14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 14 Pułku Piechoty Ziemi Kujawskiej. Zobacz też: 14 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 14.
14 Pułk Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 27 października[1]
Rodowód C. i K. 90 pp
1 pułk strzelców Ziemi Jarosławskiej
Kontynuacja 14 Pułk Zmechanizowany
14 Brygada OT
Dowódcy
Pierwszy kpt. Ignacy Misiąg
Ostatni mjr Jan Łobza
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka; kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Włocławek
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 4 Dywizja Piechoty

14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej[a] (14 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

26 października 1918 roku, w garnizonie Jiczyn, Polacy-żołnierze Batalionu Zapasowego C. i K. 90 Pułku Piechoty na czele z porucznikiem Pieniążkiem wypowiedzieli posłuszeństwo władzom zwierzchnim i przejęli komendę nad oddziałem.

27 października 1918 roku, w Krzywym Rogu, Polacy-żołnierze C. i K. 90 Pułku Piechoty na czele z porucznikiem Sternem przejęli dowództwo nad jednostką z zamiarem powrotu z frontu do macierzystego garnizonu Jarosław. W nocy z 10 na 11 listopada 1918 roku na stacji kolejowej w Chodorowie Polacy stoczyli zwycięską potyczkę z Ukraińcami. W czasie walki poległo trzynastu żołnierzy. Kilkunastu zostało rannych.

6 listopada 1918 roku Batalion Zapasowy 90 pp powrócił do Jarosławia, gdzie połączył się z oddziałem, który powrócił z frontu. Dowództwo nad polskim 90 Pułkiem Piechoty objął por. Ignacy Misiąg.

W tym samym czasie w garnizonie Jarosław stacjonowała Kadra C. i K. 34 Pułku Piechoty. Dowództwo tego oddziału przejął por. Cieśliński. W listopadzie 1918 roku komendant garnizonu Jarosław, ppłk Wiktor Jarosz-Kamionka przystąpił, na bazie Kadry 34 pp, do organizacji 1 Pułku Piechoty Ziemi Jarosławskiej.

Ograniczony napływ ochotników do dwóch tworzących się oddziałów piechoty oraz rozpoczęta wojna z Ukraińcami zmusiła ppłk. Jarosza-Kaminkę do połączenia wysiłków organizacyjnych. W miejsce dotychczasowych dwóch jednostek został sformowany jeden oddział, któremu została nadana nazwa i numer – 9 Pułk Piechoty[2]. I batalion został zorganizowany z żołnierzy 1 Pułku Piechoty Ziemi Jarosławskiej, III batalion z żołnierzy 90 Pułku Piechoty, natomiast II batalion został sformowany z ochotników[2]. W lutym 1919 roku jednostka została przemianowana na 14 Pułk Piechoty, a wiosną tego roku włączona w skład VII Brygady Piechoty[3].

Walki o granice[edytuj]

Wojna polsko-ukraińska

Tereny działań pułku w latach 1918-1920
Wrzesień 1939 – pułk walczył w składzie 4 DP
3 kompania 14 pułku piechoty (11 czerwca 1923 r.) – w środku siedzi kpt. Stanisław Trojan.
Szkoła podoficerska 14pp – trzeci od prawej siedzi mjr Julian Czubryt, piąty od prawej siedzi mjr Mikołaj Świderski, siódmy od prawej siedzi ppłk Ignacy Misiąg, a ósmy od prawej siedzi ppłk Franciszek Sudoł.
Kadra oficerska 14 pułku piechoty w roku 1930 (płk Ignacy Misiąg siedzi piąty z prawej, czwarty z prawej siedzi ppłk Franciszek Sudoł).
Kadra oficerska 14 pułku piechoty (listopad 1933). W środku siedzi płk Ignacy Misiąg, pierwszy z prawej siedzi mjr Wilhelm Paszkiewicz, drugi z prawej siedzi mjr Stanisław Pietrzyk, czwarty z prawej siedzi ppłk Hugo Korneliusz Mijakowski, drugi z lewej siedzi mjr Aleksander Zabłocki, trzeci z lewej siedzi mjr Aleksander Fiszer, a czwarty z lewej siedzi ppłk Franciszek Sudoł. W I rzędzie stojących jako trzeci od prawej widoczny jest kpt. Jan Fleischmann, a piąty od prawej stoi kpt. Józef Rodzeń.
Delegacja 14 pp u Prezydenta RP Ignacego Mościckiego – 1934 (ppłk Hugo Korneliusz Mijakowski stoi w środku, trzeci od lewej ppłk Franciszek Sudoł, trzeci od prawej kpt. Józef Rodzeń).
Julian Czubryt jako kapitan 14 pp (archiwum P. Elżbiety Zawadowskiej).
Jan Karol Musiałkiewicz – kapral 14 pp (lata 30-te XX w.)
Kurs działonowych ppanc przy 4DP (rok 1939) – siedzą od lewej: kpt. Józef Koziński, ppłk Władysław Dzióbek, płk Franciszek Sudoł, mjr Piotr Kunda, ppor. Józef Gumiński.
Obecny wygląd (styczeń 2017) budynku sztabowego – jednego z niewielu obiektów pozostałych po przedwojennych koszarach pułku przy ulicy Żytniej.
Pomnik poświęcony żołnierzom 14pp – usytuowany przy dawnym kasynie pułkowym (obecnie Sala Bankietowa CASINO przy ulicy Żytniej 83). Stan ze stycznia 2017.
W okresie międzywojennym w tym budynku mieścił się szpital garnizonowy, obecnie jest to siedziba Centrum Opieki nad Dzieckiem (ulica Żytnia 55 – stan ze stycznia 2017).
Tablica pamiątkowa poświęcona jednostkom stacjonującym na terenie garnizonu Włocławek, znajdująca się przy Pomniku Sapera na ulicy Żytniej we Włocławku (styczeń 2017).
Nagrobek chorążego 14pp Stanisława Stasiaczka – kawalera orderu Virtuti Militari i Krzyża Walecznych – znajdujący się na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku. Nagrobek wystawiony przez korpus podoficerów zawodowych 14 pułku i odrestaurowany w roku 2016 staraniem wnuków i prawnuków.

Przez pierwsze dwa lata swego istnienia pułk walczył na wojnie z Ukraińcami, a później z bolszewikami. Po zawieszeniu broni pułk przybył do Zambrowa, a w 1921 roku do Włocławka.

14 maja 1919 roku dowództwo pułku oraz I i III batalion piechoty stacjonowało w Mościskach, a II batalion W Trzcieńcu. Ofensywa armii polskich pod dowództwem marszałka Józefa Piłsduskiego prowadziła pułk zwycięsko przez Sambor, Drohobycz, Stryj, Stanisławów do Niżniowa. Pod Niżniowem pułk stoczył walkę ze wzmocnionym artylerią ciężką i pociągiem pancernym batalionem ukraińskim. Po zwycięstwie pułk pozostał w Niżniowie i likwidował w okolicy niedobitki oddziałów ukraińskich[4].

Załamanie się ofensywy majowej spowodowało odwrót oddziałów polskich. Pułk wycofując się kolejno obsadził linię rzeki Złota Lipa na odcinku Baranów-Holeszów do Kamiennej Góry. Dalej, prowadząc działania opóźniające, przeszedł nad Gniłą Lipę. Tam obsadził odcinek Bursztyn-Kominki. 18 czerwca 1919 roku pułk wziął udział w przeciwnatarciu i wyszedł na linię rzeki Narajówka. Po krótkotrwałym sukcesie pułk cofał się dalej. Obsadził ponownie obronę nad Gniłą Lipą, a następnie za rzeką Świrz[4].

28 czerwca 1919 roku, w ramach ogólnej kontrofensywy Armii Polskiej, pułk maszerował w straży przedniej 4 Dywizji Piechoty na Buczacz, Zdobył miejscowość, a po minięciu Strypy pododdziały pułku obsadziły linię dawnych okopów austriackich z I wojny światowej w rejonie Dżuryna. Tam pozostawały do 12 lipca 1919 roku[4].

W sierpniu 1919 roku pułk uczestniczył w jeszcze jednej ofensywie na froncie wołyńskim. Atakując z rejonu Brodów, zdobył Ostróg i obsadził odcinek Ostróg-Międzyrzecz. Potem przemaszerował do Łucka, a następnie do Sarn i zajął rubież obrony nad Uborcią. Tam pozostawał aż do ofensywy kwietniowej 1920 roku. Z rubieży tej organizował wypady na Łuhiny, Kremno, Bolerkę, Kołocko, Zamysłowice[5].

25 kwietnia armie polskie rozpoczęły ofensywę kwietniową. W jej ramach pułk, wraz z 10 pp stosując oskrzydlenie zdobył Korosteń. Tu zakończył swój szlak bojowy w ofensywnej części wyprawy kijowskiej. Będąc w odwodzie operacyjnym dowództwa frontu przebywał w rejonie Korostenia do 18 maja[5].

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej

14 maja 1920 roku nastąpiła ofensywa Frontu Zachodniego Armii Czerwonej. 14 pułk piechoty bez III bp z 3/4 pac skierowano 23 maja na Zamostocze i Wołodutę. Pułk Wołodutę zdobył. 25 maja zaatakował Niechonicze, a 27 maja doszedł bez walki do Berezyny. III batalion przerzucony został do Mińska i włączony do grupy dowódcy 10 pułku piechoty mjr. Kazimierza Topolińskiego. 25 czerwca dołączył do pułku. 4 lipca rozpoczęła się ofensywa radziecka. 14 pp znalazł się w odwrocie. 9 lipca, współdziałając z 4 pułkiem ułanów, walczył w bitwie pod Hrebionką[5]. Następnie pułk wycofał się na Baranowicze i dalej na Słonim – Wołkowysk – Świsłocz. Podczas przeprawy przez Bug w rejonie Drohiczyna doszło do zwycięskiej bitwy z oddziałami sowieckimi. Pozostający w ciągłym kontakcie z nieprzyjacielem pułk dotarł do Góry Kalwarii i przeprawił się na lewy brzeg Wisły. Tam pułk obsadził odcinek od Holendrów do ujścia Radomki. 16 sierpnia pułk został przesunięty do Jabłonny i dalej do Modlina. 19 sierpnia dotarł do Zakroczymia, gdzie przebywał do 28 sierpnia[6].

29 sierpnia pułk przewieziono transportem kolejowym do Lwowa z zadaniem osłony miasta z kierunku Bełza i Krystynopola. Pododdziały pułku na froncie lwowskim, w Reklińcu, rozbiły 215 pułk strzelecki ACz. We wrześniu 1920 roku pułk obsadził rejon Przemyślan, a następnie przesunięty został pod Rohatyn. 13 września przeszedł do natarcia kierunku na Dunajowce, Sborów, Zbaraż, Aleksiniec, Wiśniowiec. Szlak bojowy zakończył w Łanowcach[6].

Z Łanowiec pułk transportami kolejowymi przewieziony został do Sokółki i Kuźnicy, skąd marszem pieszym przeszedł do Grodna. Z Grodna pułk odmaszerował na odcinek Rondomańce – Druskienniki, zabezpieczając tyły wojsk polskich i uczestnicząc w utarczkach z patrolami litewskimi[2].

We Włocławku stacjonował Batalion Zapasowy 14 pp. W sierpniu 1920 roku żołnierze batalionu odznaczyli się w obronie miasta[2]. 15 sierpnia 1921 roku we Włocławku został wmurowany kamień węgielny, a 15 grudnia 1923 roku odsłonięty pomnik Poległym obrońcom Wisły w roku 1920.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

W okresie międzywojennym 14 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII[7] w garnizonie Włocławek[8]. Wchodził w skład 4 Dywizji Piechoty[7].

Do Włocławka pułk przybył w dniu 1 maja 1921 roku. Zajął porosyjskie koszary przy ul. Żytniej 83. W tym też roku założono w pułku spółdzielnię. Wybudowano kasyno oficerskie przy koszarach na ul. Żytniej. W 1926 roku oddano do użytku letnie kasyno nad Wisłą. Przy ul. Żytniej 49 zamieszkali podoficerowie zawodowi. W roku 1928 jednostka otrzymała oświetlenie elektryczne. W 1929 roku wybudowano magazyny przy ul. Toruńskiej. Tam też stacjonował I batalion piechoty. W następnym roku żołnierze wybudowali strzelnicę bojową i rzutnię granatów. Powstała też strzelnica przykoszarowa. Strzelnica szkolna oddana została do użytku w 1932 roku. W tym też roku przeprowadzono kapitalny remont koszar. W 1934 roku zorganizowano przystań na Wiśle i basen kąpielowy na jeziorze Czarnym[9].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 14 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[10].

Kadra oficerska pułku wywodziła się głównie z armii austriackiej. W większości byli to oficerowie i podchorążowie rezerwy[11]. Zdecydowaną większość kadry podoficerskiej stanowili żołnierze o długim stażu, pamiętający jeszcze pierwszą wojnę światową[12].

W 1928 roku na terenie koszar wybudowano pomnik „Poległym żołnierzom 14 pp”, a w 1930 roku ufundowano tablicę upamiętniającą walki 14 pułku piechoty liniowej w powstaniu listopadowym[13].

Święto pułkowe obchodzono bardzo uroczyście – zarówno w koszarach, jak i w mieście. Początkowo dzień święta pułkowego wyznaczono na 27 października – na pamiątkę ogłoszenia się pułku jednostką polską. dzień ten obowiązywał do 1927 roku. Wówczas święto pułkowe przeniesiono na 15 maja. Data ta upamiętniała ciężkie walki stoczone w czasie ofensywy majowej spod Lwowa w 1919 roku[b]. W 1934 roku dzień święta został ponownie przeniesiony na 27 października[c][14].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj]

Stan pułku na dzień 31 sierpnia 1939 roku wynosił: 108 oficerów, 370 podoficerów i 3700 strzelców[15]. W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej dywizji (GO "Wschód", Armia "Pomorze"). 14 sierpnia 1939 roku rozpoczęto mobilizację pułku. W dniu 26 sierpnia zmobilizowani żołnierze złożyli przysięgę i pułk wyruszył do miejsca koncentracji. Maszerował przez Włocławek, Lipno, Kikół, Golub-Dobrzyń i do 29 sierpnia miał osiągnąć Dębową Łąkę, którą wyznaczono jako miejsce koncentracji[16]. Na podstawie rozkazu dowódcy GO „Wschód” 14 pp pozostawał w jego dyspozycji. 31 sierpnia kompania pułku ubezpieczała 4 pal., a dowódca pułku we Włocławku dokonał przeglądu obiektów koszarowych. 1 września pułk załadował się na transport kolejowy i został przetransportowany w dwóch rzutach do st. Mełno[17]. Walczył tam z Niemcami i osłaniał wycofującą się 16 DP, a następnie przeprowadził kontratak na dwór Mełno i m. Gruta, organizując jej obronę. Po ataku nieprzyjaciela wycofał się w rejon st. kol. i cukrowni. Wobec trudnej sytuacji na froncie, pułk przegrupował się nad Drwęcę koło Golubia, a następnie w rejon przystanku kolejowego Brzoza-las Stawki. W Toruniu przeszedł przez most kolejowy i zatrzymał się na odpoczynek w m. Brzoza[18].

Maszerował do Józefowa jako miejsca postoju, gdzie organizował obronę. Po otrzymaniu kolejnych rozkazów maszerował do m. Czaple i na linię obrony dwór Ruszki-Wieszczyce-Wyrów. W godzinach wieczornych miejsce koncentracji pułku było atakowane przez lotnictwo nieprzyjaciela. GO „Wschód” miała wejść do akcji, więc pułk otrzymał rozkaz do nocnego wymarszu w rejon m. Sobota[19]. 11 września kompania zwiadu i pododdziały pułku walczyły z Niemcami w rejonie dworu Walewice i m. Sobota. Podczas bitwy ranny został dowódca pułku. Po ewakuacji ppłk. Brayczewskiego do szpitala na etatowego dowódcę pułku wyznaczony został rozkazem dowódcy dywizji ppłk Bohdan Sołtys, który został ranny podczas natarcia pułku na Głowno i następnie zastrzelony przez niemieckiego dywersanta[20]. Po objęciu obowiązków dowódcy pułku przez mjr. Łobzę, pułk pomaszerował do zajęcia obrony na Bzurze. Zgodnie z rozkazem dowódcy 4 DP miał dojść do rejonu Zduny Parcele-Bogoryja Dolna i obsadzić pozycje obronne.

16 września podczas walk z nieprzyjacielem został zmuszony do wycofania się do Złakowa Kościelnego w którym znalazł się przed północą, a następnie po odpoczynku wycofał się ku przeprawie przez Bzurę. 17 września dotarł do Wituszy gdzie nastąpił odpoczynek. Tam otrzymał kolejny rozkaz, który nakazywał przegrupować pułk do lasu Brzeziny gdzie miała nastąpić reorganizacja armii „Pomorze"[21]. Jako straż przednia dywizji maszerował przez wieś Brzeziny, Jamno, Iłów, Miękinki, Łaziska, Budy Stare, Gajówka Radziwiłka w rejonie której walczył z Niemcami. Ze względu na niemożliwość utrzymania zajętych pozycji na zachód od szosy Sochaczew-Wyszogród musiał się wycofać. Po wycofaniu się pułk zebrał się w lasach Stare Budy, gdzie dotarł do nich rozkaz gen. Bortnowskiego nakazujący małymi grupkami przedzierać się do walczącej jeszcze Warszawy. Udało się to jednakże tylko nielicznym.

Ośrodek Zapasowy pułku[edytuj]

Zgodnie z planem mobilizacyjnym dowódcą Ośrodka Zapasowego 14 pp został mjr Ludwik Wlazełko, pokojowy kwatermistrz (II zastępca dowódcy) pułku. Po wybuchu wojny nadwyżki 14 pp (liczące wówczas 17 oficerów i 868 szeregowców) pozostały początkowo w koszarach. Było to wynikiem decyzji gen. bryg. Mikołaja Bołtucia, popartej przez Sztab Główny WP (zgodnie z planem mobilizacyjnym nadwyżki te miały być bowiem odesłane do Ośrodka Zapasowego 4 DP w Rzeszowie). W dniu 6 września 1939 r. na czele OZ 14 pp liczącego 2000 ludzi[d] mjr Wlazełko wyruszył do Warszawy (wymarsz nastąpił o godzinie 21:00). Maszerujący oddział podzielony został na dwa bataliony – dowódcą pierwszego został kpt. Józef Tkaczyk, a dowódcą drugiego kpt. Antoni Bogucki (obydwaj byli komendantami Przysposobienia Wojskowego). Do stolicy zgrupowanie dotarło w dniu 15 września. Na miejscu z grupy tej zorganizowano oddział pozostałości 14 pp, którego dowódcą został mjr Wlazełko. Oddział ten wszedł w skład Armii „Warszawa” i brał udział w obronie stolicy aż do jej kapitulacji (stacjonował między innymi w Cytadeli oraz w Szkole Żeńskiej przy ul. Nowolipki). Wielu żołnierzy z tego oddziału zostało przydzielonych do innych jednostek (między innymi w dniu 20 września przydzielono do 79 pułku piechoty ppor. rez. Apolinarego Jędrzejewskiego i ppor. rez. Zygmunta Kopczyńskiego)[23][24].

30 sierpnia 1939 r. wyjechał z Włocławka do Rzeszowa por. rez. Dominik Radecki z zadaniem przyjmowania oficerów rezerwy i przygotowania kwater dla III rzutu 14 pułku piechoty. Był on najstarszym rangą oficerem włocławskiego pułku, który znalazł się w tym zapasowym (rzeszowskim) garnizonie 14 pp. W Rzeszowie zebrało się wkrótce około 55 oficerów, podchorążych, podoficerów i strzelców mających przydział mobilizacyjny do 14 pułku piechoty (w tym podporucznicy rezerwy: Bogusław Ojrzyński, Roman Paradowski i Czesław Trybulski). Zajęli oni opuszczone koszary przy dworcu. Żołnierze byli nieuzbrojeni i nieumundurowani albowiem, w myśl wydanych we Włocławku wytycznych, wyposażenie miała zapewnić komenda garnizonu Rzeszów. Z kolei w Rzeszowie twierdzono, że wyposażenie nadejdzie wraz z batalionem marszowym z Włocławka (III rzut pułku), który nigdy jednakże do miasta nad Wisłokiem nie dotarł. Przez ten czas wyżywienie „czternastakom” zapewniał Ośrodek Zapasowy 67 pułku piechoty pod dowództwem mjr Wrony (jego zastępcą był major Krajewski). Zgromadzone w Rzeszowie grupy żołnierzy z 14 pp i 63 pułku piechoty złączone zostały, przez ppor. Kowalczyka działającego z rozkazu dywizji jako kwatermistrz, w ramach Ośrodka Zapasowego 4 Dywizji Piechoty. W dniu 10 września nastąpił załadunek i oddziały skierowane zostały transportem kolejowym przez Jarosław, w kierunku na Przemyśl. Po dotarciu do Przemyśla oddział żołnierzy z 14 pp (około 50 osób) został uzbrojony i umundurowany, a po trzydniowym odpoczynku otrzymał rozkaz wymarszu przez Lwów do Nadwórnej. Poprzez Janów dotarł w dniu 16 września do wsi Rzęsna Ruska, którą zdobyto po ataku znajdujących się w tej okolicy wojsk polskich, zorganizowanych doraźnie w bataliony. Udział w tym natarciu wziął również oddział z 14 pułku piechoty pod dowództwem por. rez. Dominika Radeckiego. 18 września zgrupowanie 14 pp osiągnęło Brzuchowice, gdzie napotkano gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego, który wydał oficerom rozkaz prowadzenia regulacji ruchu (wykonali go por. rez. Radecki, ppor. rez. Ojrzyński oraz ppor. rez. Warych). Tutaj też otrzymano nakaz zaprzestania dalszych zorganizowanych działań (od tej pory należało podejmować próby przebicia się do Lwowa na własną rękę). Sześcioosobowa grupa żołnierzy (por. rez. Radecki, ppor. Kowalczyk, ppor. rez. Ojrzyński, ppor. rez. Warych i dwóch strzelców) skierowała się zatem na Lwów, jednakże wobec nasycenia terenu wojskami nieprzyjaciela zmuszona została do zmiany obranego kierunku. Zdecydowano się wówczas na próbę przekroczenia południowej granicy Polski, lecz w dniu 23 września 1939 r. w okolicach Janowa, ta grupka żołnierzy 14 pułku piechoty dostała się do niemieckiej niewoli[25].

Kampania wrześniowa 1939 roku położyła kres istnienia pułku, ponieważ ani w Polskich Siłach Zbrojnych i Armii Krajowej pułku nie odtworzono[26].

Losy kadry zawodowej 14 pp podczas II w.ś.[edytuj]

Oficerowie służący w 14 pułku piechoty na różnych etapach swojej kariery wojskowej i w różnych okresach czasu, podczas II wojny światowej daniną własnej krwi i poświęceniem zaświadczyli o miłości i przywiązaniu do ojczyzny. I tak, podczas kampanii wrześniowej polegli między innymi: płk Stanisław Dąbek (dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża), mjr Piotr Kunda (dowódca I/14 pp), mjr Józef Rodzeń (dowódca III/14 pp), mjr Aleksander Fiszer (dowódca I/60 pp), mjr Jan Wilczak (dowódca II/6 pspodh.) i kpt. Jan Fleischmann (wojenny kwatermistrz 14 pp). Ofiarami zbrodni katyńskiej, zgładzonymi przez funkcjonariuszy NKWD byli: płk Franciszek Sudoł (były dowódca 14 pp, wrześniowy dowódca Kaliskiej Brygady Obrony Narodowej), ppłk Hugo Mijakowski (były I zastępca dowódcy 14 pp, we wrześniu 1939 r. komendant Szkoły Podoficerów Piechoty dla Małoletnich Nr 1 w Koninie), ppłk Wilhelm Paszkiewicz (dowódca zgrupowania „Jasiołda”), ppłk Stanisław Pietrzyk (dowódca Ośrodka Zapasowego 29 Dywizji Piechoty), mjr Mikołaj Świderski (od 1933 r. w stanie spoczynku), mjr Stanisław Trojan (komendant Rejonu Uzupełnień Siedlce), kpt. Artur Lamecki (komendant powiatowy Przysposobienia Wojskowego w Kostopolu) i por. Edward Dorszewski (Korpus Ochrony Pogranicza). Walczyli w krajowym ruchu oporu i zamordowani zostali przez hitlerowskiego okupanta: mjr Mieczysław Teodorczyk i kpt. Józef Minkina. Podczas skoku do okupowanego kraju śmiercią spadochroniarza zginął kpt. Jan Serafincichociemny. We wrześniu 1939 roku uniknęli niewoli i walczyli w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, broniąc w 1940 r. Francji: kpt. Karol Holly i kpt. Michał Naziembło. Kapitan Roman Zawarczyński (awansowany następnie na stopień majora) działał w konspiracji, a od sierpnia 1944 r. był dowódcą 120 Pułku Piechoty AK Ziemi Pińczowskiej (kryptonim „Kawiarnia”), wchodzącego w skład 106 Dywizji Piechoty AK[27]. Również niektórzy podoficerowie 14 pułku piechoty po zakończeniu kampanii wrześniowej nie złożyli broni i przyłączyli się do frontu walki z niemieckim najeźdźcą – sierżant zawodowy Jan Stasiak działał w ruchu oporu, został aresztowany, osadzony w więzieniu i zamordowany przez hitlerowców nocą z 17 na 18 stycznia 1945 roku podczas masakry w Radogoszczu.

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku[26]

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy):

Oficerowie i żołnierze

Kadra oficerska pułku na dzień 1 lipca 1933[32]

  • podpułkownicy: Sudoł Franciszek (dowódca pułku), Mijakowski Hugo Korneliusz (zastępca dowódcy pułku)
  • majorowie: Brzeziński Stanisław Kalikst, Paszkiewicz Wilhelm (dyplomowany), Fiszer Aleksander Adam, Pietrzyk Stanisław, Zabłocki Aleksander I
  • kapitanowie: Zawisza Emil, Tkaczyk Józef, Sanak Mieczysław Kazimierz, Matera Marian Józef, Fleischmann Jan Alfred Wojciech, Olędzki Józef (dyplomowany), Alejski Ignacy, Jarocki Wiktor, Rodzeń Józef, Naziembło Michał, Zawarczyński Roman Marian
  • porucznicy: Bogucki Antoni, Kulik Stanisław Eugeniusz, Lamecki Artur, Ptaszyński Franciszek, Łukomski Kazimierz, Herman Jan, Fabjanowski Wacław, Biesiekierski Konstanty, Beliczyński Zygmunt Alfons, Minkina Józef, Koziński Józef, Wójcik Stefan, Stawicki Józef, Wiśniewski Jan Henryk, Szelepin Władysław Teofil, Laskowski Teodor Julian
  • podporucznicy: Łabencki Czesław, Wroński Tadeusz, Jagiełło Ryszard, Stepokura Władysław, Grabiński Jan Witold, Królak Leonard Stanisław, Smolarczyk Lucjan, Buczyński Zygmunt, Domagalski Stanisław, Kowalczyk Jan

Obsada etatowa we wrześniu 1939[33][34]

  • dowódca – ppłk dypl. Włodzimierz Brayczewski (do 11 IX 1939), ppłk Bohdan Stanisław Sołtys (11 – † 12 IX 1939 Władysławowo), mjr Jan Łobza (od 13 IX)
  • I adiutant – kpt. Józef Koziński
  • II adiutant – por. Walewski Franciszek (został ciężko ranny)
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Stanisław Giziński (zaginął)
  • oficer łączności – por. Kazimierz Bączkowski
  • kwatermistrz – kpt. Ignacy Alejski (1-2.IX), kpt. Stefan Spychalski (2-8.IX.39 i od 17.IX), kpt. Jan Fleischmann (8-17.IX)
  • oficer płatnik – kpt. Stefan Spychalski
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Wiktor Michalski
  • naczelny lekarz – mjr dr med. Zygmunt Pukianiec, (od 3 IX ppor. lek. med. Antoni Puzyrewicz)
  • kapelan – kap. rez. ks. Józef Gołąb, (od 8 IX ks. Stanisław Piotrowski)
  • dowódca kompanii gospodarczej – ppor. rez. Penkala Wiktor
  • dowódca kompanii zwiadowczej – por. Feliks Stawicki
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – kpt. Antoni Berger
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Wirgiliusz Lemański
  • dowódca plutonu pionierów – por. Kazimierz Szmelcer
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – NN
  • dowódca plutonu łączności – NN
  • dowódca 1 batalionu – mjr. Piotr Kunda
    • adiutant 1 batalionu – ppor. rez. Feliks Steinhagen
    • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – ppor. Kazimierz Załęski
    • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – ppor. Feliks Matczyński
    • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – kpt. Mieczysław Zimnal
    • dowódca 1 kompanii cekaemów – por. Lucjan Smolarczyk
  • dowódca II batalionu – mjr. Jan Łobza (od 13 IX 1939 dowódca pułku)
    • adiutant II batalionu – por. rez. Piotr Krawczyk
    • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – kpt. Dyonizy Puliński
    • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Henryk Karasiewicz
    • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Mieczysław Nejman
    • dowódca 2 kompanii cekaemów – por. Zygmunt Buczyński
  • dowódca III batalionu – mjr. Józef Rodzeń
    • adiutant III batalionu – ppor. rez. Adolf Stankiewicz
    • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – ppor. Andrzej Blomberg
    • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Wacław Fabjanowski
    • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Franciszek Iwański
    • dowódca 3 kompanii cekaemów – por. Czesław Rolecki

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 14-go pułku piechoty” s. 24

Order Virtuti Militari
kpt. Antoni Chruściel
mjr Otton Czuruk
mjr Stanisław Dąbek
kpt. Michał Drzystek
kpt. Zygmunt Fila
plut. Władysław Hader
plut. Władysław Jasielski
st. szer. Michał Kasiak
st. szer. Michał Kasiak
sierż. Piotr Konieczny
st. szer. Ludwik Kotnicki
kpr. Stanisław Kulpa
kpt. Franciszek Lewcio
mjr Ignacy Misiąg
ppor. Jan Naworol
sierż. Józef Nikiel
st. kpr. Stanisław Sinkowski
st. szer. Ludwik Skotnicki
chor. Stanisław Stasiaczek
st. sierż. Jan Stawarski
kpt. Mikołaj Świderski
st. szer. Feliks Tarnowka
kpr. Adam Winter
kpr. Mieczysław Wojciechowski
chor. Jan Zarębski
kpt. Władysław Żwański

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
15 października 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór chorągwi 14 pp[35].

27 października 1923 roku we Włocławku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Włocławka[36]. Obecnie przechowywany jest w Muzeum WP w Warszawie[36].

Płat sztandaru o wymiarach 93 × 96 cm wykonany wg wzoru z 1919 roku, z trzech stron obszyty złotymi frędzlami o długości 4,5 cm. Wzdłuż brzegów naszyty z obu stron złoty galon. Do połączenia z drzewcem przyszyte do jednego boku 11 karabińczyków[11]

Strona prawa to czerwony Krzyż Kawalerski, między ramionami pola białe. Pośrodku haftowany biało-szarą nicią orzeł w złotej koronie. Otok orła stanowi wieniec laurowy haftowany złotą nitką. Między ramionami na białym polu W otoku z wieńca laurowego cyfra 14 haftowana złotą nitką[37].
Strona lewa to czerwony Krzyż Kawalerski, między ramionami pola białe, pośrodku w otoku z wieńca laurowego napis: Honor i Ojczyzna. W prawym górnym i lewym dolnym rogu białego pola herb Ziemi kujawskiej. W lewym górnym i prawym dolnym rogu białego pola herb Włocławka[37].

Odznaka
18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 14 pp[38]. Odznaka o wymiarach 41 × 41 mm ma kształt krzyża nawiązującego do formy Krzyża Walecznych. Na ramionach krzyża połączonego wieńcem laurowym wpisano numer, inicjały, rok powstania pułku i ustanowienia odznaki 14 PP 1929. W centrum krzyża umieszczony orzeł państwowy wz.1927. Jednoczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, podoficerska i żołnierska – w tombaku. Wykonanie: Chaim Rubin – Włocławek[8].

Uwagi

  1. Nazwa pułku nieoficjalna. Występuje jednak w literaturze przedwrześniowej.
  2. Data święta pułkowego zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 16/1927 poz. 174 → Kraiński 1992 ↓, s. 16
  3. Dzień święta pułkowego zatwierdzony w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 5/1934 poz. 75 → Kraiński 1992 ↓, s. 16
  4. Z dokumentów udostępnionych przez Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego (Ośrodek Zapasowy 4 Dywizji Piechoty.) wynika, że stan liczebny Ośrodka Zapasowego wynosił wówczas około 3000 ludzi, w tym 700 ochotników.[22]

Przypisy

  1. Dziennik rozkazów MSWojsk. nr.5 z 24 kwietnia 1934 roku
  2. a b c d Kraiński 1992 ↓, s. 9.
  3. Kraiński 1992 ↓, s. 5.
  4. a b c Kraiński 1992 ↓, s. 6.
  5. a b c Kraiński 1992 ↓, s. 7.
  6. a b Kraiński 1992 ↓, s. 8.
  7. a b Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 50.
  8. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 43.
  9. Kraiński 1992 ↓, s. 10.
  10. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  11. a b Kraiński 1992 ↓, s. 11.
  12. Kraiński 1992 ↓, s. 13.
  13. Kraiński 1992 ↓, s. 20.
  14. Kraiński 1992 ↓, s. 16.
  15. Dziennik Bojowy 14 Pułku Piechoty ↓.
  16. Kraiński 1992 ↓, s. 21.
  17. Kraiński 1992 ↓, s. 22.
  18. Kraiński 1992 ↓, s. 26.
  19. Kraiński 1992 ↓, s. 28.
  20. Kraiński 1992 ↓, s. 31.
  21. Kraiński 1992 ↓, s. 33.
  22. IPiM im. gen. Sikorskiego ↓, s. 19.
  23. Ciesielski 2008 ↓, s. 176, 178.
  24. IPiM im. gen. Sikorskiego ↓, s. 5-11, 19-20.
  25. IPiM im. gen. Sikorskiego ↓, s. 22-29.
  26. a b Kraiński 1992 ↓, s. 34.
  27. Internetowy Kurier Proszowski ↓.
  28. a b Ciesielski 2008 ↓, s. 175.
  29. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Obsada personalna – piechota – część 2A ↓, s. 33.
  30. Włodzimierz Kozłowski, Szkoła Podoficerska Piechoty dla Małoletnich Nr 1 w Koninie (1928-1938). Zarys dziejów., s. 57-58. Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego, URI: http://hdl.handle.net/11089/15047; dostęp 2017-01-23
  31. Ciesielski 2008 ↓, s. 294.
  32. Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1933 ↓, s. 10-159.
  33. Kraiński 1992 ↓, s. 36.
  34. Wojewoda 2016 ↓, s. 31.
  35. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1923, nr 42, poz. 539.
  36. a b Satora 1990 ↓, s. 49.
  37. a b Kraiński 1992 ↓, s. 39.
  38. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 18.05.1929 r. Nr 16, poz. 158.

Bibliografia[edytuj]