18 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 18 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 18 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 18.
18 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 24 czerwca[1]
Nadanie sztandaru 10 lipca 1921
Rodowód batalion strzelców Sanockich
batalion piechoty Ziemi Ropczyckiej
1 batalion strzelców Wojska Polskiego
batalion polowy pułku piechoty ziemi rzeszowskiej
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Wiktor Majewski
Działania zbrojne
I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Skierniewice
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 26 Dywizji Piechoty

18 Pułk Piechoty (18 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w Skierniewicach. W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej 26 Dywizji Piechoty (Armia „Poznań” i „Pomorze”).

Formowanie pułku[edytuj | edytuj kod]

Po demoralizacji C.K. Armii oficerowie narodowości polskiej garnizonu rzeszowskiego przejęli władzę w mieście i po odesłaniu do domów żołnierzy obcych narodowości z przebywających w Rzeszowie pułków austro-węgierskich (17 pułku strzelców i 89 pułku piechoty) sformowali zaczątki pododdziałów „pułku piechoty ziemi rzeszowskiej”. Na początku listopada wrócił do Rzeszowa, jako swojego macierzystego garnizonu, batalion zapasowy (złożony głównie z Polaków) 40 pułku piechoty C.K. Armii w sile 9 oficerów i 400 szeregowych (dowódca por. Wilusz). W dniu 12 listopada dowództwo formującego się w Rzeszowie pułku objął por. Wilusz. W czasie listopadowych walk pod Przemyślem wysłane tam pododdziały sformowane z Rzeszowie skonsolidowały się, jako „batalion polowy pułku piechoty ziemi rzeszowskiej”, późniejszy 1 batalion 18 pułku piechoty.

2 batalion 18 pułku piechoty swoich korzeni upatruje w zorganizowanych w Sanoku „batalionu strzelców sanockich” i w Dębicy „batalionu piechoty ziemi ropczyckiej”.

W tym samym czasie w Krakowie na bazie batalionu zapasowego 33 pułku strzelców C.K. Armii został stworzony „1 batalion strzelców Wojska Polskiego” włączony później do 18 pułku piechoty, jako jego III batalion.

Zanim pułk otrzymał swój ostateczny numer porządkowy 1 stycznia 1919 roku nadano mu nazwę „2 pułku piechoty ziemi rzeszowskiej”, 24 stycznia 1919 roku numer porządkowy „15” i wreszcie 8 lutego 1919 roku ostateczny numer, tj. 18 pułk piechoty[2].

Pułk w walkach o granice 1918-1920[edytuj | edytuj kod]

Na początku istnienia poszczególne bataliony pułku walczyły w odosobnieniu. Pierwszy chrzest ogniowy pododdziałów pułku miał miejsce pod Przemyślem. Późniejszy I batalion 12 grudnia 1918 roku ruszył do szturmu na obsadzony przez Ukraińców fort pod Grochowcami. Po sukcesie kolejnym zadaniem było odzyskanie utraconych przez inne pododdziały Niżankowic. Natarcie zostało przeprowadzone z podstawy wyjściowej w Pikuliceach. 15 grudnia kpt. Kawiński poprowadził batalion do zwycięskiego szturmu na fort nr 5. W okolicach Przemyśla batalion pozostawał do 17 kwietnia, staczając zwycięskie potyczki pod Popowicami, Wołostkowem, Dmytrowicami, Bandrowem i Daszówką. Następnie koleją 17 kwietnia został przerzucony do Gródka Jagiellońskiego w celu przerwania pierścienia wojsk Ukraińskiej Armii Ludowej otaczających Lwów. Do 20 kwietnia batalion znajdował się w pierwszej linii biorąc udział w działaniach na Basiówkę, Ferdynandówkę, Polankę wieńcząc swoje działanie zdobyciem Hodowicy. Następnie batalion przeszedł do odwodu frontu do Skniłowa skąd po sporadycznym używaniu poszczególnych kompanii odszedł na odpoczynek do Lwowa. W dniu 1 maja został zluzowany przez III batalion 10 pułku piechoty i zajął pozycję, na której przebywał do 13 maja, czyli do dnia dołączenia reszty batalionów 18 pułku piechoty.

II batalion swój szlak bojowy rozpoczął walcząc w grudniu w okolicach Gródka i Przemyśla. Zadaniem batalionu była obrona toru kolejowego między tymi miastami. Batalion w czasie realizacji tego zadania poniósł dotkliwe straty. Wykrwawiona kompania dębicka (80 bagnetów z etatowego stanu 200) tegoż batalionu otrzymała zadanie obrony mostu kolejowego na rz. Wereszycy w miejscowości Kamienobrodzie. 20 grudnia o 23.00 na pozycję kompanii uderzyły dwie kompanie wspierane przez 5 karabinów maszynowych. Ukraińcy uderzali z dwóch stron, od strony Mszany i Gródka Jagiellońskiego. Najbliższe własne pododdziały znajdowały się w odległości kilkunastu kilometrów. Kryzys walki nastąpił o godzinie 4 nad ranem 21 grudnia, kiedy to straty i brak amunicji osłabiły morale obrońców. Niespodziewanie przybyła odsiecz w postaci własnego pociągu pancernego. Po pierwszych salwach z jego armat kompania ruszyła do kontrataku, które całkowicie rozgromiło siły przeciwnika.

III batalion w dniu 1 stycznia 1919 roku został przewieziony koleją do Sądowej Wiszni i z marszu wziął udział w działaniach obronnych tego miasta. 10 stycznia nastąpiło przesunięcie do Mszany, z której batalion miał działać w kierunku na Bartatów. Bartatów przechodził wielokrotnie z rąk do rąk, w krytycznych momentach Polacy szturmem wypierali przeciwnika. O świcie 11 stycznia na własne pozycję ruszyło natarcie świeżego ukraińskiego batalionu. Ukraińcom udało się zniszczyć własną kompanię piechoty ogniem karabinów maszynowych i zdobyć baterię artylerii. Ze 100 szeregowych i 4 oficerów tej kompanii, poległo 2 oficerów i 40 szeregowych, reszta żołnierzy była ranna. W tym krytycznym momencie o 8.00 dowódca okrążonej w lesie placówki por. Skowron uderzył na bagnety na odwody ukraińskie. Powodzenie było pełne, gdyż zupełnie zdezorientowany nieprzyjaciel wycofał się w popłochu. Po boju pod Bartatowem tylko 4 kompania batalionu brała udział w walkach w okolicach Kamienobrodu. Na początku kwietnia batalion przebywał bez styczności z przeciwnikiem w rejonie Lubienia Wielkiego i po zluzowaniu połączył się z resztą macierzystego pułku.

Po okresie osobnego działania w dniu 15 maja zgrupowane zostały wszystkie bataliony pułku. Pierwszym dowódcą całości został płk Marian Herbert. Pułk został podporządkowany 4 Dywizji Piechoty. Pierwszym zadaniem bojowym postawionym przed pułkiem było zdobycie Sambora. Zadanie to zostało zrealizowane bez wysiłku, gdyż przeciwnik opuścił wcześniej miasto. Po przesunięciu pułku do odwodu dywizji 21 maja nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy pułku – został nim ppłk Becker. Pod wodzą nowego dowódcy kierunkiem działania był Stanisławów, który również zdobyto praktycznie bez walki, gdyż miasto zostało wcześniej opanowane przez miejscową komórkę POW. Po wyparciu własnym oddziałów z Czortkowa, 18 pułk piechoty otrzymał zadanie odzyskania miasta. Dwustronnym natarciem poprzez Jazłowiec na Jagielnicę i z drugiej strony przez Dżuryn na Czortków, zabezpieczono miasto i wzięto kilkudziesięciu jeńców.

Kontrofensywa Ukraińskiej Armii Ludowej wymusiła odwrót pułku na linii Czortków – Buczacz. Po zgrupowaniu całości pułku z Rozworzanach otrzymano meldunki o całkowitym okrążeniu przez nieprzyjaciela. Droga odwrotu wiodła przez Martynów, który został silnie obsadzony przez Ukraińców. 24 czerwca pułk wyruszył marszem ubezpieczonym, w straży przedniej 2 batalion wraz z artylerią, trzon kolumny stanowił 3 batalion, który grupował jednocześnie resztę artylerii i tabory. Tył i ubezpieczenie boczne tworzył 1 batalion. Ppłk Becker prowadził osobiście straż przednią. Determinacja i gwałtowność natarcia 2 batalionu była tak duża, że bez rozwinięcia całości sił udało się rozbić przeciwnika. Po wywalczeniu sobie drogi odwrotu, pułk zajął stanowiska obronne nad rz. Świrz. Już następnego dnia wróg rozpoczął natarcie. Kluczowym punktem było wzgórze 272, które przechodziło z rąk do rąk, by w końcu pozostać w rękach Polaków.

Odwrót Wojska Polskiego zakończył się 28 czerwca, kiedy to własne oddziały rozpoczęły kontrofensywę. Pułk otrzymał zadanie zdobycia Żurowa, które przy stracie kilkunastu żołnierzy zrealizował. Do dnia 4 lipca zajęte zostały: Lipica Dolna, Narajówka, Szumlany, Monasterzyska, Jeziorzany i Buczacz.

W dniu 14 lipca rozpoczęła się wielka ofensywa na froncie przeciwukraińskim. Pułk nacierał na linii Trybuchowiec – Białobożnica. Opór ukraiński powoli wygasał, aż po ponownym zdobyciu przez pułk Czortkowa zupełnie ustał. Ukraińcy wycofali się za Zbrucz. Po zasłużonym odpoczynku w Wygnance, pułk został skierowany koleją na nowy odcinek frontu.

27 lipca 1919 roku pułk został wywagonowany w Brodach. Początkowo przeciwnik, jakim była Armia Czerwona nie był zbyt wymagający i cofał się niemal bez walki tak, że 15 sierpnia osiągnięto Horyń. Od 28 września pułk zajmował stanowiska nad rz. Uborć, w pobliżu Horodnicy, realizując od czasu do czasu nękające wypady, celem zdobycia wiadomości o przeciwniku jak np. wypad z 21 października na Seredy.

Całą jesień i zimę pułk spędził na fortyfikacyjnej rozbudowie własnych stanowisk. Wypad na Stepanówkę z 19 marca 1920 roku zakończył okres wojny pozycyjnej. W celu zdezorganizowania przeciwnika, przygotowującego się do nowej ofensywy, wykonano koncentryczne natarcia na wieś, w której wg meldunków było około 300 nieprzyjaciół. Szturm na bagnety przyniósł całkowite zwycięstwo, mimo iż nieprzyjaciel otrzymał wzmocnienie w postaci całego batalionu. Na polu walki pozostało około 100 Rosjan przy minimalnym stratach własnych w postaci 1 zabitego i 1 rannego. Do 24 marca nieprzyjaciel próbował przerwać polskie linie obronne, jednak bez powodzenia.

Na początku drugiej połowy kwietnia pułk liczący wtedy 50 oficerów i 2000 żołnierzy został zgrupowany pod Łopatyczami. 18 pułk piechoty miał być użyty w polskiej ofensywie na Kijów. Rozkaz do wymarszu dotarł do pułku 24 kwietnia. Pułk naciskał na cofającego się przeciwnika, aż po krótkiej walce opanował Korosteń, następnie został przerzucony do Koziatyna i pozostał w nim do 3 maja w charakterze odwodu Naczelnego Wodza.

Z powodu nowej rosyjskiej ofensywy na północnym froncie, na zagrożony odcinek frontu został skierowany pułk w ramach swojej macierzystej dywizji. 25 maja nastąpił podział pułku, 1 i 3 batalion zostały przetransportowane do Mińska, a 2 batalion pozostał na Ukrainie. Walki pod Mińskiem prowadzone były z dużym poświęceniem, nieprzyjaciel stale wprowadzał nowe siły, które były rozbijanie polskimi kontratakami. Aktywna polska obrona, która dążyła do opanowania Klinna, dopiero po uzyskaniu wsparcia w postaci półbatalionu z 24 pułku piechoty i I batalionu 61 pułku piechoty odniosła sukces. W ciągu kilkudniowych walk w rejonie Mińska pułk stracił 30 poległych i 130 rannych. Po odparciu rosyjskiego natarcia pułk przeszedł do odwodu frontu w rejonie Bohuszewicz.

4 lipca ruszyło generalne natarcie całego frontu rosyjskiego. Rosjanie mieli przygniatającą przewagę liczebną, dlatego już 6 lipca 18 pułk piechoty znajdujący się dotychczas w odwodzie musiał zostać użyty. Rosjanie zdobyli Bohuszewicze, a pułk cofnął się do Ład. W celu przywrócenia pierwotnej linii frontu, zarządzono przeciwdziałanie całej 4 Dywizji Piechoty. Natarcie ruszyło 8 lipca i po ciężkich walkach ulicznych pułk odzyskał Bohuszewicze, z których wkrótce pod ciężkim ogniem artyleryjskim musiał się wycofać.

Pułk pozostawał w odwrocie na kierunku Puchowicze – Ihumeń – Dwurzecze by w końcu 16 lipca osiągnąć linię starych okopów pod Baranowiczami. Tego dnia dołączyły do pułku resztki 2 batalionu, walczącego do tej pory na Ukrainie.

2 batalion działający, jako odwód pod Koziatynem został wciągnięty w ciężkie walki odwrotowe z kawalerią Budionnego, która pod Korcem otoczyła batalion. Batalion poniósł ciężkie straty, a po wyczerpaniu amunicji uległ masom kawalerii wroga. Jedynie kilkudziesięciu żołnierzy przedarło się do własnych pododdziałów i przez Równe, Łuck, Lublin i Chełm dołączyło do macierzystego pułku.

Niemirów – mogiła 14 żołnierzy 18 Pułku Piechoty poległych w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r.

Od 1 sierpnia pułk brał udział w walkach nad Bugiem, w czasie, których starał się odepchnąć przeciwnika za rzekę. Kiedy kalkulacje te okazały się nierealne, był zmuszony cofać się dalej ku Wiśle. Do najcięższych walk z tego okresu można zaliczyć walki pod Niemirowem, w czasie, których pułk był zmuszony stawić czoła czterem pułkom sowieckiej piechoty. A sama miejscowość przechodziła sześciokrotnie z rąk do rąk. Marszruta odwrotowa pułku przebiegała przez Szpaków – Wolne – Terlików – Sierpielice, w każdej z tych miejscowości pułk z poświęceniem bronił się i niejednokrotnie zmuszony był odrzucać przeciwnika w walce na bagnety.

9 sierpnia pułk stoczył ostatnie walki w sąsiedztwie Bugu i rozpoczął realizację rozkazu nakazującego wycofanie się za Wisłę. Po walkach odwrotowych pod Klimontami poprzez Siedlce pułk przemieścił się do Garwolina, gdzie udało mu się odeprzeć nieprzyjacielskie natarcie. Na wysokości tej miejscowości pułk przekroczył Wisłę i rozpoczął dozorowanie przepraw przez rzekę na południe od Warszawy. Po rozpoczęciu polskiej kontrofensywy z nad Wieprza, nacisk nieprzyjaciela na odcinek pułku zupełnie ustał. Już 17 sierpnia pułk transportem kombinowanym (kolejka podmiejska, statki, transport pieszy) przemieścił się przez Warszawę pod Płońsk i wszedł do składu 5 Armii.

Ostatnią dużym bojem 18 pułku piechoty była walka pod Ćwieklinkiem wieczorem 18 sierpnia. Bój ten rozpoczął się dość niespodziewanie, kiedy w czasie grupowania batalionów w zagajniku pod folwarkiem Ćwieklinek, jeden z nich pobłądził w ciemnościach, a wysłane patrole celem odnalezienia 2 batalionu natrafiły na atakujące tyraliery rosyjskie. Pułk całością sił ruszył na przeciwnika i przy manewrze oskrzydlającym wykonanym przez współdziałający 201 pułk szwoleżerów do świtu rozstrzygnął walkę na swoją korzyść. Po zakończonych walkach na północ od Warszawy, 1 września w m. Karczew pułk został załadowany na transport kolejowy i odjechał do Lwowa, by wziąć udział w swoim ostatnim akordzie w wojnie Polsko-Bolszewickiej.

Od 4 do 23 września pułk operował nad rz. Świrz, odpierając ataki nieprzyjaciela, a po rozpoczętej kontrofensywie 6 Armii ścigał straż tylną nieprzyjaciela na kierunku Gniła Lipa – Holeszew – Narajów. 3 października pułk został przetransportowany na granicę z Litwą, na której pozostał do 25 listopada 1920 roku[3].

Po ponad dwóch latach spędzonych na frontach walk o granicę Rzeczypospolitej pułk zimę 1920/1921 spędził w Łomży, by ostatecznie w październiku 1921 roku osiąść w swym pokojowym garnizonie w Skierniewicach.

Za okres od listopada 1918 roku do września 1920 roku pułk mógł pochwalić się następującą zdobyczą wojenną w postaci: 948 jeńców, 40 karabinów maszynowych, 1 pociągu pancernego i 9 dział.

Za okres walk oficerowie i żołnierze pułku zostali uhonorowani: 28 Krzyżami Srebrnymi „Virtuti Militari”, 78 Krzyżami Walecznych w tym nadanymi czterokrotnie 8 żołnierzom, trzykrotnie 7 żołnierzom, dwukrotnie 3 żołnierzom[4].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Szkic rozmieszczenia pododdziałów 18 pp w koszarach przy ul. Batorego w Skierniewicach

Koszary[edytuj | edytuj kod]

Pułk stacjonował w Skierniewicach w koszarach po carskim 38. Aleksiejewskim Pułku Piechoty zwanym Tobolskim przy obecnej ul. Stefana Batorego (dawniej ul. Piotrkowska). Budowa koszar trwała w latach 1885–1895 autorem projektu był Aleksander Woyde. Założenie architektoniczne polegało na wybudowaniu czterech dużych budynków z przeznaczeniem na zakwaterowanie żołnierzy, budynku kasyna oficerskiego, budynku dowództwa i stajni. Pod koniec budowy kompleksu koszarowego przy ul. Batorego, rozpoczęto budowę kolejnego kompleksu koszarowego po drugiej stronie drogi, przy obecnej ul. Kilińskiego. W koszarach tych stacjonował najpierw 170. Ostrołęcki Rezerwowy Pułk Piechoty, a w okresie międzywojennym 26 pułk artylerii lekkiej. Na obecnym placu Jana Pawła II znajdującym się pomiędzy koszarami pod koniec XIX w. wybudowano cerkiew garnizonową, którą po odzyskaniu przez Polskę niepodległości przemianowano na garnizonowy Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Skierniewicach[5].

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1921 pułk przeniesiony został z Łomży do Konina. Od października 1921 stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV[6] w garnizonie Skierniewice[7], [6]. Wchodził w skład 26 Dywizji Piechoty[6].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 18 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[8]. Po wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[9].

Pułk w kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

W dniach 23–25 marca pułk został zmobilizowany w ramach mobilizacji alarmowej. 18 pułk piechoty wchodził w skład jednostek z grupy tzw. „czarnej”. Jednostki tej grupy w czasie pokoju były przeznaczone do zadań specjalnej interwencji wewnątrz lub na zewnątrz państwa. W czasie mobilizacji jednostki grupy czarnej stanowiły wzmocnienie sił na zagrożonym odcinku granicy.

Po zakończeniu mobilizacyjnego rozwinięcia pułku (przyjęciu rezerwistów, uzupełnieniu zapasów do stanów wojennych i przyjęciu sprzętu z gospodarki narodowej) poszczególne pododdziały pułku przemieściły się do wsi:

I batalion – wsie: Podtrzciana, Rawiczów, Strzyboga

II batalion – wsie: Strobów, Podstrobów, Leonów

III batalion – wsie: Dębowa Góra, Rzyniec

kolumna taborowa nr 418 – wsie: Dąbrowice

kompania zwiadowcza – wsie: Zadębie i Sadowiczów[10]

Poszczególne pododdziały 18 pułku piechoty zostały uzupełnione do następujących stanów podchorążych, podoficerów i szeregowych:

dowództwo 1 batalionu – 13 żołnierzy służby czynnej i 76 żołnierzy rezerwy

1 kompania strzelecka – 40 żołnierzy służby czynnej i 182 żołnierzy rezerwy

2 kompania strzelecka – 42 żołnierzy służby czynnej i 182 żołnierzy rezerwy

3 kompania strzelecka – 43 żołnierzy służby czynnej i 190 żołnierzy rezerwy

1 kompania karabinów maszynowych – 41 żołnierzy służby czynnej i 120 żołnierzy rezerwy

dowództwo II batalionu – brak danych (przypuszczalnie około 90 żołnierzy)

4 kompania strzelecka – 41 żołnierzy służby czynnej i 188 żołnierzy rezerwy

5 kompania strzelecka – 39 żołnierzy służby czynnej i 187 żołnierzy rezerwy

6 kompania strzelecka – 39 żołnierzy służby czynnej i 182 żołnierzy rezerwy

2 kompania karabinów maszynowych – 47 żołnierzy służby czynnej i 220 żołnierzy rezerwy

dowództwo III batalionu – 12 żołnierzy służby czynnej i 73 żołnierzy rezerwy

7 kompania strzelecka – 42 żołnierzy służby czynnej i 180 żołnierzy rezerwy

8 kompania strzelecka – 43 żołnierzy służby czynnej i 180 żołnierzy rezerwy

9 kompania strzelecka – 44 żołnierzy służby czynnej i 180 żołnierzy rezerwy

3 kompania karabinów maszynowych – 48 żołnierzy służby czynnej i 127 żołnierzy rezerwy

Łącznie: 547 żołnierzy służby czynnej i 2344 żołnierzy rezerwy[11].

O reszcie pododdziałów pułku brak szczegółowych danych. Łącznie etatowo w pułku piechoty powinno być: 92 oficerów, 2874 podoficerów i szeregowych, 90 rkm, 36 ckm, 27 granatników, 6 moździerzy 81mm, 27 karabinów ppanc, 9 armat ppanc 37mm wz. 36, 2 armaty 75mm wz. 02/26, 664 koni, 1 samochód[12].

W macierzystym garnizonie pozostał ośrodek zapasowy O.Z.N. 18 pp, którego zadaniem było zbieranie nadwyżek rezerwistów i zmobilizowanie dodatkowo:

1 batalionu piechoty dla 145 rezerwowego pułku piechoty rezerwowego (dowódca kpt. Bolesław Blockus);

batalionu zapasowego dla 18 pułku piechoty (dowódca mjr Andrzej Kulczycki)

kompanii asystentacyjnej nr 143 (dowódca por. Stanisław Bednarek);

kolumny taborowej parkowej nr 418 (dowódca ppor. rez. tab. Feliks Jerzyński);

kompanii sanitarnej nr 403 (dowódca kpt. lek. dr Władysław Płoszko).

samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 44 (dowódca por. Zdzisław Eugeniusz Kozdęba)

kompanii kolarzy nr 44 (dowódca ppor. rez. Edward Beyga)

Do momentu wyruszenia pułku w rejon nadgraniczny, na stanie gospodarczym O.Z.N. 18 pp pozostawały 42 pododdziały[10].

Na podstawie rozkazu Sztabu Głównego L.8700/Mob.39 wszyscy oficerowie, podoficerowie, szeregowi rezerwy powołani w Okręgu Korpusu nr IV na ćwiczenia wojskowe z dniem 1 kwietnia 1939 zostali powołani do czynnej służby wojskowej. Tym samym okres ćwiczeń wskazany w kartach powołania tych żołnierzy został anulowany[10].

W dniach 4–11 lipca pułk został przetransportowany z Kutna do Wągrowca[13].

Na początku września 26 dywizja piechoty – w jej składzie 18 pułk piechoty – walczyła w obronie pozycji żnińskiej, a potem nad Notecią w rejonie Łabiszyna. W dniach 8 do 12 września przemaszerowała na pozycje obronne na kierunku: Inowrocław – Radziajów – Lubraniec – Żychlin[14]. Wieczorem 12 września 2 batalion został transportem samochodowym przewieziony z okolic Żychlina do przedmieść Sochaczewa, do których batalion dociera o świcie 13 września. Żołnierze 2 batalionu wymieniają na stanowiskach na prawym brzegu Bzury 3 batalion 144 pułku piechoty (rezerwowy) i 67 batalion saperów. Rozmieszczenie pododdziałów w Sochaczewie wygląda następująco: 4 kompania zajmuje pozycje na północnym skraju i wylocie szosy na Błonie, 5 kompania wraz plutonem z 6 kompanii zajmuje rejon dworca kolejowego z wylotem szosy na Żyrardów, 6 kompania bez plutonu pozostaje, jako odwód batalionu w rejonie rynku dozorując jednocześnie południowy skraj miasta z wylotem drogi na Bolimów. Pomimo ciężkiego ostrzału artyleryjskiego batalion wielokrotnie odpiera natarcia Wehrmachtu. Dopiero około północy z 12 na 13 września polska obrona pęka i batalion oddaje stanowiska wycofując się na zachodni brzeg Bzury. Dopiero o świcie w miejscowości Kąty batalion otrzymuje rozkaz od dowódcy piechoty dywizyjnej 26 Dywizji Piechoty płk dypl. Parafińskiego zawrócenia na Sochaczew i odebrania utraconych pozycji za prawym brzegu rzeki. Około godziny 10 rano 13 września batalion wypiera Niemców z Sochaczewa. Pomimo podciągana odwodów przez Niemców i ciągłego bombardowania artyleryjskiego 2 batalion wytrwał na swoich pozycjach do 15 września. Tego dnia od świtu najcięższe walki trwają na odcinku 4 kompanii, która po śmierci swego dowódcy ulega przewadze przeciwnika. Z braku nadziei na utrzymanie swoich stanowisk dowódca 2 batalionu mjr Feliks Kozubowski wydaje rozkaz odwrotu resztek batalionu najpierw do centrum miasta, a następnie za rzekę. W trakcie ponownego forsowania Bzury pod ogniem przeciwnika ginie mjr Kozubowski, a na prawy brzeg docierają tylko niedobitki batalionu w liczbie około 100 żołnierzy. 15 września 2 batalion 18 pułku piechoty uległ rozbiciu[15].

Wobec nowej koncepcji wyższego dowództwa odnośnie kierunku natarcia Armii „Poznań” i „Pomorze”. 16 września 1 i 3 batalion 18 pułku piechoty wraz z 10 pułkiem piechoty biorą udział w próbie opanowania przepraw przez Bzurę pod Kozłowem Szlacheckim. Od razu natarcie zalega pod morderczym ogniem przeciwnika. Po drugiej próbie natarcia podjętej popołudniu, bataliony odskoczyły mając na karkach kontratakujących Niemców w postaci 1 Dywizji Pancernej. Dzięki bohaterskiej postawie 2 kompanii 1 batalionu wspartej przez artylerię dywizyjną, celnym ogniem udało się powstrzymać napierających Niemców na stanowiskach pod Emilianowem. Niemcy zostali odcięci na przeprawie od posiłków, ale czołgi, którym udało się przebrnąć rzekę parły na przód. Najpierw zniszczona została 2 kompania w Emilianowie, a następnie kolejne linie oporu organizowane przez oddziały 26 Dywizji. 1 i 3 batalion przestały funkcjonować organizacyjnie, jako całość i de facto zostały rozbite[16]. W rejonie Budy Stare resztki pułku wraz dowódcą ppłk. Wiktorem Majewskim zostają otoczone przez nieprzyjaciela. Na rozkaz dowódcy pułku nastąpiła likwidacja kasy pułkowej i dokumentów[14]. Do walczących Warszawy i Modlina docierają tylko pojedynczy żołnierze, los 18 pułku piechoty dopełnił się w Bitwie nad Bzurą.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku

W latach 1938–1939, w organizacji pokojowej było to stanowisko I zastępcy dowódcy pułku. W 1939 roku, w organizacji wojennej, stanowisko to nie występowało.

Kwatermistrzowie
  • mjr piech. Alfred Sypniewski (10 VII 1922[26] – 1923[21])
  • mjr piech. Roman Kantorek (1924[22] – 11 VI 1925 → dowódca III baonu[27])
  • mjr piech. Józef Sosnowski (od 11 VI 1925[27])
  • mjr piech. Władysław Połeć (1928[28])
Oficerowie i żołnierze

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[29][a]:

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[31]
  • pułku – płk Franciszek Otton Matuszczak
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Antoni Karol Stefan Rosner
  • I zastępca dowódcy (dubler) – mjr dypl. kontr. Paweł Szandruk
  • adiutant – kpt. Józef Witkowiak
  • starszy lekarz – mjr dr Marian Józef Gröger
  • młodszy lekarz – ppor. lek. Dominik Koczan
  • kmdt Rejonu PW Konnego nr 18 – por. Mieczysław Jan Jagodziński
  • oficer placu Skierniewice – kpt. adm. (piech.) Stefan Maria Korski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Edmund Izydor Kolendowski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Józef Łobarzewski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Józef Rudewicz
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. adm. (piech.) Antoni Porcz
  • oficer gospodarczy – por. int. Adam Szopa
  • oficer żywnościowy – por. Rajmund Bernard Ciechowicz
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. Tadeusz Sylwester Łańcucki
  • kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm.) Kazimierz Wójcik
  • dowódca plutonu łączności – por. Wacław Madaliński
  • dowódca plutonu pionierów – por. Józef Adam Kałuża
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Antoni Sierpiński
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Jerzy Szkaradziński
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Stanisław Antoni Grzegorz Puchała
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Andrzej Bronisław Kulczycki
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Antoni Ratyński
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Wiktor Schindler
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Koprowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Stando
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Maciej Antoni Romański
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Marian Ślifierz
  • dowódca 3 kompanii – por. Kazimierz Wilhelm Pauzner
  • dowódca plutonu – chor. Józef Rybka
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Bronisław Nowacki
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Mędrecki
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Feliks Kozubowski
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Ignacy Frankowski
  • dowódca plutonu – ppor. Edmund Werner
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Antoni Sygnarek
  • dowódca plutonu – ppor. Adam Marian Wzorek
  • dowódca 6 kompanii – por. Edward Białach
  • dowódca plutonu – chor Michał Papuszka
  • dowódca 2 kompanii km – por. Zdzisław Eugeniusz Kozdęba
  • dowódca plutonu – chor. Wojciech Książek
III batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Tadeusz Mikoś
  • dowódca 7 kompanii – por. Bronisław Malinowski
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Tadeusz Kinastowski
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Mieczysław Marian Hala
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Paweł Białas
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Marian Mieczysław Dąbrowski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Antoni Kruszewski
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Wojciech Krasodomski
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Stanisław Kulczycki
  • na kursie – por. Jan Jarmurzyński
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 26 DP
  • dowódca – mjr Kazimierz Dorożyński
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Jerzy Dominik
  • dowódca plutonu strzeleckiego – ppor. Edward Bandt
  • dowódca plutonu strzeleckiego – ppor. Kazimierz Mańczak
  • dowódca plutonu km – por. Felicjan Władysław Nawrot
18 obwód przysposobienia wojskowego „Skierniewice”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Bolesław Józef Blokus
  • kmdt powiatowy PW Skierniewice – kpt. adm. (piech.) Józef Ignacy Skrzat
  • kmdt powiatowy PW Rawa Mazowiecka – por. piech. Stanisław Bednarek

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo[11]
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Wiktor Adam Majewski
  • adiutant – kpt. Józef Witkowiak
  • kwatermistrz – kpt. Bronisław Nowacki
  • naczelny lekarz – kpt. lek. Walter Ruszkowski
  • oficer łączności – kpt. Dąbrowski Mieczysław
  • oficer gospodarczy – por. Szopa Adam
  • oficer żywnościowy – ppor. Grocholski Mikołaj
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. rez. Józef Marcin Mielczarski
  • kapelmistrz – kpt. Kazimierz Wójcik
  • oficer informacyjny – kpt. Mieczysław Węgrzecki
I batalion
  • dowódca – mjr Kazimierz Dorożyński
  • adiutant – ppor. rez. Józef Duk
  • pluton łączności – sierż. Łomiński Stanisław
  • lekarz batalionu – ppor. Sokół Henryk
  • oficer gospodarczy – ppor. Beugebauer Bronisław
  • oficer żywnościowy – ppor. Hecolt Stanisław Jan
  • 1 kompania – kpt. Antoni Ratyński
    • 1 pluton – ppor. Räsler Otton
    • 2 pluton – ppor. Dąbrowski Marian
    • 3 pluton – plut. pchor. Łacek Mieczysław
  • 2 kompania – kpt. Adam Leopold Romański
    • 1 pluton – ppor. Sztykgold Jerzy Feliks
    • 2 pluton – ppor. Strżeżek Wacław
    • 3 pluton – pchor. Dominik Józef
  • 3 kompania – ppor. rez. Stanisław Lach
    • 1 pluton – ppor. Zajączkowski Stefan
    • 2 pluton – pchor. Dąbrowski Stanisław
    • 3 pluton – ppor. Stańdo Stefan
  • 1 kompania ckm – por. Stanisław Puchała
    • 1 pluton – ppor. Robaczyński Roman
    • 2 pluton – ppor. Waśniewski Jan
    • 3 pluton – por. Skład Stanisław
    • 4 pluton – por. Jankowski Teofil Brunon
  • pluton moździerzy – ppor. Kolaszyński Zbiegniew
II batalion
  • dowódca – mjr Feliks Kozubowski
  • adiutant – ppor. rez. Tadeusz Sułkowski
  • pluton łączności – ppor. Nogowski Kazimierz
  • lekarz batalionu – ppor. Kurc Chaim-Zelman
  • oficer gospodarczy – ppor. Skopiński Michał
  • oficer żywnościowy – ppor. Paul Bolesław
  • 4 kompania – por. rez. Marian Tomasz Himmel
    • 1 pluton – pchor. Dłużniewski Zbigniew
    • 2 pluton – ppor. Świderek Bolesław
    • 3 pluton – ppor. Wżorek Adam
  • 5 kompania – kpt. Antoni Sygnarek
    • 1 pluton – ppor. Skuza Michał
    • 2 pluton – ppor. Micek Zygmunt
    • 3 pluton – ppor. Wałęza Ignacy
  • 6 kompania – por. Edward Białach
    • 1 pluton – ppor. Iżeps Icek
    • 2 pluton – ppor. Wierzbicki Ryszard Marian
    • 3 pluton – ppor. Wojdalski Jan
  • 2 kompania ckm – ppor. Kazimierz Mańczak
    • 1 pluton – plut. pchor. Rogaczewski
    • 2 pluton – ppor. Kleniewski Jerzy
    • 3 pluton – por. Jackowski Jan Piotr
    • 4 pluton – ppor.?
  • pluton moździerzy – ppor. Klein Feliks Wiktor
III batalion
  • dowódca – kpt. Ignacy Frankowski
  • adiutant – ppor. rez. Tadeusz Rembowski
  • pluton łączności – ppor. Kaczmarczyk Kazimierz
  • lekarz batalionu – ppor. Martynowski Stefan
  • oficer gospodarczy – ppor. Zdziech Edward
  • oficer żywnościowy – ppor. Ścisłowski Zygmunt
  • 7 kompania – por. rez. Konstanty Kozioł
    • 1 pluton – ppor. Ślifierz Jan Marian
    • 2 pluton – pchor. Cwetschek Aleksander
    • 3 pluton – ppor. Chruściel Franciszek
  • 8 kompania – kpt. Mieczysław Marian Hala
    • 1 pluton – ppor. Tkaczyk Henryk
    • 2 pluton – ppor. Szubert Edgarn
    • 3 pluton – ppor. Zambrzycki Remigiusz
  • 9 kompania – ppor. Antoni Koprowicz (odznaczony VM za 1939)[32]
    • 1 pluton – ppor. Jackowski Wojciech
    • 2 pluton – ppor. Michalski Leopold
    • 3 pluton – ppor. Owczarski Bogumił
  • 3 kompania ckm – por. Tadeusz Kulczycki
    • 1 pluton – ppor. Kabziński Edmund
    • 2 pluton – ppor. Małuszyński Jerzy
    • 3 pluton – pchor. Czarnecki Joachim
    • 4 pluton – ppor. Olszewski Włodzimierz
  • pluton moździerzy – por. Krzesak Józef
Pododdziały specjalne
  • kompania zwiadowców – por. Mieczysław Jan Jagodziński
    • dowódca plutonu zwiadu konnego – por. Luboradzki Stanisław
    • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Skupiński Eugeniusz
  • kompania przeciwpancerna – por. Jerzy Szkaradziński
    • dowódca 1 plutonu – ppor. Wójcik Wacław
    • dowódca 2 plutonu – ppor. Leszczyński Stanisław
    • dowódca 3 plutonu – sierż. Niemiec Stanisław
  • pluton łączności – plut. Stanisław Fastyn
  • pluton artylerii piechoty – kpt. Antoni Sierpiński
  • pluton pionierów – ppor. rez. Józef Kulisiewicz
  • pluton przeciwgazowy – por. Józef Adam Kałuża

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[4]

Order Virtuti Militari
por. Stefan Bąkowski
sierż. Józef Baluch
por. Juliusz Bischof
por. Władysław Blatt
st. szer. Paweł Boćko
sierż. Izydor Kielar
kpr. Tomasz Knurek
sierż. Wincenty Kominek
st. szer. Józef Kosztura
chor. Wojciech Książek
por. Wiktor Kulczycki
sierż. Jan Kukulski
sierż. Jan Maniecki
por. Kazimierz Poschinger
kpt. Jan Radaliński
kpt. Julian Saganowski
ppor. Józef Sarwa
por. Franciszek Siemasz
ppor. Józef Skowron
ppor. Michał Śledziona
kpr. Stanisław Sandel
ppor. Henryk Szmyd
plut. Jan Sznajber
plut. Karol Szajna
mjr dr Józef Wincenty Wojnar[b]
kpr. Stanisław Wojton
pchor. Zygmunt Zawadowski
kpr. Kazimierz Żywiec

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

10 lipca 1921 w Koninie marszałek Józef Piłsudski wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miast i powiatów Konin, Koło i Słupca. 14 grudnia 1923 Prezydent RP zatwierdził wzór chorągwi 18 pp[37][14]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[38]

Odznaka pamiątkowa
Odznaka pamiątkowa 18 pułku piechoty.jpg

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, poz. 87 z 3 kwietnia 1926 roku. Odznaka ma kształt pięcioramiennego krzyża o ramionach pokrytych granatową i żółtą emalią. Między ramionami krzyża umieszczone są srebrne oksydowane orły, wzorowane na orłach stanowiących groty sztandarów. W centrum znajduje się rozeta pokryta czerwoną emalią, na której wpisano wiązany monogram z numerem i inicjałami pułku 18 PP w otoku zielonego wieńca laurowego. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, bita z kontrą. Wymiary: 47x47 mm. Projekt: Jan Amirowicz Wykonanie: Józef Michrowski – Warszawa[39].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[30].
  2. Józef Wincenty Wojnar urodził się 13 lipca 1890 roku. Do 26 października 1933 roku figurował w ewidencji Wojska Polskiego jako „Józef II Wojnar ur. 3 lipca 1890 roku”. 19 sierpnia 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłej armii austriacko-węgierskiej. W 1922 roku był oficerem rezerwy 18 pp w Skierniewicach, a w latach 1923–1924 oficerem rezerwy 2 psp w Sanoku. Później przydzielony do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr X. Pozostawał w ewidencji PKU Sanok. Zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku[33][34][35][36]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik rozkazów MSWojsk. nr. 16 z 19 maja 1927 roku.
  2. Roszkiewicz 1929 ↓, s. 5.
  3. Roszkiewicz 1929 ↓, s. 5–24.
  4. a b Roszkiewicz 1929 ↓, s. 27.
  5. Agnieszka Sitek, Skierniewice 24 – Miasto garnizonowe [dostęp 2018-05-03] (pol.).
  6. a b c Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  7. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 44.
  8. Jagiełło 2007 ↓, s. 63–65.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  10. a b c CAW, I.320.18.32, Rozkazy Tajne.
  11. a b CAW, I.320.18.68, Listy imienne oficerów, podoficerów zaw. i ndt i szeregowych. Rozkazy zmian stanu.
  12. Jagiełło 2007 ↓, s. 283.
  13. Jerzy Murgrabia, Skierniewice 24 – Skierniewicka 26 Dywizja Piechoty w 1939 r. [dostęp 2018-05-03] (pol.).
  14. a b c Satora 1990 ↓, s. 55.
  15. Piotr Bauer i Bogusław Polak, Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983, ​ISBN 83-210-0385-0​, s. 355, 359.
  16. Tadeusz Jurga, Bzura 1939, 2013.
  17. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 4, s. 41, 20 lutego 1928. 
  18. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 155 z 11 lipca 1935. 
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 269 sprostowano imię i datę urodzenia z „Wiktor I ur. 25.01.1896 r.” na „Wiktor Adam ur. 24.01.1896 r.”.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  21. a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 176.
  22. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 166.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 268.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 339.
  25. Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. s. 768.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 546.
  27. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 11 czerwca 1925 roku, s. 318.
  28. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 34.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 568–569, 672.
  30. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  31. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 568–569.
  32. M.P. z 1947 r. Nr 51, poz. 354).
  33. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 26 października 1933 roku, s. 236.
  34. Spis oficerów rezerwy 1922 ↓, s. 324.
  35. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 380, 469.
  36. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 328, 411.
  37. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 08.01.1924, nr 1, poz. 1.
  38. Satora 1990 ↓, s. 56.
  39. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 46–47.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]