14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 14 Pułku Piechoty Ziemi Kujawskiej. Zobacz też: 14 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 14.
14 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 15 maja, 27 października
Rodowód c. i k. 90 Pułk Piechoty
1 pułk strzelców Ziemi Jarosławskiej
Kontynuacja 14 Pułk Zmechanizowany
14 Brygada OT
Dowódcy
Pierwszy kpt. Ignacy Misiąg
Ostatni mjr Jan Łobza
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Włocławek
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 4 Dywizja Piechoty
Tereny działań pułku w latach 1918-1920
Wrzesień 1939 – pułk walczył w składzie 4 DP
3 kompania 14 pułku piechoty (11 czerwca 1923 r.) – w środku siedzi kpt. Stanisław Trojan.
Szkoła podoficerska 14pp – trzeci od prawej siedzi mjr Julian Czubryt, piąty od prawej siedzi mjr Mikołaj Świderski, siódmy od prawej siedzi ppłk Ignacy Misiąg, a ósmy od prawej siedzi ppłk Franciszek Sudoł.
Kadra oficerska 14 pułku piechoty w roku 1930 (płk Ignacy Misiąg siedzi piąty z prawej, czwarty z prawej siedzi ppłk Franciszek Sudoł).
Kadra oficerska 14 pułku piechoty (listopad 1933). W środku siedzi płk Ignacy Misiąg, pierwszy z prawej siedzi mjr Wilhelm Paszkiewicz, drugi z prawej siedzi mjr Stanisław Pietrzyk, czwarty z prawej siedzi ppłk Hugo Korneliusz Mijakowski, drugi z lewej siedzi mjr Aleksander Zabłocki, trzeci z lewej siedzi mjr Aleksander Fiszer, a czwarty z lewej siedzi ppłk Franciszek Sudoł. W I rzędzie stojących jako trzeci od prawej widoczny jest kpt. Jan Fleischmann, a piąty od prawej stoi kpt. Józef Rodzeń.
Delegacja 14 pp u Prezydenta RP Ignacego Mościckiego – 1934 (ppłk Hugo Korneliusz Mijakowski stoi w środku, trzeci od lewej ppłk Franciszek Sudoł, trzeci od prawej kpt. Józef Rodzeń).
Julian Czubryt jako kapitan 14 pp (archiwum P. Elżbiety Zawadowskiej).
Jan Karol Musiałkiewicz – kapral 14 pp (lata 30-te XX w.)
Kurs działonowych ppanc przy 4DP (rok 1939) – siedzą od lewej: kpt. Józef Koziński, ppłk Władysław Dzióbek, płk Franciszek Sudoł, mjr Piotr Kunda, ppor. Józef Gumiński.
Obecny wygląd (styczeń 2017) budynku sztabowego – jednego z niewielu obiektów pozostałych po przedwojennych koszarach pułku przy ulicy Żytniej.
Pomnik poświęcony żołnierzom 14pp – usytuowany przy dawnym kasynie pułkowym (obecnie Sala Bankietowa CASINO przy ulicy Żytniej 83). Stan ze stycznia 2017.
W okresie międzywojennym w tym budynku mieścił się szpital garnizonowy, obecnie jest to siedziba Centrum Opieki nad Dzieckiem (ulica Żytnia 55 – stan ze stycznia 2017).
Tablica pamiątkowa poświęcona jednostkom stacjonującym na terenie garnizonu Włocławek, znajdująca się przy Pomniku Sapera na ulicy Żytniej we Włocławku (styczeń 2017).
Nagrobek chorążego 14pp Stanisława Stasiaczka – kawalera orderu Virtuti Militari i Krzyża Walecznych – znajdujący się na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku. Nagrobek wystawiony przez korpus podoficerów zawodowych 14 pułku i odrestaurowany w roku 2016 staraniem wnuków i prawnuków.

14 Pułk Piechoty (14 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

26 października 1918 roku, w garnizonie Jiczyn, Polacy-żołnierze Batalionu Zapasowego c. i k. 90 pułku piechoty na czele z porucznikiem Pieniążkiem wypowiedzieli posłuszeństwo władzom zwierzchnim i przejęli komendę nad oddziałem.

27 października 1918 roku, w Krzywym Rogu, Polacy-żołnierze c. i k. 90 pułku piechoty na czele z porucznikiem Sternem przejęli dowództwo nad jednostką z zamiarem powrotu z frontu do macierzystego garnizonu Jarosław. W nocy z 10 na 11 listopada 1918 roku na stacji kolejowej w Chodorowie Polacy stoczyli zwycięską potyczkę z Ukraińcami. W czasie walki poległo trzynastu żołnierzy. Kilkunastu zostało rannych.

6 listopada 1918 roku batalion zapasowy 90 pp powrócił do Jarosławia, gdzie połączył się z oddziałem, który powrócił z frontu. Dowództwo nad polskim 90 pułkiem piechoty objął por. Ignacy Misiąg.

W tym samym czasie w garnizonie Jarosław stacjonowała Kadra c. i k. 34 pułku piechoty. Dowództwo tego oddziału przejął por. Cieśliński. W listopadzie 1918 roku komendant garnizonu Jarosław, ppłk Wiktor Jarosz-Kamionka przystąpił, na bazie kadry 34 pp, do organizacji 1 pułku piechoty Ziemi Jarosławskiej.

Ograniczony napływ ochotników do dwóch tworzących się oddziałów piechoty oraz rozpoczęta wojna z Ukraińcami zmusiła ppłk. Jarosza-Kaminkę do połączenia wysiłków organizacyjnych. W miejsce dotychczasowych dwóch jednostek został sformowany jeden oddział, któremu została nadana nazwa i numer – „9 Pułk Piechoty”[1]. I batalion został zorganizowany z żołnierzy 1 pułku piechoty Ziemi Jarosławskiej, III batalion z żołnierzy 90 pułku piechoty, natomiast II batalion został sformowany z ochotników[1]. W lutym 1919 roku jednostka została przemianowana na 14 pułk piechoty, a wiosną tego roku włączona w skład VII Brygady Piechoty[2].

Pułk na wojnie polsko-ukraińskiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-ukraińska.

14 maja 1919 roku dowództwo pułku oraz I i III batalion piechoty stacjonowało w Mościskach, a II batalion w Trzcieńcu. Ofensywa armii polskich pod dowództwem marszałka Józefa Piłsduskiego prowadziła pułk zwycięsko przez Sambor, Drohobycz, Stryj, Stanisławów do Niżniowa. Pod Niżniowem pułk stoczył walkę ze wzmocnionym artylerią ciężką i pociągiem pancernym batalionem ukraińskim. Po zwycięstwie pułk pozostał w Niżniowie i likwidował w okolicy niedobitki oddziałów ukraińskich[3].

Załamanie się ofensywy majowej spowodowało odwrót oddziałów polskich. Pułk wycofując się kolejno obsadził linię rzeki Złota Lipa na odcinku Baranów-Holeszów do Kamiennej Góry. Dalej, prowadząc działania opóźniające, przeszedł nad Gniłą Lipę. Tam obsadził odcinek Bursztyn-Kominki. 18 czerwca 1919 roku pułk wziął udział w przeciwnatarciu i wyszedł na linię rzeki Narajówka. Po krótkotrwałym sukcesie pułk cofał się dalej. Obsadził ponownie obronę nad Gniłą Lipą, a następnie za rzeką Świrz[3].

28 czerwca 1919 roku, w ramach ogólnej kontrofensywy Armii Polskiej, pułk maszerował w straży przedniej 4 Dywizji Piechoty na Buczacz, zdobył miejscowość, a po minięciu Strypy pododdziały pułku obsadziły linię dawnych okopów austriackich z I wojny światowej w rejonie Dżuryna. Tam pozostawały do 12 lipca 1919 roku[3].

W sierpniu 1919 roku pułk uczestniczył w jeszcze jednej ofensywie na froncie wołyńskim. Atakując z rejonu Brodów, zdobył Ostróg i obsadził odcinek Ostróg–Międzyrzecz. Potem przemaszerował do Łucka, a następnie do Sarn i zajął rubież obrony nad Uborcią. Tam pozostawał aż do ofensywy kwietniowej 1920 roku. Z rubieży tej organizował wypady na Łuhiny, Kremno, Bolerkę, Kołocko, Zamysłowice[4].

25 kwietnia armie polskie rozpoczęły ofensywę kwietniową. W jej ramach pułk, wraz z 10 pp stosując oskrzydlenie zdobył Korosteń. Tu zakończył swój szlak bojowy w ofensywnej części wyprawy kijowskiej. Będąc w odwodzie operacyjnym dowództwa frontu przebywał w rejonie Korostenia do 18 maja[4].

Pułk na wojnie z bolszewikami[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.

14 maja 1920 roku nastąpiła ofensywa Frontu Zachodniego Armii Czerwonej. 14 pułk piechoty bez III baonu z 3/4 pac skierowano 23 maja na Zamostocze i Wołodutę. Pułk Wołodutę zdobył. 25 maja zaatakował Niechonicze, a 27 maja doszedł bez walki do Berezyny. III batalion przerzucony został do Mińska i włączony do grupy dowódcy 10 pułku piechoty mjr. Kazimierza Topolińskiego. 25 czerwca dołączył do pułku. 4 lipca rozpoczęła się ofensywa radziecka. 14 pp znalazł się w odwrocie. 9 lipca, współdziałając z 4 pułkiem ułanów, walczył w bitwie pod Hrebionką[4]. Następnie pułk wycofał się na Baranowicze i dalej na Słonim – Wołkowysk – Świsłocz. Podczas przeprawy przez Bug w rejonie Drohiczyna doszło do zwycięskiej bitwy z oddziałami sowieckimi. Pozostający w ciągłym kontakcie z nieprzyjacielem pułk dotarł do Góry Kalwarii i przeprawił się na lewy brzeg Wisły. Tam pułk obsadził odcinek od Holendrów do ujścia Radomki. 16 sierpnia pułk został przesunięty do Jabłonny i dalej do Modlina. 19 sierpnia dotarł do Zakroczymia, gdzie przebywał do 28 sierpnia[5].

29 sierpnia pułk przewieziono transportem kolejowym do Lwowa z zadaniem osłony miasta z kierunku Bełza i Krystynopola. Pododdziały pułku na froncie lwowskim, w Reklińcu, rozbiły 215 pułk strzelecki ACz. We wrześniu 1920 roku pułk obsadził rejon Przemyślan, a następnie przesunięty został pod Rohatyn. 13 września przeszedł do natarcia kierunku na Dunajowce, Sborów, Zbaraż, Aleksiniec, Wiśniowiec. Szlak bojowy zakończył w Łanowcach[5].

Z Łanowiec pułk transportami kolejowymi przewieziony został do Sokółki i Kuźnicy, skąd marszem pieszym przeszedł do Grodna. Z Grodna pułk odmaszerował na odcinek Rondomańce – Druskienniki, zabezpieczając tyły wojsk polskich i uczestnicząc w utarczkach z patrolami litewskimi[1].

We Włocławku stacjonował Batalion Zapasowy 14 pp. W sierpniu 1920 roku żołnierze batalionu odznaczyli się w obronie miasta[1]. 15 sierpnia 1921 roku we Włocławku został wmurowany kamień węgielny, a 15 grudnia 1923 roku odsłonięty pomnik Poległym obrońcom Wisły w roku 1920.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Po zawieszeniu broni pułk przybył do Zambrowa, a w 1921 roku do Włocławka.

W okresie międzywojennym 14 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII[6] w garnizonie Włocławek[7]. Wchodził w skład 4 Dywizji Piechoty[6].

Do Włocławka pułk przybył w dniu 1 maja 1921 roku. Zajął porosyjskie koszary przy ul. Żytniej 83. W tym też roku założono w pułku spółdzielnię. Wybudowano kasyno oficerskie przy koszarach na ul. Żytniej. W 1926 roku oddano do użytku letnie kasyno nad Wisłą. Przy ul. Żytniej 49 zamieszkali podoficerowie zawodowi. W roku 1928 jednostka otrzymała oświetlenie elektryczne. W 1929 roku wybudowano magazyny przy ul. Toruńskiej. Tam też stacjonował I batalion piechoty. W następnym roku żołnierze wybudowali strzelnicę bojową i rzutnię granatów. Powstała też strzelnica przykoszarowa. Strzelnica szkolna oddana została do użytku w 1932 roku. W tym też roku przeprowadzono kapitalny remont koszar. W 1934 roku zorganizowano przystań na Wiśle i basen kąpielowy na jeziorze Czarnym[8].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 14 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[9].

Kadra oficerska pułku wywodziła się głównie z armii austriackiej. W większości byli to oficerowie i podchorążowie rezerwy[10]. Zdecydowaną większość kadry podoficerskiej stanowili żołnierze o długim stażu, pamiętający jeszcze pierwszą wojnę światową[11].

W 1928 roku na terenie koszar wybudowano pomnik „Poległym żołnierzom 14 pp”, a w 1930 roku ufundowano tablicę upamiętniającą walki 14 pułku piechoty liniowej w powstaniu listopadowym[12].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Początkowo dzień święta pułkowego wyznaczono na 27 października – na pamiątkę dnia, w którym c. i k. 90 pułk piechoty ogłosił się oddziałem polskim[13]. 19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 15 maja, jako datę święta pułkowego[14]. Od tego roku pułk obchodził swoje święto w rocznicę walk stoczonych w czasie ofensywy majowej spod Lwowa w 1919 roku[15]. 24 kwietnia 1934 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zmienił datę święta pułkowego 14 pp z dnia 15 maja na dzień 27 października[16]. Święto pułkowe obchodzono bardzo uroczyście – zarówno w koszarach, jak i w mieście[17].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Stan pułku na dzień 31 sierpnia 1939 roku wynosił: 108 oficerów, 370 podoficerów i 3700 strzelców[18]. W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej dywizji (GO „Wschód”, Armia „Pomorze"”). 14 sierpnia 1939 roku rozpoczęto mobilizację pułku. W dniu 26 sierpnia zmobilizowani żołnierze złożyli przysięgę i pułk wyruszył do miejsca koncentracji. Maszerował przez Włocławek, Lipno, Kikół, Golub-Dobrzyń i do 29 sierpnia miał osiągnąć Dębową Łąkę, którą wyznaczono jako miejsce koncentracji[19]. Na podstawie rozkazu dowódcy GO „Wschód” 14 pp pozostawał w jego dyspozycji. 31 sierpnia kompania pułku ubezpieczała 4 pal., a dowódca pułku we Włocławku dokonał przeglądu obiektów koszarowych. 1 września pułk załadował się na transport kolejowy i został przetransportowany w dwóch rzutach do st. Mełno[20]. Walczył tam z Niemcami i osłaniał wycofującą się 16 DP, a następnie przeprowadził kontratak na dwór Mełno i m. Gruta, organizując jej obronę. Po ataku nieprzyjaciela wycofał się w rejon stacji kolejowej i cukrowni. Wobec trudnej sytuacji na froncie, pułk przegrupował się nad Drwęcę koło Golubia, a następnie w rejon przystanku kolejowego Brzoza–las Stawki. W Toruniu przeszedł przez most kolejowy i zatrzymał się na odpoczynek w m. Brzoza[21].

Maszerował do Józefowa jako miejsca postoju, gdzie organizował obronę. Po otrzymaniu kolejnych rozkazów maszerował do m. Czaple i na linię obrony dwór Ruszki-Wieszczyce-Wyrów. W godzinach wieczornych miejsce koncentracji pułku było atakowane przez lotnictwo nieprzyjaciela. GO „Wschód” miała wejść do akcji, więc pułk otrzymał rozkaz do nocnego wymarszu w rejon m. Sobota[22]. 11 września kompania zwiadu i pododdziały pułku walczyły z Niemcami w rejonie dworu Walewice i m. Sobota. Podczas bitwy ranny został dowódca pułku. Po ewakuacji ppłk. Brayczewskiego do szpitala na etatowego dowódcę pułku wyznaczony został rozkazem dowódcy dywizji ppłk Bohdan Sołtys, który został ranny podczas natarcia pułku na Głowno i następnie zastrzelony przez niemieckiego dywersanta[23]. Po objęciu obowiązków dowódcy pułku przez mjr. Łobzę, pułk pomaszerował do zajęcia obrony na Bzurze. Zgodnie z rozkazem dowódcy 4 DP miał dojść do rejonu Zduny Parcele-Bogoryja Dolna i obsadzić pozycje obronne.

16 września podczas walk z nieprzyjacielem został zmuszony do wycofania się do Złakowa Kościelnego w którym znalazł się przed północą, a następnie po odpoczynku wycofał się ku przeprawie przez Bzurę. 17 września dotarł do Wituszy gdzie nastąpił odpoczynek. Tam otrzymał kolejny rozkaz, który nakazywał przegrupować pułk do lasu Brzeziny gdzie miała nastąpić reorganizacja armii „Pomorze"[24]. Jako straż przednia dywizji maszerował przez wieś Brzeziny, Jamno, Iłów, Miękinki, Łaziska, Budy Stare, Gajówka Radziwiłka w rejonie której walczył z Niemcami. Ze względu na niemożliwość utrzymania zajętych pozycji na zachód od szosy Sochaczew-Wyszogród musiał się wycofać. Po wycofaniu się pułk zebrał się w lasach Stare Budy, gdzie dotarł do nich rozkaz gen. Bortnowskiego nakazujący małymi grupkami przedzierać się do walczącej jeszcze Warszawy. Udało się to jednakże tylko nielicznym.

Ośrodek zapasowy pułku w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z planem mobilizacyjnym dowódcą Ośrodka Zapasowego 14 pp został mjr Ludwik Wlazełko, pokojowy kwatermistrz (II zastępca dowódcy) pułku. Po wybuchu wojny nadwyżki 14 pp (liczące wówczas 17 oficerów i 868 szeregowców) pozostały początkowo w koszarach. Było to wynikiem decyzji gen. bryg. Mikołaja Bołtucia, popartej przez Sztab Główny WP (zgodnie z planem mobilizacyjnym nadwyżki te miały być bowiem odesłane do Ośrodka Zapasowego 4 DP w Rzeszowie). W dniu 6 września 1939 r. na czele OZ 14 pp liczącego 2000 ludzi[a] mjr Wlazełko wyruszył do Warszawy (wymarsz nastąpił o godzinie 21:00). Maszerujący oddział podzielony został na dwa bataliony – dowódcą pierwszego został kpt. Józef Tkaczyk, a dowódcą drugiego kpt. Antoni Bogucki (obydwaj byli komendantami Przysposobienia Wojskowego). Do stolicy zgrupowanie dotarło w dniu 15 września. Na miejscu z grupy tej zorganizowano oddział pozostałości 14 pp, którego dowódcą został mjr Wlazełko. Oddział ten wszedł w skład Armii „Warszawa” i brał udział w obronie stolicy aż do jej kapitulacji (stacjonował między innymi w Cytadeli oraz w Szkole Żeńskiej przy ul. Nowolipki). Wielu żołnierzy z tego oddziału zostało przydzielonych do innych jednostek (między innymi w dniu 20 września przydzielono do 79 pułku piechoty ppor. rez. Apolinarego Jędrzejewskiego i ppor. rez. Zygmunta Kopczyńskiego)[26][27].

30 sierpnia 1939 r. wyjechał z Włocławka do Rzeszowa por. rez. Dominik Radecki z zadaniem przyjmowania oficerów rezerwy i przygotowania kwater dla III rzutu 14 pułku piechoty. Był on najstarszym rangą oficerem włocławskiego pułku, który znalazł się w tym zapasowym (rzeszowskim) garnizonie 14 pp. W Rzeszowie zebrało się wkrótce około 55 oficerów, podchorążych, podoficerów i strzelców mających przydział mobilizacyjny do 14 pułku piechoty (w tym podporucznicy rezerwy: Bogusław Ojrzyński, Roman Paradowski i Czesław Trybulski). Zajęli oni opuszczone koszary przy dworcu. Żołnierze byli nieuzbrojeni i nieumundurowani albowiem, w myśl wydanych we Włocławku wytycznych, wyposażenie miała zapewnić komenda garnizonu Rzeszów. Z kolei w Rzeszowie twierdzono, że wyposażenie nadejdzie wraz z batalionem marszowym z Włocławka (III rzut pułku), który nigdy jednakże do miasta nad Wisłokiem nie dotarł. Przez ten czas wyżywienie „czternastakom” zapewniał Ośrodek Zapasowy 67 pułku piechoty pod dowództwem mjr Wrony (jego zastępcą był major Krajewski). Zgromadzone w Rzeszowie grupy żołnierzy z 14 pp i 63 pułku piechoty złączone zostały, przez ppor. Kowalczyka działającego z rozkazu dywizji jako kwatermistrz, w ramach Ośrodka Zapasowego 4 Dywizji Piechoty. W dniu 10 września nastąpił załadunek i oddziały skierowane zostały transportem kolejowym przez Jarosław, w kierunku na Przemyśl. Po dotarciu do Przemyśla oddział żołnierzy z 14 pp (około 50 osób) został uzbrojony i umundurowany, a po trzydniowym odpoczynku otrzymał rozkaz wymarszu przez Lwów do Nadwórnej. Poprzez Janów dotarł w dniu 16 września do wsi Rzęsna Ruska, którą zdobyto po ataku znajdujących się w tej okolicy wojsk polskich, zorganizowanych doraźnie w bataliony. Udział w tym natarciu wziął również oddział z 14 pułku piechoty pod dowództwem por. rez. Dominika Radeckiego. 18 września zgrupowanie 14 pp osiągnęło Brzuchowice, gdzie napotkano gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego, który wydał oficerom rozkaz prowadzenia regulacji ruchu (wykonali go por. rez. Radecki, ppor. rez. Ojrzyński oraz ppor. rez. Warych). Tutaj też otrzymano nakaz zaprzestania dalszych zorganizowanych działań (od tej pory należało podejmować próby przebicia się do Lwowa na własną rękę). Sześcioosobowa grupa żołnierzy (por. rez. Radecki, ppor. Kowalczyk, ppor. rez. Ojrzyński, ppor. rez. Warych i dwóch strzelców) skierowała się zatem na Lwów, jednakże wobec nasycenia terenu wojskami nieprzyjaciela zmuszona została do zmiany obranego kierunku. Zdecydowano się wówczas na próbę przekroczenia południowej granicy Polski, lecz w dniu 23 września 1939 r. w okolicach Janowa, ta grupka żołnierzy 14 pułku piechoty dostała się do niemieckiej niewoli[28].

Kampania wrześniowa 1939 roku położyła kres istnienia pułku, ponieważ ani w Polskich Siłach Zbrojnych i Armii Krajowej pułku nie odtworzono[29].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[30].

Zastępcy dowódcy pułku[edytuj | edytuj kod]

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[34]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[30]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[40]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

Oficerowie i żołnierze

Kadra oficerska pułku w dniu 1 lipca 1933 roku[edytuj | edytuj kod]

Kadra oficerska pułku w dniu 1 lipca 1933 roku[51]:

  • podpułkownicy: Sudoł Franciszek (dowódca pułku), Mijakowski Hugo Korneliusz (zastępca dowódcy pułku)
  • majorowie: Brzeziński Stanisław Kalikst, Wilhelm Paszkiewicz (dyplomowany), Aleksander Fiszer, Stanisław Pietrzyk, Zabłocki Aleksander I
  • kapitanowie: Zawisza Emil, Tkaczyk Józef, Mieczysław Sanak, Matera Marian Józef, Fleischmann Jan Alfred Wojciech, Olędzki Józef (dyplomowany), Alejski Ignacy, Jarocki Wiktor, Rodzeń Józef, Naziembło Michał, Zawarczyński Roman Marian
  • porucznicy: Bogucki Antoni, Kulik Stanisław Eugeniusz, Artur Lamecki, Ptaszyński Franciszek, Łukomski Kazimierz, Herman Jan, Fabijanowski Wacław, Biesiekierski Konstanty, Beliczyński Zygmunt Alfons, Józef Minkina, Koziński Józef, Wójcik Stefan, Stawicki Józef, Wiśniewski Jan Henryk, Szelepin Władysław Teofil, Laskowski Teodor Julian
  • podporucznicy: Łabencki Czesław, Wroński Tadeusz, Ryszard Jagiełło, Stepokura Władysław, Grabiński Jan Witold, Leonard Królak, Smolarczyk Lucjan, Buczyński Zygmunt, Domagalski Stanisław, Kowalczyk Jan

Kadra oficerska pułku w dniu 5 czerwca 1935 roku[edytuj | edytuj kod]

Kadra oficerska pułku w dniu 5 czerwca 1935 roku[52]:

  • podpułkownicy: Sudoł Franciszek (dowódca pułku), Mijakowski Hugo Korneliusz (zastępca dowódcy pułku)
  • majorowie: Wilhelm Paszkiewicz (dypl.), Aleksander Fiszer, Stanisław Pietrzyk, Zabłocki Aleksander I
  • kapitanowie: Tkaczyk Józef, Matera Marian Józef, Fleischmann Jan Alfred Wojciech, Jan Stefan Witkowski, Alejski Ignacy, Jarocki Wiktor, Rodzeń Józef, Mieczysław Teodorczyk, Naziembło Michał, Bańczak Józef, Kulik Stanisław Eugeniusz, Holly Karol Marian
  • porucznicy: Bogucki Antoni, Artur Lamecki, Ptaszyński Franciszek, Łukomski Kazimierz, Fabijanowski Wacław, Józef Minkina, Koziński Józef, Wójcik Stefan, Szelepin Władysław Teofil, Ryszard Jagiełło, Stepokura Władysław, Grabiński Jan Witold, Leonard Królak, Smolarczyk Lucjan, Domagalski Stanisław, Kowalczyk Jan
  • podporucznicy: Buczyński Zygmunt, Marian Bartosiński, Kłosiński Mieczysław, Bączkowski Kazimierz, Szmelcer Kazimierz, Omielanowicz Czesław Władysław, Iwański Franciszek Edward, Stawicki Feliks Czesław, Edward Dorszewski, Rolecki Czesław Franciszek, Straub Stanisław

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[53][54]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Włodzimierz Brayczewski (do 11 IX 1939), ppłk Bohdan Stanisław Sołtys (11 – † 12 IX 1939 Władysławowo)
  • I adiutant – kpt. Józef Koziński
  • II adiutant – por. Franciszek Walewski (został ciężko ranny)
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Stanisław Giziński (zaginął)
  • oficer łączności – por. Kazimierz Bączkowski
  • kwatermistrz – kpt. Ignacy Alejski
  • oficer płatnik – kpt. Stefan Spychalski ((2-8 IX i od 17 IX 1939 kwatermistrz pułku)
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Wiktor Michalski
  • naczelny lekarz – mjr dr med. Zygmunt Pukianiec, ppor. lek. med. Antoni Puzyrewicz (od 3 IX)
  • kapelan – kap. rez. ks. Józef Gołąb, ks. Stanisław Piotrowski (od 8 IX)
  • dowódca kompanii gospodarczej – ppor. rez. Penkala Wiktor
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Piotr Kunda
  • adiutant I batalionu – ppor. rez. Feliks Steinhagen
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – ppor. Kazimierz Załęski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – ppor. Feliks Matczyński
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – kpt. Mieczysław Zimnal
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Lucjan Smolarczyk
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Jan Łobza (od 13 IX 1939 dowódca pułku)
  • adiutant II batalionu – por. rez. Piotr Krawczyk
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – kpt. Dyonizy Puliński
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Henryk Karasiewicz
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Mieczysław Nejman
  • dowódca 2 kompanii ckm – por. Zygmunt Buczyński
III batalion
  • dowódca III batalionu – mjr. Józef Rodzeń
  • adiutant III batalionu – ppor. rez. Adolf Stankiewicz
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – ppor. Andrzej Blomberg
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Wacław Fabijanowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Franciszek Iwański
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Czesław Rolecki
Pododdział specjalny
  • dowódca kompanii zwiadowczej – por. Feliks Stawicki
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – kpt. Antoni Berger
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Wirgiliusz Lemański
  • dowódca plutonu pionierów – por. Kazimierz Szmelcer
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – NN
  • dowódca plutonu łączności – NN

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[55][56]:

Order Virtuti Militari
  1. kpt. Antoni Chruściel
  2. mjr Otton Czuruk
  3. mjr Stanisław Dąbek nr 4616
  4. kpt. Michał Drzystek
  5. kpt. Zygmunt Fila nr 4618
  6. plut. Władysław Hader
  7. plut. Władysław Jasielski
  8. st. szer. Michał Kasiak
  9. st. szer. Michał Kasiak
  10. sierż. Piotr Konieczny nr 4418
  11. st. szer. Ludwik Kotnicki
  12. kpr. Stanisław Kulpa
  13. kpt. Franciszek Lewcio
  14. mjr Ignacy Misiąg
  15. ppor. Jan Naworol
  16. sierż. Józef Nykiel nr 4210
  17. ks. kpl. Stanisław Sinkowski nr 4615
  18. st. szer. Ludwik Skotnicki nr 3469
  19. chor. Stanisław Stasiaczek
  20. st. sierż. Jan Stawarski
  21. kpt. Mikołaj Świderski nr 4617
  22. st. szer. Feliks Tarnowka
  23. kpr. Adam Winter nr 3899
  24. kpr. Mieczysław Wojciechowski
  25. chor. Jan Zarębski
  26. kpt. Władysław Żwański

Losy kadry zawodowej 14 pp podczas II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Oficerowie służący w 14 pułku piechoty na różnych etapach swojej kariery wojskowej i w różnych okresach czasu, podczas II wojny światowej daniną własnej krwi i poświęceniem zaświadczyli o miłości i przywiązaniu do ojczyzny.

W czasie kampanii wrześniowej polegli między innymi: płk Stanisław Dąbek (dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża), mjr Piotr Kunda (dowódca I/14 pp), mjr Józef Rodzeń (dowódca III/14 pp), mjr Aleksander Fiszer (dowódca I/60 pp), mjr Jan Wilczak (dowódca II/6 pspodh.), mjr Jan Stefan Witkowski (dowódca IV/73 pp), kpt. Jan Herman (dowódca II/74 pp) i kpt. Jan Fleischmann (wojenny kwatermistrz 14 pp).

Ofiarami zbrodni katyńskiej, zgładzonymi przez funkcjonariuszy NKWD byli: płk Franciszek Sudoł (były dowódca 14 pp, wrześniowy dowódca Kaliskiej Brygady Obrony Narodowej), ppłk Hugo Mijakowski (były I zastępca dowódcy 14 pp, we wrześniu 1939 r. komendant Szkoły Podoficerów Piechoty dla Małoletnich Nr 1 w Koninie), ppłk Wilhelm Paszkiewicz (dowódca zgrupowania „Jasiołda”), mjr Mikołaj Świderski (od 1933 r. w stanie spoczynku), mjr Stanisław Trojan (komendant Rejonu Uzupełnień Siedlce), kpt. Artur Lamecki (komendant powiatowy Przysposobienia Wojskowego w Kostopolu), kpt. Ryszard Jagiełło (dowódca 1 kompanii strzeleckiej 4 batalionu strzelców), kpt. Mieczysław Czyżewicz (oficer sztabu piechoty dywizyjnej 44 Dywizji Piechoty Rezerwowej), kpt. Stanisław Kulik (adiutant batalionu KOP „Krasne”), kpt. Wacław Miciński (dowódca II/116 pp rez.), kpt. Jan Kowalczuk (od 1931 roku w stanie spoczynku, we wrześniu 1939 r. obrońca twierdzy brzeskiej), por. Edward Dorszewski (Korpus Ochrony Pogranicza), por. Bazyli Iwanuszka (od 1931 roku w stanie spoczynku), por. lek. Henryk Ługowski (lekarz 6 batalionu saperów). W Charkowie został zamordowany kapitan Stefan Wierzyński, autor „Zarysu historii wojennej pułku”, który w czasie kampanii wrześniowej był zastępcą oficera informacyjnego 41 DP.

Walczyli w krajowym ruchu oporu i zamordowani zostali przez hitlerowskiego okupanta: mjr Mieczysław Teodorczyk i kpt. Józef Minkina. Podczas skoku do okupowanego kraju śmiercią spadochroniarza zginął kpt. Jan Serafincichociemny. We wrześniu 1939 roku uniknęli niewoli i walczyli w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, broniąc w 1940 r. Francji: kpt. Karol Holly i kpt. Michał Naziembło. Kapitan Leonard Królak walczył pod Monte Cassino, gdzie został trzykrotnie ranny (odznaczono go Orderem Virtuti Militari). Kapitan Marian Bartosiński walczył w 1 Dywizji Pancernej i poległ pod Bredą 29 października 1944 r. (już w stopniu majora). Kapitan Roman Zawarczyński (awansowany następnie na stopień majora) działał w konspiracji, a od sierpnia 1944 r. był dowódcą 120 pułku piechoty AK Ziemi Pińczowskiej (kryptonim „Kawiarnia”), wchodzącego w skład 106 Dywizji Piechoty AK[57]. Komendantami Armii Krajowej byli także Franciszek Walewski i Kazimierz Załęski. Również niektórzy podoficerowie 14 pułku piechoty po zakończeniu kampanii wrześniowej nie złożyli broni i przyłączyli się do frontu walki z niemieckim najeźdźcą – sierżant zawodowy Jan Stasiak działał w ruchu oporu, został aresztowany, osadzony w więzieniu i zamordowany przez hitlerowców nocą z 17 na 18 stycznia 1945 roku podczas masakry w Radogoszczu.

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

15 października 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór chorągwi 14 pp[58].

27 października 1923 roku we Włocławku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Włocławka[59]. Obecnie przechowywany jest w Muzeum WP w Warszawie[59].

Płat sztandaru o wymiarach 93 × 96 cm wykonany wg wzoru z 1919 roku, z trzech stron obszyty złotymi frędzlami o długości 4,5 cm. Wzdłuż brzegów naszyty z obu stron złoty galon. Do połączenia z drzewcem przyszyte do jednego boku 11 karabińczyków[10]

Strona prawa to czerwony Krzyż Kawalerski, między ramionami pola białe. Pośrodku haftowany biało-szarą nicią orzeł w złotej koronie. Otok orła stanowi wieniec laurowy haftowany złotą nitką. Między ramionami na białym polu W otoku z wieńca laurowego cyfra 14 haftowana złotą nitką[60].
Strona lewa to czerwony Krzyż Kawalerski, między ramionami pola białe, pośrodku w otoku z wieńca laurowego napis: Honor i Ojczyzna. W prawym górnym i lewym dolnym rogu białego pola herb Ziemi kujawskiej. W lewym górnym i prawym dolnym rogu białego pola herb Włocławka[60].
Odznaka pamiątkowa

18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 14 pp[61]. Odznaka o wymiarach 41×41 mm ma kształt krzyża nawiązującego w formie do Krzyża Walecznych. Na ramionach krzyża połączonego wieńcem laurowym wpisano numer i inicjały „14 PP” oraz rok powstania pułku „1918” i rok ustanowienia odznaki pamiatkowej „1929”. W centrum krzyża umieszczony orzeł państwowy według wzoru z 1927 roku. Odznaka jednoczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, podoficerska i żołnierska – w tombaku. Wykonawcą odznaki był Chaim Rubin z Włocławka[7].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Z dokumentów udostępnionych przez Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego (Ośrodek Zapasowy 4 Dywizji Piechoty.) wynika, że stan liczebny Ośrodka Zapasowego wynosił wówczas około 3000 ludzi, w tym 700 ochotników[25].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Kraiński 1992 ↓, s. 9.
  2. Kraiński 1992 ↓, s. 5.
  3. a b c Kraiński 1992 ↓, s. 6.
  4. a b c Kraiński 1992 ↓, s. 7.
  5. a b Kraiński 1992 ↓, s. 8.
  6. a b Almanach 1923 ↓, s. 50.
  7. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 43.
  8. Kraiński 1992 ↓, s. 10.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  10. a b Kraiński 1992 ↓, s. 11.
  11. Kraiński 1992 ↓, s. 13.
  12. Kraiński 1992 ↓, s. 20.
  13. Wierzyński 1929 ↓, s. 5, 21.
  14. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  15. Wierzyński 1929 ↓, s. 21.
  16. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 5 z 24 kwietnia 1934 roku, poz. 75.
  17. Kraiński 1992 ↓, s. 16.
  18. Dziennik Bojowy 14 Pułku Piechoty ↓.
  19. Kraiński 1992 ↓, s. 21.
  20. Kraiński 1992 ↓, s. 22.
  21. Kraiński 1992 ↓, s. 26.
  22. Kraiński 1992 ↓, s. 28.
  23. Kraiński 1992 ↓, s. 31.
  24. Kraiński 1992 ↓, s. 33.
  25. IPiM im. gen. Sikorskiego ↓, s. 19.
  26. Ciesielski 2008 ↓, s. 176, 178.
  27. IPiM im. gen. Sikorskiego ↓, s. 5-11, 19-20.
  28. IPiM im. gen. Sikorskiego ↓, s. 22-29.
  29. a b c d Kraiński 1992 ↓, s. 34.
  30. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  31. a b c d e f Księga chwały 1992 ↓.
  32. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 127.
  33. Ciesielski 2008 ↓, s. 175.
  34. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  35. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 23 stycznia 1925 roku, s. 34.
  36. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  37. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Obsada personalna – piechota – część 2A ↓, s. 33.
  38. Włodzimierz Kozłowski, Szkoła Podoficerska Piechoty dla Małoletnich Nr 1 w Koninie (1928-1938). Zarys dziejów., s. 57-58. Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego, URI: http://hdl.handle.net/11089/15047; dostęp 2017-01-23
  39. Ciesielski 2008 ↓, s. 294.
  40. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  41. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 164.
  42. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 156.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 266.
  44. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 18 lutego 1927 roku, s. 54.
  45. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 150.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 210.
  47. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 103.
  48. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 408.
  49. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  50. Ciesielski 2008 ↓, s. 305.
  51. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1933 ↓, s. 10-159.
  52. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1935 ↓, s. 9-188.
  53. Kraiński 1992 ↓, s. 36.
  54. Wojewoda 2016 ↓, s. 31.
  55. Wierzyński 1929 ↓, s. 23.
  56. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 27 grudnia 1921 roku, s. 1723-1724.
  57. Internetowy Kurier Proszowski ↓.
  58. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 42 z 6 listopada 1923 roku, poz. 539.
  59. a b Satora 1990 ↓, s. 49.
  60. a b Kraiński 1992 ↓, s. 39.
  61. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 18 maja 1929 roku, poz. 158.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]