14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy 14 Pułku Piechoty Ziemi Kujawskiej. Zobacz też: 14 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 14.
14 Pułk Piechoty
Historia
Państwo Polska II RP
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 27 października[1]
Rodowód C. i K. 90 pp
1 pułk strzelców Ziemi Jarosławskiej
Kontynuacja 14 Pułk Zmechanizowany
14 Brygada OT
Dowódcy
Pierwszy kpt. Ignacy Misiąg
Ostatni mjr Jan Łobza
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka; kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Włocławek
Podległość 4 Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk piechota

14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej[a] (14 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

26 października 1918 roku, w garnizonie Jiczyn, Polacy-żołnierze Batalionu Zapasowego C. i K. 90 Pułku Piechoty na czele z porucznikiem Pieniążkiem wypowiedzieli posłuszeństwo władzom zwierzchnim i przejęli komendę nad oddziałem.

27 października 1918 roku, w Krzywym Rogu, Polacy-żołnierze C. i K. 90 Pułku Piechoty na czele z porucznikiem Sternem przejęli dowództwo nad jednostką z zamiarem powrotu z frontu do macierzystego garnizonu Jarosław. W nocy z 10 na 11 listopada 1918 roku na stacji kolejowej w Chodorowie Polacy stoczyli zwycięską potyczkę z Ukraińcami. W czasie walki poległo trzynastu żołnierzy. Kilkunastu zostało rannych.

6 listopada 1918 roku Batalion Zapasowy 90 pp powrócił do Jarosławia, gdzie połączył się z oddziałem, który powrócił z frontu. Dowództwo nad polskim 90 Pułkiem Piechoty objął por. Ignacy Misiąg.

W tym samym czasie w garnizonie Jarosław stacjonowała Kadra C. i K. 34 Pułku Piechoty. Dowództwo tego oddziału przejął por. Cieśliński. W listopadzie 1918 roku komendant garnizonu Jarosław, ppłk Wiktor Jarosz-Kamionka przystąpił, na bazie Kadry 34 pp, do organizacji 1 Pułku Piechoty Ziemi Jarosławskiej.

Ograniczony napływ ochotników do dwóch tworzących się oddziałów piechoty oraz rozpoczęta wojna z Ukraińcami zmusiła ppłk. Jarosza-Kaminkę do połączenia wysiłków organizacyjnych. W miejsce dotychczasowych dwóch jednostek został sformowany jeden oddział, któremu została nadana nazwa i numer - 9 Pułk Piechoty[2]. I batalion został zorganizowany z żołnierzy 1 Pułku Piechoty Ziemi Jarosławskiej, III batalion z żołnierzy 90 Pułku Piechoty, natomiast II batalion został sformowany z ochotników[2]. W lutym 1919 roku jednostka została przemianowana na 14 Pułk Piechoty, a wiosną tego roku włączona w skład VII Brygady Piechoty[3].

Walki o granice[edytuj | edytuj kod]

Wojna polsko-ukraińska

Tereny działań pułku w latach 1918-1920

Przez pierwsze dwa lata swego istnienia pułk walczył na wojnie z Ukraińcami, a później z bolszewikami. Po zawieszeniu broni pułk przybył do Zambrowa, a w 1921 roku do Włocławka.

14 maja 1919 roku dowództwo pułku oraz I i III batalion piechoty stacjonowało w Mościskach, a II batalion W Trzcieńcu. Ofensywa armii polskich pod dowództwem marszałka Józefa Piłsduskiego prowadziła pułk zwycięsko przez Sambor, Drohobycz, Stryj, Stanisławów do Niżniowa. Pod Niżniowem pułk stoczył walkę ze wzmocnionym artylerią ciężką i pociągiem pancernym batalionem ukraińskim. Po zwycięstwie pułk pozostał w Niżniowie i likwidował w okolicy niedobitki oddziałów ukraińskich[4].

Załamanie się ofensywy majowej spowodowało odwrót oddziałów polskich. Pułk wycofując się kolejno obsadził linię rzeki Złota Lipa na odcinku Baranów-Holeszów do Kamiennej Góry. Dalej, prowadząc działania opóźniające, przeszedł nad Gniłą Lipę. Tam obsadził odcinek Bursztyn-Kominki. 18 czerwca 1919 roku pułk wziął udział w przeciwnatarciu i wyszedł na linię rzeki Narajówka. Po krótkotrwałym sukcesie pułk cofał się dalej. Obsadził ponownie obronę nad Gniłą Lipą, a następnie za rzeką Świrz[4].

28 czerwca 1919 roku, w ramach ogólnej kontrofensywy Armii Polskiej, pułk maszerował w straży przedniej 4 Dywizji Piechoty na Buczacz, Zdobył miejscowość, a po minięciu Strypy pododdziały pułku obsadziły linię dawnych okopów austriackich z I wojny światowej w rejonie Dżuryna. Tam pozostawały do 12 lipca 1919 roku[4].

W sierpniu 1919 roku pułk uczestniczył w jeszcze jednej ofensywie na froncie wołyńskim. Atakując z rejonu Brodów, zdobył Ostróg i obsadził odcinek Ostróg-Międzyrzecz. Potem przemaszerował do Łucka, a następnie do Sarn i zajął rubież obrony nad Uborcią. Tam pozostawał aż do ofensywy kwietniowej 1920 roku. Z rubieży tej organizował wypady na Łuhiny, Kremno, Bolerkę, Kołocko, Zamysłowice[5].

25 kwietnia armie polskie rozpoczęły ofensywę kwietniową. W jej ramach pułk, wraz z 10 pp stosując oskrzydlenie zdobył Korosteń. Tu zakończył swój szlak bojowy w ofensywnej części wyprawy kijowskiej. Będąc w odwodzie operacyjnym dowództwa frontu przebywał w rejonie Korostenia do 18 maja[5].

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej

14 maja 1920 roku nastąpiła ofensywa Frontu Zachodniego Armii Czerwonej. 14 pułk piechoty bez III bp z 3/4 pac skierowano 23 maja na Zamostocze i Wołodutę. Pułk Wołodutę zdobył. 25 maja zaatakował Niechonicze, a 27 maja doszedł bez walki do Berezyny. III batalion przerzucony został do Mińska i włączony do grupy dowódcy 10 pułku piechoty mjr. Kazimierza Topolińskiego. 25 czerwca dołączył do pułku. 4 lipca rozpoczęła się ofensywa radziecka. 14 pp znalazł się w odwrocie. 9 lipca, współdziałając z 4 pułkiem ułanów, walczył w bitwie pod Hrebionką[5]. Następnie pułk wycofał się na Baranowicze i dalej na Słonim - Wołkowysk - Świsłocz. Podczas przeprawy przez Bug w rejonie Drohiczyna doszło do zwycięskiej bitwy z oddziałami sowieckimi. Pozostający w ciągłym kontakcie z nieprzyjacielem pułk dotarł do Góry Kalwarii i przeprawił się na lewy brzeg Wisły. Tam pułk obsadził odcinek od Holendrów do ujścia Radomki. 16 sierpnia pułk został przesunięty do Jabłonny i dalej do Modlina. 19 sierpnia dotarł do Zakroczymia, gdzie przebywał do 28 sierpnia[6].

29 sierpnia pułk przewieziono transportem kolejowym do Lwowa z zadaniem osłony miasta z kierunku Bełza i Krystynopola. Pododdziały pułku na froncie lwowskim, w Reklińcu, rozbiły 215 pułk strzelecki ACz. We wrześniu 1920 roku pułk obsadził rejon Przemyślan, a następnie przesunięty został pod Rohatyn. 13 września przeszedł do natarcia kierunku na Dunajowce, Sborów, Zbaraż, Aleksiniec, Wiśniowiec. Szlak bojowy zakończył w Łanowcach[6].

Z Łanowiec pułk transportami kolejowymi przewieziony został do Sokółki i Kuźnicy, skąd marszem pieszym przeszedł do Grodna. Z Grodna pułk odmaszerował na odcinek Rondomańce - Druskienniki, zabezpieczając tyły wojsk polskich i uczestnicząc w utarczkach z patrolami litewskimi[2].

We Włocławku stacjonował Batalion Zapasowy 14 pp. W sierpniu 1920 roku żołnierze batalionu odznaczyli się w obronie miasta[2]. 15 sierpnia 1921 roku we Włocławku został wmurowany kamień węgielny, a 15 grudnia 1923 roku odsłonięty pomnik Poległym obrońcom Wisły w roku 1920.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W latach 1921-1939 pułk stacjonował w garnizonie Włocławek[7] i wchodził w skład 4 Dywizji Piechoty.

1 maja 1921 roku pułk przybył do Włocławka. Zajął porosyjskie koszary przy ul. Żytniej 83. W tym też roku założono w pułku spółdzielnię. Wybudowano kasyno oficerskie przy koszarach na ul. Żytniej. W 1926 roku oddano do użytku letnie kasyno nad Wisłą. Przy ul. Żytniej 49 zamieszkali podoficerowie zawodowi. W roku 1928 jednostka otrzymała oświetlenie elektryczne. W 1929 roku wybudowano magazyny przy ul. Toruńskiej. Tam też stacjonował I batalion piechoty. W następnym roku żołnierze wybudowali strzelnicę bojową i rzutnię granatów. Powstała też strzelnica przykoszarowa. Strzelnica szkolna oddana została do użytku w 1932 roku. W tym też roku przeprowadzono kapitalny remont koszar. W 1934 roku zorganizowano przystań na Wiśle i basen kąpielowy na jeziorze Czarnym[8].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 18 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[9].

Kadra oficerska pułku wywodziła się głównie z armii austriackiej. W większości byli to oficerowie i podchorążowie rezerwy[10]. Zdecydowaną większość kadry podoficerskiej stanowili żołnierze o długim stażu, pamiętający jeszcze pierwszą wojnę światową[11].

W 1928 roku na terenie koszar wybudowano pomnik „Poległym żołnierzom 14 pp”, a w 1930 roku ufundowano tablicę upamiętniającą walki 14 pułku piechoty liniowej w powstaniu listopadowym[12].

Święto pułkowe obchodzono bardzo uroczyście - zarówno w koszarach, jak i w mieście. Początkowo dzień święta pułkowego wyznaczono na 27 października - na pamiątkę ogłoszenia się pułku jednostką polską. dzień ten obowiązywał do 1927 roku. Wówczas święto pułkowe przeniesiono na 15 maja. Data ta upamiętniała ciężkie walki stoczone w czasie ofensywy majowej spod Lwowa w 1919 roku[b]. W 1934 roku dzień święta został ponownie przeniesiony na 27 października[c][13].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 4 DP

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej dywizji (GO "Wschód", Armia "Pomorze"). 14 sierpnia 1939 roku rozpoczęto mobilizację pułku. W dniu 26 sierpnia zmobilizowani żołnierze złożyli przysięgę i pułk wyruszył do miejsca koncentracji. Maszerował przez Włocławek, Lipno, Kikół, Golub-Dobrzyń i do 29 sierpnia miał osiągnąć Dębową Łąkę, którą wyznaczono jako miejsce koncentracji[14]. Na podstawie rozkazu dowódcy GO „Wschód” 14 pp pozostawał w jego dyspozycji. 31 sierpnia kompania pułku ubezpieczała 4 pal., a dowódca pułku we Włocławku dokonał przeglądu obiektów koszarowych. 1 września pułk załadował się na transport kolejowy i został przetransportowany w dwóch rzutach do st. Mełno[15]. Walczył tam z Niemcami i osłaniał wycofującą się 16 DP, a następnie przeprowadził kontratak na dwór Mełno i m. Gruta, organizując jej obronę. Po ataku nieprzyjaciela wycofał się w rejon st. kol. i cukrowni. Wobec trudnej sytuacji na froncie, pułk przegrupował się nad Drwęcę koło Golubia, a następnie w rejon przystanku kolejowego Brzoza-las Stawki. W Toruniu przeszedł przez most kolejowy i zatrzymał się na odpoczynek w m. Brzoza[16].

Maszerował do Józefowa jako miejsca postoju, gdzie organizował obronę. Po otrzymaniu kolejnych rozkazów maszerował do m. Czaple i na linię obrony dwór Ruszki-Wieszczyce-Wyrów. W godzinach wieczornych miejsce koncentracji pułku było atakowane przez lotnictwo nieprzyjaciela. GO „Wschód” miała wejść do akcji, więc pułk otrzymał rozkaz do nocnego wymarszu w rejon m. Sobota[17]. 11 września kompania zwiadu i pododdziały pułku walczyły z Niemcami w rejonie dworu Walewice i m. Sobota. Podczas bitwy ranny został dowódca pułku. Po ewakuacji ppłk. Brayczewskiego do szpitala na etatowego dowódcę pułku wyznaczony został rozkazem dowódcy dywizji ppłk Bohdan Sołtys, który został ranny podczas natarcia pułku na Głowno i następnie zastrzelony przez niemieckiego dywersanta[18]. Po objęciu obowiązków dowódcy pułku przez mjr. Łobzę, pułk pomaszerował do zajęcia obrony na Bzurze. Zgodnie z rozkazem dowódcy 4 DP miał dojść do rejonu Zduny Parcele-Bogoryja Dolna i obsadzić pozycje obronne.

16 września podczas walk z nieprzyjacielem został zmuszony do wycofania się do Złakowa Kościelnego w którym znalazł się przed północą, a następnie po odpoczynku wycofał się ku przeprawie przez Bzurę. 17 września dotarł do Wituszy gdzie nastąpił odpoczynek. Tam otrzymał kolejny rozkaz, który nakazywał przegrupować pułk do lasu Brzeziny gdzie miała nastąpić reorganizacja armii „Pomorze"[19]. Jako straż przednia dywizji maszerował przez wieś Brzeziny, Jamno, Iłów, Miękinki, Łaziska, Budy Stare, Gajówka Radziwiłka w rejonie której walczył z Niemcami. Ze względu na niemożliwość utrzymania zajętych pozycji na zachód od szosy Sochaczew-Wyszogród musiał się wycofać. Po wycofaniu się pułk zebrał się w lasach Stare Budy, gdzie dotarł do nich rozkaz gen. Bortnowskiego nakazujący małymi grupkami przedzierać się do walczącej jeszcze Warszawy. Udało to się tylko nielicznym. Kampania wrześniowa 1939 roku położyła kres istnienia pułku, ponieważ ani w Polskich Siłach Zbrojnych i Armii Krajowej pułku nie odtworzono[20].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku[20]

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy):

  • mjr Józef Kozieradzki (p.o. 22 VII 1922 - 1924)
  • ppłk Leon Grot (15 VIII 1925 - 20 II 1928 → dowódca 31 pp)
  • ppłk Franciszek Sudoł (1928 - 22 VI 1933 → dowódca 14 pp)

Oficerowie i żołnierze

Obsada etatowa we wrześniu 1939[21]

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Włodzimierz Brayczewski (do 11 IX 1939)
  • dowódca pułku – ppłk Bohdan Stanisław Sołtys (11 - † 12 IX 1939 Władysławowo)
  • dowódca pułku - mjr Jan Łobza (od 13 IX)
  • kwatermistrz - kpt. Stefan Spychalski (od 8 IX kpt. Jan Fleischman)
  • I adiutant - kpt. Józef Koziński
  • II adiutant - por. Franciszek Walewski (został ciężko ranny)
  • oficer informacyjny - ppor. Stanisław Giziński (zaginął)
  • oficer łączności - por. Kazimierz Bączkowski
  • oficer gospodarczy - por. Wiktor Michalski
  • naczelny lekarz - mjr dr med. Zygmunt Pukaniec (od 3 IX ppor. lek. med. Antoni Puzyrewicz)
  • kapelan - ks. Józef Gołąb (od 8 IX ks. Stanisław Piotrowski)
  • dowódca I batalionu – mjr Piotr Kunda
  • dowódca II batalionu – mjr Jan Łobza (od 13 IX 1939 dowódca pułku)
  • dowódca III batalionu – mjr Józef Rodzeń

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 14-go pułku piechoty" s. 24

Order Virtuti Militari
kpt. Antoni Chruściel
mjr Otton Czuruk
mjr Stanisław Dąbek
kpt. Michał Drzystek
kpt. Zygmunt Fila
plut. Władysław Hader
plut. Władysław Jasielski
st. szer. Michał Kasiak
st. szer. Michał Kasiak
sierż. Piotr Konieczny
st. szer. Ludwik Kotnicki
kpr. Stanisław Kulpa
kpt. Franciszek Lewcio
mjr Ignacy Misiąg
ppor. Jan Naworol
sierż. Józef Nikiel
st. kpr. Stanisław Sinkowski
st. szer. Ludwik Skotnicki
chor. Stanisław Stasiaczek
st. sierż. Jan Stawarski
kpt. Mikołaj Świderski
st. szer. Feliks Tarnowka
kpr. Adam Winter
kpr. Mieczysław Wojciechowski
chor. Jan Zarębski
kpt. Władysław Żwański

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
15 października 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór chorągwi 14 pp [22].

27 października 1923 roku we Włocławku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Włocławka[23]. Obecnie przechowywany jest w Muzeum WP w Warszawie[23].

Płat sztandaru o wymiarach 93 x 96 cm wykonany wg wzoru z 1919 roku, z trzech stron obszyty złotymi frędzlami o długości 4,5 cm. Wzdłuż brzegów naszyty z obu stron złoty galon. Do połączenia z drzewcem przyszyte do jednego boku 11 karabińczyków[10]

Strona prawa to czerwony Krzyż Kawalerski, między ramionami pola białe. Pośrodku haftowany biało-szarą nicią orzeł w złotej koronie. Otok orła stanowi wieniec laurowy haftowany złotą nitką. Między ramionami na białym polu W otoku z wieńca laurowego cyfra 14 haftowana złotą nitką[24].
Strona lewa to czerwony Krzyż Kawalerski, między ramionami pola białe, pośrodku w otoku z wieńca laurowego napis: HONOR I OJCZYZNA. W prawym górnym i lewym dolnym rogu białego pola herb Ziemi kujawskiej. W lewym górnym i prawym dolnym rogu białego pola herb Włocławka[24].

Odznaka
18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 14 pp [25]. Odznaka o wymiarach 41 x 41 mm ma kształt krzyża nawiązującego do formy Krzyża Walecznych. Na ramionach krzyża połączonego wieńcem laurowym wpisano numer, inicjały, rok powstania pułku i ustanowienia odznaki 14 PP 1929. W centrum krzyża umieszczony orzeł państwowy wz.1927. Jednoczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, podoficerska i żołnierska - w tombaku. Wykonanie: Chaim Rubin - Włocławek[7].

Uwagi

  1. Nazwa pułku nieoficjalna. Występuje jednak w literaturze przedwrześniowej.
  2. Data święta pułkowego zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 16/1927 poz. 174 → Kraiński 1992 ↓, s. 16
  3. Dzień święta pułkowego zatwierdzony w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 5/1934 poz. 75 → Kraiński 1992 ↓, s. 16

Przypisy

  1. Dziennik rozkazów MSWojsk. nr.5 z 24 kwietnia 1934 roku
  2. a b c d Kraiński 1992 ↓, s. 9.
  3. Kraiński 1992 ↓, s. 5.
  4. a b c Kraiński 1992 ↓, s. 6.
  5. a b c Kraiński 1992 ↓, s. 7.
  6. a b Kraiński 1992 ↓, s. 8.
  7. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 43.
  8. Kraiński 1992 ↓, s. 10.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  10. a b Kraiński 1992 ↓, s. 11.
  11. Kraiński 1992 ↓, s. 13.
  12. Kraiński 1992 ↓, s. 20.
  13. Kraiński 1992 ↓, s. 16.
  14. Kraiński 1992 ↓, s. 21.
  15. Kraiński 1992 ↓, s. 22.
  16. Kraiński 1992 ↓, s. 26.
  17. Kraiński 1992 ↓, s. 28.
  18. Kraiński 1992 ↓, s. 31.
  19. Kraiński 1992 ↓, s. 33.
  20. a b Kraiński 1992 ↓, s. 34.
  21. Kraiński 1992 ↓, s. 36.
  22. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1923, nr 42, poz. 539.
  23. a b Satora 1990 ↓, s. 49.
  24. a b Kraiński 1992 ↓, s. 39.
  25. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 18.05.1929 r. Nr 16, poz. 158.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]