4 Pułk Strzelców Podhalańskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Piechoty Legionów. Zobacz też: 4 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 4.
4 Pułk Strzelców Podhalańskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie grudzień 1918
Rozformowanie 16 września 1939
Nazwa wyróżniająca Podhalańczycy
Tradycje
Święto 26 września
Nadanie sztandaru 5 października 1924
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Bronisław Warzybok
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, wojna polsko-ukraińska, wojna obronna 1939
Organizacja
Dyslokacja Kamieniec Podolski, Cieszyn (1920-1939)
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Rodzaj wojsk piechota górska
Podległość odwód 18 DP (1919), 21 DPG (do 16 IX 1939), DP gen. Bernarda Monda (17-20 IX 1939)
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Sztandar pułku
Tereny działań bojowych pułku w latach 1919-1920
Pułk walczył w składzie 21 DPGórskiej
Muzeum 4 pspodh. w Cieszynie

4 Pułk Strzelców Podhalańskich (4 pspodh.) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP i Armii Polskiej we Francji.

Od listopada 1920 garnizonem pułku był Cieszyn. 5 października 1924 uroczyście wręczono pułkowi sztandar ufundowany przez mieszkańców powiatu cieszyńskiego[1].

Święto pułkowe obchodzono 26 września, w rocznicę bitwy pod Obuchowem. W przeddzień tego święta miał zawsze miejsce apel poległych. W samym dniu święta odbywała się natomiast msza polowa, uroczysta defilada oraz organizowano zawody sportowe.

W 1925 ekipa strzelców podhalańskich z Cieszyna zdobyła I miejsce w zawodach strzeleckich o mistrzostwo Dowództwa Okręgu Korpusu nr V w Krakowie, a następnie mistrzostwo Wojska Polskiego na zawodach w Starym Samborze.

Obecnie przy ul. Frysztackiej 2 w Cieszynie można zwiedzać muzeum poświęcone 4 Pułkowi Strzelców Podhalańskich.

Formowanie pułku[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1918 w obozie La Mandria di Chivosso we Włoszech sformowany został 6 Pułk Strzelców im. Zawiszy Czarnego[2]. W kwietniu 1919 przetransportowany został do rejonu Lure, we Francji, gdzie wszedł w skład Armii Polskiej dowodzonej przez gen. Józefa Hallera.

Z batalionów 6 Pułku Strzelców zorganizowane zostały trzy nowe oddziały: 19, 20 i 21 Pułki Strzelców Polskich. Wymienione oddziały uzupełnione zostały kadrą oficerską i częściową podoficerską pochodzącą z demobilizowanych jednostek francuskich: 413, 414 i 416 Pułków Piechoty. Nowo powstałe pułki zorganizowane zostały w 7 Dywizję Strzelców Polskich, która z kolei powstała na bazie francuskiej 154 Dywizji Piechoty.

Z chwilą przyjazdu do Polski 19 Pułk Strzelców Polskich przemianowany został na 19 Pułk Strzelców Pieszych. 1 września 1919 r., w wyniku połączenia Armii Polskiej we Francji z Wojskiem Polskim w kraju, oddział po raz kolejny zmienił numer i nazwę na 143 Pułk Strzelców Kresowych. 1 marca 1920 po raz ostatni dokonano zmiany nazwy na 4 Pułk Strzelców Podhalańskich.

Działania zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920. Uczestniczył w bitwach m.in. pod Szelechowem (27 marca 1920), Wołkowińcem-Barem (26 kwietnia 1920), Indurą (24 września 1920) i Obuchowem (26 września 1920).

Na cmentarzu w Sokółce (województwo podlaskie, powiat sokólski, gmina Sokółka) w kwaterze wojennej zostali pochowani żołnierze pułku polegli we wrześniu 1920. Znajdują się tam groby Andrzeja Hedrzyna, ppor. Józefa Karasia, ppor. Kazimierza Lehra (odznaczony VM), kpt. Stanisława Świąteckiego (odznaczony VM)[3].

W 1939 w czasie kampanii wrześniowej walczył w składzie 21 Dywizji Piechoty Górskiej.

1 września 1939 prowadził ciężkie walki w rejonie Cieszyna i Bielska. W dniu 3 września toczy walki w rejonie Kalwarii Zebrzydowskiej. W dniu 6 września odpierał atak niemieckich czołgów pod Grodkowicami a częścią sił bronił Bochni.

Od 8 września w odwrocie na linię Sanu, gdzie w dniach 10–11 września bronił linii tej rzeki w rejonie Leżajska i Krzeszowa. Następnie wycofuje się w kierunku południowo-wschodnim. W dniu 15 września walczył pod Duchowem, a następnego dnia został częściowo rozbity po ciężkich walkach w rejonie Dzikowa Nowego. Część żołnierzy pułku dostało się do niewoli, pozostali pododdziałami weszli w skład innych jednostek walczących na tym terenie. Dzień 16 września 1939 był ostatnim dniem istnienia 4 Pułku Strzelców Podhalańskich.

22 września 1939 r. od 73 do 100 wziętych do niewoli żołnierzy pułku zostało zamordowanych przez Niemców i ukraińskich nacjonalistów we wsi Urycz (dawne woj. lwowskie). Jeńców spalono żywcem w stodole[4].

Pułk został odznaczony za kampanię 1939 orderem Virtuti Militari[5].

Skład 15 września 1919[edytuj | edytuj kod]

  • dowództwo – ppłk Mieczysław Boruta-Spiechowicz
  • I batalion – kpt. Stanisław Świątecki
  • II batalion – kpt. Jan Byłeń (zmarł 15 lutego 1920 na tyfus)
  • III batalion – kpt. Stefan Kaucki

Strzelcy podhalańscy[edytuj | edytuj kod]

1935 porucznik sztrzelcow podhalanskich 1935.jpg
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • mjr piech. Henryk Pęczalski (p.o. 22 VII – 1 X 1922 → zastępca dowódcy 27 pp[7])
  • ppłk piech. Rudolf Emil Heinz (1924)
  • ppłk piech. Jan Bratro (1927 - 14 II 1929 → dowódca 28 pp)
  • mjr / ppłk piech. Władysław Kasza (12 III 1929 - 20 XI 1932 → zastępca dowódcy 33 pp)
  • ppłk dypl. Stanisław Lityński (20 XI 1932 - 1934 → W.S.Woj.)
  • ppłk dypl. Bronisław Warzybok (1934 - 1937 → dowódca 4 pspodh)
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[11][a]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Władysław Warzybok
  • I z-ca – vacat
  • adiutant – kpt. Marian Podniesiński
  • starszy lekarz – mjr dr Antoni Ostaszewski
  • młodszy lekarz – vacat
  • komendant Rejonu PW Konnego – kpt. tab. Michał Ludwik Bujak (*)[b]
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Adam Paweł Gruda
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Ludwik Schöpp
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – p.o. chor. Jan Komędera
  • oficer mobilizacyjno-materiałowy – kpt. Mikołaj Korwin-Kossakowski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Władysław Kronhold
  • oficer żywnościowy – chor. Jan Bednarski
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Michał Ludwik Bujak (*)
  • kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm.) Józef Baranowski
  • dowódca plutonu łączności – por. Lucjan Zalewski
  • dowódca plutonu pionierów – por. Antoni Bydloń
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Walery Zacharzewski
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Wojciech Kania
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Franciszek Szyndlar
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Franciszek Perl
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Józef Otto Grcar
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Alfons Tkacz
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Bojarski
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Jan Zygmunt Kosiaty
  • dowódca plutonu – por. Michał Boruc
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Milczarek
  • dowódca 3 kompanii – por. Roman Zaczyński
  • dowódca 1 kompanii km – por. Tadeusz Bortnowski
  • dowódca plutonu – por. Sergiusz Kapura
  • dowódca plutonu – ppor. Michał Zygmunt
II batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Walerian Józef Młyniec
  • dowódca 4 kompanii – por. Władysław Karol Smrokowski
  • dowódca plutonu – ppor. Ignacy Lichter
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Jan Mędala
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Hamburger
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Adolf Antoni Juzof
  • dowódca plutonu – por. Bolesław Marian Dubicki
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Batko
  • dowódca 2 kompanii km – por. Aleksander Jan Burnatowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Kurzeja
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Antoni Karol Michalik
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Antoni Tomaszewski
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Franciszek Wzorek
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Apoloniusz Postula
  • dowódca 8 kompanii – por. Jerzy Wołoszyn
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Jan Neulinger
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Teofil Wawrzyniak
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Paolone
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Radwański
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Gustaw Jan Kroll
  • dowódca plutonu – ppor. Alojzy Augustyn Cebrat
  • na kursie – kpt. Szczepan Leopold Orłowski
  • na kursie – por. Mieczysław Łuczkiewicz
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 21 DP
  • dowódca – mjr Stefan Kazimierz Mayer
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Józef Kot
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Juliusz Andrzej Chrząstowski
  • dowódca plutonu strzeleckiego – ppor. Paweł Franciszek Faleński
  • dowódca plutonu km – por. Włodzimierz Marian Pochwat

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[14]

Dowództwo
  • dowódca – ppłk dypl. Bronisław Warzybok
  • I adiutant – kpt. Marian Podniesiński
  • II adiutant – por. Józef Kot
  • oficer informacyjny – por. rez. dr Józef Malczyk
  • oficer łączności – por. Julian Zalewski
  • kwatermistrz – kpt. Szczepan Orłowski
  • oficer płatnik– kpt. Władysław Kronhold
  • oficer żywnościowy – chor. Józef Bednarski
  • naczelny lekarz – kpt. dr med. Boguchwał Panas
  • kapelan – ks. kap. Zdzisław Belon
  • dowódca kompanii gospodarczej – NN
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Franciszek Perl
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Karol Stawowy
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Józef Grcar
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Michał Boruc
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. rez. Edward Stachak
  • dowódca 1 kompanii cekaemów – por. Sergiusz Kapura
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Adam Paweł Gruda
  • adiutant batalionu – NN
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Wzorek
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – ppor. rez. Wincenty Sękiewicz
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por, Bolesław Dubicki
  • dowódca 2 kompanii cekaemów – por. Aleksander Burnatowicz
III batalion
  • dowódca III batalionu – mjr Stefan Mayer
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Tadeusz Bartosik
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – kpt. Antoni Tomaszewski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Smrokowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Paolone
  • dowódca 3 kompanii cekaemów – por. rez. Władysław Szumikowski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Wojciech Kania
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Walery Zacharzewski
  • dowódca kompanii zwiadowców – ppor. Franciszek Szyndlar
  • dowódca kompanii technicznej – NN
  • dowódca plutonu pionierów – por. Antoni Bydłoń
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Roman Zaczyński

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[15]

Order Virtuti Militari
  • strzel. Tadeusz Bereżnicki
  • ppor. Jan Bojarski
  • ppłk Mieczysław Boruta-Spiechowicz
  • sierż. Jan Cader
  • strzel. Władysław Dzięgol
  • ppor. Jan Foryś
  • sierż. Stanisław Florczak
  • ppor. Henryk Gliszczyński
  • ppor. Mieczysław Godłowski
  • kpr. Wanda Hermanówna
  • kpt. Kazimierz Jacorzyński
  • ppor. Stanisław Jęczalik
  • por. Henryk Jackiewicz
  • ppłk Mikołaj Kostecki
  • ppor. Piotr Kiełkowski
  • ppor. Bogusław Marian Karaś
  • st. sierż. Jan Kempiński
  • plut. Antoni Kasperkowiak
  • plut. Franciszek Krzyżanek
  • ppor. Kazimierz Lehr
  • plut. Marian Pietraszek
  • ppor. Bogusław Przywarski
  • sierż. Stanisław Ramenda
  • kpt. Stanisław Świątecki
  • ppor. Kazimierz Salewicz
  • ppor. Eugeniusz Skipirzepa
  • kpr. Fabian Stepczyński
  • ppor. Jan Toepfer
  • st. sierż. Kazimierz Tomczak
  • ppor. Stanisław Tomaszewski
  • plut. Jan Woźnicki
  • sierż. Florian Weyrenter
  • por. Gustaw Zacny[16]
  • ppor. Wacław Zalewski

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[12].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jednodniówka 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie w dniu święta pułkowego i poświęcenia chorągwi, 1924 (5.10). 1924, s. 1-9.
  2. Od pułku tego wzięły również rodowód 71 72 Pułk Piechoty (II RP).
  3. Cmentarze i pomniki walk o utrwalenie granic (1918-21r.) : Sokółka, www.rowery.olsztyn.pl [dostęp 2018-04-09] (pol.).
  4. Szymon Datner: Zbrodnie Wehrmachtu na jeńcach wojennych w II wojnie światowej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1961, s. 56-57.
  5. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  6. Jednodniówka 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie w dniu święta pułkowego i poświęcenia chorągwi, 1924 (5.10). 1924, s. 8.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 14 października 1922 roku, s. 782.
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 127 z 4 grudnia 1924 roku, s. 714.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 36 z 10 września 1926 roku, s. 298.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 655-656.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  14. Sulich 2018 ↓, s. 92.
  15. Legutko 1929 ↓, s. 51.
  16. Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Nr 4998 Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Rok. III, Nr 43, str. 1723. Warszawa 27 grudnia 1921.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-10-10].
  • Szymon Datner: Zbrodnie Wehrmachtu na jeńcach wojennych w II wojnie światowej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1961.
  • Stawowy Karol, Z ziemi włoskiej do polskiej, "Kalendarz Cieszyński 1988", Cieszyn 1987, s. 61-65.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]