41 Suwalski Pułk Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 41 Suwalskiego Pułku Piechoty. Zobacz też: 41 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 41.
41 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Suwalski
Tradycje
Święto 16 kwietnia i 18 maja
Nadanie sztandaru 1925
Rodowód 1 Pułk Strzelców Suwalskich
Dowódcy
Pierwszy mjr Mieczysław Mackiewicz
Ostatni ppłk Kazimierz Wyderko
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Suwałki
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość grupa płk. Rybaka (1920)
29 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Tereny działań bojowych pułku w latach 1919-1920
Bitwa swieciany 1920.png
Święto 41 Suwalskiego Pułku Piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Suwałkach - defilada na ulicach miasta; 8 maja 1928
29 DP w 1938
Warszawa obrona 1939 1.PNG
Warszawa obrona 1939.png
Rekonstrukcja przemarszu pułku przez Suwałki w 1919 roku
Odznaka pułku
Plakat z 29 BZ[a]

41 Suwalski Pułk Piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego (41 pp) – oddział piechoty Samoobrony Litwy i Białorusi oraz Wojska Polskiego II RP.

Swoje święto obchodził 16 kwietnia – w rocznicę pierwszej bitwy pod Lidą[b].

W okresie II RP wchodził w skład 29 Dywizji Piechoty[1]. Stacjonował w Suwałkach[2].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Rodowód swój wywodzi z 1 Pułku Strzelców Suwalskich formowanego w składzie Dywizji Litewsko-Białoruskiej w roku 1918. Jako datę oficjalnego powstania pułku przyjmuje się dzień 19 grudnia 1918 roku, w którym to ukazał się pierwszy rozkaz organizacyjny.

Początkowo występował w składzie dwóch batalionów. Dopiero w sierpniu 1919 roku został uzupełniony III batalionem sformowanym z kompanii obserwacyjnych Dowództwa Obrony Kresów Suwalskich. W lipcu 1919 roku pułk został przemianowany na 41 Suwalski pułk piechoty.

Walki o granice[edytuj | edytuj kod]

W połowie lutego 1919 roku pułk wyruszył na front przeciwrosyjski w rejon Mosty – Skidel i obsadzał tereny opuszczane stopniowo przez Niemców. W pierwszych dniach marca brał udział w wypieraniu Rosjan w kierunku północnym i przeprowadził udane natarcie na Szpilki. 30 marca obsadza rubież Dźwiny i stad rusza na Lidę. Od 16 kwietnia toczył zażarte walki o miasto. Walki kończą się zwycięstwem.

W końcu kwietnia przetransportowano pułk na północ celem obrony Wilna. Tam w krwawych walkach w rejonie Niemierzy i Ogrodnik pułk po raz wtóry zmusza przeciwnika do odwrotu na wschód. Pułk wkroczył do Wilna.

W połowie czerwca pułk otrzymał rozkaz obsadzić Suwalszczyznę. Właśnie tutaj dołączył III batalion, który do tej pory obsadzał linę demarkacyjną wzdłuż Kanału Augustowskiego aż po granicę Prus Wschodnich.

Od połowy lipca 1919 pułk bierze udział w ofensywie na Mińsk.

Od końca sierpnia 1919 roku do marca 1920 roku pułk przebywa na polsko-litewskiej linii demarkacyjnej. Po zluzowaniu zostaje przetransportowany do Kalenkowicz i stąd wyrusza na „wyprawę kijowską”. 25 kwietnia zajmuje Owrucz, a 28 kwietnia rusza w kierunku Malina i wykonuje uderzenie na stację kolejową.

11 maja pułk obsadził stanowiska na przedmościach Kijowa, w rejonie Browary – Kniażyce. Tu przez wiele dni odpierał ataki Rosjan, którzy starali się wyprzeć oddziały pułku za Dniepr. Także wypad na Trebuchowo zakończył się sukcesem.

Na skutek przerwania się armii konnej Budionnego na tyły 3 Armii, oddziały polskie rozpoczęły odwrót spod Kijowa. Pułk prowadził działania opóźniające. Walczył nad Uszą, stoczył zacięty bój o Owrucz. Mimo zwycięstwa, zmuszony był cofać się dalej. Bronił Skorodna, a 22 czerwca rozbił brygadę piechoty rosyjskiej, zadając jej wielkie straty i zdobywając 12 karabinów maszynowych.

W latach 1919–1920 zginęło w walkach 262 oficerów i szeregowych. Największe skupiska mogił żołnierzy pułku znajdowały się w Lidzie oraz w Borkowie i m. Rudnia Nikołajewska za Kijowem.

Za bohaterstwo w walce 42 żołnierzy odznaczono Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari, a 243 – Krzyżem Walecznych. Także sztandar jednostki został uhonorowany Orderem „Virtuti Militari” V klasy[3].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym 41 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III w Suwałkach, a kadra batalionu zapasowego w Grodnie. Wchodził w skład 29 Dywizji Piechoty[4].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 41 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[5].

Wojna obronna 1939[edytuj | edytuj kod]

Podczas wojny obronnej 1939 walczył w składzie macierzystej 29 Dywizji Piechoty w odwodowej Armii „Prusy”.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 41 Suwalskiego Pułku Piechoty.
Dowódcy pułku[6][c]
Zastępcy dowódcy pułku[d]
Kwatermistrzowie[e]
Oficerowie pułku

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1921. W nawiasach podano numer krzyża[34][35][36]

  1. Chorągiew pułku
  2. sierż. Franciszek Bekielewski[37]
  3. ś.p. kpt. Wiktor Biretto
  4. ppor. Józef Bizio
  5. por. Czesław Cierpicki (4863)
  6. pchor. Stanisław Chmielewski
  7. pchor. Ludwik Gasztowt[38]
  8. por. Adolf Galinowski
  9. por. Waldemar Herloff
  10. por. Michał Hurczyn
  11. por. Wacław Iwaszkiewicz (4862)
  12. mjr Stanisław Juszczacki
  13. kpr. Piotr Komar
  14. sierż. Michał Kowalski
  15. plut. Franciszek Kubat (623)
  16. plut. Michał Kupstas
  17. sierż. szt. Stefan Kuligowski
  18. ppor. Bolesław Lenczowski
  19. por. Klemens Lutostański
  20. sierż. szt. Michał Łazarski (4865)
  21. por. Wacław Makatrewicz
  22. por. Józef Maciejowski
  23. st. szer. Michał Makarczyk
  24. sierż. szt. Franciszek Nieczkowski[39]
  25. plut. Antoni Morawski
  26. kpr. Piotr Matukin
  27. kpr. Adolf Matukin
  28. mjr Ignacy Oziewicz
  29. kpt. Konstanty Pereświet-Sołtan
  30. plut. Wincenty Przybylski
  31. st. szer. Aleksander Romalowski (4864)[40]
  32. plut. Marcin Rola
  33. kpr. Józef Rozmysłowski
  34. por. Kazimierz Rutkowski
  35. por. Ludwik Smoleń
  36. pchor. Witold Świda[41]
  37. por. Wacław Wilniewczyc
  38. por. Władysław Wiecierzyński
  39. ppor. Edward Witliński
  40. pchor. Franciszek Trzankowski[42]
  41. sierż. Jan Zaleski[43]
  42. sierż. szt. Mikołaj Zagórski
  43. por. Edward Tadeusz Żórawski

Obsada personalna we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939[44][45]

Dowództwo
  • dowódca – ppłk Kazimierz Wyderko
  • I adiutant – kpt. Stanisław Czupryna
  • II adiutant – NN
  • oficer informacyjny – NN
  • oficer łączności – kpt. Ignacy Lubowski
  • kwatermistrz – kpt. piech. Mieczysław Żukowski[f]
  • oficer płatnik – NN
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Karol Stanisław Pigłosiewicz
  • naczelny lekarz – kpt. lek. dr Stanisław Gierałtowski
  • kapelan – st. kap. rez. ks. Bolesław Cieciuchowski
  • dowódca kompanii gospodarczej – kpt. adm. Stanisław Siedlecki
I baon
  • dowódca I batalionu – mjr Edward Euzebiusz Billik
  • adiutant batalionu – NN
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – mjr Edward Józef Roth
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – kpt. Piotr Zadrowski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Szymborski
  • dowódca 1 kompanii ckm – kpt. Marcin Borek
II baon
  • dowódca II batalionu – mjr piech. Roman Marian Zagłoba-Kaniowski (do 10 IX), mjr kontr. Artemi Aroniszydze (od 11 IX)
  • adiutant batalionu – por. Józef Golik
  • dowódca plutonu łączności – ppor. piech. rez. Stefan Bielecki[g]
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. rez. Józef Sawicki
  • dowódca I plutonu – ppor. Wojciech Szczęsnowicz †22/23 IX 1939
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Roszko
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – kpt. Stanisław Łaganowski (do 23 IX), podkom. SG (ppor. piech. rez.) Stanisław Karol Stopa (od 23 IX)
  • dowódca 2 kompanii ckm – por. Franciszek Marian Worek
III baon
  • dowódca III batalionu – mjr Kazimierz Buncler
  • adiutant batalionu – NN
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – ppor. Witold Stefan Feliks Mirowski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Zygmunt Borucki[h]
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. rez. Jan Jagłowski (do 20 IX), por. Jan Borkowski (od 21 IX)
  • dowódca 3 kompanii ckm – kpt. Stefan Sommer
pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Kazimierz Orłowski
  • dowódca II plutonu – ppor. piech. Zygmunt Sutkowski[i]
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Teodor Albrecht[j]
  • dowódca kompanii zwiadowców – NN
  • dowódca plutonu pionierów – kpt. Antoni Szypiński
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – NN

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

3 czerwca 1923 roku gen. Aleksander Osiński wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez mieszkańców powiatów Suwałki i Augustów[52]

Odznaka pamiątkowa

Odznaka pierwotnie miała kształt owalnej tarczy, na której umieszczono orzeł państwowy oraz wpisano numer i inicjały „41 SPP”. Jednoczęściowa – wykonana w tombaku srebrzonym i oksydowanym, bez emalii. Wymiary: 42x26 mm. Wykonanie: J. Rontensztejn – Suwałki

7 września 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin nowej odznaki pamiątkowej[53]. Odznaka o wymiarach 45x30 mm ma kształt tarczy pokrytej granatową emalią z żółtym obramowaniem. Na tarczy umieszczony jest srebrny orzeł trzymający rozwiniętą chorągiew z wizerunkiem Krzyża Orderu Virtuti Militari. U dołu numer „41” i gałązki dębowe. Odznaka dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, łączona pięcioma nitami. Na rewersie próba srebra, numer i imiennik grawera „IM” – Józefa Michrowskiego z Warszawy. Autorem projektu odznaki był major Bronisław Sylwin Kencbok (1898-1940), zamordowany w Charkowie.

23 listopada 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zatwierdził nowy wzór i regulamin nowej odznaki pamiątkowej[54]. Odznaka o wymiarach 33x33 mm ma kształt krzyża (wzorowana na odznakach pułków piechoty Legionów). Centrum odznaki stanowi okrągła tarcza z monogramem „JP”. Od tarczy odbiegają topory z cyfrą pułkową „41” i cztery wici – strzały. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze, oksydowana. Na rewersie próba srebra, inicjały grawera „IM” – Józefa Michrowskiego z Warszawy[55].

Odznaka żałobna

26 czerwca 1935 roku Minister Spraw Wojskowych „w celu uczczenia i utrwalenia pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego w pułkach: 1 szwoleżerów, 41 i 66 piechoty, których Szefem był Zmarły Marszałek oraz dla Korpusu Kadetów Nr 1, który w tytule swoim nosi Nazwisko Marszałka Piłsudskiego – ustanowił stałą oznakę żałobną”. Oznakę stanowiła czarna obwódka, średnicy 3 mm, złożona z podwójnego czarnego sznura – jedwabnego u oficerów i podoficerów zawodowych, a bawełnianego u szeregowców i kadetów – przyszyta do krawędzi lewego naramiennika kurtki i płaszcza, i noszona stale w służbie i poza służbą do wszystkich rodzajów ubioru wojskowego[56] (zob. Kult Józefa Piłsudskiego).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W okresie III Rzeczypospolitej tradycje pułku kultywował 1 batalion zmechanizowany29 Brygady Zmechanizowanej ze Szczecina.
  2. Z uwagi na święta Wielkiej Nocy uroczystości często przenoszono na 8 maja – rocznicę zajęcia Kijowa
  3. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[7].
  4. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[12]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  5. Dowódcą batalionu sztabowego i pierwszym kwatermistrzem pułku był kpt. / mjr piech. Stanisław Nosowski (VII 1922[25][14].
  6. Mieczysław Żukowski (ur. 8 stycznia 1895). 29 kwietnia 1933 został mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 i 10. lokatą w korpusie oficerów piechoty[46]. W kwietniu 1935 został przeniesiony z 33 do 41 pp[47]. W 1938 został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi „za zasługi w służbie wojskowej”[48]. 12 września 1939 w Garwolinie zorganizował i objął dowództwo batalionu piechoty w sile 360 karabinów, około 600 piechurów bez broni z różnych dywizji, przeważnie z rozbitego pod Jeruzalem w dniu 12 września Ośrodka Zapasowego 26 Dywizji Piechoty[49].
  7. Stefan Bielecki ur. 11 listopada 1911 w m. Bucniowa, zm. 15 sierpnia 2001) w niewoli w Oflagu II C Woldenberg[50].
  8. Zygmunt Borucki został ciężko ranny, stracił obie nogi, przebywał w Oflagu II C Woldenberg.
  9. Zygmunt Sutkowski (ur. 27 maja 1914 w Warszawie, zm. 22 lutego 1980) w niewoli, w Oflagu II C Woldenberg[50]. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1937 i 254. lokatą w korpusie oficerów piechoty[51].
  10. Teodor Albrecht ur. 1 kwietnia 1909 w Zamościu, w rodzinie Piotra. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 108. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Przebywał w niemieckiej niewoli, a po uwalnieniu służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. W latach 1951-1957, po powrocie do kraju, był poddany kontroli operacyjnej przez funkcjonariuszy UB w Katowicach (sygn. IPN Ka 230/318).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Satora 1990 ↓, s. 91.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 79.
  3. Dekret Wodza Naczelnego L. 3394 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1606)
  4. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  5. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  6. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  7. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  8. "Księga chwały piechoty" (metryka 41 pp)
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 132 z 20 grudnia 1924 roku, s. 749.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 stycznia 1925 roku, s. 26.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 206.
  12. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  14. a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 245.
  15. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 227, 345.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 4 lutego 1927 roku, s. 36.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 120.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 326.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 338.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 159.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 160.
  23. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 549.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 104 z 4 października 1924 roku, s. 573.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 145.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 191.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 253.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 415.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 408.
  33. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 40.
  34. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 10 z 12 marca 1921 roku, s. 402.
  35. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 41 z 6 grudnia 1921 roku, s. 1607-1608.
  36. Smoleń 1929 ↓, s. 45.
  37. Smoleń 1929 ↓, s. 45 tu jako Biekielewski.
  38. Smoleń 1929 ↓, s. 45 tu jako Gosztowt.
  39. Smoleń 1929 ↓, s. 45 tu jako Mieczkowski.
  40. Smoleń 1929 ↓, s. 45 tu jako Romatowski.
  41. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 68, 604.
  42. Smoleń 1929 ↓, s. 45 tu jako Franciszek Jerzy Frankowski.
  43. Smoleń 1929 ↓, s. 45 tu jako Zalewski.
  44. Bieliński 2018 ↓, s. 30.
  45. Głowacki 1985 ↓, s. 298-299, 321.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 29 kwietnia 1933 roku, s. 115.
  47. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 41.
  48. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938 roku, s. 34.
  49. Głowacki 1985 ↓, s. 185.
  50. a b Straty ↓.
  51. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 26.
  52. Satora 1990 ↓, s. 90-91.
  53. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 7 września 1926 roku, poz. 240.
  54. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 15 z 23 listopada 1937 roku, poz. 175.
  55. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 79-82.
  56. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 26 czerwca 1935 roku, poz. 5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]