanowali Małopolskę Wschodnią ze Lwowem włącznie. Samorzutnie zaczęły tworzyć się i walczyć tam polskie grupy bojowe. Przez trzy tygodnie trwały walki uliczne. 20 listopada 1918 roku z odsieczą przybyły: 4 i 5 pułk piechoty. 22 listopada Lwów został opanowany przez Polaków.

25 listopada 1918 roku zorganizowano trzy lwowskie pułki piechoty. Jednym z nich był 2 pułk Strzelców Lwowskich, sformowany przez Komendę Lwowa z różnych oddziałów. I batalion powstał z obsady odcinka Podzamcze–Rzęsna Polska, a II – z obrońców Dworca Głównego. 20 grudnia w skład oddziału włączony został 3 pułk Strzelców Lwowskich, jako III batalion.

25 stycznia 1919 roku batalion zapasowy pułku został przeniesiony do Jarosławia[3].

Na podstawie rozkazu Nr 98 Sztabu Generalnego z 8 marca 1919 roku oddział został przemianowany na 39 pułk piechoty[3].

4 kwietnia 1919 roku Minister Spraw Wojskowych generał porucznik Józef Leśniewski nadał pułkowi nazwę wyróżniającą „Strzelców Lwowskich”[4][5].

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Jarosławiu[6].

Obsada personalna pułku w 1920[7]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
Dowódca pułku ppłk Stanisław Sobolewski (do 15 VI)
ppłk Franciszek Goliński
mjr Bolesław Pytel (od 27 VIII)
Adiutant ppor. Stanisław Luziński
Lekarz por. lek. Herman Bryzman
Kapelan ks. Jan Łętek
Oficer broni i gazowy ppor. Eustachy Kamieński
Dowódca plutonu telefonicznego ppor. Adam Szefer
Dowódca I batalionu kpt. Stanisław Szyłejko (do 15 VII)
mjr Zbigniew Michalewski (ranny 9 IX)
por. Mieczysław Zieliński
mjr Antoni Lisowski (od 21 IX)
Adiutant ppor. Władysław Heller
Oficer prowiantowy ppor. Stanisław Kargol
Lekarz ppor. podlek. Emil Skulski
ppor. podlek. Józef Zeiger
Dowódca 1 kompanii por. Stefan Sozański
Dowódca 2 kompanii ppor. Władysław Odlanicki
Dowódca 3 kompanii ppor. Tytus Rotter
Dowódca 4 kompanii ppor. Emil Kikiniss
Dowódca 1 kompanii km ppor. Stanisław Stańkowski
Dowódca II batalionu kpt. Edmund Jaworski (IV-1 IX)
Nast. por. Jan Janiszewski (IX)
Nast. mjr Józef Nawrocki (od 17 IX)
Lekarz ppor. podlek. Jerzy Dziopiński
Oficer prowiantowy por. Tadeusz Stawski
Oficer kasowy ppor. Edward Łoziński
Dowódca 5 kompanii ppor. Aleksander Połubak
Dowódca 6 kompanii ppor. Mikołaj Pasiuk
Dowódca 7 kompanii ppor. Bolesław Szczucki
Dowódca 8 kompanii ppor. Adolf Wielkiewicz
Dowódca 2 kompanii km ppor. Bogusław Matousz
Dowódca III batalionu kpt. Ferdynand Andrusiewicz (V)
por. Władysław Sawicki
Adiutant ppor. Franciszek Górski
Lekarz ppor. podlek. Juliusz Ziegler
ppor. san. Józef Mokrzycki
Oficer prowiantowy ppor. Mieszko Kretowicz
Oficer kasowy por. Stanisław Smereka
Dowódca 9 kompanii ppor. Feliks Serbeński
Dowódca 10 kompanii ppor. Kazimierz Lipert
Dowódca 11 kompanii ppor. Bożymir Stała
Dowódca 12 kompanii por .Wacław Kruszewski († 31 VIII)
Dowódca 3 kompanii km N.N.
Oficer baonu ppor. Stefan Nyczay
Dowódca kompanii technicznej por. Karol Marks
Dowódca plutonu ppor. Józef Huppenthal
Oficer pułku por. Eugeniusz Okołowicz
Oficer pułku por. Wincenty Szlakiewicz (ranny 9 IX)
Oficer pułku ppor. Marian Horak (†31 VIII)
Oficer pułku ppor. Mateusz Kopeć (ranny 9IX)
Oficer pułku ppor. Tadeusz Podowski († 31 VIII)
Oficer pułku ppor. Ludwik Rotter
Oficer pułku ppor. Edmund Sawiński
Oficer pułku pchor. Bartłomiej Józef Dobosz

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

W wojnie polsko-ukraińskiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-ukraińska.

Pułk otrzymał zadanie obrony północno-zachodniego i zachodniego odcinka frontu lwowskiego. Bronił: Hołosko i Rzęsnę Polską, Lewandówkę[8], Biłohorszcze, Sygniówkę[9], Zboiska i Kościarnię. 14 lutego siły ukraińskie przeszły do ofensywy i przez miesiąc bataliony pułku walczyły w okrążeniu aż do przybycia odsieczy gen. Wacława Iwaszkiewicza (17 marca 1919 roku). Największe zwycięstwo pułk odniósł 29 kwietnia 1919 r., przerywając w Zboiskach i Brzuchowicach pierścień wojsk ukraińskich wokół Lwowa, zdobywając rejon umocniony MelechówLaszki Murowane. W połowie maja rozpoczęła się polska ofensywa. Pułk w składzie 5 Dywizji Piechoty przełamał front nieprzyjaciela i dotarł do Zborowa i Jeziernej. 1 czerwca zajął Tarnopol, zdobywając dziewięć lokomotyw, kilkaset wagonów z amunicją i sprzętem wojskowym. Podczas kontrofensywy ukraińskiej pułk osłaniał odwrót dywizji, aby 28 czerwca przejść znów do działań zaczepnych. W trakcie ponownej ofensywy pułk zajął Kotłów, Kruhów i Załoźce, ponosząc jednak ogromne straty. W związku z tym pułk odszedł do odwodu frontu galicyjskiego do Hłuboczka Wielkiego. 1 września 1919 roku na mocy rozejmu ustalono linię demarkacyjną wzdłuż rzeki Zbrucz. Tutaj, w rejonie Satanowa pułk zakończył swój szlak bojowy w wojnie polsko-ukraińskiej.

W wojnie polsko bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.

W lutym 1920 roku pułk zdobył Nowokonstantynów po czterodniowych walkach, a 14 kwietnia 1920 roku wraz z 38 pułkiem piechoty nacierał na Wołkowińce, gdzie rozbito kilka pułków piechoty i jazdy sowieckiej. 13 kwietnia gen. Władysław Jędrzejewski postanowił zorganizować kolejny wypad na Wołkowińce, z zadaniem rozbicia sił nieprzyjacielskich, przerwania toru kolejowego pod Wołkowińcami i częściowego zniszczenia stacji kolejowej[10]. Tym razem użyto znacznie większych sił w porównaniu z wypadem kwietniowym. W skład oddziału wypadowego weszło siedem kompanii 38 pułku piechoty, pięć kompanii 19 pułku piechoty, cały 39 pułk piechoty, III/4 pułku strzelców konnych, pluton 3 baterii 12 pułku artylerii polowej, pociągi pancerne „Pionier” i „gen. Iwaszkiewicz”[11][12]. Nocą z 13 na 14 grupa rozpoczęła marsz na Wołkowińce i o świcie uderzyła na miejscowość. Zaskoczony nieprzyjaciel nie stawiał większego oporu i wycofywał się w bezładzie. Szybki odwrót przeciwnika sprawił, że wzięto tylko około 150 jeńców, zdobyto jednakże cztery działa, 26 ckm-ów, kancelarię 399 pułku strzelców oraz duże zapasy amunicji i żywności[11].

 Osobny artykuł: bitwa pod Wołkowińcami.

W kwietniu 1920 w składzie 6 Armii uczestniczył w wyprawie kijowskiej. 29 kwietnia 1920 roku pułk zajął Winnicę. Następnie działał w składzie Armii Rezerwowej gen. Kazimierza Sosnkowskiego.

4 lipca 1920 wojska Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego rozpoczęły natarcie[13]. 39 pułk piechoty wchodzący w skład IX Brygady Piechoty z Grupy gen. Władysława Jędrzejewskiego bronił pozycji nad Autą na lewym skrzydle brygady[14]. Już w pierwszych godzinach nieprzyjacielskiego natarcia zarysował się kryzys na odcinku polskiej obrony. 39 pp został odrzucony na drugą linię okopów. W walce z oddziałami sowieckiej 4 Dywizji Strzeleckiej i zbiorczą brygadą kawalerii jego pozycje kilkakrotnie przechodziły z rąk do rąk. Pułk w walce stracił około 50% szeregowców i 40% kadry oficerskiej[15]. Wieczorem pułk wycofał się za Mniutę i przeszedł do obrony przedmościa Zadoroże[16]. 5 lipca przeciwnik przełamał front polski na północ i południe od przedmościa, a jego kawaleria zaczęła zagrażać wyjściem na tyły broniących się oddziałów. O 14.00 dowódca pułku otrzymał rozkaz opuszczenia przedmościa. Z ocalałych żołnierzy zdołano sformować tylko jeden batalion pod dowództwem kpt. Stanisława Szyłejki. Wieczorem zbiorczy batalion zajął stanowiska pod Zaborzem po obu stronach drogi z Zadoroża do Głębokiego. Jednak i tu kawaleria bolszewicka wykonywała głębokie obejścia uniemożliwiające utrzymanie pozycji obronnej. W trakcie dalszego odwrotu tylko część batalionu zdołała przedrzeć się do Głębokiego. Kpt. Szyłejko wraz z grupą żołnierzy został otoczony przez kawalerię i dostał się do niewoli. W Głębokiem resztki pułku uzupełniono rozbitkami z różnych oddziałów 1 Armii i jako batalion skierowano do obrony linii Olszanki[17][14].

 Osobny artykuł: bitwa pod Zadorożem.

W kolejnych dniach pułk poniósł takie straty, że z jego resztek nie dało się sformować większego oddziału. Został wycofany z frontu i wysłany do Jarosławia do uzupełnienia i reorganizacji. W końcu sierpnia pułk wrócił na linię frontu i wziął udział w bojach pod Kutkorzem i Milatynem, gdzie stracił ponad 300 zabitych i rannych. Ostatnie walki pułk stoczył, forsując rzekę Boh i zdobywając Nowokonstantynów.

W czasie obu wojen poległo i zmarło z ran 25 oficerów i podchorążych oraz 361 podoficerów i szeregowców pułku[18].

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[19]
st. szer. Julian Kartasiński kpr. Franciszek Filip plut. Stanisław Barylski
sierż. Jan Czereba sierż. Józef Eliaszów pchor. Jan Gorzko
pchor. Rudolf Götz pchor. Władysław Kolbuszowski ppor. Franciszek Górski
ppor. Feliks Serbeński ppor. Bożymir Stala ppor. Stefan Sozański
por. Stanisław Kruszyński por. Tytus Rotter por. Władysław Sawicki
por. Jan Schram por. Wacław Kruszewski kpt. Ludwik Wiktor Kopeć
kpt. Stanisław Szyłejko kpt. lek. dr Stanisław Ostrowski mjr Walerian Sikorski
płk Stanisław Eulagiusz Sobolewski

Ponadto 59 oficerów, 12 podchorążych, 36 podoficerów i 64 szeregowców zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych, w tym 7 żołnierzy z jednym okuciem, 6 z dwoma okuciami i 4 z trzema okuciami[19].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

24 DP w 1938.jpg
Granatnik wz. 36 – broń wsparcia kompanii piechoty

W styczniu 1921 roku sztab pułku przeniesiony został do Jarosławia, I batalion stacjonował w Stanisławowie, II i III w Kołomyi. W lipcu 1921 roku pułk w całości dyslokowany został w Jarosławiu, w koszarach przy ul. Kościuszki. W 1922 roku I i III batalion przeniesiono do Lubaczowa, do koszar im. gen. Józefa Zajączka. I batalion stacjonował w Lubaczowie do września 1939 roku. III batalion został skadrowany i w 1930 roku powrócił do Jarosławia[20]. Kadra batalionu zapasowego stacjonowała w Jarosławiu[21].

Organizacyjnie od 1921 roku pułk wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty. Składał się z dowództwa, batalionu sztabowego, trzech batalionów piechoty i kadry batalionu zapasowego. W 1924 roku zlikwidowano batalion sztabowy i kadrę batalionu zapasowego. W ich miejsce wprowadzono: drużynę dowódcy pułku i dwa plutony specjalne – pionierów i łączności[20].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 29 kwietnia, jako datę święta pułkowego[22]. Pułk obchodził swoje święto uroczyście w rocznicę zwycięskich walk pod Brzuchowicami i Zboiskami, stoczonych w 1919 roku[23].

Koszary 39 ppSL – obecnie SP ZOZ Jarosław
Major Marian Dzierzbicki [a], wieloletni oficer 14 pułku piechoty. Od marca 1931 roku dowodził batalionem w 39 pułku piechoty.

18 września 1928 w Ożańsku kpr. Józef Rychtyk w wyniku nieostrożnego obchodzenia się z granatem doprowadził do jego eksplozji w następstwie której zranił 4 osoby i 3 konie z orszaku weselnego[24].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 39 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Pułk szkolił rekrutów dla potrzeb Korpusu Ochrony Pogranicza[25]. Reorganizacja 1930 roku wprowadziła: dowództwo, kwatermistrzostwo z kompanią administracyjną, trzy bataliony piechoty (każdy po 3 kompanie strzeleckie i 1 kompania ckm) oraz oddziały specjalne: łączności, pionierów, artylerii piechoty i zwiad konny[20].

W 1937 roku w pułku sformowano kompanię przeciwpancerną. W 1938 roku kompania miała na stanie siedem 37 mm armatek. W tym samym roku utworzono oddział zwiadu w składzie: pluton kolarzy i pluton zwiadowców konnych[26].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[27][b]
dowódca pułku ppłk dypl. Roman Władysław Szymański
I zastępca dowódcy ppłk Stanisław Tworzydło
adiutant kpt. Stefan Józef Żółtowski
starszy lekarz mjr dr Józef Sławik
młodszy lekarz vacat
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) ppłk Piotr Kaczała
oficer mobilizacyjny kpt. adm. (piech.) Jakub Szutt
zastępca oficera mobilizacyjnego por. Piotr Herzog
oficer administracyjno-materiałowy kpt. adm. (piech.) Franciszek Jachnik
oficer gospodarczy kpt. int. Adam Bolesław Markiewicz
oficer żywnościowy vacat
oficer taborowy[c] kpt. tab. Jan Kowal
kapelmistrz ppor. adm. (kapelm.) Wiktor Socewicz
dowódca plutonu łączności por. Roman Franciszek Zub
dowódca plutonu pionierów por. Cyprian Stanisław Osiński
dowódca plutonu artylerii piechoty por. art. Jan Dominik Cehak
dowódca plutonu ppanc. por. Tadeusz Gola
dowódca oddziału zwiadu por. Kazimierz Bukowy
I batalion
dowódca batalionu ppłk Franciszek Karol Herzog
adiutant batalionu por. Stanisław Trondowski
pomocnik dowódcy batalionu ds. gosp. kpt. Władysław Leon Tomaka
lekarz batalionu por. lek. Antoni Mateusz Michał Pieszak
dowódca 1 kompanii kpt. Franciszek Ksawery Adam Wylegała
dowódca plutonu ppor. Jerzy Stanisław Głoskowski
dowódca 2 kompanii kpt. Miron Manuel Czmyr
dowódca plutonu ppor. Witold Marian Toth
dowódca 3 kompanii kpt. Edward Pycz
dowódca plutonu ppor. Jerzy Górkiewicz
dowódca 1 kompanii km mjr Zygmunt Ignacy Rylski
dowódca plutonu ppor. Maciej Józef Kielman
II batalion
dowódca batalionu mjr Józef Bieniek
dowódca 4 kompanii por. Mieczysław Wiktor Przybylski
dowódca 5 kompanii kpt. Jan Bronisław Toth
dowódca plutonu por. Marian Michał Osiczko
dowódca plutonu ppor. Kazimierz Radwański
dowódca 6 kompanii kpt. adm. (piech.) Jan Bojarski
dowódca plutonu por. Kazimierz Adam Czabanowski
dowódca 2 kompanii km kpt. Zygmunt Stanisław Gawłowski
dowódca plutonu ppor. Marian Stanisław Kadlec
dowódca plutonu ppor. Witold Józef Skawiński
III batalion
dowódca batalionu mjr Henryk Dyduch
dowódca 7 kompanii kpt. dypl. kontr. Jan Vano Nanuaszwili
dowódca plutonu ppor. Kazimierz Jarosz
dowódca 8 kompanii kpt. Eugeniusz Józef Buczyński
dowódca plutonu por. Leon Hieronim Zalasiński
dowódca 9 kompanii kpt. Karol Domiter
dowódca plutonu ppor. Józef Chirowski
dowódca 3 kompanii km kpt. Zygmunt Gronkowski
dowódca plutonu por. Adam Borowiec
na kursie por. Władysław Franciszek Sokołowski
w szpitalu ppor. Edmund Reimann
w szpitalu ppor. Filip Wołoszański †13 IV 1939[29]
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 24 DP
dowódca mjr Antoni Fleszar
dowódca plutonu por. Józef Wiktor Emil Blumski
dowódca plutonu por. Józef Ignacy Kuś
dowódca plutonu por. Henryk Mickiewicz
dowódca plutonu por. Marian Józef Żurawski
39 obwód przysposobienia wojskowego „Jarosław”[30]
kmdt obwodowy PW kpt. piech. Władysław Bochenek[d]
kmdt powiatowy PW Jarosław kpt. piech. Stanisław Kubarski[e]
kmdt powiatowy PW Przeworsk kpt. adm. (piech.) Marcin Kosiński[f]
kmdt powiatowy PW Lubaczów kpt. adm. (piech.) Wincenty Stanisław Loster[g]

39 pp w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

Tereny działań pułku w 1939 r.
Pułk walczył w składzie armii od 6 września 1939
Jaworow 1939.png

Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” dowódca pułku był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji następujących oddziałów:

w I rzucie mobilizacji powszechnej:
  • 39 pułku piechoty (I baonu w Lubaczowie),
  • kompanii kolarzy nr 104 (dla 36 DP)[31],
  • samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszących nr 103 (dla 24 DP),
  • samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszących nr 104 (dla 36 DP)[31],
  • kompanii asystencyjnej nr 198 (dla 24 DP),
  • parku intendentury typ I nr 13,
  • kolumny taborowej parokonnej nr 18 (w Lubaczowie dla 24 DP),
  • kolumny taborowej parokonnej nr 19 (w Lubaczowie dla 24 DP),
  • Obozu Jeńców Lubaczów,
w II rzucie mobilizacji powszechnej:
  • III batalionu 154 pułku piechoty,
  • batalionu marszowego 39 pp,
  • uzupełnienia marszowego samodzielnej kompanii km i broni towarzyszących nr 103[32].

Pod względem mobilizacji materiałowej dowódcy pułku była podporządkowana Komenda Rejonu Uzupełnień Jarosław[32].

Mobilizację powszechną ogłoszono 31 sierpnia o godz. 11.30. I batalion mobilizował się w Młodowie pod Lubaczowem, pozostałe pod Jarosławiem – II w Tywonii, III we Wierzbnej. Mobilizacja przebiegała zgodnie z planami mobilizacyjnymi, które przewidywały całkowitą gotowość pododdziałów szóstego dnia. Jednak z uwagi na niepomyślną sytuację na froncie pułk otrzymał rozkaz zakończenia jej do godziny 12.00, 3 września.

Załadunek pododdziałów na eszelony odbywał się na stacjach Munina i Jarosław w następującej kolejności: pluton artylerii piechoty i kompania ppanc., I batalion, dowództwo pułku i kompania zwiadu, II batalion. Odjazd nastąpił o godz. 15.00. Załadunek III batalionu odbył się późną nocą na rampie w Jarosławiu, skąd wyruszył w rejon koncentracji 24 Dywizji Piechoty o godz. 3.00, 4 września.

Obrona na linii Dunajca[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy transport wyładował się w Tarnowie 4 września. I batalion został wtedy zbombardowany i poniósł pierwsze straty. Zginął podoficer żywnościowy 2 kompanii, rozbita została kuchnia i wóz przykuchenny. II batalion wyładunek rozpoczął w południe, zbombardowany dwukrotnie nie poniósł żadnych strat. III batalion wyładował się dopiero rano 5 września, również dwukrotnie zbombardowany dołączył do pułku w dniu następnym i pozostał w odwodzie w rejonie Koszyc.

W składzie Armii Kraków pułk zorganizować miał obronę wschodniego brzegu Dunajca, na odcinku: ZgłobiceZbylitowska Góra, na odcinku około 8 km. Pułk przygotował się do obrony stałej, nie mając jednak wsparcia artylerii. Pierwsze walki stoczono z niemieckimi dywersantami w nocy 5/6 września, w ich trakcie poległo dwóch żołnierzy[33]. Do pierwszej styczności z oddziałami niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej doszło 6 września w Wojniczu, podczas próby opanowania mostu drogowego nad Dunajcem przez zmotoryzowany pododdział rozpoznawczy niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej. Po południu pułk oddał swój III batalion na rzecz 38 pp. Jednocześnie dotarł do dywizji 24 pułk artylerii lekkiej, którego 1 bateria wzmocniła artylerię pułku. Około północy dotarł rozkaz wycofania się w kierunku Pilzna.

Odwrót na linię Wisłoka, Wisłoki i Sanu. Walki pod Jawornikiem Ruskim[edytuj | edytuj kod]

Odwrót rozpoczął się rano 7 września. Po południu pułk przeszedł Wisłokę i zajął stanowiska na skraju lasu na wschód od rzeki i południe od Pilzna. W trakcie marszu pułk poniósł znaczne straty marszowe, z uwagi na chaos panujący na drodze marszu pułku, wywołany przez oddziały 17 pułku piechoty i 38 pułku piechoty oraz tabory, rozbite częściowo pod Tuchowem przez niemiecką 4 DLek. Część pogubionych żołnierzy pomaszerowała na Dębicę. W batalionie III/39 pp pozostała tylko połowa stanu osobowego, ponieważ batalion w trakcie 80 km marszu toczył walki z opóźniające z niemieckimi patrolami rozpoznawczymi[34]. Przed zmrokiem batalion odparł niemiecki podjazd pancerno-motorowy. 8 września od rana 39 pp wzmocniony baterią 9/24 pal, podjął marsz jako straż tylna 24 DP, w południe dotarł do Wielopola, a wieczorem doszedł do Kozłówka. W nocy 8/9 września, z uwagi na rozkaz dalszego marszu za rzekę San, pułk podjął marsz dochodząc o świcie do wsi Węglówka. Gdzie z uwagi na zatarasowanie drogi odwrotu przez 11 Dywizję Piechoty, zajął przejściową obronę w Bonarówce i jej najbliższej okolicy. Tu do pułku dołączył 60 dywizjon artylerii ciężkiej - bez dwóch baterii. Po zwolnieniu drogi po godz. 16.00, 39 pp wraz z artylerią podjął marsz docierając wieczorem ok. 23.00 do Domaradza, gdzie pozostał na postoju. 10 września po godz. 2.00 w trakcie dalszego marszu w kierunku Baryczy, pułk został zatrzymany przed umocnioną zawałami i przeszkodami obroną 11 DP. Pułku nie przepuszczono, więc pomaszerował drogą do Sanu przez wieś Wara. Ostatecznie pułk po marszu polnymi drogami przeprawił się przez San w godzinach wieczorowo nocnych. 11 września po nocnym odpoczynku, 39 pp podjął marsz z okolic Siedlisk przez Jawornik Ruski, gdzie kolumna marszowa pułku została ostrzelana z zasadzki artylerią i bronią maszynową przez niemieckie oddziały 137 pułku strzelców górskich i 111 pułku artylerii górskiej ze składu 2 Dywizji Górskiej. Schodząca po zboczu kolumna pułku pod niemieckim ostrzałem podzieliła się na dwie części. Jedna z części kolumny 39 pp w składzie III/39 pp i części II/39 pp wsparty plutonem artylerii piechoty, zajęła obronę i odparła o godz. 11.00 niemieckie natarcie. O godz. 12.00 ta część kolumny wykonała przeciwuderzenie na stanowiska niemieckie, co umożliwiło pozostałej części pułku odejście na wschód w rejon Kotowa, a dalej na Jasienicę Sufczyńską. Po godz. 14.00 niepełne bataliony II i III pod dowództwem mjr. Józefa Bieńka wycofały się w kierunku Piątkowej. Po dojściu tej grupy do Iskań, a potem Tarnawki oba bataliony przeszły na odpoczynek. Podczas walk pod Jawornikiem Ruskim, 39 pp poniósł ciężkie straty w zabitych, wśród nich kpt. Leopold Arendt i wielu rannych, wśród nich ciężko por. Stanisław Trondowski. Utracono większość taborów i część moździerzy[35]. O świcie 12 września pułk ruszył na Birczę[36]. Grupa mjr. Bieńka szła wzdłuż Sanu, przez Krasiczyn do Kruhela Wielkiego. I batalion wraz z resztą II batalionu, 9 kompanią III batalionu i częścią oddziałów specjalnych zdołał przejść przez Kotów i dotarł 12 września do rejonu na wschód od Birczy, a wieczorem do odwodu dywizji w Kruhelu Wielkim. Tam nastąpiło połączenie się obu grup. Po tych walkach siły pułku spadły do siły dwóch batalionów. W trakcie boju pod Jawornikiem Ruskim i dalszego marszu ppłk. dypl. Roman Szymański był na odprawie w sztabie dywizji.

Kierunek: Lwów. Bój pod Boratyczami i Husakowem[edytuj | edytuj kod]

Armata ppanc. Bofors wz. 36

Wieczorem 13 września dowódca Armii Małopolska gen. K. Sosnkowski nakazał 24 DP forsowny marsz w kierunku Lwowa w celu obrony przyczółka rumuńskiego na linii DniestrStryj. W związku z tym rozkazem 39 pp otrzymał rozkaz marszu do Husakowa poprzez Pikulice i Nehrybkę[37]. W czasie postoju w Prałkowcach i Kruhelu Wielkim uzupełniono oddziały rozbitym batalionem „Nowy Sącz”. Resztki III batalionu utworzyły 7 kompanię strzelecką – dowódca por. L. Zalasiński. Rozwiązana została również orkiestra pułkowa. Skład pułku po reorganizacji:

  • I i II batalion z etatowymi kompaniami ckm
  • kompania zwiadu z 2 ckm
  • 4 moździerze 81 mm
  • 4 armatki ppanc. 37 mm
  • 2 działony artylerii 75 mm

Rano 14 września w rejonie Tyszkowice, Boratycze, Chodnowice na zajmujące obronę oddziały 24 DP uderzyły jednostki niemieckiej 2 DGór. Po załamaniu niemieckiego natarcia przystąpiły do kontrataku na las Boratycze 155 pułk piechoty i batalion 38 pp. Strona niemiecka wprowadziła do walki nowe bataliony i przy silnym wsparciu artylerii ponowiono atak na pozycje 155 pp i batalion 38 pp, spychając je z lizjery lasu, w jego głąb. Rozkazem dowódcy 24 DP płk. Bolesława Schwarzenberg-Czernego do odzyskania poprzednich pozycji skierowano 39 pp i pułk zbiorowy 24 DP. Od strony Chodnowic w kierunku północnym, pułk uderzył na zalesione wzgórze na zachód od Boratycz. Idący w straży przedniej I batalion ppłk. Piotra Kaczały uderzył z zaskoczenia na oddział rozpoznawczy niemieckiej 2 Dywizji Górskiej i zmusił go do odwrotu. W I rzucie natarcie prowadziły 6 i 7 kompanie strzeleckie i dywizyjna 103 kompania km i bt. Następnie pułk wraz z 155 pułkiem piechoty przeszedł do natarcia na las pod Boratyczami. Po ciężkich walkach zmuszono Niemców do wycofania się. W krytycznym momencie na polu walki pojawił się poczet ze sztandarem pułku. Zwycięstwo zostało okupione bardzo wysokimi stratami, wśród poległych był por. Kazimierz Czabanowski. W pułku pozostały trzy niepełne kompanie, liczące po kilkudziesięciu żołnierzy[38]. Walki trwały do godzin wieczornych. Następnie pułk wycofał się do Husakowa i po przejściu płonącego po bombardowaniach miasta pomaszerował w kierunku Balic.

Walki pod Mużyłowicami Kolonią. Marsz do Lasów Janowskich[edytuj | edytuj kod]

Tereny działań pułku w okolicach Lwowa we wrześniu 1939 r.

Po dojściu 39 pp w rejon Mościsk, rozkazem dowódcy dywizji podjął dalszy marsz przez Tuligłowy do lasów Zarzecze, na miejsce dotarł 15 września po południu. Podczas postoju dołączył do pułku batalion marszowy mjr. Henryka Dyducha i dwie armatki przeciwpancerne z III batalionu, które wzięły udziały w obronie Przemyśla oraz resztki innych pododdziałów z garnizonu Przemyśla. Po południu pułk wyruszył na pozycję wyjściową do przewidywanego nocnego uderzenia przez Słomianki. Rano 16 września straż przednia pułku dotarła pod Mużyłowice Kolonię, gdzie napotkała zdecydowany opór resztek – rozbitego w nocy przez 11 KDP, III batalionu, pułku zmotoryzowanego SS-Standarte „Germania”. Do natarcia przeszedł I batalion ppłk. Piotra Kaczały, obronę niemiecką oskrzydliła kompania zwiadu 39 pp. Niemiecki pododdział został zniszczony, po stronie polskiej poległ por. Kazimierz Bukowy. 39 pułk dotarł do Mołoszkowic, a następnie do Lasów Janowskich (na północny zachód od Lwowa), obsadzając odcinek obronny lasu „Na Chmurowem” od strony południowo wschodniej i południowej. 17 września o świcie pod stanowiska obronne 24 DP, podeszły grupy bojowe niemieckiej 1 DGór. Po silnym ostrzale artylerii uderzyła piechota górska na oddziały 24 DP, w tym na odcinek 39 pp. Szczególnie atakowany był batalion I/39 pp. Wszystkie natarcia niemieckie zostały odparte. Po zmroku pułk oderwał się od nieprzyjaciela i podjął marsz przez las 336 do Kertyny. Dołączył do sił głównych 24 DP wraz z nią pomaszerował w kierunku Janowa[39]. Kompanie miały wówczas po około 50 strzelców, a kompania zwiadu przestała istnieć. Rankiem 18 września pułk dotarł do Janowa, tu ppłk. dypl. Roman Szymański dokonał kolejnej reorganizacji 39 pułku piechoty formując z niego zbiorczy batalion piechoty i kompanię ckm.

Ostatnie boje pod Lwowem i rozwiązanie pułku[edytuj | edytuj kod]

Po krótkim postoju w Janowie batalion zbiorczy 39 pp ruszył na Jamelnę – Kozice – Rzęsnę Ruską. Dalszy marsz zatrzymany został na przedpolu Rzęsnej Ruskiej przez oddziały niemieckiej 1 Dywizji Górskiej. Wobec zamknięcia drogi na Lwów zgrupowaniu gen. Sosnkowskiego, wydał rozkaz uderzenia na Rzęsną Ruską. W celu jej zdobycia ppłk. dypl. Szymańskiemu oprócz batalionu zbiorczego 39 pp, podporządkowano zbiorcze bataliony 38 i 17 pp oraz dwa zbiorcze bataliony KOP i ON. Z rejonu Kozic przy wsparciu artylerii 24 DP, wyprowadzone zostało natarcie batalionu 39 pp mjr. Bieńka, batalionu 38 pp mjr. Böhma i batalionu 17 pp mjr. Weisbacha oraz batalionu zbiorczego KOP i ON mjr. Dembowskiego. Batalion 39 pp w ciężkiej walce wdarł się do północno-zachodniej części Rzęsny Ruskiej i toczył walkę o poszczególne budynki. Batalion 38 pp zdobył folwark Rzęsna Ruska i podszedł pod południowo zachodnią część wsi Rzęsna Ruska. Pozostałe dwa bataliony zostały zatrzymane przed Dworem Skitniki. O godz. 10.00 na prośbę ppłk. dypl. Szymańskiego wprowadzono zbiorowy batalion 1 pułku strzelców podhalańskich mjr. Serafiniuka. Batalion ten wdarł się do lasu na północ od Dworu Skitnik, z którego niemieckim przeciwnatarciem został wyrzucony do opanowanego Dworu Skitnik, który utrzymał. W dalszej walce batalion 39 pp opanował zachodnią część wsi, a batalion 38 pp południowy skraj wsi. Po gwałtownej walce, wobec braku wsparcia, natarcie utknęło w połowie miejscowości. Poległo i rannych zostało wielu żołnierzy wśród nich ciężko ranny został mjr. Józef Bieniek i por. Marian Żurawski, dowódcę batalionu zastąpił ppłk. Piotr Kaczała. Po godz. 16.00 wprowadzono do walki pozostałość 155 pp, który zdobył część lasu na północ od Rzęsny Ruskiej. Oddziały 24 DP w Rzęsnej Ruskiej i okolicy były atakowane przez lotnictwo niemieckie. Dalsze natarcie powstrzymano o godz. 17.00 z uwagi na pojawienie się niemieckich czołgów z 5 Dywizji Pancernej. Czołgi ostrzelały pozycje batalionu ppłk. Piotra Kaczały, a następnie ostrzelane zostały przez broń ppanc. batalionu 38 pp i armaty 75 mm, 24 pal i 40 pułku artylerii lekkiej ponosząc straty w unieruchomionych i zniszczonych czołgach. Z uwagi na brak odwodów natarcie zatrzymano[40]. Na rozkaz gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego postanowiono wycofać się do Lasów Brzuchowickich. Zniszczono samochody i pozostałe działa oraz ciężki sprzęt i tabory. Pozostali żołnierze po oderwaniu się od nieprzyjaciela o zmroku zebrali się punktach zbiórek, gdzie dokonano zniszczeń i reorganizacji pododdziałów. Z 39 pp pozostało wówczas dwie kompanie ckm i dwie kompanie strzeleckie z 200 żołnierzami. O godz. 22.00 pułk rozpoczął nocny marsz do Brzuchowic. O północy gen. Sosnkowskiemu udało się nawiązać łączność z dowódcą 11 Karpackiej Dywizji Piechoty, wobec czego odwołał swój poprzedni rozkaz o rozwiązaniu oddziałów i zniszczeniu ciężkiego sprzętu. Niestety, pułk zniszczył już swoje moździerze i dwa działony artylerii piechoty. Pozostało jednak dwadzieścia ckm, pięć armatek ppanc., cztery karabiny ppanc. oraz większość rkm. Z batalionów 39 pp i 38 pp i resztek 155 pp zorganizowano jeden zbiorczy pod dowództwem mjr. Józefa Böhma. 19 września resztki pułku weszły do akcji w Lasach Brzuchowickich. Zacięte walki o przebicie się do Lwowa rozpoczęły się od godzin popołudniowych 19 września, na odcinku działań pod Hołoskiem Małym i nieprzerwanie trwały do wieczora 20 września. Ze zbiorczego batalionu 38 pp, 39 pp i 155 pp oraz pozostałości 1 pspodh. pozostało ok.: 400 żołnierzy, cztery armatki ppanc. i osiem ckm. Około godz. 20.00 przystąpiono do ostatniej próby przebicia się do Lwowa wąwozem biegnącym od strzelnicy wojskowej do Zboisk, a następnie uderzeniem przez tę miejscowość, jednak nie zdołano przełamać linii niemieckich. W nocy 20/21 września ostatnia grupa żołnierzy w liczbie 300-400, w tym kilkudziesięciu z 39 pp wraz z ppłk. dypl. Szymańskim, kpt. Domiterem towarzysząc gen. Sosnkowskiemu próbowała przebić się do Dublan i do granicy węgierskiej. Wobec natrafienia na niemiecką obronę ppłk Szymański rozwiązał grupę i pułk, każdy w grupkach miał dotrzeć do granicy lub udać się do domu. 21 września 1939 roku jarosławski 39 pułk piechoty Strzelców Lwowskich przestał istnieć[41].

Pododdziały formowane przez 39 pp[edytuj | edytuj kod]

III batalion 154 pułku piechoty

Zmobilizowany został dla 45 Dywizji Piechoty Rezerwowej, która miała być odwodem Armii „Kraków”. Oprócz oficerów z 39 pp odeszło do mobilizowanego batalionu 200 strzelców z pełnym uzbrojeniem. Mobilizacji 45 DP (rez.) nie zakończono, nie udało się również scalić dowództwa 154 pp (rez.) i wszystkich jego pododdziałów. Z rozkazu dowódcy Okręgu Korpusu nr X gen. Wacława Wieczorkiewicza batalion ppłk Franciszka Herzoga przeznaczony został do organizowanej obrony linii Sanu i 9 września zajmował pozycje obronne w Nowosielcach koło Przeworska. Wieczorem opuścił stanowiska i wymaszerował pod Leżajsk w celu wzmocnienia obsady przyczółka mostowego pod Kuryłówką. Niestety, rano 10 września na postoju w lasach w rejonie Dębna został zaskoczony i rozbity przez oddziały niemieckiej 2 Dywizji Pancernej.

I batalion improwizowany 39 pp

Utworzony został z nadwyżek osobowych pokojowego I batalionu 39 pułku piechoty. Utworzony w ramach Ośrodka Zapasowego 24 DP. 7 września obsadzał odcinek obronny pod Przemyślem: LipowicaWinna Góra–zakole Sanu pod Buszkowicami. Wycofany 14 września, obsadził odcinek drogi od Dobromila przez Zniesienie i Podzamcze do Krasiczyna i skutecznie odpierał wielokrotne ataki niemieckiej 7 Dywizji Piechoty. Batalion miał 68 zabitych i 97 rannych. Wieczorem wycofał się w lasy janowskie, gdzie uzupełnił stany osobowe macierzystego pułku.

Dowódca – kpt. Franciszek Wylęgała

  • 1 kompania – por. Józef Przybylski
  • 2 kompania – ppor. Jerzy Górkiewicz
  • 3 kompania – ppor. rez. Szczepański
  • 1 kompania karabinów maszynowych – ppor. Marian Kadlec
    • I pluton – ppor. Kazimierz Sokół + 14 IX 1939 Przemyśl

II batalion improwizowany 39 pp

Zmobilizowany w 39 pp jako batalion marszowy, potem w Ośrodku Zapasowym 24 Dywizji Piechoty z nadwyżek mobilizacyjnych pułku. W związku z załamaniem frontu batalion przewidziany został do obrony Przemyśla. Obsadzał odcinek obrony na Zasaniu. 14 września wycofany został do wschodniej części miasta i nie dopuścił do przeprawy przez San niemieckiego podjazdu, który sforsował rzekę pod Buszkowicami. Wieczorem wycofał się do Mościsk, gdzie dołączył do 24 Dywizji Piechoty.

Dowódca – mjr Henryk Dyduch

  • 4 kompania – ppor. Piotr Michał Kurek
  • 5 kompania – kpt. Marian Ostrowski
  • 6 kompania – ppor. rez. Leszek Winiarski
  • 2 kompania karabinów maszynowych – por. rez. Józef Kupka

III batalion improwizowany 39 pp

Zorganizowany został w koszarach 5 psp z nadwyżek mobilizacyjnych 39 pp. Wszedł w skład OZ 24 DP. W trakcie obrony Przemyśla batalion obsadzał główną pozycję obronną w rejonie mostu kolejowego i drogowego. W nocy 13/14 września opuścił dotychczasową pozycję i zajął odcinek w południowo-wschodnim rejonie Przemyśla, od koszar 22 pal do cmentarza przy ul. Słowackiego. Podczas walk o miasto poniósł duże straty pod ogniem niemieckiej artylerii i broni maszynowej (54 zabitych i kilkudziesięciu rannych). Wieczorem 14 września wycofał się do Mościsk, gdzie dołączył do 24 Dywizji Piechoty.

Dowódca – kpt. Jakub Szutt

  • adiutant – ppor. Kazimierz Radwański
  • 7 kompania – por. rez. mgr Tomasz Sajdłowski
  • 8 kompania – por. Józef Kuś
  • 9 kompania – por. rez. Bolesław Osierda
  • 3 kompania karabinów maszynowych – por. rez. Stanisław Kamiński

batalion Obrony Narodowej „Jarosław”

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[42]
Dowództwo
dowódca pułku ppłk dypl. piech. Roman Szymański
I adiutant kpt. Stefan Józef Żółtowski
II adiutant kpt. dypl. Jan Vano Nanuaszwili
oficer łączności kpt. Eugeniusz Józef Buczyński
oficer łącznikowy ppor. Józef Chirowski
kwatermistrz kpt. Władysław Leon Tomaka
naczelny lekarz por. lek. dr Antoni Mateusz Pieszak
kompania gospodarcza kpt. Stanisław Bronszewski
I batalion
dowódca I batalionu ppłk Piotr Kaczała
adiutant batalionu ppor. Antoni Piotrowski
dowódca 1 kompanii strzeleckiej por. rez. Władysław Todt
dowódca I plutonu ppor. Jerzy Stanisław Głoskowski † 14 IX Tyszkowice
dowódca II plutonu ppor. Maciej Józef Kielman
dowódca III plutonu st. sierż. Ciećkiewicz
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. Michał Kwieciński
dowódca 3 kompanii strzeleckiej kpt. Edward Pycz
dowódca I plutonu por. rez. Stanisław Szczerbiński
szef kompanii sierż. Józef Bąk
dowódca 1 kompanii karabinów maszynowych kpt. Miron Manuel Czmyr
dowódca I plutonu ppor. rez. Henryk Ginalski
II batalion
dowódca II batalionu mjr Józef Bieniek
adiutant batalionu ppor. rez. Alfred Sobel † 20 IX
dowódca plutonu łączności ppor. Arnold Kübler
dowódca 4 kompanii strzeleckiej kpt. rez. Józef Dziedzic
dowódca 5 kompanii strzeleckiej kpt. Zygmunt Rylski
dowódca 6 kompanii strzeleckiej por. Kazimierz Czabanowski (do †14 IX Tyszkowce)
dowódca 2 kompanii karabinów maszynowych por. Stanisław Trondowski (do 10 IX 1939)
dowódca I plutonu ppor. rez. Ludwik Marian Krowicki
III batalion
dowódca III batalionu kpt. Zygmunt Gawłowski
adiutant batalionu
dowódca plutonu łączności sierż. Emil Opielowski
dowódca 7 kompanii strzeleckiej por. Leon Hieronim Zalasiński
dowódca I plutonu ppor. Poba
dowódca 8 kompanii strzeleckiej kpt. rez. Leopold Arendt (do † 10 IX 1939)
dowódca 9 kompanii strzeleckiej kpt. Karol Domiter
dowódca I plutonu ppor. rez. Edmund Reimann †18 IX Rzęsna Ruska
dowódca 3 kompanii karabinów maszynowych por. Marian Józef Żurawski
dowódca I plutonu por. Edmund Szczerbiński
Pododdziały specjalne
dowódca kompanii przeciwpancernej NN
dowódca kompanii zwiadu por. Kazimierz Bukowy †18 IX Mużyłowice
dowódca plutonu zwiadu konnego wachm. Stefan Bajorski
dowódca plutonu kolarzy sierż. Jan Tedys, sierż. Jan Bogucki[43]
pluton zwiadu pieszego? st. sierż. Stefan Wańczycki
dowódca plutonu artylerii piechoty por. art. Jan Dominik Cehak[h]
dowódca plutonu pionierów st. sierż. Stanisław Szajnar
dowódca plutonu przeciwgazowego NN
dowódca plutonu łączności sierż. Emil Opielowski?
zastępca dowódcy plutonu sierż. Stanisław Argasiński
dowódca radiostacji N1 plut. Józef Babiarz

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Odznaka 39pp.jpg
Odznaka oficerska
Sztandar pułku
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

9 maja 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór chorągwi 39 pp[45][46].

29 kwietnia 1924 roku generał broni Lucjan Żeligowski, w imieniu Prezydenta RP, wręczył chorągiew ówczesnemu dowódcy oddziału, pułkownikowi Edwardowi Kańczuckiemu. Chorągiew została ufundowana przez Polonię amerykańską z Detroit[1].

Motywem kolorystycznym obu stron płata był czerwony krzyż maltański na białym tle. W środku prawego płata umieszczono wieniec wawrzynowy z haftowanym srebrnym orłem. Między ramionami krzyża, również w otoku wieńca wawrzynu znajdowały się numery pułku: „39”. Środek lewego płata zajmował wieniec wawrzynowy z dewizą Wojska Polskiego Honor i Ojczyzna. W rogach herby Lwowa i Jarosławia i wizerunek Matki Bożej. Na ramionach krzyża nazwy miejscowości i daty związane z tradycjami bojowymi pułku:

  • zwycięstwo pod Brzuchowicami i Zboiskami 29 IV 1919
  • zajęcie Hłuboczka i Tarnopola 1 VI 1919
  • zdobycie Nowokonstantynowa 24 II 1920
  • bój nad rzeką Autą 4 VII 1920

Drzewce zwieńczone było srebrną głowicą z orłem, zwróconym głową w lewo, rozchylonymi skrzydłami, siedzącym na podstawie z numerem pułku. Na drzewcu, poniżej podstawy orła umocowana była kokarda z biało-czerwoną wstęgą.

We wrześniu 1939 roku, w związku z odejściem pułku na front, sztandaru nie oddano do Ośrodka Zapasowego pułku. Pojechał na front wozem sztabowym kapelana i przeszedł cały szlak bojowy[1]. 14 września, w boju pod Boratyczami i Husakowem, w obliczu przełamania obrony przez Niemców – poczet sztandarowy wprowadzony został na pole walki, przyczyniając się do opanowania paniki[47]. Zakopany nocą 18 września koło leśniczówki w Lasach Brzuchowickich zaginął i dalsze jego losy nie są znane. Jednak w Muzeum Wojska w Paryżu odnalazł się orzeł od sztandaru z numerem 39 na podstawie[48].

Odznaka pamiątkowa

23 kwietnia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 39 pp[49]. Odznaka o wymiarach 40×28 mm ma kształt ośmiobocznej tarczy otoczonej stylizowanym wieńcem laurowym. Na wieńcu data: 22 XI 1918 – walki w obronie i wyzwolenie Lwowa. W środku wieńca ośmiobok z podwójną krawędzią, na nim numer i inicjały pułku: „39 P.P.S.L”. Nad ośmiobokiem herb Jarosławia, pod ośmiobokiem herb Lwowa. Odznaka oficerska była tłoczona w srebrze i częściowo emaliowana. Pole ośmioboku granatowe, jego obwódka – żółta. Kolorystyka ta związana była ściśle z granatowymi mundurami z żółtymi wyłogami piechoty polskiej epoki napoleońskiej i powstania listopadowego. Odznaka żołnierska była tłoczona z mosiądzu, nie była emaliowana[50].

Strzelcy lwowscy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich.
Ppłk dypl. Zygmunt Durski
Dowódcy pułku[51][i]
Zastępcy dowódcy pułku[j]
  • ppłk piech. Stefan Wyspiański (1923 – IV 1924 → zastępca dowódcy 68 pp)
  • tyt. płk piech. Stanisław Palle (IV 1924[58] – V 1925)
  • ppłk piech. Tadeusz Jeziorański (1925 – 11 X 1926 → dyspozycja dowódcy pułku[59])
  • ppłk piech. Konrad Witold Sieciński (11 X 1926[60] – 31 III 1927 → praktyka poborowa w PKU Jarosław[54])
  • mjr / ppłk piech. Franciszek Szyszka (od 5 V 1927[55] – VIII 1932 → stan spoczynku z dniem 30 XI 1932)
  • ppłk dypl. sap. inż. Henryk Bagiński (10 VIII 1932 – 8 IV 1934)
  • ppłk dypl. piech. Stanisław Sztarejko (8 V 1934 – X 1935 → Sztab Główny)
  • ppłk piech. Stanisław Tworzydło (do VIII 1939 → dowódca OZ 24 DP)
II zastępca (kwatermistrz)

Żołnierze 39 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[62] oraz Muzeum Katyńskie[63][k][l].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Albert Jerzy podporucznik ULK
Badowicz Stanisław ppor. rez. technik budowlany Charków
Chrzanowski Konstanty por. rez. urzędnik Centralna Kasa Spółek Rolnych we Lwowie Charków
Cypryś Jan Piotr ppor. rez. nauczyciel szkoła w pow. jarosławskim Charków
Czmyr Miron[66] kapitan żołnierz zawodowy dowódca 2/39 pp; dca 1 kkm (IX 39) Charków
Górkiewicz Jerzy[67] podporucznik żołnierz zawodowy dowódca plutonu 3/39 pp; dca 2/39 impr. (IX) Charków
Gutka Zbigniew ppor. rez. technik budowlany Zakłady G. Frankego w Nisku Charków
Hanus Edward ppor. rez. mgr filologii gimnazjum ULK
Hermach Wacław por. rez. urzędnik Urząd Kontroli Skarbowej we Lwowie Katyń
Kazatel Julian Henryk ppor. rez. budowlaniec Katyń
Kotlewski Jan ppor. rez. Katyń
Karpiński Władysław[68] kpt. rez. nauczyciel Charków
Kratel (Krateil) Jan ppor. rez. ziemianin właściciel maj. Zarzyszcze ULK
Kulikowski Eugeniusz ppor. rez. nauczyciel Charków
Leśko Wiktor ppor. rez. prawnik, dr praw sąd grodzki Charków
Müller Bolesław por. rez. nauczyciel, kier. szkoły w Łukawcu Charków
Rogoziński Kazimierz ppor. rez. Katyń
Szutt Jakub[69] kapitan żołnierz zawodowy oficer mob. 39 pp; dca III impr./39 pp (IX 39) Charków
Trondowski Bogusław ppor. rez. nauczyciel Charków
Zajączkowski Stanisław ppor. rez. urzędnik Poczta Polska Charków

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Mjr piech. Marian Dzierzbicki – urodzony 20.05.1890 r. w Krośniewicach, syn Karola, żołnierz armii rosyjskiej. W sierpniu 1920 r., jako porucznik batalionu zapasowego 14 pp, bronił Włocławka przed bolszewicką nawałą. Wieloletni oficer 14 pułku piechoty, między innymi na stanowiskach: oficera komendy Placu Włocławek, oficera instruktażowego PW i WF przydzielonego do PKU Włocławek oraz dowódcy II/14 pp. Zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 r., awansowany do stopnia majora 1 stycznia 1928 r. W 1930 roku przeniesiony został do Batalionu Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 10a w Nisku. Od marca 1931 r. dowodził batalionem w 39 pułku piechoty, od października 1937 roku oficer PW Obwodu 39 pp. W II połowie 1938 roku przeniesiony w stan spoczynku. Zmarł w roku 1967 i spoczywa na starym cmentarzu parafialnym w Gostyninie. Odznaczony Krzyżem Walecznych, Medalem Międzysojuszniczym i Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918 – 1921.
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[28].
  3. Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
  4. kpt. piech. Władysław Bochenek pełnił jednocześnie funkcję dowódcy Jarosławskiego Batalionu ON.
  5. kpt. piech. Stanisław Kubarski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 1 kompanii Jarosław.
  6. kpt. adm. (piech.) Marcin Kosiński pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 2 kompanii Przeworsk.
  7. kpt. adm. (piech.) Wincenty Stanisław Loster pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 3 kompanii Lubaczów.
  8. por. art. Jan Dominik Cehak ur. 14 sierpnia 1902 w Przemyślu, w rodzinie Jana. Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu VIII A i Oflagu VII A Murnau (od 13 czerwca 1940)[44].
  9. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[52].
  10. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[57]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  11. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[64].
  12. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[65].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Satora 1990 ↓, s. 85.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 77.
  3. a b Smotrecki 1929 ↓, s. 6.
  4. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 39 z 8 kwietnia 1919 roku, poz. 1267.
  5. Odziemkowski 2010 ↓, s. 145.
  6. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  7. Tuliński 2020 ↓, s. 843.
  8. Lewandówka, folw. i karczma, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 185.
  9. Położona na południe od Biłohorszcze
  10. Kulczycki 1928 ↓, s. 16.
  11. a b Odziemkowski 2004 ↓, s. 456.
  12. Kulczycki 1928 ↓, s. 17.
  13. Odziemkowski 2004 ↓, s. 21.
  14. a b Odziemkowski 2004 ↓, s. 467.
  15. Odziemkowski 2013 ↓, s. 69.
  16. Smotrecki 1929 ↓, s. 18.
  17. Smotrecki 1929 ↓, s. 19.
  18. Smotrecki 1929 ↓, s. 22-26.
  19. a b Smotrecki 1929 ↓, s. 26.
  20. a b c Kubrak 1999 ↓, s. 8.
  21. Almanach 1923 ↓, s. 51.
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  23. Smotrecki 1929 ↓, s. 11.
  24. Głos Jarosławski. Czasopismo Katolicko-Narodowe, Nr 38, Jarosław, 28 września 1928, s. 4.
  25. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  26. Kubrak 1999 ↓, s. 8-9.
  27. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 594-595.
  28. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
  29. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 957.
  30. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 667, 676.
  31. a b Dymek I/2020 ↓, s. 252.
  32. a b Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 91.
  33. Kubrak 1999 ↓, s. 23.
  34. Kubrak 1999 ↓, s. 24.
  35. Dymek I/2020 ↓, s. 272-286.
  36. Buczyński 1985 ↓, s. 123.
  37. Krupop 2017 ↓, s. 85.
  38. Dymek I/2020 ↓, s. 287-295.
  39. Dymek I/2020 ↓, s. 296-301.
  40. Dymek I/2020 ↓, s. 302-304.
  41. Kubrak 1999 ↓, s. 28-32.
  42. Kubrak 1999 ↓, s. 38.
  43. Dymek II/2020 ↓, s. 53.
  44. Straty ↓.
  45. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 29 z 7 sierpnia 1923 roku, poz. 379.
  46. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 43 z 13 listopada 1923 roku, poz. 555.
  47. Buczyński 1985 ↓, s. 133-135.
  48. Satora 2001 ↓, s. 72.
  49. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 13 z 23 kwietnia 1929 roku, poz. 129.
  50. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 77-80.
  51. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  52. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  53. a b c d e f g h Księga chwały 1992 ↓.
  54. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 97.
  55. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  56. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 257.
  57. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  58. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 8 kwietnia 1924 roku, s. 191-196.
  59. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 11 października 1926 roku, s. 334.
  60. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 11 października 1926 roku, s. 335.
  61. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 96.
  62. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  63. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  64. Rybka i Stepan 2006 ↓.
  65. Wyrwa 2015 ↓.
  66. Księgi Cmentarne – wpis 4898.
  67. Księgi Cmentarne – wpis 5262.
  68. Księgi Cmentarne – wpis 5674.
  69. Księgi Cmentarne – wpis 7624.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]